[asla_asla_deme]

OYUNCAK, oyun aracı olarak kullanılan her türlü nesneye denir. Bu tanıma göre, minya­tür bir elektrikli tren ya da elektronik bir uzay aracı kadar, mısır koçanından yapılma bir bebek ya da iple çekilen bir teneke kutu da oyuncak sayılır.
Oyuncağın Tarihçesi
Sus, Lagaş ve Pompei gibi eski kentlerde yapılan kazılarda bulunan bebekler, pişirilmiş topraktan minyatür ev eşyalan, çeşitli hay­vancıklar, tekerlekli küçük arabalar ve asker­ler, oyuncağın binlerce yıllık bir geçmişi olduğunu gösterir. Eski Yunan'da çocuklar, iple çekildiğinde kuyruk sallayan ya da ağzını açıp kapayabilen tahtadan hayvanlarla oyna­maktan çok hoşlanırdı. Kolları, bacakları hareket edebilen, boyanmış kilden bebekleri de vardı. Eski Mısırlı çocuklann yassı tahta­dan bebeklerinin başını saç yerine boncuk dizileri süslerdi. Bugün de olduğu gibi, çocuk­ların yüzyıllardan beri sevgiyle oynadıklan bebekler onlar için hem arkadaş, hem oyun aracıdır .

Kilden, avuçta biçimlendirilerek yapılan ilk toplar zıplamıyordu. Çocuklar bunları yerde yuvarlayarak oynardı. Fırlatılan toplar ise ya yünden ya da sazdan yapılırdı. Kauçuğun bulunmasından çok önce, fildişinden ve sert tahtadan yapılma toplarla oynanan çeşitli oyunlar bulunmuştu.
Bebekleri eğlendirici saplı çıngırakların da tarihi çok eskidir. Yeni yürüyen çocuklar bugün olduğu gibi eskiden de çıngıraklı çem­berlerden ve iple çekilen arabalardan hoşla­nırdı. Bilye ve aşık ise küçüklerin olduğu kadar büyüklerin de sevdiği oyun araçlarıydı. Eski Çin'de demir bilyeler vardı. Daha sonra Hollanda, Almanya, İngiltere ve ABD'de akik, taş, mermer, kil ve renkli cam bilyeler yapıldı
At başı takılmış sopalar ortaçağda çocukla­nn sevdiği oyuncaklar arasındaydı. Bunlara zamanla dört tekerlek ve eyer eklendi. Ço­cuklar, tekerlekli ya da sallanan atlara karşı günümüzde de ilgi göstermektedir.Osmanlılar döneminde İstanbul'un Eyüp semti oyuncak yapım merkeziydi. Eyüp, çem­berleri, tahta arabaları, topraktan testi biçi­mindeki düdükleriyle ünlüydü.
18. yüzyıldan başlayarak dans eden, şarkı söyleyen hatta yazıp çizen kurmalı oyuncaklar yaygınlaşmaya başladı. "Genç Yazar" olarak adlandınlan mekanik bir oyuncak 50 sözcük kullanarak mektup yazabiliyordu. Kurmalı palyaço, balerin ve maymunlar, kurmaları tükeninceye kadar tüm hünerlerini ortaya döküyordu. Bundan başka, kurulunca öten, başını sağa sola çeviren ve kanatlarını çırpan küçük kuşlar da yapılmıştı.

18. yüzyılda Avrupa'da tahta, fildişi ve gümüşten minyatür süs eşyalarını sergilemek amacıyla oyuncak evler yapıldı. Bunların en güzel örnekleri Hollanda'da üretiliyordu. Bir tarafı açık, kutu şeklindeki bu evlerdeki oyuncak mutfak ve odalar çocukların da ilgisini çekmekte gecikmedi. Özellikle oyun­cak yapımında önde gelen Alman kentlerin­den Nürnberg'de üretilen oyuncak mutfaklar­da tabak, çanak, tencere, çaydanlık gibi her çeşit mutfak eşyası vardı.
Oyuncak beşikler ve karyolalar daha önce­leri de yapılırdı. 18. yüzyılda kullanılmaya başlayan bebek arabalarının hemen ardından oyuncak bebek arabaları ortaya çıktı.
Kilden ve sırlanmış taştan yapılmış oyuncak askerler yüzyıllar öncesinin oyuncaklarından-dır. 18. yüzyıldan sonra ise kurşun askerler yapıldı. Önceleri Prusya Kralı Friedrich'in zaferlerini kutlamak amacıyla Nürnberg'de boyalı ve boyasız kurşun askerler yapılmıştı. Sonraları günümüzün kurşun askerlerine ben­zeyen oyuncaklar ortaya çıktı.
Gerçek savaşlar oyuncak askerlerin ünifor­ma ve silahlarına da yansıdı. İlk oyuncak silahın 10. yüzyılda yapılmış olan mancınık olduğu söylenir. Yapı temelleri ve metro için tüneller kazılırken Paris'teki Sen ve Londra' daki Thames ırmaklarının yataklarında 16.
yüzyıldan kalma oyuncak silahlar bulundu. Mantar tabancaları ise 19. yüzyılda ortaya çıktı.
Anayurdu Çin ve Japonya olan uçurtma, bu ülkelerde hâlâ batıda olduğundan daha yaygındır . İlk balonlar Avru­pa'da yapıldı. Shakespeare çağında bile ço­cuklar hayvan bağırsağından yapılma balon­larla oynuyordu.
19. yüzyılda gerçekleşen bilim alanındaki yeni buluşlar ilginç oyuncakların ortaya çık­masına yol açtı. Bunlardan, renkli küçük cam parçalarını simetrik bir geometrik desen ha­linde yansıtan aynalardan oluşan kaleydoskop 1816'da bulundu
19. yüzyıla kadar elle ya da kalıplara dökülerek yapılan oyuncaklar bu tarihten sonra makineler aracılığıyla üretilmeye başla­dı. Böylece oyuncak yapımı hızlandı. Daha çok sayıda ve ucuz oyuncak üretildi.
Gündelik yaşamdan esinlenen oyuncak ya­pımı 20. yüzyılda büyük bir çeşitlilik ve gelişme göstererek başlıca sanayi kollan ara
sına girdi. 1900'e kadar zemberekli mekaniz­malarla ve buharla çalıştırılan mekanik oyun­caklar bu tarihten sonra elektrikle çalıştırıl­maya başlandı. Rayları, tünelleri, uyarı ışıkla­rı, lokomotifleri ve vagonlarıyla gerçek trenin tıpkısı minyatür elektrikli trenler çocuklar kadar büyüklerin de ilgisini çekti.
20. yüzyılın sonuna doğru, uzay araştırma­ları alanındaki gelişmelere paralel olarak uzay gemisi ve astronot türünden elektronik oyun­caklar yapıldı. Elektromagnetik komutlarla işleyen oyuncaklar çocukların ilgi odağı duru­muna geldi.

Oyuncağın Eğitici Rolü

Çocuklar bebek, minyatür ev eşyası, otomo­bil gibi oyuncaklarla düşsel oyunlar kurar, yetişkinlerin dünyasını taklit ederler. Bazen de yapmak isteyip de engellendikleri şeyleri oyuncaklarıyla oynarken dile getirirler. Ayı, tavşan, köpek gibi içi doldurulmuş, yumuşak tüylü hayvanlar, birlikte yataklarına taşıdıkla­rı, onlara güven verici, dost oyuncaklardır.
Çocuğun yaşının gerektirdiği gelişme aşa­malarını gösterebilmesi için oyun araç ve gereçlerine gereksinmesi vardır. Oyuncunun ve oyuncağın çocuk gelişimindeki önemini ilk kez vurgulayan Alman eğitimci Friedrich Froebel'dir. Froebel çocuklar için, "arma­ğan" olarak nitelediği toplar, küreler, zarlar yaptı. Birbirlerinin içine giren silindirlerden, açılır kapanır küplerden, kâğıt şeritlerden, iri boncuklardan ilginç oyuncaklar üretti. Ama­cı, çocukların bunlarla oynarken renk, şekil, benzerlik, aykırılık, süreklilik gibi özellikleri fark etmelerini sağlamaktı. Froebel çocuğun oyun ve oyuncaklarla kendini ifade edebilece­ğini öne süren ilk eğitimcilerdendir.
Kendi adıyla anılan eğitim sisteminin kuru­cusu İtalyan eğitimci Mana Montessori, ço­cuklarda ölçü, sayı, büyüklük, küçüklük, renk gibi kavramların gelişmesi için ölçülü kaplar, boz-yaplar, geçmeli oyuncaklar, kü­çükten büyüğe ya da ağırlık sırasına göre dizilen oyun araçları tasarladı . Günümüzde de geliştirilerek kulla­nılan bu oyuncaklar, çocuğun okumasını ve hesap yapmasını kolaylaştıncı, ilgi ve dikkati­ni keskinleştirici niteliktedir.

Oyuncak Seçmek

Çocukların yaşlarına ve gelişmelerine uygun olan çeşitli oyuncaklar vardır. Günümüzde alıcıya kolaylık sağlamak amacıyla bazı oyun­cakların kutularında hangi yaştaki çocuklar için olduğu belirtilir. Oyuncak alırken çocur ğun özgürce oynamasını sağlayacak, gözlem, deneyim ve keşfetme isteğini uyandırıcı olan­lara öncelik tanınmalıdır. Oyuncak yapımcıla­rı bazı güvenlik ölçütlerine uymak zorunda­dır. Oyuncaklar kesici, yanıcı ve parlayıcı nitelikte olmamalı, boyası çıkmayan, zehirsiz boya ve vernikle boyanmış olanlar yeğlenmelidir. Okulöncesi (0-6 yaş) çocukları için, sivri köşeleri yuvarlatılmış, sade ve ayrıntısı az oyuncaklar seçilir. Küçük çocukların oyun­cakları dayanıklı, kolay temizlenir ve kolay çalıştırılır olmalıdır.
Silah, tank, roket gibi saldırganlığı körükle-yici, kavgayı kışkırtıcı oyuncaklar dünyada hâlâ üretilmekle birlikte savaş karşıtı eğitim­cilerin ve ana babaların çabasıyla bu oyun­cakların üretilmesi ve satışı geriletilmeye çalı­şılmakta, alıcılar bu gibi oyuncakların çocuk­lar üzerindeki zararlı etkisine ilişkin olarak bilinçlendirilmektedir. Günümüzde gelişme­ye başlayan çevre bilinci sonucu bazı oyun­caklar eskiden olduğu gibi tahta, kumaş, hasır gibi doğal maddelerden yapılmakta, alıcılar bu türden oyuncaklar almaya özendirilmektedir.

MsxLabs & TemelBritannica