MsXLabs
2005-2016
Cevaplanmış forumunda yer alan Misafir tarafından açılmış Ünlü düşmesi nedir, örnek verir misiniz? konusunu görüntülüyorsunuz.
Özet: Türkçede ünlü düşmesi nedir, nasıl tanımlanır? Ünlü düşmesi nasıl bir ses olayıdır? Ünlü düşmesi görülen ... Etiketler:
  • ünlü düşmesi örnekleri
  • ünlü düşmesine örnekler
CEVAP VAR

Ünlü düşmesi nedir, örnek verir misiniz?

Gösterim: 202.020 | Cevap: 19
5 Ocak 2010 20:43   |   Mesaj #1   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Türkçede ünlü düşmesi nedir, nasıl tanımlanır?
Ünlü düşmesi nasıl bir ses olayıdır?
Ünlü düşmesi görülen sözcükler hangileridir?
Ünlü düşmesine örnek cümleler nelerdir?
Sponsorlu Bağlantılar
En iyi cevap _KleopatrA_ tarafından gönderildi

Ünlü Düşmesi

İkinci hecesinde dar ünlü bulunan iki heceli kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerindeki dar ünlüler genellikle düşer:
  • ağız / ağzı
  • alın / alnı
  • bağır / bağra, bağrım
  • beniz / benzi
  • beyin / beynimiz
  • boyun / boynu
  • böğür / böğrüm
  • burun / burnu
  • geniz / genzi
  • göğüs / göğsün
  • gönül / gönlünüz
  • karın / karnı
  • oğul / oğlu
  • çevir- / çevril-
  • devir- / devril-
Son düzenleyen nötrino; 12 Ocak 2016 21:06 Sebep: Etiket girildi!!
_KleopatrA_
5 Ocak 2010 21:25   |   Mesaj #2   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Ünlü Düşmesi

İkinci hecesinde dar ünlü bulunan iki heceli kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında ikinci hecelerindeki dar ünlüler genellikle düşer:
  • ağız / ağzı
  • alın / alnı
  • bağır / bağra, bağrım
  • beniz / benzi
  • beyin / beynimiz
  • boyun / boynu
  • böğür / böğrüm
  • burun / burnu
  • geniz / genzi
  • göğüs / göğsün
  • gönül / gönlünüz
  • karın / karnı
  • oğul / oğlu
  • çevir- / çevril-
  • devir- / devril-
Son düzenleyen nötrino; 12 Ocak 2016 21:07 Sebep: Alıntı soru kaldırıldı!
Misafir
3 Kasım 2010 20:26   |   Mesaj #3   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Ünlü Düşmesi

Bu ses olayı, kelimenin hece sayısının düşmesine neden olmaktadır. Bu ses olayına aynı zamanda “hece düşmesi” de denilmektedir. Genellikle organ isimlerinde gerçekleşmektedir.
Örnek: burun > burnu , ağız > ağza …
Son düzenleyen nötrino; 12 Ocak 2016 21:22 Sebep: Benzer içerik kaldırıldı!
Misafir
4 Ocak 2011 22:38   |   Mesaj #4   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Ünlü Düşmesi:

’İkinci hecesinde dar ünlü ( ı,i,u,ü ) buluna kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıkları zaman ( vurgusu düşen orta hece ) ünlüsü düşer:

Alın-ı’alnı, karın-ı’karnı, oğul-u ’oğlu, boyun-u’boynu, akıl-ı’aklı, fikir-i’cisim-i’ cismi, gönül-ü’ gönlü, zülüf-ün’ zülfün ; ayır-ıl’ ayrıl-, çevir-e’ çevre, devir-il-’ devril-, sıyır-ıl-’sıyrıl-, kıvır-ım’ kıvrım, ayır- ıntı’ayrıntı, devir-e’ devre, yalın-ız’yalnız, yanıl-ış’ yanlış&



’Et-,ol- yardımcı fiilleriyle birleşen birleşik kelimelerde de ünlü düşmesi olabilir:

Sabır-et’sabret, şükür-et’şükret, kayıp-ol’kaybol, emir-et’emret, kahır-ol’kahrol-, hapis-et’hapset-..



’ -la / le ,-ar /-er&gibi bazı ekleri alan kimi kelimelerde de ünlü düşmesi olabilir:

Yumurta-la’yumurtla-, sızı-la’sızla-, ileri-le’ilerle-, sızı-la’sızla-, koku-la ’kokla-, uyku-la’uyukla-; oyun-a’ oyna; uyu-ku’uyku; sarı-ar-’sarar-&
Misafir
6 Ocak 2011 22:27   |   Mesaj #5   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Ünlü düşmesiyle ilgili örnek cümle verir misiniz?
Son düzenleyen nötrino; 12 Ocak 2016 21:26 Sebep: Soru düzeni!
Misafir
8 Ocak 2011 15:18   |   Mesaj #6   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Konuşma balonlarındaki atasözlerinin hangisinde ünlü düşmesi vardır?
Ayşe: Mart kapıdan baktırır, kazma kürek yaktırır.
Murat: Meyveli ağacı taşlarlar.
Dilek: Öfkeyle kalkan, zararla oturur.
Mehmet: Oynamasını bilmeyen gelin yerim dar demiş.
A) Ayşe
B) Murat
C) Dilek
D) Mehmet
Son düzenleyen nötrino; 12 Ocak 2016 22:08 Sebep: Yazım yanlışı!
Misafir
24 Mayıs 2011 20:58   |   Mesaj #7   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Hangi sözcüklerde ünlü düşmesi görülmez?
Son düzenleyen nötrino; 12 Ocak 2016 21:28 Sebep: Soru düzeni!
12 Ekim 2011 17:36   |   Mesaj #8   |   
tokiohotel - avatarı
VIP ''Ölü Gelin''
Konya
1.139
307 mesaj
Kayıt Tarihi:Üyelik: 27-02-2010
Özel isimlerde ünlü düşmesi olmaz.
Örnek:
Gönül ismi -ü ekini aldığında Gönlü olmaz, Gönül'ü olur.
Ömür ismi -ü ekini aldığında Ömrü olmaz, Ömür'ü olur.
Son düzenleyen nötrino; 12 Ocak 2016 21:31 Sebep: Yazım yanlışı!
düşünür
17 Mart 2012 21:31   |   Mesaj #9   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi

ünlü düşmesi

Türkçede her hecede bir ünlü bulunur. Bu nedenle ünlü düşmesinin olduğu yerde aynı zamanda hece sayısı da düşer.

* İkinci hecesinde dar ünlü bulunan kimi sözcükler ünlüyle başlayan ek aldığında ünlü düşmesi (hece düşmesi) görülür.

NOT: Ünlü düşmesini yazıda göstermemek bir yazım yanlışıdır.

sabır – ım → sabrım (doğru) sabırım (yanlış)
ünlü düşmesi

burun – u → burnu (doğru) burunum (yanlış)
ünlü düşmesi

nesil – i → nesli (doğru) nesili (yanlış)
ünlü düşmesi

gönül – üm → gönlüm (doğru) gönülüm (yanlış)
ünlü düşmesi


* Ad ile yardımcı fiilden oluşan bazı birleşik fiillerde “ünlü düşmesi” görülür. Bu tip birleşik fiillerde ünlü düşmesini yazıda göstermemek ve ad ile yardımcı fiili ayrı yazmak bir yazım yanlışıdır.

Ad Yard. Fiil
şükür et– → şükret– (doğru) şükür et– (yanlış)
ünlü düşmesi

kayıp ol– → kaybol– (doğru) kayıp ol– (yanlış)
ünlü düşmesi
(* ünsüz yumuşaması: p › b)


* Yapım ekleriyle sözcük türetilirken bazen “ünlü düşmesi” görülür.

sıyır- – ık → sıyrık (doğru) sıyırık (yanlış)
ünlü düşmesi
ayır- – ım → ayrım (doğru) ayırım (yanlış)
ünlü düşmesi
sarı – ar– → sarar– (doğru) sarıar– (yanlış)
ünlü düşmesi
kavur- – ul– muş → kavrulmuş (doğru) kavurulmuş (yanlış)
ünlü düşmesi
savur- – ul– an → savrulan (doğru) savurulan (yanlış)
ünlü düşmesi


* Bazı birleşik sözcüklerin oluşumu sırasında “ünlü düşmesi” görülür.

pazar ertesi → pazartesi
kayın ana → kaynana
ne için → niçin
ne asıl → nasıl
ünlü düşmesi


* Yer-yön anlamı taşıyan bazı sözcüklerde “ünlü düşmesi” görülür. Bu tip sözcüklerde, daha çok söyleyişte görülen “ünlü düşmesi”ni yazıda göstermek bir yazım yanlışı değildir. Her iki biçim de yazım kurallarına uygundur.

bura – da → burda (doğru) burada (doğru)
şura – da → şurda (doğru) şurada (doğru)
ora – da → orda (doğru) orada (doğru)
içeri – de → içerde (doğru) içeride (doğru)
dışarı – da → dışarıda (doğru) dışarıda (doğru)
ileri – de → ilerde (doğru) ileride (doğru)
nere – de → nerden (doğru) nereden (doğru)
ünlü düşmesi


* Hece ölçüsüyle söylenen, yazılan şiirlerde kalıba uydurmak amacıyla ünlü düşürebilir.

Güzelliğin on par’etmez (para etmez)
ünlü düşmesi
Bu bendeki aşk olmasa
Âşık Veysel

Yukarıdaki şiir hece ölçüsünün 8’li kalıbıyla söylenmiştir. Şair birinci mısrayı “Güzelliğin on para etmez” biçiminde söylese, 9 hece olduğu için şiirin ölçüsü bozulacak. Ölçüye uydurmak için bir ünlüyü düşürüyor, hece sayısı 8 oluyor.



4 Nisan 2012 21:45   |   Mesaj #10   |   
bloom22 - avatarı
MsXLabs Üyesi
İstanbul
180
203 mesaj
Kayıt Tarihi:Üyelik: 07-12-2011
Reklam
Ünlü Düşmesi Nedir


İki heceli olup birinci hecesinde geniş (a, e, o, ö), ikinci hecesinde dar ünlü (ı, i, u, ü) bulunduran bazı Türkçe ve yabancı kelimelere ünlü ile başlayan veya tek ünlüden oluşan bir ek getirildiğinde kelimenin vurgusuz hâle gelen ikinci hecesindeki dar ünlünün düşmesine hece düşmesi denir. Buna orta hece düşmesi de denir:

Örnekler:
ağız→ağzı, burun→burnu, koyun(bağır, döş)→koynuna, alın→alnı, oğul→oğlu, gönül→gönlüm, beniz,→benzi,
ömür→ömrüm, cürüm→cürmü, hüküm→hükmü, fikir→fikri...
ileri-le-mek→ilerlemek, koku-la-mak→koklamak,
kavuş-ak→kavşak, uyu→uyku, devir-→devril-...

Bazı durumlarda geniş ünlüler de düşebilir:
nerede→nerde, burada→burda, şurada→şurda...

Bazı Arapça kelimelere (isim) yardımcı fiil getirildiğinde de hece düşmesi görülür:
kayıp→kaybolmak, emir→emretmek, keşif→keşfetmek, sabır→sabretmek...

Gönülden gönüle, ağıza, buruna, babadan oğula örneklerindeki gibi ekte geniş ünlü varsa hece düşmesi olmayabilir.

Oyunu, koyunu vb. hece düşmesi olmayan kelimelerdir.

Özel isimlerde hâliyle hece düşmesi olmaz:
Gönül’e, Ömür’ü...

Kurallar ve Örnekler


İkinci hecesinde dar ünlü ( ı,i,u,ü ) buluna kelimeler ünlüyle başlayan bir ek aldıkları zaman ( vurgusu düşen orta hece ) ünlüsü düşer:

Örnekler:
Alın-ı→alnı, karın-ı→karnı, oğul-u →oğlu, boyun-u→boynu, akıl-ı→aklı, fikir-i→cisim-i→ cismi, gönül-ü→ gönlü, zülüf-ün→ zülfün ; ayır-ıl→ ayrıl-, çevir-e→ çevre, devir-il-→ devril-, sıyır-ıl-→sıyrıl-, kıvır-ım→ kıvrım, ayır- ıntı→ayrıntı, devir-e→ devre, yalın-ız→yalnız, yanıl-ış→ yanlış…

→Et-,ol- yardımcı fiilleriyle birleşen birleşik kelimelerde de ünlü düşmesi olabilir:

Örnekler:
Sabır-et→sabret, şükür-et→şükret, kayıp-ol→kaybol, emir-et→emret, kahır-ol→kahrol-, hapis-et→hapset-..


→ -la / le ,-ar /-er…gibi bazı ekleri alan kimi kelimelerde de ünlü düşmesi olabilir:

Örnekler:
Yumurta-la→yumurtla-, sızı-la→sızla-, ileri-le→ilerle-, sızı-la→sızla-, koku-la →kokla-, uyku-la→uyukla-; oyun-a→ oyna; uyu-ku→uyku; sarı-ar-→sarar-…

→Bazı birleşik kelimelerde yan yana gelen iki ünlüden biri düşer:

Örnekler:
Cuma-ertesi→cumartesi, Pazar-ertesi → pazartesi, sütlü-aş→sütlaç, güllü-aş → güllaç, kahve-altı→kahvaltı, ne-için → niçin, ne-asıl→nasıl, kayın-ana → kaynana…

→Kimi şiirlerdeyse ölçüye uydurmak için bazı sesler düşürülür ve yerine ’ işareti konur:

Örnekler:
Karac’oğlan, n’eylersin…

→Bazı durumlardaysa iki ünlü yan yana gelmediği halde ünlünün düştüğü görülür.Buna “ünlü aşınması” denir:

Örnekler:
Nere-de→nerde, ora-dan→ ordan, bura-da→burda, içeri-de→içerde…

Ek Fiil Düşmesi ve İle’nin Ekleşmesi


İsimlere gelerek onların yüklem olmasını sağlayan, basit zamanlı fiilleri ise birleşik zamanlı yapan i- fiili genellikle düşer:

Örnekler:
Gelmiş - i - di → gelmişti, sevimli – idi → sevimliydi(i/y)
→Bağlaç olan ile ise ünsüzle biten kelimelere başındaki i’yi düşürerek; ünlüyle bitenlereyse i’sini y’ye dönüştürerek birleşir ve ek haline gelir.
(ÖSS sorusu!)
Cevap Yaz