[Blue Blood]

Lamaizm (Tibet Budizmi)
Vikipedi, özgür ansiklopedi

Buddha_nyingma.jpg
Himalayalar, Manali'de Tibet Niyingma gelenegine ait bir budist tapinakta Buda heykeli

Tibet Budizmi; Tibet, Moğolistan, Bhutan başlıca olmak üzere Nepal, Hindistan, Çin, Rusya ve bazı Orta Asya Türklerin'de takip edilen Budizm koludur. Kimi yerlerde Lamaizm olarak da adlandırılmaktadır. Tibetçe Lama (= öğretmen)'dan doğan bu kelime, aynı zamanda bir unvan olarak da kullanılmaktadır. Budizm'in Vajrayana koluna aittir.
Kırgızlar’da, Kalmıkya’da ve çeşitli diğer Türk kavimlerinde de rastlanan Vajrayana Budizm'i, Tibet’te 7.yy.’dan önce mevcut olan şamanik Bon ya da Bön dininin Budizm ile karışmasından oluşmuştur.

Norbulingka_dharamsala.jpg
Himalayalar, Dharamsala'da Norbulingka Budist Manastırı

Tarihsel Gelişimi ve Okullar
Tibet’e Budizm, M.S. 5. yüzyılda gelmiş ve 7. yüzyılda Tibet Kralı Srongtsen Campo tarafından yaygın hâle getirilmiştir. Sekizinci yüzyılda ilk defa, Tibet budistleri kurumsal bir yapı kazanmıştır. Bugünkü kırmızı şapkalılar lakaplı Niyingma okuluna ait Tibet rahipleri, bu ilk yapının devamıdır. Tibet Budizmi'nin tatbik edilen şeklinde, Buda Dharma'nın öğrenilmesi, ahlâkî öğütler, nefisle mücadele, tefekkür ve meditasyon gibi içe bakış yöntemleri önemli yer tutar.
On birinci yüzyılda yaşamış bir Hintli Budist üstad olan Atisha ve 14. yüzyılda yaşamış Tibetli Budist üstad Je Tsongkhapa'nın Budist öğretiye çok önemli katkıları olmuş ve bu da sarı şapkalılar lakaplı Gelugpa okulunun doğmasına yol açmışdır. Tibetin ruhani lideri Dalai Lama'da Gelugpa kolundandır.
Ana olarak Nyingma ve Gelugpa okulları dışında Tibet Budizm'inde birde Sakya ve Kagyu okulları bulunur, özünde aynı Buda Dharma'yı paylaşan okullarda sadece ileri uygulamalarda ufak farklılıklar görülür.

1972_Sakya.jpg
İki Budist rahip, Sakya Manastırı, Tibet

Budist terimi daha çok batıda kullanılan bir terim olup, bu terimin Tibetçe'deki karşılığı Nangpa kelime olarak içe bakan, içte araştıran anlamına gelmektedir.
31 mart 1959'da Komunist Çin'in Tibet'in kutsal şehri Lhasa'yı kuşatmaya almaya başlamasıyla, zamanın Hindistan başbakanı Nehru'nun daveti üzerine Dalai Lama ile birlikte yaklaşık 80.000 Tibetli Hindistana geçiş yapmış ve buradan Hindistanın değişik yerlerine, Nepal, Bhutan ve dünyanın değişik yerlerine mülteci olarak yerleşmiştir. Tibet Budizm'inin lideri Dalai Lama, ve birçok Tibet Budist manastırları bugün Hindistan sınırları içerisinde Dharamsala'da yerleşik durumdadır.
Tibet Budizmi, insan ruhunun ölüm olayından tekrar doğmasına dek içinde bulunacağı koşulları ve geçireceği bilinç hallerini ayrıntılı bir biçimde açıklayan ve ruha ölüm sonrasında geçirebileceği haller konusunda rehberlik yapan Tibet'in Ölüler Kitabı-Bardo Thödol, farkındalık uygulamaları, ileri seviye içebakış-meditasyon teknikleri ve şefkat geliştirme uygulamaları ile öne çıkan, Budizm'in önemli bir koludur.

Lamas_Rumtek.jpg
Tibet budizm'i rahipleri (lamalar) bir manastırda

Shigatse_Monks_Tibet.jpg
Tibet rahipleri geleneksel giysileriyle

[Şua]

Lamaizm

Tibet ve Moğolistan’da halkın çoğunluğunun inandığı bozuk bir inançtır. Tibetçede bulunan “La-ma” (= üstün) dan doğan bu kelime, aynı zamanda bir unvan olarak da kullanılır. Lamaizm, Budizm ile tabiata tapınmanın, bir tür karışımıdır.

Tibet’e Budizm, M.S. 5. yüzyılda girmiş ve 7. yüzyılda Tibet Kralı Srongtsen Campo tarafından yaygın hâle getirilmiştir. Sekizinci yüzyılda ilk defa, Tibet budistleri müesseseleşmiştir. Bugün bile kırmızı şapkalı Tibet papazları, bu ilk teşkilatın kalıntılarıdır. Lamaizmin tatbik edilen şeklinde, Budist kitaplarının okunup öğrenilmesi, nefsle mücadele, ahlaki öğütler ve tefekkür önemli yer tutar.
On birinci yüzyılda bir Hintli Budist olan Atisa ve 14. yüzyılda Çinli Tsong-k’a-pa, çeşitli reformlar yaparak, taraftarlarının sarı şapka giydiği bir inanç ortaya çıkardılar.

Lamaizm’de ibadet şekli, Hıristiyanlığın tesiri altında kalmıştır. Büyük dini lider olan Lama’nın ölümünden 18 ay sonra onun ruhunun geçtiği kabul edilen bir genç seçilerek yetiştirilir. Lamaizm, 13. yüzyıldan beri önem kazanmasına rağmen, tesiri 17. yüzyılda görülmüştür. Tibet ve Moğolistan’ın bir bölümünde, bu bozuk inanç topluma hakim olmuş, idari sistem olarak hakimiyetini devam ettirmiştir. 1950’de Çin komünistlerinin Tibet’i işgali ve büyük Lama’lardan Dalay Lama’nın 1959’da Hindistan’a kaçmasıyla, bu tür idare son bulmuştur.