Cevap Yaz Önceki Konu Sonraki Konu

Uygur Dili ve Alfabesi

Gösterim: 22905 | Cevap: 2
  • uygur alfabesi
  • uygur alfabesi harfleri
  • uygur devleti alfabesi
1
  • 1 Gönderen _Yağmur_
5 Ekim 2011 11:23   |   Mesaj #1   |   
_Yağmur_ - avatarı
SMD MsXTeam
Ankara

18990
19.255 mesaj
Kayıt Tarihi:Üyelik: 16-04-2010
Uygur Alfabesi
MsXLabs.org & Morpa Genel Kültür Ansiklopedisi & Vikipedi

Uygurlar tarafından kullanılan yazı. 3'ü ünlü, 11'i ünsüz olmak üzere 14 harften oluşan bir alfabesi vardır. Harf sayısı daha sonraları 18'e dek çıkmıştır. Sağdan sola doğru yazılır. Harfler, sözcüğün başında, ortasında ve sonunda değişik şekiller alırlar. Uzun süre Asya göçebe devletleri tarafından kullanıldı. Türklerin İslâmiyeti benimsemelerinden sonra da uzun süre yaşadı. Bugün elimizde Uygurca yazılmış pek çok metin bulunmaktadır. Fatih'in bile Uygur harfleri ile yazılmış mektupları vardır.

Uygur alfabesi, Soğd kökenli olup bazı değişikliklerle Türkçeye uygulanmıştır. Harf sayısı 14’tür. Bunlardan üçü ünlü, 11’i ünsüzdür. Sağdan sola doğru yazılır. Z hariç tüm harfler bitiştirilir.


"Kutadgu Bilig" (15.yy), sağdan sola yazılmıştı

Bu yazı ile kütüphaneler dolusu edebiyat, sanat, din, hukuk konularında kitaplar yazılmıştır. Uygurlar Çin, Hint ve İran kültürlerinin etkisinde kalmış ve çok renkli bir kültür geliştirmişlerdir. Uygurlar kâğıt ve matbaayı ilk kullanan Türk kavmidir. Bilinen en eski metinler 9. yy.’a aittir. Uygur Alfabesi, Karahoca Uygur Krallığı’nın yıkılmasından sonra da kullanılmıştır. Türklerin Müslüman olmalarından sonra Arap alfabesini almalarına rağmen Türkistan ve Kırım’daki Türk devletlerinde Uygur alfabesi kullanılmaya devam etmiştir. Timur İmparatorluğu ve kollarında bu alfabe kullanılıyordu. Ebu Said Mirza’nın 1468’de Uzun Hasan’a gönderdiği mektup Uygur alfabesiyle yazılmıştı.

Osmanlı sarayında da Uygurca bilen kâtipler vardı. Örneğin II. Mehmet’in Otlukbeli Savaşı’ndan sonra Özbek Hanı’na gönderdiği zafername Uygur alfabesiyle yazılmıştı. Uygur alfabesi 18. yy.’a kadar kullanılmış fakat sonra tamamen unutulmuştur.
  • Eski Uygur alfabesi
  • K̡ona Yezik̡ ("Eski yazı" Arap harfleri ile)
  • Uygur Arap Yazısı UEY, (Arap harfleri ile 1980 sonra)
  • Uygur Pinyin Yazısı UPNY, (Pinyin harfleri ile 1960 - 1980 arasında)
  • Uygur Siril Yazısı USY, (Kiril alfabesi ile)
  • Uygur Latin Yazısı ULY, (Latin harfleri ile 2000 sonra)
Uygur alfabesiyle Uygur döneminde yazılmış yazılı nesirler:
  1. Altun Yaruk
  2. İki Kardeş Hikayesi
  3. Sekiz Yükmek
5 Ekim 2011 12:00   |   Mesaj #2   |   
_Yağmur_ - avatarı
SMD MsXTeam
Ankara

18990
19.255 mesaj
Kayıt Tarihi:Üyelik: 16-04-2010
Uygurca
Vikipedi, özgür ansiklopedi



Uygurca, Uygurlar tarafından konuşulan, Türk dillerinden Uygur grubudur.


Ses Bilgisi

Uygurcada 8 ünlü, 24 ünsüz vardır. Uygurcada iki türlü e sesi vardır. Bunlardan ə Türkiye Türkçesindekinden daha açık, e ise daha kapalı telaffuz edilir. Kalın olan k̡ ve ƣ sesleri yanında i'ler ı okunabilir, diğer yerlerde ise i okunduğu kabul edilir. k̡ ve ƣ sesleri Türkçedekinden daha kalındır. Bu sesler gırtlağa daha yakın olarak telaffuz edilir. h̡ sesi sert olarak telaffuz edilen bir gırtlak sesidir. ng genizsi n sesidir. Yeni Uygur Arap Alfabesinin (UEY), Urumçi üniversitesince kabul edilen Latin alfabesi karşılıklarında (ULY); ɵ yerine ö, ə yerine e, e yerine é, ƣ yerine gh, k̡ yerine q, q yerine ch, h̡ yerine x, x yerine sh, v yerine w kabul edilmiştir. Türkiye'deki Uygurlar, ch, sh, gh yerine ç, ş, ğ harflerini kullanırlar.

Coğrafik dağılım

Uygurca Çin'de 8.5 milyon kişi tarafından çoğunlukla uzak batı otonom bölgesi Sincan Uygur Özerk Bölgesinde konuşulur.Uygurca ayrıca 300,000 kişi tarafından Kazakistan' da konuşulur, ve Afganistan, Arnavutluk, Avustralya, Belçika, Kanada, Almanya, Endonezya, Kırgızistan, Moğolistan, Pakistan, Suudi Arabistan, İsveç, Tayvan, Tajikistan, Türkiye, Birleşik Krallık, Birleşik Devletler, ve Özbekistan'da Uygurca konuşma komitesi vardır.

Alfabe

Uygurca 10. yüzyıldan beri Arap alfabesi ile yazılmaktadır. 1969-1983 yılları arasında Çin hükümetinin hazırlattığı Uygur Latin alfabesi ile yazılmış fakat sonra Uygurca sesleri gösteren ek işaretler ile Arap alfabesine dönülmüştür.

Aşağıdaki kıyaslama Arap, Latin ve Kiril harflerinin bir karşılaştırılmasıdır:



Uygur Kiril alfabesi ek olarak iki harfe sahiptir, ki bunlar iki sesin birleşimidir. Bunlar aşağıda Arabik ve Latin harflerinin eşdeğeriyle gösterilmiştir.





Doğu Türkistan Uygur ağızları

Doğu Türkistan Uygurları için yazı diline esas olan ağız Urumçi ağzı iken, eski Sovyetler Birliğinde yaşayan Uygurlar için yazı diline esas olan ağız, İli ağzıdır. Doğu Türkistan'da Uygur ağızları aşağıdaki şekilde gruplara ayrılır;

Merkez ağız grubu
  • Urumçi ağzı,
  • Kumul ağzı
  • Turfan ağzı,
  • Kâşgar - Artuş ağzı,
  • İli ağzı.
Tarım ağzı
  • Tarım alt-ağzı,
  • Moğal alt-ağzı,
  • Kuça alt-ağzı,
Hoten ağız grubu
  • Guma ağzı,
  • Karikaş ağzı,
  • Elçi ağzı,
  • Lop ağzı,
  • Keriye ağzı.
Lopnur ağzı
  • Döñkotan ağzı,
  • Kara ağzı,
  • Miren ağzı.
Lopnur ağzı konuşanların sayısı, Uygurların nüfusunun %0,4'üne ulaşmasına rağmen, Lopnur bölgesinin özel coğrafi konumu ve özel tarih koşullarından dolayı, bu ağızda çok sayıda eski dil ögeleri korunmuştur. Lopnur ağzı bir "boy dili" olarak, Çağdaş Uygurcaya bağlıdır.
proot bu mesajı beğendi.
Son düzenleyen _Yağmur_; 5 Ekim 2011 14:49.
6 Ekim 2011 10:48   |   Mesaj #3   |   
_Yağmur_ - avatarı
SMD MsXTeam
Ankara

18990
19.255 mesaj
Kayıt Tarihi:Üyelik: 16-04-2010
UYGURCA

Uygur Türklerince kullanılan Türk dili; Eski Türkçenin ikinci dönemi.

Uygur Türkleri 745 yılında Göktürklerin egemenliğine son vererek Ötüken'i ellerine geçirmişler, 9. yüzyılda da Tarım havzasına yerleşmişlerdi. Burada Budizm, Manizm gibi dinleri benimsediler; bu dinlerin etkisiyle birtakım alfabeler de kullandılar: Mani alfabesi, Brahmi alfabesi, Arami asıllı Estrangelo yazısı.

Bu alfabelerin en yaygını Sogd yazısından geliştirilen Uygur alfabesidir. Bu alfabe daha önce de bazı Türk boylarınca (Basmıllar, Türkeşler) kullanılmıştır. Uygurca 8. yüzyıldan 18. yüzyıla kadar geniş bir dönemde kullanılan bir yazı olmuştur. Türkolog A. Gabain, Uygurcayı iki ana dala ayırır: a) y lehçesi (ayıg [kötü]), b) n lehçesi (anıg [kötü]), "y lehçesi"nin, Tarım havzasındaki Türkler ile Budist Türklerce kullanıldığı anlaşılmıştır: "n lehçesi" daha çok Mani alfabesiyle yazılan uygurca metinlerde görülür.

Uygurcaya Eski Türkçenin ikinci dönemi denebilir. Ancak Göktürkçe ile Uygurca arasında önemli sayılabilecek bazı farklar vardır. Bunu göz önüne alan bazı araştırmacılar Uygurcayı, GökTürkçenin bir devamı değil, Göktürkçe ile birlikte var olan ve Uygurların Orta Asya'da egemenliği ellerine geçirmesiyle yaygınlık kazanan bir Türk lehçesi sayma eğilimindedir.


MsXLabs.org & Morpa Genel Kültür Ansiklopedisi
Cevap Yaz
Hızlı Cevap
İsim:
Mesaj:
Önceki Konu Sonraki Konu

Uygur Dili ve Alfabesi Konusuna Benzer Konular

Cevap: 2
Son Mesaj: 17 Aralık 2013 12:42
Türk Alfabesi
Gönderen: Mira Forum: Türkçe Dil Bilgisi
Cevap: 5
Son Mesaj: 3 Ekim 2012 00:43
Tacik Dili ve Alfabesi
Gönderen: The Unique Forum: Dünya Dilleri
Cevap: 2
Son Mesaj: 28 Ekim 2011 10:07
Mors Alfabesi
Gönderen: Blue Blood Forum: İletişim Bilimleri
Cevap: 1
Son Mesaj: 28 Mayıs 2009 14:14
Braille Alfabesi (Körler Alfabesi)
Gönderen: KisukE UraharA Forum: İletişim Bilimleri
Cevap: 0
Son Mesaj: 5 Nisan 2008 18:54
Sayfa 0.215 saniyede 11 sorgu ile oluşturuldu