PC Görünümü Üye Ol
Forum Ana Sayfa
Fizik > Eğik Düzlem, Kama ve Vida
«Önceki KonuSonraki Konu»
CrasHofCinneT07:00, 10 Ekim 2008 
Eğik Düzlem, Kama ve Vida

Eğik düzlem bütün bu makineler içinde en basit olanıdır, ama ağır yükleri kaldırmada çok işe yarar. Ağır bir sandığı sırtlanarak bir kamyona yüklemek yerine, kamyonun kasası­na eğimli olarak yaslanan düzgün bir kalasın üzerinden iterek yüklemek çok daha kolay­dır. Eğer hiç sürtünme olmasaydı, sandığı her yoldan kamyona yüklemek için yapılan iş aynı olurdu. Oysa uygulamada, eğik düzlem­deki sürtünme direncini yenerek yükü aynı yüksekliğe kaldırmak için daha büyük bir kuvvet uygulamak gerektiğinden yapılan iş daha büyüktür. Bir eğik düzlem dikleştikçe, daha doğrusu eğimi arttıkça, sağlayacağı me­kanik kazanç azalır.

Eğik düzlemin özel bir türü olan kamalar bazen sivri uçlu kısa bir bıçak, bazen de kütük yarmak için kullanılan demirden ya da çelik­ten yapılmış bir takoz biçiminde karşımıza çıkar. Ama bu basit makinelerin ilkesini anlamanın en kolay yolu kamayla kütük yarma örneğidir. Üçgen prizma biçimindeki kamanın sivri ucu kütükteki ince bir yarığa saplandıktan sonra, düz ve genişçe olan tepe­sine bir balyozla vurulur. Kamanın giderek genişleyen yüzeyleri bu kuvvetin etkisiyle kütüğün içine doğru ilerledikçe yarığı iki yana doğru açarak genişletir. Buradaki yük, ğün yarılmaya karşı gösterdiği dirençtir ve genellikle uygulanan kuvvetten daha büyük­tür. Üstelik kuvvetin büyük bir bölümü de sürtünme nedeniyle boşa gider.

Vidaların dişleri de aslında eğik düzlemden başka bir şey değildir. Ama bu düzlem düz bir çizgi boyunca uzanmaz; bir milin ya da cıvata­nın çevresinde döne döne yükselen "sarmal" bir merdiven gibi dolanır. Bir ağaç vidası tornavi­dayla döndürüldüğünde, dişlerinin eğimine gö­re değişen "adımlarla" yol alarak tahtanın içinde ilerler. Makine parçalarını birleştirme­ye yarayan cıvata ve somun çifti de aynı ilkeye dayanır. Cıvatanın dış yüzeyinde açılmış olan ve "vida dişi" ya da "cıvata dişi" denen yivler, somun deliğinin iç yüzeyindeki benzer dişlere oturacak biçimde düzenlenmiştir. Bu neden­le, somun döndürüldükçe cıvatanın üzerinde yavaş yavaş ilerler. Atölyelerde tezgâhın ke­narına takılan ve tahta ya da metal parçaları sıkıştırarak tutturmaya yarayan mengeneler de vidaların başka bir örneğidir.

Otomobillerde tekerlek değiştirilirken ara­bayı yükseltmeye yarayan vidalı krikolar ge­nellikle bütün bu vida örneklerinden daha büyük bir mekanik kazanç sağlar. Örneğin arabanın yalnızca 1 mm kaldırılabilmesi için kriko kolunun 15 cm kadar hareket ettirilmesi gerekir. Bu, kuramsal olarak, 150 birimlik mekanik kazanç demektir; başka bir deyişle, kriko koluna 100 kilogramlık bir çekme kuv­veti uygulayan kişi kuramsal olarak 15.000 kilogramlık, yani 15 tonluk bir kütleyi kaldı­rabilir. Ama uygulamada bu değer sürtünme nedeniyle 10 tona kadar düşer.

Kaynak: MsXLabs.org & Temel Britannica
Benzer Konular:
Etiketler:
  • bicak egik duzlem midir
  • vida egik duzlem
  • vida ile ilgili sorular
Cevap
«Önceki KonuSonraki Konu»
Hızlı Cevap
İsim:
Doğrulama
Mesaj:
Tüm Fizik Konuları
Benzer Konular
Eğik düzlem çeşitleri ve hayatımızdaki kullanım alanları nelerdir?
Kama, vida ve çıkrık nedir?
Eğik düzlem üzerinde potansiyel enerjiyi nasıl gösterebilirim?
Cesaria Evora - Vida Tem Um Só Vida
Düzlem-Doğru-Düzlem