[KK] Biyoloji (Genel Bilgi)

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- Biyoloji (https://www.msxlabs.org/forum/biyoloji/)

- - Biyoloji (Genel Bilgi) (https://www.msxlabs.org/forum/biyoloji/11796-biyoloji-genel-bilgi.html)

Biyoloji (Genel Bilgi)

B�YOLOJ�
Biyoloji, en genel tan�m�yla canl�lar� ince�leyen bir ya�am bilimidir. Ancak �ok g��l� bir mikroskopla g�r�lebilen vir�slerden, 90 metre y�ksekli�indeki k�y� sekoyalar� gibi dev a�a�lara ve 150 ton a��rl��ndaki mavi balina�lara kadar b�t�n canl�lar biyolojinin ilgi alan�na girer. �stelik biyoloji bu canl�lar�n yaln�z d�� yap�lar�yla de�il, b�t�n i�levsel ve biyokimyasal �zellikleriyle, beslenmeleri, �remeleri, davran�� bi�imleri ve yery�z�ndeki da��l�mlanyla da ilgilenir.
B�ylesine geni� bir alan� kapsayan bu bilimin neredeyse say�s�z denecek kadar �ok dal� ve uzmanl�k alan� vard�r.
Bitkileri incele�yen botanik;
hayvanlar� inceleyen zooloji;
bakteri, vir�s gibi tekh�creli mikroskobik canl�lar� inceleyen mikrobiyoloji;
fosil canl�la�r� inceleyen paleontoloji;
canl�lar�n yap�s�n� ve organlar�n� hem genel �izgileriyle, hem de doku ve h�cre d�zeyinde inceleyen morfoloji;
bu organlar�n i�leyi�ini ve canl�lar�n solunum, beslenme, �reme gibi ya�amsal etkinliklerini ara�t�ran fizyoloji;
canl�lar� akrabal�k ili�kile�rine g�re s�n�fland�ran taksonomi;
vir�slerden insana kadar b�t�n canl�lar�n yap�s�n� ve ya�am s�re�lerini molek�l d�zeyinde ince�leyen molek�ler biyoloji; kal�tsal �zelliklerin genlerle ku�aktan ku�a�a nas�l aktar�ld��n� ara�t�ran genetik;
canl�lar ile cans�z do�a aras�ndaki karma��k ili�kileri inceleyen �evre�bilim (ekoloji) ve deniz canl�lar�n�n ya�am�n� ara�t�ran deniz biyolojisi bu s�n�rs�z bilimin temel dallar�d�r.
Ayr�ca bir�ok konunun ara��t�r�lmas�nda biyoloji ile �b�r bilimlerin s�k� i�birli�inden yeni bilim dallan do�mu�tur. �rne�in canl�lann yap�s�ndaki kimyasal mad�deleri ve bu maddelerin rol oynad�� s�re�leri inceleyen biyokimya, biyoloji ile kimyan�n �rt��me alan�d�r. Biyofizik, canl�lardaki �e�it�li s�re�leri ve etkinlikleri a��klayabilmek i�in fizik bilimlerinin ilke ve kavramlanndan ya�rarlan�r. Bitki ve hayvanlann yery�z�ndeki da��l�m�n� ara�t�ran biyoco�rafya biyoloji ile fiziksel co�rafyan�n, insan�n k�kenini ve evri�mini ara�t�ran fiziksel antropoloji de biyoloji ile antropolojinin ortak dal� say�l�r.

Biyoloji bilimlerinin baz� dallar�, �zellikle morfoloji, fizyoloji, molek�ler biyoloji ve genetik, b�t�n canl�larla ilgilenen genel ara��t�rma alanland�r. Oysa ilgisini belirli canl� gruplanyla s�n�rland�rm�� olan botanik, zoolo�ji, mikrobiyoloji gibi dallar, kendi i�lerinde de altdallara aynlarak iyice �zelle�mi�tir. �rne�in zoolojinin bir altdal� olan ornitoloji yaln�z ku�lan, entomoloji b�cekleri inceler. Botani�in altdallanndan algolojinin konusu suyosunlan (algler), mikolojininki mantarlar�d�r. Milyonlarca tekh�creli canl�y� konu alan mikrobiyoloji de yaln�z bakterileri inceleyen bakteriyoloji ve vir�sleri inceleyen viroloji gibi altdallara aynlm��t�r.

Biyolojinin Tarihi ve Geli�mesi

Biyolojinin deneysel bir bilim olarak do�u�u, �� 4. y�zy�lda Eski Yunan bilginleriyle ba��lar. Daha eski uygarl�klar�n tar�m ve hayvan�c�l�k konusundaki bilgileri ve Eski Yunan d��n�rlerinin yery�z�nde ya�am�n ba�lang�c�na ili�kin g�r��leri biyolojinin do�u�unu daha erken tarihlere g�t�r�rse de, ilk b�y�k biyo�loji bilgini olarak Aristo'nun ad� an�l�r. Eski Yunanistan'�n en b�y�k bilgin ve d��n�rle�rinden biri olan Aristo, bir�ok hayvan� kese�rek yap�s�n� incelemi� ve hayvanlar� yap�lanna g�re s�n�fland�rm��t�.

�S 2. y�zy�lda ya�ayan Bergamal� Galenos, insan v�cudunun yap�s�n� daha iyi inceleyebil�mek i�in maymunlar ve domuzlar �zerinde �al��mak zorunda kald�. ��nk� onun ya�ad�� a�da kadavralar�, yani �l� insan v�cudunu kesip par�alamak yasakt�. Gene de bu g�z�lemlerden vard�� sonu�lar 1.000 y�ldan daha uzun bir s�re biyoloji bilimlerine egemen oldu.
Galenos'tan sonra �ok uzun bir s�re biyolo�ji konusunda hemen hi�bir geli�me olmad� ve eski bilginlerin g�r��leri hi� tart��mas�z do�ru kabul edildi. Ancak 16. y�zy�lda Bel�ikal� anatomi bilgini Andreas Vesalius'un kadavra�lar �zerindeki �al��malan biyolojide yeni bir d�nemin ba�lang�c� oldu. Vesalius, 1543'te yay�mlanan ve insan v�cudunu �izimlerle anlatan �nl� yap�t�nda, Galenos'un verdi�i bilgilerden �o�unun yanl�� oldu�unu kan�tla m��t�. Eski bilginlerin b�t�n g�r��lerine k�r� k�r�ne inanmay�p, do�ru bilgiye deneyle ula�mak gerekti�ini ortaya koyan bu �al��ma �a��n�n bilim anlay��n� da derinden etki�ledi.

16. y�zy�l�n sonlar�nda mikroskobun bulun�mas� biyolojide ger�ek bir d�n�m noktas� say�l�r. �talya'n�n kuzeyindeki �niversitelerde botanik, zooloji, anatomi ve fizyolojinin ba��ms�z birer bilim dal� olarak okutulmaya ba�lad�� o d�nem, mikroskop sayesinde �ok �nemli bulu�lara tan�k oldu. Bitki ve hayvan dokular�, b�ceklerin yap�s� mikroskopla ince�lendi; bakterilerin varl�� ke�fedildi. Canl�la�r�n en k��k yap�sal ve i�levsel birimini tan�mlamak i�in �nerilen h�cre terimi biyolo�jinin odak noktas� oldu ve 20. y�zy�lda molek�ler biyolojinin do�u�una kadar ya�a�m�n b�t�n s�rlan h�cre biyolojisiyle a��k�land�.
Bakterilerin bulunmas�ndan y�zlerce y�l sonra bile, bilim adamlan bu �ok k��k canl�lann ��r�yen maddelerin i�inde kendili��inden t�redi�ini d��n�yorlard�. 19. y�zy�l�n ortalar�nda Louis Pasteur, bakterilerin yaln�z ��r�yen maddelerde de�il her yerde bulundu��unu, �stelik ��r�menin sonucu de�il nedeni oldu�unu kan�tlad�. Ayr�ca baz� bakterilerin �e�itli hastal�klara yol a�t��n� a��klamas� biyoloji ara�t�rmalar�na yeni bir y�n verdi. B�ylece biyologlar insan, hayvan ve bitkilerin yaln�z sa�l�kl� yap�lann� de�il, hastal�kl� b��l�mlerini de mikroskopla incelemeye ba�lad��lar. Ayn� d�nemde kimya ve fizik bilimlerinin geli�mesi de canl�lar�n v�cudundaki kimyasal ve fiziksel de�i�ikliklerin incelenmesine yar�d�mc� oldu.
Bitki ve hayvan yap�lar�n�n mikroskopla incelenmesi, canl�lar� yap�lar�na g�re s�n�flan�d�rma d��ncesinin de esin kayna��d�r.

17. y�zy�lda �ngiliz do�a bilimci John Ray �i�ekli bitkileri �e�itli familyalar i�inde toplad�; hay�vanlar� da parmaklan ile di�lerinin yap�s�na ve d�zenine g�re s�n�fland�rd�. 18. y�zy�lda �s�ve�li botanik�i Carolus Linnaeus, d�nyan�n her yan�ndan toplad�� bitki �rnekleri aras�n�daki akrabal�k ili�kilerini tan�mlayarak bu s�n�fland�rma �al��malann� bilimsel temellere oturttu. Bitki ve hayvanlan �nce s�n�f denen b�y�k gruplara ay�rd�; sonra her s�n�f�n i�inde daha k��k gruplar olan tak�mlan, tak�mlar�n i�inde familyalan, familyalann i�inde cinsleri ve nihayet her cinsin t�rlerini tek tek belirle�di. Canl�lan �nce Latince cins ad�, sonra b�t�n �b�r canl�lardan ay�ran t�r ad�yla adland�rma sistemi de Linnaeus'un bulu��udur.
Hayvan ve bitki fosillerinin incelenmesi bir yandan paleontoloji gibi yeni bir biyoloji dal�n�n do�u�una, bir yandan da ba�lang�c� Eski Yunan d��n�rlerine kadar uzanan ev�rim d��ncesinin peki�mesine yol a�t�. Bulu�nan fosiller, hayvan ve bitkilerin milyonlarca y�ld�r �e�itli de�i�iklikler ge�irerek bug�ne kadar ula�t��n� ve aralar�nda �nemli yap�sal farklar olan bir�ok hayvan�n ayn� atadan t�redi�ini g�steriyordu. 19. y�zy�l�n ba�lann-da Frans�z bilgin Jean-Baptiste de Lamarck, bu olguyu a��klamak i�in, �evre ko�ullanna uyum sa�lamak �zere kazan�lan yeni �zellik�lerin ku�aktan ku�a�a aktanld��n� �ne s�rd�. Lamarck'tan 50 y�l kadar sonra da �ngiliz do�a bilgini Charles Danvin, evrimin bir "do�al se�me" s�recinin sonucu oldu�unu, ancak do�aya en iyi ayak uydurabilen canl�la�nn soyunu s�rd�rd��n� a��klayarak evrim kuram�n� olu�turdu.
Lamarck ve Darvvin'in �al��malan, bilim adamlar�n� kal�t�m ve �evre etkenlerini incele�meye y�neltti. Bir t�r�n b�t�n ay�rt edici �zelliklerinin ku�aktan ku�a�a nas�l aktanld��n� ilk kez 1866'da Avusturyal� ke�i� Gregor Mendel bezelyeler �zerinde yapt�� al��ma�larla a��klad�. O zamanlar pek ilgi �ekmeyen bu �al��ma, kal�t�mdan sorumlu oldu�u san��lan kromozomlar�n mikroskopla g�r�lmesin�den sonra b�y�k �nem kazand�. 20. y�zy�l�n ba�lannda, kal�tsal bilgiyi yeni d�llere akta�ran h�cre bile�enlerinin kromozomlar de�il genler oldu�u kan�tland�. Daha sonra, h�cre�ye bu kal�tsal bilgiyi nas�l de�erlendirece�ini ve ne zaman, hangi proteini bire�imlemesi gerekti�ini bildiren DNA'n�n (deoksiribon�k-leik asit) yap�s� a��kland�. B�t�n bu a�amalar geneti�in do�u�uydu. Bug�n, ya�am�n s�r-lann� ad�m ad�m ��zen genetik ve mole�k�ler biyoloji ile do�al kaynaklann t�ken�mesini ve �evre kirlili�ini �nlemeyi ama�la�yan �evrebilim biyolojinin en a��rl�kl� dallan�d�r.

B�YOLOJ�K I�ILDAMA
Baz� canl�lar, h�c-relerindeki kimyasal maddeleri ��k enerjisine d�n��t�rerek s�rekli parlayan ya da yan�p s�nen bir ��k yayarlar. Biyolojik ��ldama ya da biyol�minesans denen bu olaya hayvanla�r�n pek �o�unda, ayr�ca baz� mantarlarda ve bakterilerde olduk�a s�k rastlan�r. Ama ger��ek bitkilerde, amfibyumlarda, s�r�ngenler�de, ku�larda ve memelilerde bug�ne kadar biyolojik ��ldama g�r�lmemi�tir.
Bakteri ve mantarlar�n �� belirli zaman�larda de�il, s�rekli yanar. Canl�n�n ya�amsal etkinlikleri s�ras�nda bir "art�k �r�n" olarak ortaya ��kan bu ��n, bakteri ya da mantar�n ya�am�nda bilinen herhangi bir i�levi yoktur. I��kl� bakteri ya da mantarlar� bar�nd�ran ��r�m�� a�a� g�vdelerinin ve etlerin gece�leyin par�lt�lar sa�mas�, cinler ve periler �st��ne �e�itli �yk�lerin anlat�lmas�na neden ol�mu�tur.
Bakteri ve mantarlar�n bu ama�s�z ��lda�mas�na kar��l�k, hayvanlar�n �o�u yaln�zca �rkt��nde ya da t�rde�leriyle haberle�mek istedi�inde ��k sa�ar. �rne�in ate�b�cekleri-nin ��, �iftle�meye haz�rlanan erkek ve di�inin bulu�abilmesi i�in bir haberle�me ara�c�d�r. Hayvanlar�n bir b�l�m� h�crelerindeki �zel kimyasal maddeleri birle�tirerek kendi ��n� kendisi �retir; bir b�l�m� de v�cutla�r�nda bar�nan ��kl� bakterilerin �retti�i ��k�tan yararlan�r.

MsXLabs.org & Temel Britannica

Biyoloji

Biyoloji, Yunanca "Bios" (ya�am) ve "Logos" (bilim) kelimelerinin birle�mesi �eklinde isimlendirilmi�, t�m canl�lar�n birbirleriyle ve �evre ile etkile�imlerini, bu etkile�imlerin sebep ve sonu�lar�n� ara�t�ran, a��klayan "omni" bir bilim dal�d�r.
Biyoloji 2 b�y�k alana ayr�l�r:

Botanik (Bitki Bilimi)
Zooloji (Hayvan Bilimi)

Biyoloji kendi i�inde alt b�l�mlere ayr�l�r:

Biyofizik: Canl�lar� incelemede fizik ara�lar�n� kullanan ara� ve teknikler b�t�n�d�r.
Kriyobiyoloji: S�cakl��n canl�lar� nas�l etkiledi�i ile ilgilenir.
Entomoloji: B�cekleri inceler.
Etoloji: Do�al ortamdaki hayvanlar�n davran��lar�n� inceler.
Evrimsel biyoloji: Evrim teorisini destekleyen kan�tlar� inceler.
�htiyoloji: Bal�k bilimidir.
�mm�noloji: V�cudun hastal�klara ve yabanc� maddelere kar�� direncini ve bunun temellerini inceler.
Limnoloji: G�ller ve bunlar i�inde ya�ayan canl�lar� inceler.
Deniz biyolojisi: Okyanus ve denizlerdeki ya�am� inceler.
T�p: Tedavi ve iyile�tirme sanat� ve bilimidir.
Mikrobiyoloji: Mikroskobik organizmalar� inceler.
N�robiyoloji: Hayvanlar�n sinir sistemini inceler.
Ornitoloji: Ku� bilimidir.
Paleontoloji: Tarih �ncesi ya�am� inceler.
Sosyobiyoloji: Sosyal ili�kilerin biyolojik temelini inceler.
Morfoloji: Canl�lar�n d�� g�r�n��n�, �eklini inceleyen bilim dal�d�r.
Anatomi: Canl�y� olu�turan organlar�,bu organlar� birbirleriyle ili�kilerini inceleyen bilim dal�d�r.
Fizyoloji: Organizmadaki organ ve dokulardaki g�revlerini, i�leyi�lerini inceleye bilim dal�d�r.
Embriyoloji: Organizman�n geli�me devrelerini inceler. �zellikle d�llenmi� yumurtadan (zigot) itibaren meydana gelen geli�me ve farkl�la�malar� inceleyen bilim dal�d�r.
Sitoloji: H�crenin yap�s�n� ve �al��mas�n� inceleyen bilim dal�d�r.
Histoloji: �ok h�creli canl�lardaki dokular�n yap�s�n� ve bu dokular�n v�cudun nerelerinde bulundu�unu,hangi organlar�n yap�s�na kat�ld��n� inceleyen bilim dal�d�r.
Genetik: Canl�lardaki kal�tsal �zelliklerin d�lden d�le nas�l ge�ti�ini inceler. Ayr�ca �gen� in yap�s�n� g�revini ve genlerde meydana gelen de�i�iklikleri inceleyen bilim dal�d�r.
Molek�ler biyoloji: Canl�lar�n yap�s�n�, molek�ler d�zeyde inceleyen bilim dal�d�r.
Ekoloji: Canl�lar�n hem kendi aralar�ndaki hem de �evreleriyle olan ili�kilerini tek tek veya birlikte inceleyen bilim dal�d�r.
Taksonomi: Canl�lar� benzerliklerine g�re s�n�fland�ran bilim dal�d�r.
Parazitoloji: Asalak olarak ya�ayan canl�lar�n yap� ve �zelliklerini inceleyen bilim dal�d�r.
Ontojeni: Bir bireyin evrimsel ge�mi�ini inceler.
Filojeni: Bir grup organizman�n (soyun=t�r�n) evrimsel ge�mi�i inceler.
Biyoco�rafya: Canl�lar�n yery�z�ndeki co�rafi da��l��n� inceler.
Bakteriyoloji: Bakterileri inceler.
Viroloji: Vir�sleri inceler.
Patoloji: Hastal�klar�n belirti ve nedenlerini inceler.
Biyometri: Biyolojik olaylar� istatiksel olarak inceler.
Mikrobiyoloji: G�z�m�zle g�remedi�imiz mikroorganizmalar�n beslenme, �reme gibi ya�am �ekillerini inceleyen bilim dal�d�r.
Uzay Biyolojisi: Uzay �artlar�nda canl�lar�n kar��la�t�klar� yeni durumlar�, bunlar�n canl� �zerindeki olumlu ve olumsuz etkilerini, canl�lar�n uzaya uyum �artlar�n� ara�t�ran bilim dal�d�r.
Biyokimya: Canl�lar�n yap�s�ndaki kimyasal maddeleri ve ya�am�n temeli olan biyokimyasal tepkimeleri inceleyen bilim dal�d�r.

Tarihi

Orta �a�
Orta�a� �sl�m D�nyas�'ndaki biyoloji ara�t�rmalar�n�, bitkibilim ve hayvanbilim �er�evesinde de�erlendirilecek olunursa, bu alanlar�n daha �ok Aristoteles ve Dioscorides gibi Yunan bilginleri taraf�ndan derlenmi� olan bilgi birikimine dayand�r�lm�� oldu�unu s�ylenebilir. Ancak, bu birikime M�sl�man ara�t�rmac�lar�n ya�am�� olduklar� �evreden edindikleri bilgilerle ki�isel g�zlemleri de eklemek gerekir.
Erken tarihli biyoloji yap�tlar�, genellikle ansiklopedik bir nitelik ta��r. Bunlarda, bitkilerle ve hayvanlarla ilgili y�zeysel g�zlemlerin yan� s�ra, hikayelere ve hadislere de yer verilmi�tir. �ncelenen bitkiler, daha �ok t�bb� bitkilerdir. Hayvanlara ili�kin a��klamalar�n ise, �zellikle at, deve ve koyun gibi g�ndelik ya�ant�y� do�rudan do�ruya etkileyen canl�lar �zerinde yo�unla�t�� g�r�lmektedir.
Bitkibilimle ilgilenenler genellikle doktorlard�r; bunlar tedavi s�ras�nda daha �ok bitkilerden yap�lan ila�lar kullan�lmaktad�r. Hayvan t�rlerinden ve onlar�n yararlar�ndan ve zararlar�ndan s�z eden hayvanbilim ise, Aristoteles taraf�ndan kurulmu� ve Orta�a� �sl�m D�nyas�'nda �zellikle C�hiz ile Demir�'nin yap�tlar� sayesinde tan�nm��t�r.
Ancak M�sl�man hayvanbilimcilerin, Yunanl�lar�n bilimsel birikiminden yeterince yararland�klar�n� ve hayvanbilimi, mesela bir co�rafya veya bir t�p �l��s�nde geli�tirdiklerini s�ylemek olanakl� de�ildir.
�sl�m �lkelerinin zengin bir hayvan �rt�s� ile kapl� oldu�u, Aristoteles'in Hayvanlar�n Tarihi'nin daha 8. y�zy�l�n sonlar�nda Arap�a'ya terc�me edildi�i ve �sl�m Hukuku'nun hayvanlara b�y�k bir ilgi g�sterdi�i hesaba kat�ld��nda, M�sl�man d��n�r ve bilginlerin hayvanbilim alan�ndaki bilimsel kay�ts�zl�klar�n� anlamak olduk�a g��t�r.

Yeni �a�
Bu d�nemde geli�tirilen mikroskop arac�l�� ile Malpighi, Leewenhook ve Swammerdan gibi bilim adamlar�, de�i�ik canl� yap�lar �zerinde ara�t�rmalar yapm�� ve b�ylece H�cre Kuram�'n�n kurulmas�n� sa�lam��lard�r. Ayr�ca, Willis, Hooke ve Mayow yapm�� olduklar� �al��malar s�ras�nda canl� ve cans�z yap�lar�n �ok k��k par�ac�klardan olu�tu�unu ve temel yap�lar�n�n benzer olmas� dolay�s�yla i�levlerinin de birbirine benzemesi gerekti�ini d��nm��lerdir.

Yak�n �a�
Bu d�nemde do�a bilimlerinden botanik ve zooloji alanlar�ndaki �al��malar geli�mi� ve �zellikle Darwin'in dedesi Erasmus Darwin ve Lamarck'�n yapm�� oldu�u ara�t�rmalar sonucunda, yeni bitki ve hayvan t�rlerinin olu�umunu a��klamaya y�nelik Evrim Kuram�'n�n temelleri at�lm��t�r.
Bu d�nemde h�crenin yap�s� ve i�levlerine ili�kin �al��malar biyolojiyi b�y�k �l��de etkilemi�tir. Bunun yan� s�ra genetik alan�nda �ok �nemli ad�mlar at�lm�� ve �zellikle son d�nemde yap�lan ara�t�rmalarla klonlama y�ntemine g�t�ren yol a��lm��t�r. Ayr�ca kimyaya dayanan hormon �al��malar�, tar�m alan�ndaki verimi artt�rm�� ve canl�lar�n k�keni ve evrimiyle ilgili ara�t�rmalar, yeni bilimsel bulgularla g�� kazanm��t�r.

Biyoloji veya Canl� bilimi, canl�lar� inceleyen bir bilim dal�d�r.
Biyologlar, t�m canl�lar�; t�m gezegeni kaplayan k�resel boyuttan, h�cre ve molek�lleri kapsayan mikroskobik boyuta kadar onlar� etkileyen �nemli dinamik olaylarla birlikte inceleyen, biyoloji bilimiyle u�ra�an ki�ilerdir. Bir�ok s�reci b�nyesinde bar�nd�ran hayati s�re�lerden baz�lar�; enerji ve maddenin i�lenmesi, v�cudu olu�turan maddelerin sentezlenmesi, yaralar�n iyile�mesi ve t�m organizman�n �o�almas�d�r.
Hayat�n gizemleri, tarihteki t�m insanlar� etkiledi�inden; insan�n fiziksel yap�s�, bitkiler ve hayvanlar hakk�ndaki ara�t�rmalar t�m toplumlar�n tarihlerinde yer bulur. Bu kadar ilginin bir k�sm�, insanlar�n hayata h�kmetme ve do�al kaynaklar� kullanma iste�inden gelmektedir. Sorular�n pe�inden ko�mak, insanlara, organizmalar�n yap�lar� hakk�nda bilgi kazand�rd� ve de ya�am standartlar�, zamanla y�kseldi. �lginin bir di�er k�sm� ise, do�ay� kontrol etme iste�inden �ok, onu anlama iste�inden gelmektedir. Bu ara�t�rmalar�n ilerletilmesi, bizim d�nya hakk�ndaki d��ncelerimizi de�i�tirmi�tir.
Biyolojinin; botanik, zooloji ve t�p gibi bir�ok dal� eskidir. Ancak, bunlar� tek bir kategori alt�nda toplayan "biyoloji", ancak 19. y�zy�lda ortaya ��km��t�r. Bu bilmin geli�mesiyle, bilimadamlar�, b�t�n ya�ayan varl�klar�n, ortak baz� �zellikler ta��d�klar�n� anlam��lard�r. Bu nedenle de varl�klar�n bir b�t�n i�ersinde incelenmesinin yararlar�n� kavram��lard�r. Biyoloji, g�n�m�zde, en �nemli bilim dallar�ndan biridir: T�m yery�z�ndeki biyoloji ve t�p dergilerde, y�ll�k bir milyon makaleden fazla yay�mlanmaktad�r. Ayn� zamanda, biyoloji, yery�z�ndeki t�m okullarda ��retilen ana derslerden biridir.
Biyoloji, bu kadar fazla konuyu kendi kapsam� alt�nda toplad�� i�in bir�ok dallara b�l�nm��t�r. Organizma t�r�ne g�re bu bilimdal�n� b�len y�ntem; bitkileri inceleyen botanik, hayvanlar� inceleyen zooloji ve son olarak da mikroorganizmalar� inceleyen mikrobiyolojiyi ana dallar olarak al�r. Baz� b�lme y�ntemleri ise, incelenen organizmalar�n derecesine g�re bu ayr�m� yapmaktad�r: Bu sistem; hayat�n temel kimyas�n� inceleyen molek�ler biyolojiyi, hayat�n temel yap� ta�lar� olan h�creleri inceleyen h�cre biyolojisini, organizmalar�n i� organlar�n�n �al��mas�n� inceleyen fizyolojiyi, organizmalar�n d�� g�r�n��lerini inceleyen morfolojiyi ve organizmalar�n birbirleri ve �evreyle ili�kilerini inceleyen ekolojiyi, biyolojinin anaimesi, Yunanca hayat anlam�na gelen βίος (bios)'la, 'incelemesi' anlam�na gelen λόγος (logos)'un, birle�mesiyle olu�mu�tur. G�r�nd�� kadar�yla kelime, g�n�m�zde kullan�lan anlam�yla ilk defa, Gottfried Reinhold Treviranus'un Biologie oder Philosophie der lebenden Natur'unda (Biyoloji ya da ya�ayan Do�an�n Felsefesi) (1802) ve Jean-Baptiste Lamarck'�n Hydrog�ologie'sinde (Hidroloji) (1802) kullan�lm��t�r. Kelimenin kendisi ise 1800'de Karl Friedrich Burdach'a atfedilse de, kelime Michael Christoph Hanov'un 1766'da bas�lan ��nc� Cilt'inde, Philosophiae naturalis sive physicae dogmaticae: Geologia, biologia, phytologia generalis et dendrologia ba�l��yla yer bulmu�tur.

B�YOLOJ�N�N KONUSU

“Bio” canl� ya da ya�am, “logos” bilim anlam�na geldi�i i�in biyolojinin kelime anlam� canl� bilimi ya da ya�am bilimi olarak tan�mlan�r. Biyoloji, canl�lar�n yap�s�n�, v�cutlar�nda ge�en temel ya�am olaylar�n�, �e�itliliklerini, b�y�melerini, geli�melerini, davran��lar�n�,�evreleri ile ili�kilerini ve yery�z�ne da��l��lar�n� inceleyen �ok geni� kapsaml� bir bilimdir.
�nsanlar her g�n biyolojik problemlerle y�z y�ze gelmektedir. Sa�l�kl� sanayile�me, d�zensiz kentle�me, ye�il �rt�n�n ve do�al g�zelliklerin bozulmas�yla ortaya ��kan �evre kirlenmesi biyolojinin ilgilendi�i g�nl�k konular haline gelmi�tir. Biyolojinin amac� canl�lar d�nyas�nda insanl��a yaral� sonu�lar ��kartmakt�r.
Biyolojideki son geli�meler, anne ve babadan ge�en baz� kal�tsal bozukluklar�n bile d�zeltilebilece�i �midini uyand�rm��t�r. Bu konuda yap�lan �al��malar genetik m�hendisli�i ad�n� almakta ve b�t�n d�nyada ilgiyle izlenmektedir. Art�k biyologlar canl�n�n genetik yap�s�nda istenen baz� de�i�meleri yapabilecek teknolojiye ula�m��lard�r. B�t�n bunlar bize biyolojinin insanl�k alemi i�in ne kadar �nemli oldu�unu ve ne kadar h�zla geli�ti�ini g�stermektedir.
Canl� ortam ile ilgili her konuyu i�ine alan biyoloji teknolojiden en y�ksek oranda yararlanan bir bilimdir. bilimsel �al��malar ile teknolojik geli�meler aras�nda b�t�nleyici bir ili�ki vard�r. Teknolojik geli�melerden yaralanan bilimsel �al��malar, daha k�sa zamanda sonu�lar�n al�nmas�nda ve yeni ara�t�rmalara ge�i�te kolayl�k sa�lar.

B�YOLOJ�N�N TAR�HSEL GEL��M�
Biyoloji bilimi insan�n hem kendini hem de di�er canl�lar� tan�ma ve ya�am s�n�rlar�n� ara�t�rma merak�ndan do�mu� bir bilimdir. Ma�ara insanlar� �evrelerinde bulunan geyik, s��r ve mamut resimlerini ma�ara duvarlar�na �izmi�lerdir. Bulunan bu resimler insanlar�n ya�amlar�n� s�rd�rebilmeleri i�in gerekli hayvan ve bitkilerin biyolojik �zelliklerini bildiklerini g�sterir.
Ma�ara devrinden sonra g�n�m�zden yakla��k olarak 2300 y�l �nce, Yunanl� bilim adam� Polibus, “�nsan�n Do�as� �zerine” adl� bir kitap yazm��t�r.
Aristo (M� 383-322) herhangi bir biyoloji uzman�nda bulunmas� gereken iki �nemli �zelli�e yani iyi g�zlem yapabilme ve g�zlemlerinden do�ru sonu�lar ��karabilme yeteneklerine sahiptir. �al��malar�n� “Hayvanlar�n Tarihi, Hayvan Nesli �zerine” ve “Hayvan V�cutlar�n�n K�s�mlar� �zerine”adl� kitaplar�nda toplam��t�r.
Aristo, canl�lar�n olu�umlar�n� ve hayvanlar�n davran��lar�n� incelerken onlar� s�n�fland�rma yoluna da gitmi�tir.
Galen, (MS 131-200) canl�lar�n organlar�yla bu organlar�n g�revini inceleyen fizyoloji biliminin do�mas�n� sa�lam��t�r.
�lk mikroskobun yap�m�n� Galile 1610 y�l�nda ba�arm��t�r. Robert Hook 1665 y�l�nda bir mantar kesitinin mikroskopta nas�l g�r�ld��n� a��klam�� ve g�rd�� yap�lara “Cellula” (h�cre) ad�n� vermi�tir.
Leuvenhook, 1675 y�l�nda mikroskop kullanarak tek h�crelileri g�stermeyi ba�arm��t�r.
Pasteur , her ne kadar kimyac� ve mikrobiyolog olarak �nlendiyse de kariyer ya�am�nda fizik ve matematikle ilgili g�revler de alm��t�r. Pasteur’�n �ok say�da bulu�u vard�r. Bunlar�n i�inde en �nemlileri olarak; mikroskobik canl�lar�n fermantasyona neden oldu�unun tespiti, tavuk koleras�na neden oan mikrobun bulunmas�, kuduz a��s�n�n bulunmas� say�labilir.
Avustralyal� bir rahip olan Mendel(1822-1884), manast�r�n k��k bah�esinde bezelyelerle yapt�� deneyler sonucunda , kal�tsal �zelliklerin d�lden d�le ge�i�iyle ilgili �nemli sonu�lar elde etmi�tir. Genetik bilimi 19. y.y.’�n ortas�nda biyolojide bir alt bilim dal� olan molek�ler biyolojinin geli�imine olanak sa�lam��t�r.
Beijrinck 1889’da t�t�n bitkilerinin yapraklar�nda g�r�len t�t�n mozaik hastal��n� incelemi�tir.
Amerikal� biyolog olan James Watson ile �ngiliz biyofizik�i Francis Crick 1953’te g�n�m�zde kabul edilen DNA’n�n yap�s�na ait bir model ortaya koymu�lard�r.
T�m bu ve daha bir �ok �al��malar� i�eren biyoloji, son d�nemlerde di�er bilimlere oranla inan�lmaz bir geli�me g�stererek insanlar� �a��rtacak d�zeye ula�m��t�r.

B�YOLOJ�K UYGULAMA ALANLARI
Bir�ok meslek grubu ve bilim dal� do�rudan yada dolayl� olarak biyolojinin uygulama alan� i�inde yer al�r. Biyolojinin uygulama alanlar�n� �u �ekilde �zetleyebiliriz:

MOLEK�LER B�YOLOJ�
TARIM
B�YOLOJ�
SU �R�NLER�
B�YOMEKAN�K
F�ZYOLOJ�
D�� HEK�ML��
TIP
B�YOTEKNOLOJ�
VETER�NERL�K
M�KROB�YOLOJ�
ECZACILIK
EKOLOJ�
GENET�K M�HEND�SL��

B�YOLOJ�N�N D��ER B�L�MLERLE �L��K�S�
Biyoloji canl�lar�n yap�lar�n�, i�leyi�lerini, birbirleriyle ve �evreleriyle ili�kilerini inceleyen bilimdir. B�t�n canl�lar�n da cans�z d�nyay� olu�turan maddelerden yap�ld�� bilinmektedir. Bu bak�mdan biyolojinin cans�z d�nyay� inceleyen bir �ok bilimle ilgilenmesi do�ald�r. Biyoloji, biyokimya, biyofizik ve biyomatematik arac�l��yla temel fen bilimlerinden olan kimya, fizik ve matematikle ili�kilidir. Paleontoloji (eski canl�lar bilimi) arac�l��yla jeoloji ve astronomi ile dolayl� olarak; psikoloji, sosyoloji ve antropoloji ile do�rudan do�ruya ili�kilidir.

biyoloji
isim Frans�zca biologie

Bitki ve hayvanlar�n do�ma, geli�me, �reme gibi ya�ay�� evrelerini inceleyen bilim, dirim bilimi.

Biyoloji

Canl� varl�klar� inceliyen ilim.
Hayvanlar� inceleyen b�l�m�ne zooloji;
bitkileri inceleyen b�l�m�ne botanik denir.
Biyoloji, inceledi�i konulara g�re �e�itli isimler al�r.
Canl�n�n d�� yap�s�n� inceleyen: Morfoloji;
dokular� inceleyen; histoloji
canl�lar�n b�y�y�p geli�melerini: embriyoloji;
hayat� faaliyetleri inceleyen: fizyoloji;
i� salg� bezlerin faaliyetlerini inceleyen: endrokrinoloji;
hastal�k hallerini inceleyen: patoloji;
canl�lar�n s�n�fland�r�lmas�n� yapan: sistematik;
bitki veya hayvan neslinin �slah� ile u�ra�an: zootekni;
mikroskobik canl�lar� inceleyen: mikrobiyoloji'dir.
�� yap�s�n� inceleyen: anatomi; h�creleri inceleyen; sitolojidir.

Biyoloji Bilimi!

Biyoloji, canl� varl�klarla ilgili b�t�n bilgileri kucaklayan geni� bir bilim olarak tan�mlanabilir. Biyolojiyi inceledi�i konu y�n�nden 3'e ay�rmak m�mk�nd�r;

Botanik:
Bitkiler d�nyas�n� inceler.
Zooloji:
Hayvanlar d�nyas�n� inceler.
G�zebilim (Sitoloji):
Bitki ve hayvan h�crelerini inceler.

Canl� varl�klar�n incelenmesinde uygulanan y�ntemler bak�m�ndan da biyolojinin genel b�l�mleri mevcuttur. Bu b�l�mler a�a��daki �ekilde s�ralanabilir;

Fizyoloji
Morfoloji
Anatomi ve Alt Dal� Histoloji
Biyokimya
Ekoloji
Paleontoloji

Kaynak: AnaBritannica

Biyoloji Bilimi!

Botanik:

Zooloji:

G�zebilim (Sitoloji):