Dýþ Ekonomik Ýliþkiler Ve Ödemeler Dengesi

Ýkinci Dünya Savaþýndan sonra, uluslararasý ticaret devamlý olarak dünya ekonomisindeki büyümenin üzerinde bir performans göstermiþtir. 1990-1995 yýllarý arasýnda dünya üretimi yýllýk ortalama olarak % 2 artarken, dünya ticareti %6.2 oranýnda büyümüþtür. Bu hýzlý büyümenin en önemli nedeni ülkelerin giderek ticareti serbestleþtirmeleri ve bu yöndeki müzakerelere aðýrlýk vermeleridir. Bu geliþmelerin sonucunda, sanayileþmiþ ülkelerin ithalata uyguladýðý vergiler, 1950'li yýllarda % 40'lar civarýnda iken, bugün % 3-4'ler seviyesine gerilemiþtir. Dünyanýn diðer bölgelerinde de ayný yöndeki politikalar aðýrlýk kazanmýþtýr. Türkiye de ithalat vergilerini Avrupa Birliði (AB) üyesi ülkelerin uyguladýðý seviyelere çekmeye çalýþmýþ ve 1995 yýlýnda Gümrük Birliði Anlaþmasý imzalanmýþtýr. 1 Ocak 1996 tarihinden itibaren Türkiye ve AB ülkeleri arasýnda yürürlüðe giren Gümrük Birliði Anlaþmasý sonucunda, AB ülkeleri ile yapýlan sanayi mallarý ticaretinde tüm korumalar kaldýrýlmýþ, diðer ülkeler ile olan ticarette de AB'nin Ortak Gümrük Tarifesi uygulanmaya baþlanmýþtýr. Bu durum dýþ ticaret dengesinin 1996 yýlýnda bir miktar bozulmasýna neden olmakla birlikte, 1997 yýlýnda ihracat %13 oranýnda artarak 26.2 milyar dolara, ithalat ise %11.3 oranýnda artarak 48.6 milyar dolara ulaþmýþtýr. Ayný yýl dýþ ticaret hacmi 74.8 milyar dolar, dýþ ticaret açýðý da 22.3 milyar dolar olarak gerçekleþmiþtir. Nitekim Dünya Ticaret Örgütü (WTO) tarafýndan 1997 yýlýnda yayýmlanan "Dünya Ticaretindeki Geliþmeler" adlý rapora göre, Türkiye dýþ ticaret hacmi en hýzlý artan ve böylece dýþ ticaret dinamizmi en yüksek olan dünyanýn 21 ülkesi arasýnda yer almýþtýr.
1998 yýlýnda dýþ talepte bölgesel olarak yaþanan olumsuz geliþmeler nedeniyle, bir önceki yýl hýzlý bir geliþme gösteren ihracat artýþ hýzý yavaþlamýþ; % 2.7 oranýnda bir artýþla 26.9 milyar dolar olarak gerçekleþmiþtir. ithalat ise gerek iç talepteki daralma ve ekonomide yaþanan durgunluk gerekse petrol fiyatlarýndaki büyük oranlý gerileme nedeniyle % 5.4 oranýnda azalarak 45.9 milyon dolara düþmüþtür. Ýthalat ve ihracatta görülen azalmalar neticesinde dýþ ticaret hacmi de %2.6'lýk bir azalma göstererek 72.9 milyar dolar olarak gerçekleþmiþtir. Dýþ ticaret açýðý ise bir yandan ithalatýn gerilemesi diðer yandan da ihracattaki artýþ oranýnýn nispeten düþük kalmasý sonucunda %15 oranýnda azalarak 18.9 milyon dolara inmiþtir.
Türkiye'nin 1998 yýlý dýþ ticaretini özellikle ihracatýný deðerlendirirken dünya ekonomisinde yaþanan olumsuz geliþmelerin etkilerinin gözönünde bulundurulmasý gerekmektedir. çünkü 1998 yýlýnda temel olarak maliyet geliþmeleri ve döviz kuru politikalarý açýsýndan rekabet gücünü ciddi boyutta etkileyebilecek olumsuz bir geliþme görülmemekle beraber, dýþ talepteki daralma ihracattaki artýþýn % 2.7'de kalmasýna yol açmýþtýr.
Türkiye'nin ihracat pazarlarýnda rakip ülkeleri olan Uzakdoðu ülkelerinin paralarýnýn yüksek oranlarda deðer kaybetmesi de baþta tekstil ve konfeksiyon olmak üzere bazý sektörlerin ihracat performansýný olumsuz yönde etkilemiþtir. Yine özellikle demir çelik sektörünün ana pazarýný oluþturan bu ülkelerin talebindeki daralma, adý geçen sektörün ihracatýný ciddi bir þekilde aþaðýya çekmiþtir.
Türkiye'de ihracat çeþitli þekillerde teþvik edilmektedir. Son yýllarda parasal teþvikler yerini üretim ve yatýrým safhasýndaki teþviklere býrakmýþtýr. Bu çerçevede Türk Eximbank aracýlýðý ile ihracatçýya kredi, garanti ve sigorta desteði saðlanmaktadýr. Geniþ anlamda bir ihracat teþvik aracý olarak, 1980 sonrasýnda ihracatta bürokratik formaliteler azaltýlmýþ ve basitleþtirilmiþtir

.

Ödemeler Dengesi
 

Ödemeler Dengesi

Ödemeler dengesi, en geniþ anlamýyla, bir ekonomide

• merkezi hükümet
• bankalar
• gerçek kiþiler
• tüzel kiþi ve kuruluþlar gibi yerleþik kiþilerin

diðer ekonomilerde yerleþik kiþiler ile belli bir dönem içinde yapmýþ olduklarý tüm mal ve hizmet ticareti ile bu ekonominin diðer ekonomilerle olan alacak ve yükümlülüklerinin, mülkiyet deðiþimi anýnda, çift kayýt prensibi esasýna dayalý olarak kaydedildiði istatistiki bir tablodur. Bu tablo sayesinde, ülkenin toplam dýþ borç ve varlýklarýndaki deðiþmeler gözlenerek, diðer ülkelerle olan ekonomik iliþkiler görülür.

Ödemeler dengesi bilançosu

• A-) Cari Ýþlemler
  • I - Dýþ Ticaret
    • -Ýhracat
    • -Ýthalat
  • II - Görünmeyen Ýþlemler
    • -Dýþ Turizm
    • -Yabancý Sermaye Gelir ve Giderleri
    • -Uluslararasý Bankacýlýk ve Sigortacýlýk Hizmetleri
    • -Uluslararasý Ulaþým Hizmetleri
    • -Ýþçi Gelirleri
    • -Özel Hizmetler
  • III - Tek Yanlý Transfer Hesabý
    • Cari Ýþlemler Dengesi

• B-) Sermaye Hesabý
  • -Uzun Vadeli Sermaye Ýthali
  • -Uzun Vadeli Sermaye Ýhracý
  • -Kýsa Vadeli Sermaye Ýthali
  • -Kýsa Vadeli Sermaye Ýhracý

• C-) Resmi Rezerv Hesabý
  • -Döviz Hareketleri
  • -Altýn Hareketleri
  • -IMF Rezerv Pozisyonu

• D-) Net Hata ve Noksan