[KK] Frederick William Herschel

(1738-1822). Al�man as�ll� �ngiliz astronomi bilgini Sir William Herschel, G�ne� sisteminin d��ndaki uzak g�kcisimlerini inceleyen ilk bilim adam� ola�rak �a�da� astronominin kurucusu say�l�r. Almanya'n�n Hannover kentinde do�an Herschel'e ailesi Friedrich VVilhelm ad�n� verdi ve babas� gibi m�zik e�itimi g�rmesini sa�lad�. 1757'de, Yedi Y�l Sava�� s�ras�nda Hannover kenti Frans�z i�galine u�ray�nca gen� Herschel �lkesinden ka�arak �ngiltere' ye s��nd� ve k��k ad�n� William olarak de�i�tirdi. �ngiltere'de uzun s�re m�zik ders�leri vererek ya�am�n� kazand� ve 1766'dan 1782'ye kadar Bath'daki bir kilisenin orgculu�unu �stlendi. Bu arada okudu�u kitaplar�n etkisiyle g�ky�z�n� inceleme tutkusuna ka�p�lm��t�. ��inden arta kalan zamanlarda uza�y�n derinli�indeki en uzak y�ld�zlan inceleye�bilmek i�in g��l� teleskoplar yapmaya ba�la�d�. L786'da Slough kasabas�na yerle�erek ken�dini t�m�yle astronomi �al��malar�na verdi ve 1789'da evinin bodrumunda �a��n�n en b�y�k g�zlem arac�n� yapt�. Bu, aynas�n�n �ap� 121 cm olan 12 metrelik bir yans�mal� teleskoptu. �mr� boyunca hi�bir g�zlemevinde g�rev almayarak �al��malar�n� evinde tek ba��na s�rd�ren William Herschel'in en b�y�k yar�d�mc�s� k�z karde�i Caroline Lucretia Her-schel'dir (1750-1848). A�abeyinin g�zlem ka�y�tlar�n� tutan Caroline de k�sa s�rede iyi bir astronom olarak yeti�ti; sekiz kuyrukluy�ld�z ke�fetti ve �ok say�da bulutsu ile y�ld�z k�me�sini tan�mlad� .
William Herschel 1781'de Uran�s gezege�nini ke�federek b�y�k bir �n kazand�. Her�schel'in �ngiltere Kral� III. George'un onuru�na Georgium Sidus ("George'un Y�ld�z�") ad�n� verdi�i bu gezegen bir g�zlemcinin ki�isel �abalar�yla ke�fedilen ilk gezegendi. Daha sonra Mars'� incelemeye ba�layan Her�schel, bu gezegenin d�nme ekseninin de D�n-ya'n�nki gibi e�imli oldu�unu saptad�. Bura�dan yola ��karak Mars'ta da mevsimlerin birbirini izledi�i ve kutuplar�n�n D�nya'n�n kutuplar� kadar so�uk oldu�u sonucuna vard�. Mars'�n kutuplar�n�n �evresinde g�zlemledi�i beyaz noktalar�n buzul takkeleri oldu�unu d��nen Herschel'in bu g�r��n� �a��m�zda yap�lan ara�t�rmalar da do�rulam��t�r
Kendi �abalar�yla �a��n�n en �nl� astro�nomlar�ndan biri olmay� ba�aran Herschel'i Londra'daki Kraliyet Derne�i �yeli�e kabul etti ve �al��malar�n� alt�n madalyayla �d�llen�dirdi. 1782'de de Kral III. George'un �zel astronomlu�una atanan Herschel, kendisine ba�lanan gelir sayesinde m�zik ��retmenli�i�ni ve kilise orgculu�unu b�rakarak b�t�n zaman�n� astronomi �al��malar�na ay�rd�.
Ya�ad�� a�da belki de b�t�n �n�n� bir gezegen ke�fetmesine bor�lu olan Herschel, g�n�m�zde �zellikle y�ld�zlar ve bulutsular konusundaki �al��malar�yla b�y�k sayg� du�yulan bilim adamlar�ndan biridir. Ger�ekten de yeni bulutsu ve y�ld�z k�melerine ili�kin bir�ok katalog haz�rlayan Herschel y�ld�z as�tronomisinin �nc�s�d�r. Baz� y�ld�zlar�n bir�birinin �evresinde d�nd��n� fark ederek 100'den fazla �ifty�ld�zin g�ky�z�ndeki yerini belirledi. Teleskopla yapt�� g�zlemlerle baz� bulutsular�n ger�ekte say�s�z y�ld�z� i�eren dev topluluklar oldu�unu i ortaya koydu. Bug�n bu topluluklar g�kada ya da galaksi ad�yla bilinir (bak. g�kada). Bunlardan ba�ka G��ne�'i de inceleyen Herschel, bu g�kcisminin b�t�n G�ne� sistemiyle birlikte uzayda hare�ket etti�ini �ne s�rd�. G�ne� g�zlemleri s�ras�nda evrende k�z�j�tesi ��nlar�n varl��n� saptad�; ayr�ca Sat�rn ile Uran�s'�n iki�er uydusunu ke�fetti.
1816'da "sir" unvan�n� alan Herschel'in tek o�lu Sir John Herschel (1792-1871) de �nl� bir astronomdur. Babas�n�n bulutsulara ili��kin �al��malar�n� s�rd�ren Sir John 1830'larda �mit Burnu'na yapt�� be� y�ll�k bir ara�t�rma gezisinde g�ney yar�k�redeki yakla��k 69 bin y�ld�z�n ve �ok say�da bulutsu ile �ifty�ld�z�n katalogunu haz�rlad�. Sir John'un o�ullar� Alexander ve John da aile gelene�ini s�rd�re�rek astronomi alan�nda �al��may� se�tiler.

MsxLabs & TemelBritannica