Hamam B�ce�i (Blatta orientalis)

HAMAM B�CEKLER�N�N HAYATI HAKKINDA B�L�NENLER VE ALINAB�LECEK �NLEMLER
HAMAM B�CEKLER� HER YERDE YA�AYAB�L�R

DICTYOPTERA familyas�ndan olan bu b�cekler yumurta y�ntemiyle �o�al�rlar .��inde 35–40 yumurta bulunan paketler yaparak her mevsim �rerler.Yumurtalar�n� s�rtlar�nda ta��yabilir ve dola�t�klar� her yere d�k�lebilir.Bir defafada 200 yumurta �retebilirler. ve bir yumurta paketinden 35-40 adet larva(yavru) meydana gelmektedir. yumurtalar� 18 g�n'de yavru olarak ��kar.�ok h�zl� �rerler.�redikleri ortamda koloniler halinde ya�arlar,y�lda 8-10 defa yumurtlarlar. Di�i ergin hamam b�cekleri �ld�kleri anda bile yumurtalar�n� b�rak�rlar.B�cek yumurtalar� herhangi bir insektisitle �lmemektedir.Bu nedenle ilk ila�lamada mecut b�cekler �ld�r�ld�kten sonra yumurtadan ��kabilecek olan yavrular i�in 20 g�n sonra ila�lama mutlaka tekrarlanmal�d�r.

�ok pistirler ve her �eyi yerler. Her pisli�i, mikrobu ta��r ve bula�t�r�rlar. G�da, su ve s�ca�a ihtiyac�ndan dolay� insan olan her yerde aktiftir. Evlerde ilk yerle�ece�i yer mutfak ve banyolard�r. Hemen hemen b�t�n zaman�n� yuvalar�nda, delik ve �atlaklarda saklanarak ge�irirler, karanl�� sever ve geceleri aktiftirler, �ok dayan�kl�d�rlar, bilin�siz yap�lam amat�r m�cadelelerde ila�lara �ok �abuk diren� kazan�rlar.
Genellikle geceleri aktif olan bu b�cekler ��a kar�� hassast�rlar.
Bir Binada 10 kat birden bir gecede dola�abilirler. yakla��k bir gecede 4,5 km yol katedebilirler.
B�t�n insanlar�n ve di�er canl�lar�n yedi�i ve yemedi�i her �eyi yerler, ka��da kadar.
Genelde toplu koloniler halinde ya�arlar, 15 ay kadar �mr� vard�r.
Nemli, s�cak ve pis yerleri severler kanalizasyon, kazan dairesi, depo, bodrum, toprak alt� galerileri ambalaj i�leri gibi yerleri istila ederler. Genelde end�striyel i�letmelerde �ok g�r�l�rler.
Y�lda 8-10 defa yumurtlarlar.
Antenleri �ok k��k miktarlardaki nem ve yiyece�i tespit edebilir.
Kar�nlar�n�n arka tarafindan uzanan duyargalar� �ok hafif hava ak�mlar�na bile duyarl�d�r; �yle ki, potansiyel bir tehlikeden saniyenin binde 54'� gibi bir zamanda ka�maya ba�layabilirler.
Dizanteri, g�da zehirlenmeleri, Verem, Gastroenteritis, Antrax, Pnomoni, Hepatit, Mantar hastal�klar�, Ast�m, allerjik reaksiyon gibi �e�itli hastal�k mikroplar�n� ta��r ve bula�t�r�rlar.
Say�lar� itibariyle ekosistemin �nemli bir par�asi olan bu b�cekler, ba��rsaklar�ndaki protozoa ve bakteriler y�z�nden hemcinsleri de dahil olmak �zere bir �ok �eyi yiyebilirler. Bu sebeple de ormanlardaki ��r-��p ve di�er hayvanlar�n art�klar�n�n yeniden tabiata d�nmelerini h�zland�r�rlar. Bu arada kendileri de bir �ok hayvana, hatta bazen insanlara yiyecek olurlar.
Evlerde ve d��ar�da ya�ayan Hamamb�ceklerinin hastal�k vekt�rleri oldu�u kan�tlanm��t�r.Is�rmad�klar� ve sokmad�klar� i�in bak�mlar� kolay, kullan�mlar� g�venli ideal laboratuar hayvan�d�rlar.
H�zl� �remeleri, ortal�� kirletmeleri, k�t� kokular� ve en az�ndan potansiyel hastal�k(Dizanteri, g�da zehirlenmeleri, Verem, Gastroenteritis, Antrax, Pnomoni, Hepatit, Mantar hastal�klar�, Ast�m, allerjik reaksiyon) ta��y�c�lar� olduklar� i�in bir �ok b�cek kal�c� ila�lara maruz tutulduklar� halde bunlar�n bir k�sm�na adapte olmay� ba�arm��lard�r.Ba��kl�k geli�tirebilmi�lerdir.
Kanlar� beyazd�r.
Baz� t�rleri kanatl�d�r, fakat u�maktan ziyade y�r�meyi tercih ederler.
D�nyanin en b�y�k hamamb�ce�i G�ney Amerika'da ya�ar ve yakla��k 15 cm uzunlu�unda olup iki kanat aras� uzunlu�u da 30 cm civar�ndad�r.
�skeletleri v�cutlar�n�n d��ndad�r. Y�lda birka� defa iskelet, yani kabuk de�i�tirirler. Kabu�unu yeni de�i�tirmi� bir hamamb�ce�inin rengi beyaz, g�z k�sm� siyaht�r. Kabuk 8 saat sonra normal rengini kazan�r.
Baz� t�rlerde di�iler sadece bir defa �iftle�ir ve bu onlara �m�rleri boyunca yeter.
Kafas� kopmu� bir hamamb�ce�i 1 hafta daha ya�ayabilir. Sonu�ta a�z� olmad��ndan su i�emedi�i i�in susuzluktan �l�r. Y�zebilirler, ama a��z veya burunlar� ile de�il de yanlar�ndan nefes aldiklar� i�in su y�zeyine do�ru y�zerken �ok zorlan�rlar.
Saatte 4.800 m kadar ko�abilirler, maraton rekoru olmasa da boylar�na g�re �ok �ok iyi ko�tuklar� bilinmektedir..

Hamamb�cekleri hakk�nda baz� say�lar:

6 ayaklar� vard�r. Bir �o�unda 18 eklem bulunur.
40 dakika boyunca nefeslerini tutabilirler.
Hayatlar�n�n % 75 ini dinlenerek ge�irirler, bu g�nde 18 saat demek olur ki, baya�� tembel olduklari anlam�na geliyor.
D�nya �zerindeki t�rlerinin sayisi 5000 civar�ndad�r.
Yakla��k 320 milyon y�l �nce, karbonifer �a�da ortaya �ikm��lard�r ve bu g�ne kadar g�r�n��leri �ok az de�i�mi�tir.
A��zlar� sa�a-sola do�ru hareket eder.
Yiyeceksiz 1 ay, ancak susuz 1 hafta ya�ayabilirler.
Kalbi basit�e valfli bir t�pten ibarettir. T�p kan� ileri ve geri pompalayabilir. Kalp b�ce�e hi�bir zarar vermeden durabilir de.
Yavru hamamb�cekleri milimetrenin yar�s� kadar bir deli�e s��abilir.
Yeti�kin erkekler 1.5 mm, hamile di�iler de 4,5 mm b�y�kl��ndeki aral�klara s��abilirler.
D�nya �zerinde her yerde bulunurlar.
T�rlerinin �o�u tropiklerde ya�ar, ancak Kuzey ve G�ney Kutuplar�nda da ya�ayabilirler.
-32 dereceye kadar dayanabilirler.
Ayaklar�ndaki pen�eleri sayesinde duvarlara t�rman�rlar.
Koku alma duyular� o kadar geli�mi�tir ki ev halk�n� misafirlerden ay�rt edebilirler.
Di�iler feromon denilen bir t�r koku salg�layarak erkekleri davet ederler.

Hamamb�ceklerinin zor ko�ullara dayan�kl�l��n� �l�en �al��malar:

(Jason L. Maron, Department of Physics, California Institute of Technology)

Bu deneyler minimum bilimsel kesinlikle yap�ld�. Ayn� hamamb�ce�ini bir daha kullanma imkan� olmad��ndan hi� bir kontrol yoktu. Bu da bir referans hamamb�ce�i tan�mlaman�n gereklili�ini kan�tl�yor. Asl�nda deneyler �zellikle hamamb�cekleri �zerinde kurulmam��t�, ancak bir deney yap�l�rken her yerde oldu�u kadar laboratuarlarda da bulunan bir hamamb�ce�i, istemeden de olsa, deneyin bir par�as� oldu.

S�v� Azotta Dondurma: �ld�.
Havas�z B�rakma: Hava bo�alt�l�rken �iddetle titredi, sonra hareketsiz kald�. Vakum 10 dakika boyunca uyguland�. Tekrar havaya ��kar�ld��nda yava� yava� canland� ve 2 dakika sonra normale d�nd�. Havas�z maruz kalman�n kesin limiti belirlenemedi.
Maksimum vakum zaman�: Belirlenemedi.
Radyasyon: 40 kW g�c�nde ve d�nen bir anot kayna��ndan �retilen X-��nlar�na uzun s�re maruz kalm�� hamamb�ceklerinin ya�amaya devam ettikleri biliniyor. K�yaslama i�in s�ylemek gerekirse insan v�cudunun buna 1 saniye bile maruz kalmasi �l�m nedenidir.Brookhaven Ulusal Laboratuarindaki synchrotronun �retti�i 10 keV X-��n�na maruz kalan bir hamamb�ce�i �ld�. Buradaki synchrotron demetinin yo�unlu�u d�nen bir anot kayna��ndan �retilen demetin yo�unlu�undan yakla��k 1000 kat b�y�kt�.Radyasyonda Ya�am�n� s�rd�rebilece�i en d��k s�cakl�k belirlenemedi.
12 Molar HCl'e Bat�r�lma: 30 saniyede �ld�.
12 Molar NaOH'e Bat�r�lma: 30 saniyede �ld�.
Suya Bat�r�lma: Suya bat�r�ld�ktan 10 dakika sonra d��ar� ��kar�lan b�cek ya�amaya devam etti.
20 Atmosfer Hava Bas�nc� Uygulama: G�r�n�r hi�bir etki olmad�.Maksimum bas�n� belirlenemedi.
100 Derece S�cakl�ktaki F�r�na Koyma: �lmesi �ok uzun s�rd�. Termal etkiye maruz kalma s�n�r� belirlenemedi.
Ayakkab� ve Taban Aras�nda Ezilme: D�� iskeleti ezmek i�in yakla��k 29.4 N kuvvet gerekti. Bu, ezme noktas� olarak biliniyor.
Santrif�j: Hamamb�ce�inin maksimum santrif�j kapasitesi belirlenemedi. Ayakkab� ile ezme deneyindeki sonu�tan bir tahmin yapilabilir.
Sapanla Duvara Atma: Bu deney hamamb�ce�inin ani yava�lama travma sinirini �l�ecekti ve sonucun ezme noktas�ndan epey b�y�k ��kmas� bekleniyordu. Bu deney yapilmad�.
Mikrodalga: 1 dakika boyunca hi�bir etki g�zlenmedi.Hamamb�ce�inin maksimum mikrodalga kapasitesi belirlenemedi.
B�cek k�ran Spreyi: �ld�.
Patlama: Patlama sirasinda bir M60 tan 1 cm uzakta bulunan bir hamamb�ce�i ya�amaya devam etti.
Uzat�lma Dayan�kl�l��: Belirlenemedi.
Civa: 30 derecedeki civa buhar� bas�nc�na uzun s�re maruz b�rak�lan hamamb�ce�inin ya�ay�p ya�ayamayaca�� belirlenemedi.
Elektro�ok: Bu deneyler yap�lmad�.

NASIL GEL�YORLAR?
G�� yoluyla: Hamam b�cekleri ve kemirgenler �reme h�z�na ba�l� olarak ya�ad�klar� ortamlar� �ok k�sa s�rede istila ederler. N�fuslar� artt�k�a ya�ad�klar� ortamdaki g�da, su ve bar�nacak yer azalmaktad�r. B�yle durumlarda bir k�s�m zararl� g�� ederek yeni koloniler olu�tururlar.
Al��veri� Yoluyla: Al��veri� yapt��m�z yerler sa�l�k ko�ullar�na uygun de�il ve hamamb�ceklerini bar�nd�r�yorsa buralardan alaca��m�z herhangi bir �r�nle ergin hamamb�ce�i yada yumurtas�n�n ya�ad��m�z mekanlara gelme olas�l�� ok y�ksektir.
Bina Konumundan Kaynaklanan Sebepler: Ya�ad��m�z binalar�n mimari yap�s� zararl� istilas� a��s�ndan �ok �nemlidir. �zellikle bina eski ve bak�ms�z ise zararl�n�n binaya giri�i ve bar�nmas�n� kolayla�t�racakt�r. Kap� altlar�ndaki a��klar borular�n binaya giri� yerlerindeki �atlak ve yar�klar bu zararl�lar�n binaya giri�ini kolayla�t�rmaktad�r.

Kanalizasyon Sistemi Yoluyla: Hamam b�ceklerinin yan�s�ra Fare ve S��anlarda daha �ok binaya kanalizasyon yoluyla ve kanalizasyon borular�nda olu�an �atlak ve yar�klar�n aras�ndan ge�erek girerler.Binaya zararl� giri�i engellenemiyorsa yap�lan m�cadelenin etkisi farkedilmeyecektir. D��ardan s�rekli giri� oldu�u i�in zararl�n�n �lmedi�i zannedilecektir. Bu sebeple bu gibi durumlarda �ncelikle zararl�n�n geli�i engellenmelidir.

Hamam B�cekleri

http://img225.imageshack.us/img225/636/hamambocekamerikanlg7.jpg