Vanilya (Vanilla planifolia)

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- Taslak Konular (https://www.msxlabs.org/forum/taslak-konular/)

- - Vanilya (Vanilla planifolia) (https://www.msxlabs.org/forum/taslak-konular/186636-vanilya-vanilla-planifolia.html)

http://img48.imageshack.us/img48/6347/vanillaba6.jpg

Vanilya (Vanilla planifolia), Orchidaceae (canavarotugiller) familyas�ndan bir�ok tropikal �lkelerde yeti�tirilen, t�rman�c� g�vdeli bir bitki t�r�.
Vatan� Meksika, Madagaskar, Cava ve Antillerdir. Bitkinin yapraklar� saps�z, yass� ve etlidir. Meyveleri 15-20 cm uzunlukta, yass�, iki uca do�ru incelmi�, parlak siyah�ms� renkli bir kaps�ld�r. Kokusu �zel ve tad� ac�d�r.

Kullan�m�

Ye�ilken toplan�p, sonra suda ha�land�ktan sonra kurutulan meyveleri kullan�l�r. �zel kokulu vanilin maddesi ancak fermentatif bir kurutma sonucunda meydana gelmektedir. Vanilin meyveden glikosit ile ba�l� durumdad�r. Ancak b�yle bir kurutma esnas�ndaki mayalanma ile serbest hale ge�mektedir. Genellikle evlerde kullan�lan vanilya do�al de�ildir. Pasta, �ikolata, dondurma, �ekerleme, kahve, kakao ve kola, lik�r gibi pek �ok �r�ne tat katmak i�in kullan�l�r. Vanilya, mide ve sinir sistemini �zerinde uyar�c� etkilere sahiptir. Koku verici olarak g�da sanayiinde kullan�lmaktad�r.

Vanilya (Vanilla planifolia)

http://img352.imageshack.us/img352/7429/vanillaplanifoliabgbohoil7.jpg

Familyas�: Salepgillerden, Knabenkrautgewaechse, Orchidaceae
Druglar�: Vanilya meyvesi: Vanillae fructus
Vanilyan�n fasulyenin kapc��na benzeyen meyvesi �zel kurutmadan (fermantasyon) sonra �ay� yap�l�r, baharat olarak veya eterikya�� aromaterapisinde kulan�l�r.
Giri�: Vatan� g�ney ve orta Amarika olan Vanilyan�n oldukca �ok t�r� vard�r, fakat genelikle �ifal� vanilya olarak bilinen vanilla plniflia’n�n altt�rleri kulan�l�r. 16. y�z y�lda Frans�zlar taraf�ndan Avrupaya getirilen bitki bir�ok Asya ve Afrika �lkesinde, do�u Afrika, Mdagaskar, Reunion, Seylon, Endonezya ve Meksikada yeti�tirilmektedir. G�n�m�zde en �ok Meksika, Cava ve Boyrbo (Reunion) vanilyalar� kulan�lmaktad�r.
Bu vanilya t�rlerinin birle�imindeki eterik ya�lar birbirlerine oldukca yak�nd�r. Asya ve Afrika �lkelerinde yeti�en oldukca vanilyalar �i�ek a�malar�na ragmen meyveye d�n��memesi insanlar� �a��rtm��t�r. Yap�lan ara�t�rmalarda vanilyan�n sinekku�u veya tropik Amarikaya has b�cekler taraf�ndan d�lendi�i tesbitedilmi�tir. Bunun �zerine Asya ve Afrika �lkelerinde sunni olarak �i�ekleri iki parmakla hafif s�kmakla yap�lm��t�r.
Botanik: G�vdesi yeti�ti�i iklime ve topra�a g�re 20 metre boyunda olabilir, t�ys�z parlak ve etkilidir. Yapraklari m�zrak �eklinde, kenarlar� b�t�n, koyu ye�il veya sar�ms� ye�il rnkli, etli ve her yapra��n kar��s�nda bir halizon vard�r ve halizonlar �evresindeki a�a�, duvar veya �it t�rman�r. Meyveleri fasulye kapc��n� and�r�r ve uzuncad�r. Ol�unla�an Meyveleri sar�ms� renklidir.
Yeti�tirilmesi: Vanilya tropik �lkelerde yeti�en bir bitki olup T�rkiyede ancak seralarda veya botanik bah�elerde yeti�tirilebilir.
Hasat zaman�: Ol�unla�an meyveleri 3-4 dakika kaynarsuya dald�r�l�p ��kar�ld�ktan sonra k�plerde terlemesi beklenir ve 3-4 hafta g�ne�te kurutuktan sonra kulan�l�r. Vanilya 15-25 cm uzunlu�unda 5-10 mm eninde yast�, siyah�ms� renktedir.

Vanilya (Vanilla planifolia)
MsXLabs.org & Temel Britannica

Binominal ad�: Vanilla planifolia,Miller

http://img212.imageshack.us/img212/7439/800pxvanillaflowerlongi.png

Bilimsel S�n�fland�rma

Alem: Plantae
- B�l�m: Magnoliophyta
  - S�n�f: Liliopsida
    - Tak�m: Asparagales
      - Familya: Orchidaceae
        Alt familya: Epidendroideae
        Oymak: Vanilleae
        Alt oymak: Vanillinae
        Cins: Vanilla
        T�r: V. planifolia

Vanilya dendi�inde hi� ku�kusuz �o�umu�zun akl�na ilk �nce, s�cak yaz g�nlerinde o �ok severek yedi�imiz vanilyal� dondurmalar gelir. Asl�nda yaln�zca dondurmaya de�il, ba�ka pek �ok s�tl� tatl�ya, pastaya, �ekerle�me ve i�ece�e de kat�lan bu ho� kokulu baharat tropik b�lgelere �zg� baz� t�rman�c� orkide t�rlerinin meyvelerinden ��kar�l�r. Sa�lepgiller (Orchidaceae) familyas�n�n Vanilla cinsinde yer alan bu t�rler i�inde ticari a��dan en �nemlisi Meksika vanilyas�d�r (Vanilla planifolia). Ad�ndan da anla��ld�� gibi ana�yurdu Meksika olan bu vanilya bitkisi �b�r Orta Amerika �lkeleri ile G�ney Amerika'n�n kuzeyinde de yabani olarak yeti�ir; ayr�ca Madagaskar, Cava ve �b�r tropik adalarda �zel olarak yeti�tirilir. Okyanusya k�kenli Tahiti vanilyas� (Vanilla tahitensis) da de�erli t�rlerden biridir.
Vanilya bitkileri iklimin s�cak ve nemli, topra��nsa gev�ek oldu�u d�zl�k b�lgelerde yeti�ir. Kendi ba��na dik duramad��ndan yak�n�ndaki a�a�lara ya da ba�ka desteklere t�rmanan bu bitkilerin ye�ilimsi san, �an bi�imli zarif �i�ekleri ve geni� yapraklar� vard�r. �nce, uzun bir fasulyeyi and�ran, yakla��k 20 cm boyundaki bad�� bi�imli mey�velerinin i�inde ya�l� siyah bir �z ve �ok say�da k��k siyah tohum bulunur.
Vanilya elde edebilmek i�in meyveler he�n�z olgunla�madan �nce toplan�r, b�y�k f��r�nlarda kurutulur, a��k havada g�ne� alt�nda bekletilir ve daha sonra havaland�rmas� olma�yan, t�m�yle kapal� ve nemli b�lmelere kona�rak mayalanmaya b�rak�l�r. Bu i�lemler sonu�cunda suyu �ekilerek buru�an ve kahverengi�ye d�nen meyveler par�alan�p alkol i�inde bekletilerek vanilya �z�tlenir.
Vanilya g�da sanayisi d��nda baz� eczac�l�k �r�nleri ile sabun ve parf�mlerin yap�m�nda da koku verici olarak kullan�l�r. Vanilyan�n ho� kokusu ve tad�ndan yararlanmay� ilk kez Aztekler ak�l etmi�tir; Aztekler kakao tanele�rinden yapt�klar� xocoatl denen i�ece�e ac� lezzetini de�i�tirmek i�in vanilya katarlard�. Ne var ki, �retilmesi g�� ve pahal� oldu�un�dan do�al vanilya g�n�m�zde art�k pek kulla�n�lmamaktad�r. Onun yerine vanilyan�n �z�g�n kokusunu veren yapay "vanilin" bile�i�i kullan�l�r. Ayr�ca, G�ney Amerika'ya �zg� bir a�a� olan �inbaklas�ndan da vanilya kokulu bir madde elde edilir.

VAN�LYA

Salepgillerden, tropikal b�lgelerde yeti�en otsu bitki (Vanilla) ve bu bitkinin meyvelerinden elde edilen kokulu madde.

Vanilya bitkisinin g�vdesi etli ve silindir bi�imindedir. Hava k�kleri yard�m�yla tutunarak t�rman�r. Yapraklar� yumurta bi�iminde ve etlidir. A��k ye�il ya da beyaz renkli �i�ekleri yaln�zca bir g�n a��k kal�r. B�y�k, uzun ve etli meyvesinden vanilin maddesi elde edilir. Ticarette vanilya ad�yla sat�lan bu madde baharat olarak �e�itli yiyeceklere kat�ld�� gibi, koku vermesi i�in kimi i�kilere de kar��t�r�l�r. Vanilya Amerika, Asya ve Afrika'n�n s�cak b�lgelerinde yeti�ir ya da yeti�tirilir. Bug�n ticarette kullan�lmakta olan vanilyan�n �o�u do�al kaynakl� olmay�p sentetik vanilindir.

MsXLabs & Morpa Genel K�lt�r Ansiklopedisi

Vanilya

http://www.sifalibitkileriniz.com/wp-content/uploads/Vanilya.jpg
Vanilya (Vanilla planifolia): Tropikal iklimlerde yeti�en t�rman�c� bir bitki olan vanilya bitkisi ve ayn� ad� ta��yan yemi�idir. Vanilya, kalsiyum, sodyum ve demir minerallerini bar�nd�r�r. �ok az ya� i�eren vanilyada hi� kolesterol yoktur, fakat �eker oran� y�ksektir. Bu nedenle kalori de�eri fazlad�r.
Yeti�tirildi�i Yerler: Vanilya tropik �lkelerde yeti�en bir bitki olup T�rkiye’de ancak seralarda veya botanik bah�elerde yeti�tirilebilir. Endonezya, Madagaskar, Tahiti, Meksika d�nyadaki vanilya ihtiyac�n� kar��layan �lkelerdir.
Toplanmas�-Saklanmas�: Olgunla�an meyveleri 3-4 dakika kaynar suya dald�r�l�p ��kar�ld�ktan sonra k�plerde terlemesi beklenir ve 3-4 hafta g�ne�te kurutulduktan sonra kullan�l�r.
Kaynak