�nemli �catlar - Kibrit

Vikipedi, �zg�r ansiklopedi

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c1/Streichholz.jpg/140px-Streichholz.jpg

Kibrit, a�a� dallar�ndan yontularak k�rdana benzetilen ve ba��na s�v� yap��kan bir madde s�r�ld�kten sonra, �zerine fosfor i�eren bir kat� kar��m konularak olu�turulan yan�c� madde.
Genellikle bir kibrit kutusu 40 ��p ve bir kibritin tutu�turulmas� i�in gereken sa� ve sol y�zeylerinde �erit halinde birer b�lge bar�nd�r�r. Bir kibriti tutu�turmak i�in kibrit, kibrit kutusunda yer alan bu b�lgeye s�rt�l�r. S�rt�nme yoluyla olu�an �s�nma ve yanma reaksiyonu kibrit ��p�n�n u� k�sm�n�n alev almas�n� sa�lar.

��eri�i
Kibrit ucu , k�k�rt ve oksitleyici olarak potasyum klorattan (KClO3) olu�ur. Potasyum klorat k�k�rt�n yanmas�n� sa�layan oksijeni veren maddedir. Ayr�ca s�rt�nmeyi artt�rc� �ok ince cam tozu ve bu kar��m� birarada tutacak ba�lay�c� olarak tutkal veya ni�asta kullan�l�r.
Kibrit ��p�; a�a�tan elde edilen ah�ap materyalin kibrit ��p� boyutlar�na getirilip yanmay� kolayla�t�rmak i�in parafin emdirilmesi ile haz�rlan�r. Haz�rlanan bu ��plere k�k�rt ve potasyum klorat kar��m� tutkal yard�m�yla tutturulur.
Kibrit ucunun s�rt�ld�� kibrit kutusunun yan y�zeyleri k�rm�z� fosfor (P), cam tozu ve ba�lay�c�dan olu�maktad�r.

Tarih�esi
Kibrit, 1809'da �ngiliz bilimadamlar� taraf�ndan icat edildi. Bu k��c�k �let, sadece u�lar�ndan biri, i�inde potasyum klorat bulunan bir kar��ma bat�r�lm�� k��k bir k�k�rtl� tahta par�as�ndan ibaretti. Tutu�turmak i�in yo�un s�lf�rik aside dald�rmak gerekiyordu. Bu da tehlikeli ve oyalay�c� bir i�ti.
Kullan�l�� daha basit olan ilk kibrit 1831 y�l�nda, Dole'de, on dokuz ya��ndaki gen� bir Frans�z ��rencisi olan Charles Sauria taraf�ndan geli�tirildi. Sauria bu kar��ma, en basit s�rt�nmeyle alev al�veren beyaz fosfor katmay� ak�l etti. Daha sonra, �sve�'te, �akma yerine s�r�len bir ba�ka kar��ma k�rm�z� fosfor (beyaz fosforun tersine, zehirli de�ildir) kat�ld� ve kibritin ucunda sadece potasyum klorat kald�, b�ylece ��sve� kibriti veya �g�venlik� kibriti do�du.
T�rkiye, 1929'a kadar kibriti Avrupa'dan ithal ederdi. �lk fabrika 1932 y�l�nda �stanbul'un B�y�kdere semtinde kuruldu. Yirmi y�l devlet tekelinde tutulan kibrit yap�m� i�i 1952'de serbest b�rak�ld� ve bu tarihten sonra �zel fabrikalar da kuruldu.