Gothik Sanat
MsXlabs.org

Gothic, bir stilden çok içinde bulunduðun atmosferin durumudur. Ýçine kapalý karamsar bir hava taþýyýp her þeyi grinin tonlarý ve siyah görmek olarak nitelendirilebilir.

Gotik sanatý, Roman sanatýnýn sunduðu hayalgücü ve birikim üzerinde yükselmiþtir. Bu sanattaki yapý ve düzen, dekorasyon, esin ve plastik anlayýþ tam anlamýyla yeni, "el deðmemiþ"tir. Roma Yunan'dan yararlanmýþ; Bizans Roma'dan ve Doðu'dan kaynaklanmýþ, Roman sanatý Doðu'nun, Bizans'ýn, Barbarlarýn ve Antikçað'ýn melez ürünü olarak ortaya çýkmýþtý. Rönesans ve modern sanatlar da mimarlýk ve süsleme öðelerini Antikçað'dan almýþtý. Gotik sanatý ise Roman sanatýnýn geliþimini köstekleyen köhneleþmiþ formlarýn kýsýtlamalarýný bir yana atarak doðadan yola çýktý. Gotik sanatý Roman sanatýnýn sunduðu birikimden ve bakýþ açýsýndan yararlanmasýna karþýn, Roman sanatýnýn reddiyesi üzerinden kendini yaratmýþtýr. Gotik sanatçý da bu yaratýcý itkiyle her þeyi yeni baþtan ele alma cesaretini gösterebilmiþtir. Aydýnlanmanýn tohumlarý yavaþ yavaþ topraða düþmektedir.
Rönesans döneminde Ýtalyanlar, Ortaçað sanatýný aþaðýlamak üzere "tedesco" diyorlar. Bunun Fransýzcasý "gotik". Gotik sanatý 12. yüzyýlýn ilk çeyreðinde Fransa'da ortaya çýktý, 13. yüzyýlda olgunluk aþamasýna ulaþtý. Bundan sonra Ýngiltere'de hýzlý bir geliþim gösterdi ve 13.-14. yüzyýllarda tüm Avrupa'da yayýldý. Rönesans'ýn doðuþuyla beraber gerilemeye baþladý ve giderek ortadan kayboldu.
Bu dönemde eski Galya bir krallýk iktidarý altýnda merkezi ve güçlü bir devlet olmaya baþlamýþtý. Paris Üniversitesi'nde ders veren Aziz Thomas, dinsel dogma ve politik düþünce ile beraber inancýn dünyevîleþmesini temsil ediyordu. Tüm bir toplumun ortak çabasýnýn ürünü olan katedraller, somut olaylar dünyasýnýn ve düþünce alanýný egemenlik altýna alan düzenin anýtsal ifadesiydi. Düþünce manastýrdan üniversiteye, sanatsal giriþimler baþrahiplerden piskoposlara geçiyordu.
Roman sanatýnýn kasvetli þatolarý, Gotik dönemde saraylara dönüþtürüldü. 15. yüzyýlda ekonomik alanda öne çýkarak yeni bir sýnýf oluþturan burjuvazinin gereksinimleri doðrultusunda, kent konutlarý olan konaklar ve villalar yapýldý. Gotik dönem, köprü, hastane, manastýr, belediye binalarý, adalet binalarý, çarþýlar gibi çeþitli yapýlar ortaya koyarak geliþmiþ bir toplumun büyük mimarlýk gereksinimlerine cevap verdi. Politik iktidarýn niteliðine uygun olarak Gotik sanat da merkezlerde yoðunlaþtý, taþraya ancak örnek olabildi.
Gotik dönem insana yönelme konusunda bir adým daha attý. Ýnsana doðru atýlan her adým, dinden biraz daha uzaklaþmak anlamýna geliyordu ve insana ulaþmanýn o dönemde dinden uzaklaþmaktan baþka da yolu yoktu. Gerçekten de din, dogmalarýný, ancak aklý reddederek kabul ettirebiliyordu. Aklý reddetmek ise insaný reddetmekti.
12. yüzyýlda teolojik bir kavram olan Meryem, 13. yüzyýlda çocuðunu seven þefkatli bir ana haline gelmiþtir. Roman yapýlarýnýn yüksek kapý alýndýklarýndaki çatýk kaþlý Ýsa, Gotik yapýlarda kemer payandalarýna inmiþ bir figür olarak inananlarý dinsel bir gülüþle selamlamaktadýr. Bu dönemde tanrý da en yüce yargýlayýcý olmaktan çýkarak insanlaþmýþtýr. Gotik dönemdeki süslemecilik Bizans'taki simgeciliðe karþýlýk ansiklopedik bir nitelik kazanmýþtý. Örneðin Chartres Katedralindeki 8000 kabartma ve resim skolastik felsefeyi anlatýyordu.
Gotik sanatý, mantýðý ve matematiði mimariye uygulayarak yapýlarý yükseltmenin yöntemini buldu. Yüzünü doðaya çevirerek akla yöneldi. Akla yönelmesinin bir sonucu olarak gotik sanatta bir sistem deðil bir dünya yaratma vurgusu vardýr. Nitekim katedral, birçok imgenin ve varlýðýn yaþama zemini bulduðu baþlýbaþýna bir dünyadýr.
Bu dünya yaratma kurgusu, tamamlayýcý unsurlar olarak felsefe ve bilimin de önünü açmýþtýr. Bu akýl yürütmeyi ileride Descartes'ta göreceðiz.
Birbirlerini besleyerek ayrý kanallardan beslenen sanat, felsefe ve bilim geliþen ve karmaþýklaþan koþullara yanýt üreterek, yaþanabilir bir dünya kurgusunun esas bileþenleri olma niteliðini bugün de sürdürmektedir.

Dijital manipulasyon: Bilgisayar ortamýnda farklý fotoðraflarý birleþtirerek veya yoðun grafiksel öðeler kullanarak var olmayan sahneler yarattýðýnýz fotoðraflar
Bildiðiniz üzere dijital fotoðraf olayý oldukça geliþti. Bugün neredeyse analog makine satýþý durmuþ desek yanlýþ olmaz sanýrým.

Fotoðraf üzerinde hata ve kusurlarý düzenleme.
Son yýllarda bilgisayar teknolojisinin yeni açýlýmlarý her þeyi olduðu gibi fotoðrafçýlýðý da etkiledi doðal olarak. Artýk, ister filme kaydedilmiþ olsun ister dijital olarak kaydedilmiþ olsun, çekilmiþ bir fotoðrafla “oynama”, üzerinde deðiþiklikler yapma þansýmýz mevcut. Peki, bu bir þans mýdýr?

Koþullarýn deðiþmesiyle birlikte hayatýmýzdaki tüm kavramlar ve olgular bir tür dönüþüme uðrarlar. bu tartýþmasýz kabul ettiðim bir gerçektir ve sanat da bu dönüþümden nasibini alýr.. Materyallerin ve araçlarýn deðiþmesi beraberinde üretim süreçlerinin de deðiþimini getirir. Bununla birlikte ürünlerin olasý açýlýmlarý da orantýlý olarak artýþ gösterir. bu baðlamdan bakarsak fotoðrafçýlýktaki “manipülasyon” iþlemlerini de üretim sürecinin sonuna eklenmiþ yeni bir halka olarak tanýmlayabiliriz. Sonuçta burada da eser sahibinin öznel yorumu ve yaratýcýlýðýdýr aslolan. Þimdilik.

Söz konusu manipülasyon iþlemini bir kaç açýdan deðerlendirmek istiyorum, bakalým hangi sonuçlara varacaðým. Her þeyden önce manipülasyonun sýnýrý nedir, ne, ne kadar manipüle edilmelidir ya da bir sýnýrý var mýdýr?
Yine photoshop ya da benzeri bir programla fotoðrafýn rengiyle, ýþýðýyla, parlaklýðýyla oynayabiliriz. Burada da çektiðimiz objeye ya da mizansenin süreç içersindeki “hal”ine müdahale ediyoruz demektir.
Bir takým efektler kullanarak yeni bir anlam yaratabiliriz. Ýþte bu noktada iþ biraz çetrefilleþir. Bu benim için oynama ya da düzeltmeden farklýdýr zira burada yeni bir þey eklemektir söz konusu olan.

Biraz daha açayým. Bir futbol maçý üzerine yapýlmýþ bir filmle, filme alýnmýþ bir futbol maçý arasýndaki farklar yakýn bir örnek teþkil edebilir. Birincisinde futbolcularýn yetenekleri, futbol maçý olgusunun açýlýmlarý destekleyici unsurlardýr ana malzeme kameradýr; ikincisinde ise kamera destekleyici bir unsurdur ana malzeme futbol maçý olgusudur, filme alma iþlemi deðil. Belki þöyle bir örnek daha verebiliriz: bir tiyatro oyunu düþünelim. Bu oyunu kameraya alýyoruz ve insanlara bu þekilde ulaþtýrýyoruz. Þimdi sadece kamera kullandýðýmýz için ya da kurgu tekniklerinden faydalandýðýmýz için bu filme sinema eseri diyebilir miyiz? Evet, oyuncularýn ortaya salýnýp hadi oynayýn bakalým dendiði ve bu oyunlarýn kameraya alýnýp sonra da sinema diye insanlara sunulduðu pek çok ürün mevcut. fakat biz bunlara en kibar haliyle teatral filmler ya da Hitch amca gibi “konuþan insan görüntüleri” diyoruz..
Tekrar baþa dönersek son örnekte anlatmaya çalýþtýðým gibi, nasýl ki film kamerasý kullanmýþ olmak bir kaydý tiyatro eserinden sinema eserine dönüþtürmüyorsa, fotoðraf
gelelim son maddeye. Diyelim zaman deðiþti, týp ilerledi! Kavramlar içerikler baþkalaþtý. bir sanat eseri ucu açýk anlamlar taþýsa da, düalist bir yaklaþýma sahip olsa da, kýsaca öyle de olsa böyle de olsa yapýlmýþ ve bitirilmiþ bir þeydir! Anlam olarak çoðaltýlabilir, yeniden yorumlanabilir, her çaða göre farklý bir anlama geliyor olabilir. bu muhatabý ile, muhatabýnýn onunla kurduðu iliþki ile ilgili bir durum. fakat, yaratýcýsý için ‘ol’muþtur, ‘bit’miþtir, ‘tamam’lanmýþtýr. (it has been made!)! Picasso yaþasaydý eðer eh herkese yarandým asýl kendimi beðendirmem kiþiye de yaranayým deðil mi derdi. hadi bakalým deðiþtirdim biraz daha. Tabii sanat eserleri de insanlar gibidir, neydim dememeliler ne olacaðým demeliler, yanlýþ mýyým eser kardeþim allasen! Buradaki yanlýþ birilerine yamanma gayreti deðil deðerli okuyucu, yukarýdaki eleþtirileri kendi kendime de yapmýþ olabilirim. Sonuçta sen bensin, ben de sen deðil miyim? “hepimiz hem aynayýz, hem de aynadaki yüzleriz” dememiþ mi Mevlana.
Ben de bir karenin/hikâyenin objesiyimdir nasýl olsa; daha fazla manipüle etmeyin beni!


FOTOMONTAJDIR. DARK diye anýlýr gothic resimler çiçekli böceklileri güzel olduðu gibi yani cývýl cývýl her rengin birleþmesi (böyle kedili köpekle cýks resimleri sevenler olduðu gibi gothic sevenler de mevcut zevkler tartýþýlmazmýþ)siyah ve gri tonlarý da güzeldir son dönemin revaçta sanat dallarýndan biri.

Roman Sanatýndan Alevli Gotik Üslûbuna
Gotik sanat, XII. yy.dan XVI. yy.a kadar, dört büyük dönemde geliþti. Birinci dönem, XII. yy.ýn büyük bir bölümünü kapsar ve mimari çizgilerin genel görünüþünü hâlâ etkileyen roman sanatýyla gotik sanat arasýnda bir geçiþ dönemi teþkil eder. Bu çaðýn en özgün anýtlarý Fransa'dadýr: Saint-Denis Manastýr Kilisesi, Sens, Noyon ve Laon katedralleri.
Aþaðý yukarý XII. yy. sonlarýndan XIII. yy. ortalarýna kadar uzanan ikinci dönemde gotik sanat iyice yerleþir ve doruðuna ulaþýr. Bu dönem, gotik sanatýn «klasik» çaðýdýr ve hepsi birbirinden ünlü pek çok anýt bu dönemde yapýlmýþtýr: Chartres, Bourges, Merveille du Mont-Saint-Michel katedralleri. Bu çaðda gotik mimari Ýtalya, Almanya ve Ýspanya'ya da sýçramýþ, sonra Ýngiltere'ye geçerek orada daha deðiþik bir nitelik kazanmýþtýr (Canterbury, Chichester katedralleri).
Daha sonraki döneme ýþýnlý gotik adý verilir. Bir önceki dönemin eser bolluðu yanýnda bu dönem biraz fakir kalýr. Bu dönemde daha çok eski yapýlarýn bitirilmesine çalýþýldýðý için (Paris'teki Notre-Dame Kilisesi'nin yan kiliseleri, Saint-Denis Kilisesi'nin þahýný) büyük anýtlarýn sayýsý azdýr (Troyes, Tours katedralleri, Westminster Manastýr Kilisesi).
Nihayet, XIV. yy.ýn ikinci yarýsýndan baþlayarak, gotik sanat büyük bir diriliþ ve canlanma dönemine girer. Bu dönemde gotik sanattan pek çok üslûp doðmuþtur. Bunlarýn en önemlileri, Ýngiltere'deki düþey üslûp (Oxford ve Cambridge Üniversitesi yapýlan), Fransa ve Almanya'daki alevli gotik'tir.

Yükseklik ve Iþýk
Gotik, her þeyden önce kaynaðýný dinden alan bir mimarlýk üslûbudur. Bütün çað boyunca anýtlarýn yapýmýndaki en büyük özellik sivri kemerin kullanýlmasý, göðe yetiþmek istermiþçesine uzayan düþey çizgilerle ince sütunlara olan düþkünlük ve içeriye bol ýþýk girmesini saðlamak için büyük pencerelerin açýldýðý duvarlarýn inceltilip hafifletilmesidir.
Gotik yapý tarzý, pencerelere gittikçe daha çok önem vererek vitraylarýn geliþtirilmesine elveriþli bir ortam da yarattý. Baþlangýçta vitraylarda, yalýn renklere (mavi, kýrmýzý, turuncu) yer veriyordu. Sonra, XIV. yy .da hem zamandan ve paradan tasarruf etmek, hem daha duru bir ýþýk saðlamak amacýyla tekrenkli vitraylar büyük ölçüde kullanýlýr oldu ve yeni bir renk olarak altýn sarýsý geçerlik kazandý. Nihayet XV. yy. ortalarýnda, gene daha sýcak renk tonlarýna dönüldü ve perspektif ortaya çýktý: böylece vitray, camdan yapýlmýþ gerçek bir tablo halini aldý.
Gotik resim ve gotik heykel çoðu zaman mimarinin tamamlayýcýsý sayýlýr. Bu alanda roman sanatýnýn de koratif ve stilize görünüþünden vazgeçilmiþ ve daha güçlü bir gerçekçiliðin arayýþýna baþlanmýþtýr. Nihayet halýcýlýk da gotik sanatýn bir bütünleyicisi olarak XIV. ve XV. yy.larda altýn çaðýný yaþar.

Romantik Bir Moda
XIX. yy.da romantikler, hem þairlere (özellikle Victor Hugo), hem de mimarlara («neogotik» yapýlar) esin kaynaðý olan gotik sanata heveslendiler. Resmi makamlar da bu modanýn dýþýnda kalamadý ve gotik anýtlarý (Carcassonne Sitesi, Paris'te Notre-Dame Kilisesi Pierrefonds Þatosu) onartmak üzere mimarlara (en ünlüleri Violletle-Duc) baþvurdular; bu restorasyon çalýþmalarý bazen baþarýlý oldu, bazen olamadý.

Kuyumculuk
Bu çaðýn bütün sanatlarý gibi gotik kuyumculuk da aslýnda dinsel nitelik taþýyordu. Bu sanat özellikle çok zengin ayin eþyasý ile temsil edilir: kupalar, kutsanmýþ kâseler, piskopos haçlarý, kutsal kalýntý mahfazalarý (Evreux'de Aziz Taurin'in kemiklerinin saklandýðý sandýk, Correze'de Azize Fortunade büstü).

Taþtan Kitaplar
Birer kutsal kitaba benzeyen gotik katedraller, inanmýþlarý eðitmek üzere, sayýsýz sahnelerle süslenmiþtir. Sözgelimi Chartres'daki Notre-Dame Katedrali'nde 1,800'ü aþkýn yontulmuþ figür, vitraylarýnda ise 5,000'e yakýn kiþi yer almaktadýr.