Sanat Tarihi - MsXLabs

SANAT TAR�H�

�nsanl��n Eskita� �a�lar�ndan bu yana eserleri ile �izdi�i grafik izlendi�inde, k��k avc� topluluklar�ndan k�ylere, k�ylerden site hayat�na, site hayat�ndan kent devletlerine ve daha sonralar�, imparatorluklar ile di�er �e�itli devlet y�netimlerine var�l�r. Toplumun yap� ve k�lt�r�n� olu�turan sonsuz fakt�rlerin k��k�rtt�� sanat��n�n eseri, dolay�s�yla toplum-sanat�� ikilisinin ortak mal� olur. Ancak eser, sanat��dan �ok toplum mal� olarak kabul edilir. Bu nedenle sanat��lar�, �e�itli kavim ve milletlerin ad�na g�re s�ral�yoruz. Bu a��dan bakma, sanat eserinin ki�isel bir fantazi oldu�u g�r��n� de reddeder. Bu y�zden sanat eseri, toplumsal yap�y� ve d��n�� yans�tt�� oranda, sanat�� ki�ili�ini ve fantazisini de ortaya koymaktad�r.
R�n� Hygue’�n de dedi�i gibi sanat estetikle i� i�edir. ��nk� �a�lar�n d�nya g�r��leri, ayn� zamanda estetik g�r��leri de yans�t�r. Sanat eserinin bir d�nya g�r�� r�n� oldu�u kabul edilince, M�s�r mimarisinin neden bir Yunan mimarisinden farkl� oldu�u anla��l�r. Gene ayn� �ekilde, Hristiyan ve �slam toplumlar�n�n neden ayr� birer d�nya g�r��n� yans�tan sanat eserine ihtiya� duyduklar� da ortaya ��kar. Bu bak�mdan biz, devlet yap�s�n�n ve inan�lar�n, sanat eserinde paylar� oldu�unu anl�yoruz.
Toplum k�lt�r�n�n sanat�� i�in ne denli itici bir g�� oldu�unu biliyoruz. �rne�in, insan topluluklar� site haline gelmeden �nce, sanat��n�n teknik y�nden geli�ti�ine tan�k olmuyoruz. Site, sanat�� kabiliyetleri, devaml� bu y�nde �al��maya sevketmi� ve sonunda an�tsal sanatlar�n ilk d�nemi olan arkaik �sluplu eserlerin ortaya ��kmas�nda ba�l�ca rol� oynam��t�r.
�nsanl�k tarihi, b�y�k b�l�mler halinde �� nemli k�lt�r d�nemine ayr�l�r. Bunlar:

Ya�ma k�lt�r�
Tar�m k�lt�r�
Bilimsel teknoloji k�lt�r�

�nsanlar bu k�lt�r a�amalar�n�n birinden di�erine ge�ebilmek i�in, binlerce y�l �abalamak zorunda kalm��lar ve dolay�s�yla b�y�k ac�lara sebep olmu�tur. �rne�in ya�ma k�lt�r�nden tar�m k�lt�r�ne ge�i�, yaln�z ki�isel �st�raplarla atlat�lmam��, ayn� zamanda insano�luna �ok zor gelen, toplumsal yap�lar�n�n da tamamen de�i�mesine neden olmu�tur. ��nk� ya�ma k�lt�r� i�inde ya�ayan insan, yiyece�ini do�ada haz�r olarak bulmaya al��m��t�. ��te bu haz�ra al��madan, kendi �retti�i �r�n ile ya�ama durumuna ge�i�, ya�ma hayat�n�n b�t�n gereklerini terketmesini zorunlu yapm��t�. Primitif halk sanatlar�’n�n do�u�u, site ile birlikte an�tsal mimarinin ortaya ��k��, sanat eserinde kompozisyon fikrinin idrak edilmesi, b�y�k dinlerin belirmesi hep tar�msal k�lt�r d�neminde insanl��n mal� olacakt�.

Primitif halk sanatlar�
Ya�ma k�lt�r�nden sitenin do�mas�na kadar ge�en zaman i�inde, sanat eserlerinin �slubunda an�tsal nitelikler olmad��ndan, bu devrenin eserlerine ‘primitif halk sanatlar�’ diyoruz. Primitif halk sanatlar�, yar� tar�mc� ve �obanl�kla ge�inen toplumlarda g�zleniyor. Bu sanatlar�n di�er bir �zelli�i, devlet kuramam�� a�iret topluluklar�n�n sanat� olmas�d�r.
Primitif halklarda g�r�len resimlerin �zellikleri

- Buzul �a��’n�n ma�ara i�lerinde yap�lm�� olan hayvan resimleri, bu halklarda a��k havadaki kayalar�n �zerine �izilmeye ba�lanm��t�r. Ancak bu kez Buzul �a��’ndaki gibi yaln�z hayvan de�il, insan resimlerinin yap�lmas� da s�z konusudur.ayr�ca bu resimler, Buzul �a��’n�n tek tek yap�lm�� olan hayvan resimleri de de�ildir. �nsan ve hayvan , bir konu �er�evesinde bir arada resmedilmi�tir. Yaln�z konuya tahsis edilmi� belirli bir y�zey d��n�lmemi�, konu herhangi bir y�zeyin, bir par�as�na i�lenmi�tir.
- Buzul �a��’n�n hayvan resimlerini karakteri, hayvan�n g�z �n�nde te�ekk�l eden optik g�r�nt�s�nde idi. ��te bu optik g�r�nt�, hayvan resimleri i�in ayn� kalmakta, fakat insan , �ematik ve �izgi halinde g�sterilmekteydi. Yani insan resmi, hayvan resmi gibi optik g�r�nt�n�n g�zdeki yans�mas�na g�re de�il, uzuvlar�n�n idrak durumuna g�re bi�imlendiriliyordu. Demek ki insan�n uzuvlar�n� idrak edip etmemesine g�re, yap�sal olarak uzuvlar�n yan yana s�raland�r�lmas� s�z konusu oluyordu.
- Ma�ara �a��n�n birbirlerini kesen ve birbirleri �zerine resmedilmi� olan fig�rleri bu kez birbirini kesmeyen fakat birbirleri ile ili�kili olarak, bu konu �evresinde toplan�yorlard�.
- Cinsel uzuvlar�n �zellikle belirtilmesi, ilk kez primitif halklarda g�r�l�yor.
- �nsan fig�rlerinin i� formlar� belirtilmiyor. Fig�rler bir g�lge resim halinde g�steriliyor.
- �nsan ba�� nceleri g�vde ve ba�a oranla, �ok b�y�k resmediliyor. Sonralar� ise ba��n orans�z olarak b�y�d�� g�r�l�yor. Bu d�nem Buzul �a��’ndan sonra ilk k�ylerin do�du�u s�rada g�zlemleniyor. - Resimlerde av ve sava� sahneleri , hayvan s�r�leri, dini danslar konu olarak ele al�n�yor. Yer yer tek bir hayvan�n da resmedildi�i g�r�l�yor.

Arkaik �slup
Primitif halklar, devlet kurar kurmaz, siteler halinde ya�amaya ba�l�yorlar. ��te tun�un i�lenmesi ve yaz�n�n ke�fi de bu s�ralara rastl�yor. Demek ki site ile tarih ba�l�yor. B�ylece insanl��n yeni ihtiya�lar� sanatta an�tsal nitelikli ta� yap�lara, heykellere bi�im veriyor. Bu �nemli olu�um sonucu, sanatta ‘arkaik �slup’ dedi�imiz �slupta eserlerin do�mas� m�mk�n olmu�tur. Arkaik �slup, an�tsal sanatlar�n ilk a�amas� olarak kabul edilir. Arkaik �slup �zellikleri, her i�i yapan k�y insan� yerine, herkesin i� b�l�m� y�z�nden ayr� bir meslek sahibi oldu�u toplum ortam�nda olu�udur. Bu nedenle belli bir teknik yetkinlik, arkaik �sluplu eserin �nemli bir iste�i olarak belirmi�tir. �l�� birimlerinin tespiti de bu devrede g�r�l�r. Geometrik ve matematik �l��ler, yap�da ge�erli olur. �� b�l�m� y�z�nden sanat��, kendi alan�nda yeterince �al��m��, sanat eserinin vasat el i�inden farklar�n� anlam��t�r. Daima kendi alan�nda �al��t��ndan, yeni g�zlemlerini eski eskilerinin �st�ne katmas�n� ��renmi�tir. Bu nedenlerle, arkaik �slupta �al��an bir sanat��n�n ki�ili�inde, primitif halk sanatlar�n�n sanat��s�na oranla, �ok farkl� bir sanat�� k�lt�r� do�mu�tur.
Arkaik resim sanat�n�n �zellikleri

- Arkaik resim sanat�, arkaik r�lyef bi�imlendirmesinin �zelliklerini ta��r.
- Primitif halk sanatlar�n�n resim anlay��, arkaik resmin ilk d�neminde aynen g�r�l�r. Yani, �e�itli olaylar�n �ematik fig�rlerle ifade edilmesi devam eder.
- Fig�rlerde, v�cut cepheden, ba� ve ayaklar yandan g�sterilir. V�cut normal �l��lerinde ger�e�e yak�n olarak g�sterilir. Kompozisyon i�indeki fig�rler birbirlerini kesmezler. - Y�zlerde ki�isel ifade yoktur. Fig�rler belli ki�ileri temsil ederler. Fig�rlerin b�y�kl�kleri toplumdaki mevki hiyerar�isine g�re tespit edilir.
- Fig�r resimleri daima yaz� ile yanyana ve i�i�edir. Resimler, dinlerin ya da devlet �eklinin yap�s�na g�re temsil edici ya da hikaye edici bir �zellik ta��r. Resimler s�s niyeti ile yap�lmazlar.
- Arkaik �sluplu resim, �ematik, kaba ve kat� bi�imlerdedir. Bunlar, din ve devlet kurumlar�ndaki �nemli ki�ilerin hayatlar�n� sembolik olarak yans�t�rlar. Ya da o ki�ilerin bizzat kendisi olarak kabul edilirler.

Klasik �slup
Arkaik �slup niteliklerinin giderek ‘klasik �slup’a varmas�, toplum yap�s�nda ve teknik bulu�larda �nemli geli�melerin yap�lmas�n� gerektirir. Arkaik d�nemde, yani tar�msal k�lt�rlerin arkaik devresinde, sanat��n�n tamamen din ya da devlet adam�n�n emrinde oldu�unu g�r�yoruz. Klasik �slup ise sanat��ya farkl� bir g�rev y�kl�yordu. B�ylece ele al�nan yap� dini de�il, birinci planda saray ve devlet yap�lar� oluyor. Fakat devlet yap�s�nda din kurumunun etkisi heniz �oktur. B�ylece yeni bir sistem ve yeni bir d�nya g�r��n�n ortaya ��kt��, eserlerin �zelliklerinden anla��l�yor. E�itimden aile anlay��na, devlet kurumlar�na, i� hayat�na, devlet adamlar�n�n ya�ay�� tarzlar�na kadar her �ey de�i�iyor.
Klasik �sluplu resmin �zellikleri

- Konu gene insand�r. �nsan yap�s�, do�a g�zlemine g�re bi�imlendiriliyor. Anatomi, do�ru ve optik bir g�zleme dayan�yor.
- Resimde insan, bir mekan i�inde g�steriliyor.
- Resimlerde, tek ve ��l� fig�rler dikkati �ekiyor. Pramidal kompozisyon, tablo resimlerinin bi�imlendirilmesinde �nemli bir d�zen g�r�� oluyor.
- Profan konular, dini konular� ikinci plana itiyor.
- Kapal� kompozisyon dedi�imiz, b�t�n fig�rlerin tablo i�erisinde yer ald�� resim d�zeni, dikkatle uygulan�yor.
- Resimlerde, tek bir noktadan gelen ��k de�il, tablonun her taraf�n� ayd�nlatan �niversal ��k �nem kazan�yor. Yani ��k-g�lge, v�cutlar� ile mekan� �ekillendirmiyor. I��k-g�lge, resim sanat�n�n olgun klasik devresinde yava� yava� ortaya ��k�yor.
- V�cut ve mekan, renk perspektifi ile de�il, �izgi perspektifine g�re hacimle�tiriliyor.
- Y�zlerin ifadesi heykelde oldu�u gibi i� duygular� yans�tm�yor.
- Arkaik resmin mant�ki ve y�zeysel v�cut bi�imi, tamamen ortadan kayboluyor.

Barok �slubu
Klasik �slup d�neminden sonra, sanat eserlerinde ba�ka bir bi�imlendirme tarz� g�r�l�r. ‘Barok �slubu’ ad� verilen bu d�nemde krall�klar b�y�m��, imparatorluk halini alm��t�r. Saray olanca ha�metiyle geli�mi�tir. Kentler b�y�m��t�r. Sanat�� bu kez imparatorun saray konular� yan�nda, halk tabakas�n�n hayat�n� da resmetmeye ba�lam��t�r. Bu bak�mdan ressam ya da heykelci, bir yanda saray mensuplar�n� konu edinirken, di�er yanda halk�n i�indeki �nemsiz ki�ileri de tasvir etmeye ba�lad��ndan, ki�ilere �zg� do�al g�zelli�in ke�fedildi�i g�r�l�r. Barok �sluplu eserler, imparatorluklar gibi �ok kar��k unsurlar�n kompozisyonudur. Bir kere barok, son derece detayl� bir sanat niteli�ini ta��r. Bu detayl�l�k, mimari olsun, heykel ve resim olsun ayn�d�r. Yap�lar bir s�s ve azamet hastal��na tutulmu� gibidir.
Barok �sluplu resim sanat�n�n �zellikleri

- Kompozisyon bak�m�ndan klasik �sluplu resmin �zellikleri bu devrede ortadan kalkmaya ba�lar.Kompozisyon da��l�r. Pramidal ya da ��l� kompozisyon yerini da��n�k, diagonal d�zenlere b�rak�r. Kapal� kompozisyon yerini a��k kompozisyon al�r.
- Resim y�zeyi, mimari y�zeyler gibi par�alan�r, ayr�nt�la��r.
- V�cut anatomisi k��k adalelere, damarlara kadar g�sterilir.
- Dolay�s�yla sa�lam duru�lu, klasik v�cut kurulu�u da��l�r ve yerini adeta bir adale y��n� al�r.
- Klasik �slubun durgun y�z ifadesi, yerini hisli, �st�rapl� ve ne�eli tav�rlara terkeder. Duruk y�zler ve sade v�cut hareketleri yerlerini teatral denilen m�bala�al�, hissi duru�lara, y�zlere, mimiklere, el, kol ve v�cut hareketlerine b�rak�r. Fig�rler, adeta tiyatro sahnesindeymi�cesine pozlar tak�n�rlar. Sahte hareketli bir fig�r toplulu�u, s�sl� saray, ev ve k�r atmosferi i�inde kompoze edilir.
- L�ks, s�s, tantana, ipekli kuma�lar, boya, peruka, dans gibi d�nyevi ya�am�n fantazi z�ppeli�i, resimlerin konusu olur. Hayvani arzular�n h�k�m s�rd�� sahneler ortaya ��kar. G�nl�k ve anl�k janr resimleri ilk kez itibar g�r�r.
- Manzara resmi, resim sanat�nda m�stakil olarak kandini ilk kez g�stermeye ba�lar. Bu manzara ifadesi, klasik �sluplu resimlerde g�r�len hayali ve itibari manzaralara hi� benzemez. Bunlar do�a kar��s�nda et�d edilmi�, fig�re fon olmayan, m�stakil a��k hava resimleridir.
- Resimdeki hacim ifadesi ��k-g�lge ile elde edilir. Klasik resmin �niversal ��k anlay�� ortadan kalkar. Mevzi, tek noktadan gelen ��k bi�imlendirme de esas olur.
- Klasik resimde g�r�lmeyen etin ten rengi, ifade edilmeye ba�lan�r. �ehvani duygular� belirten resimler ortaya ��kar.
- Hikaye etme d��ncesi ile kompozisyonlar d�zenlenir.
- �izgisel desenle bi�imlendirilen klasik devre resminin objesi yan�nda, barok resim, boyan�n resmedilen �eyin maddesini yans�tmas�n� ama� edinir. Boyan�n madde g�zelli�i ke�fedilir. B�ylece tarihte ilk kez tu� resminin ortaya ��kt�� g�r�l�r. Do�a g�zelli�i yan�nda resimde ilk kez beliren boya g�zelli�i, bir sanat de�eri olarak kabul edilir.
- Barokun son a�amas� olan rokoko ile �slup geli�imi, s�sleyici ve sahteci bir resim anlay�� i�inde kendini t�ketir.

Parlementer- Bilimsel-Teknoloji �a��
Tar�msal k�lt�rlerin sanat �sluplar�, bu �zellikler ile binlerce y�l devam eder durur. Ama sonunda tar�m k�lt�r� ve ekonomisi, yerini ba�ka bir d�nya g�r��ne, ba�ka bir k�lt�r ve ekonomiye b�rak�r. �yle ki, XIX. y�zy�l�n ba��ndan itibaren Parlementer- Bilimsel-Teknoloji �a�� diye yeni bir �a� ba�lar. Art�k tar�msal k�lt�r�n b�t�n de�erleri iflas eder. �nce saray, sonra din ve k�sa zamanda tar�msal k�lt�rle ilgili b�t�n kurumlar de�i�ir. Askeri taktiklerden aileye ve milli e�itime kadar her�ey yerini yeni kurulan d�nyaya g�re ayarlar. Bu yeni olu�um, insanl��n b�y�k �l��de �arp��t��, birbirini yedi�i yeni bir d�nemi haz�rlar. Bilimsel ara�t�rmalar, teknoloji ve parlementer d�zen, sanat��y� da yeni bir ortam i�inde b�rak�r. Sanat�� art�k ona g�rev veren saray� yan�nda bulamaz ve yaln�z kal�r. B�ylece sanat ilk kez, din kurumlar� ve saray d��nda sanat��n�n kendi ki�isel g�r��lerini yans�t�r. Bu y�zdendir ki, biz XIX. y�zy�l�n ba��ndan itibaren ki�isel g�r��lerin kayna�t�� bir ak�mlar devrinin a��ld��n� g�r�yoruz. Bilimsel Teknoloji �a��’n�n tar�msal k�lt�rlerden ayr�, yeni bir arkaik, klasik ve barok sanat� ortaya ��kar.

TAR�H �NCES� �A�LARDA ANADOLU

1-PALEOL�T�K �A�

Bu d�nem insanlar�n�n ilk yerle�im yerleri do�a �artlar� nedeniyle ma�aralar ya da kaya s��naklar� olmu�tur. �retimden uzak, avc�l�k ve toplay�c�l��n esas oldu�u bu �a� insanlar�n�n b�rakt�klar� k�lt�r verileri genellikle, �akmak ta��ndan yontularak olu�turulmu� delici ve kesici aletlerdir.
Avrupa’n�n bir�ok yerinde ma�aralarda bu d�neme ait resimler bulunmaktad�r. �rnek olarak Fransa’da Lascaux Ma�aras�, �spanya’da Altamira ma�aras� say�labilir.
Anadolu’da Paleolitik �a�’da yerle�im yerleri : Antalya Beldibi, Karain, Belba��, �k�zini, Ad�yaman Palanl�, ma�aralar� v.b.

2-MEZOL�T�K �A�

Paleolitik �a�’dan b�y�k farkl�l�k g�stermez. Paleolitik �a� ile Neolitik �a� aras�nda bir ge�i� d�nemidir. Bu �a��n en �zg�n buluntular� ‘mikrolit’ diye adland�r�lan �akmakta��ndan yap�lm�� geometrik bi�imli minik aletlerdir. Anadolu’da Mezolitik �a�’da, Samsun Tekkek�y, Antalya Beldibi ve belba�� kaya s��naklar�na rastlanm��t�r.

3-NEOL�T�K �A�

Yeni Ta� veya Cilal� Ta� Devri olarakda an�l�r. �lk �retim ve ma�ara d��nda ilk k�y yerle�imi ba�lam��t�r. Yine bu �a�da g��ebeli�in yerini tar�m ve hayvanc�l�k alm��t�r. Anadolu’da S��t Tarlas�-Urfa, �atalh�y�k-Konya, Hac�lar-Burdur, K��kh�y�k-Ni�de bu �a��n �nemli yerle�im merkezleridir.

4-KALKOL�T�K �A�

Avc�l��a olan ilgi azalm��, ma�ara duvarlar�na yap�lan avc�l�kla ilgili duvar resimleri �nemini kaybetmi� ve giderek ortadan kalkm��t�r. Bu d�nemde genellikle �e�itli �anak-��mlekler �zerine geometrik bezemeler bi�iminde resim yap�lm��t�r. Anadolu’da Beyce Sultan-�ivril,Denizli , Fikirtepe-�stanbul, �kiztepe-Samsun ve Kumtepe-�anakkale bu d�nemin �nemli merkezlerindendir.

5-MADEN �A�I

Maden �a�� d�rt k�s�mda incelenir:

Eski Tun� (M.�. 3000-2000)
Orta Tun� (M.�. 2000-1500)
Son Tun� (M.�. 1500-1000)
Demir �a�� (M.�. 1000)

Bu d�nemde ta� aletler yerlerini parlak perdahl�, y�zleri, kulplar�, yiv bi�imindeki bezemeleriyle madeni kaplar�n taklit edildi�i �anak ��mle�e b�rakm��t�r. Anadolu’nun Maden �a��, Orta Tun� d�neminde itibaren tarih �a�lar�na girer. Bu �a�daki yerle�im alanlar�, g�neyde �ukurova ve Amik b�lgesinde, bat�da Troia (Truva) �evresinde, �� Anadolu’da Ahlatl�bel, Polatl�-Gordion, Ali�ar, Alacah�y�k ve K�ltepe’de a��rl�kl� olarak kar��m�za ��kmaktad�r.

�LK �A�DA ANADOLU SANATI

1-H�T�T SANATI

Yak�ndo�u tarihinin Mezopotamya d��nda en b�y�k k�lt�r�n� kurmu�lard�r(M.�. 2000) Merkezleri Hattu�a�’t�r. Korunma amac�yla yap�lan surlar, kente giri�i sa�layan kap�lar yap�lm��t�r. Kap�lar�n alt�nda ” Potern” denilen yeralt� yeralt� ge�itleri bulunmaktad�r.

2-FR�G SANATI

Merkezleri Polatl� yak�nlar�nda Gordiondur (M.�. 8.yy). Megaron planl� (bir giri� hol� ve bunu izleyen b�y�k salondan olu�an yap�) yap�lar en fazla kulland�klar� mimari yap� tipidir. Kaya mezarlar�n�n yan�s�ra t�m�l�sler (toprak y��mas� ile olu�an yapay tepelerden meydana gelen mezar) ayn� �l��de �nemlidir.

3-L�DYA SANATI

Merkezleri Sard’d�r (M.�.2000). Lidya t�m�l�sleri ta�tan yap�lan bir mezar odas� ve buraya d��tan ula�t�r�lan yollar bak�m�ndan Frigya t�m�l�s�nden ayr�l�r. Lidya Sanat�nda k��k el sanatlar� yayg�nd�r. Lidya seramikleri bi�im y�n�nden Yunan Serami�i’nden etkilenmi�tir. Fildi�i oymac�l�� ve alt�n i��ili�i �n s�ralarda yeral�r.

4-URARTU SANATI

Ba�kentleri Tu�pa (Van) d�r (M.�. 9-6.yy). Saraylar, tap�naklar, kuleler ve benzeri eserler vermi�lerdir.

�N ASYA UYGARLIKLARI

1-MISIR SANATI

Eski Krall�k (M.�. 3000-2100)

Orta Krall�k (M.�. 2100-1560)

Yeni Krall�k (M.�. 1560-715)

Ge� D�nem (M.�. 715-332)

Eski Krall�k d�neminde mezarlar basit odalar �eklindedir. Tu�la duvarlar ah�ap ile kapl�d�r. Bunlar�n �zerinde as�l lahdin bulundu�u yer kiri�lerle �rt�l�r. Mezar odas� ve t�ren yeri topra��n olduk�a alt�ndad�r. Buraya genellikle �l� heykelleri konulur. Bu gelenek �l�n�n mumyalanmas� kadar �nemlidir. Mezar odas�n�n ve t�ren yerinin toprak alt�nda olmas�na ra�men, toprak �zerinde, kenarlar� e�imli dikd�rtgen planl� bir yap� yer almaktad�r. ‘Mastaba’ ad� verilen bu d�zenleme ile birlikte piramitlere ge�i�in ilk ad�m� at�lm�� olur.
M�s�r Mimarisi’nde Piramitler: Keops, Kefren, Mikerinos piramitleri ile g�rkemli sfenks ayn� d�neme aittir. Bu eserler Gize Ovas� �zerindedir ve M�s�r’�n sembol� olarak kabul edilir.
Resim Sanat�: Konu olarak, cenaze t�renleri ve di�er dini gelenekler i�lenmi�tir. Bunlar�n d��nda h�k�mdara hediye sunu�lar, tarlalarda �al��an insanlar gibi de�i�ik ve g�ncel konulara yer verilmi�tir. Boya olarak, topraktan elde edilen do�al renkler; f�r�a olarakda ucundan p�sk�ller ��kana kadar �i�nenmi� kam�� kullan�l�rd�. Fig�rlerde, y�z profilden, g�zler �nden g�r�l�rm��cesine yap�l�rd�. V�cutta, omuzlar kal�aya kadar cepheden, bacaklar ise profilden verilirdi.

2-MEZOPOTAMYA SANATI

Dicle ve F�rat nehirleri aras� b�lgeye verilen isimdir, iki nehir aras� anlam�na gelir. S�merler astronomi ile yak�ndan ilgilenmi�lerdir. Y�ksek tap�naklar� dini i�levinden ayr� olarak rasathane arac� olarak ta kullanulm��t�r. M�s�r piramitleri ile ayn� d�nemde yap�lan bu kule-tap�naklar aras�nda birtak�m benzerlikler vard�r.
Heykellerinde, �o�unlukla ellerini g��s�n�n �st�nde kavu�turmu�, t�yl� bir k�rk giymi�, tap�nan insan fig�rleri tasvir edilmi�tir. Kabarma konular�nda d�nemin politik olaylar�na yer verilmi�tir.

ANADOLU’DA YUNAN - ROMA VE B�ZANS SANATI

YUNAN SANATI

Mimari
Yunan mimarisinin ortaya koydu�u en �nemli yap� tipi tap�naklard�r. Tap�naklar tanr�n�n evidir. Dor Nizam� (Anadolu’da, Dor Nizam�nda yap�lan tap�naklara bir �rnek Assos’taki Athena tap�na��d�r) , �yon Nizam� (Efes Artemis tap�na��), Korint Nizam� (Silifke civar�nda Uzunbur�’ta bulunan Zeus Tap�na��) olarak b�l�mler halinde incelenir.
Heykeltra�l�k
1.Arkaik D�nem (7.yy): M�s�r ve Mezopotamya sanat�n�n etkileri g�r�l�r. Frontal duru� devam etmektedir. Eller yumruk halinde a�a��ya sark�t�lm��t�r. Adaleler kabar�k bir haldedir. V�cut tamamen ��plakt�r. (�rn. Delfi’de bulunan atlet heykeli)
2.Klasik D�nem (5. ve 4. yy): V�cut a��rl��n�n iki aya�a e�it olarak da��t�lmas� yerine a��rl�k bir baca�a bindirilmi� ve b�ylece b�nye d�z bir hat yerine e�ri bir hat �izerek daha ger�ek�i bir g�r�n�m kazanm��t�r.(�rn. Miron’un disk atan heykeli)
3.Hellenistik D�nem (M.�. 330-30): Heykellerdeki tanr�sal ifade ortadan kalkm�t�r. �nsan duygular� ve karakteri ana konu olmu�tur. �deal insan yerini s�radan insanlara b�rakm��t�r.(�rn. Laakoon ve o�ullar� heykeli)

ROMA SANATI

Bu d�nemde Tap�naklar,Forum,Bazilika gibi mimari kurulu�lar vard�r. Amfitiyatrolar, hamamlar, stadyum, hipodromlar sosyal hayat� canland�rm��t�r.
Romal�lar Etr�sk yap� tekni�i ve kire� harc� kullanarak kemer ve kubbe tekniklerini geli�tirmi� ve bunlarla geni� mekanl� binalar�n �st�n� kolayl�kla �rtm��lerdir. Roma’da M.S. 80’de yap�lan Colloseum, Pantheon Tap�na��, Pompei’deki evler bu d�nemin ba�l�ca yap�tlar�d�r. Heykellerinde ve kabartmalar�nda dini konular a��rl�ktad�r.

ERKEN HR�ST�YAN VE B�ZANS SANATI

Bizans Sanat� , Roma �mparatorlu�u’ndaki siyasal de�i�ikliklerin bir sonucu olarak ortaya ��km��t�r. B�y�k �l��de Roma Sanat� ile ili�kili bir sanat olmu�tur. Hristiyanl��n yasak oldu�u y�llarda dini ibadetlerini ger�ekle�tirmek i�in katakomplar yapm��lard�r. Burada sembolik bir sanat vard�r. Erken Hristiyan Sanat�n�n geli�mesinde en �nemli b�lge Kapadokya b�lgesidir. Bu alandaki kaya mezarlar�nda bir�ok resime rastlan�r. Bizans Sanat�’n�n d�nemleri:
1.Erken Bizans D�nemi : 5. yy sonundan 726 y�l�na kadar devam eder. Bu d�nemde Hellenistik ve Roma sanat� �zellikleri Bizans sanat� �zerinde etkili olmu�tur.
2.�konokla�ma D�nemi : (726-842) Bu d�nemde tasvir yasa�� vard�r.
3.Orta Bizans Sanat� : (842-1204) Bizans sanat�n�n kendine �zg� karakterini buldu�u d�nemdir. �slam uygarl�� ile beraber, ilk�a��n bilgi ve do�unun sanat zevkinin egemen k�ld�klar� bir d�nemdir.
4.Son D�nem : 1261’den 1453’e kadarki son eserlerin verildi�i d�nemdir.

ORTA�A� AVRUPA SANATI

ROMAN SANATI (900-1200)

Roman Sanat�’n�n do�u�unu haz�rlayan etken , kiliseyle devletin bir sanat yar��na girmeleri olmu�tur. Tamamen dinin etkisindedir ve dini mimari g�r�l�r. Eski d�nem bazilika plan� esas al�nm��t�r. Fransa’da Saint Etienne Kilisesi, Almanya’da Spayer Katedrali, �talya’da Modena Katedrali, Pisa Katedrali bu sanat�n �nemli �rneklerindendir. Roman sanat�nda heykel mimariyle birlikte verilmi�tir. Skolastik d��nce devam eder.

GOT�K SANATI (12. yy)

Yap�lan eserlerin hepsinde bir b�t�nl�k vard�r. �izgisel, sivri kemerli ve k��eli bi�im anlay�� ta�, ah�ap ve mermer dakorasyonda da ele al�n�r. Gotik mimaride duvarlar �nemini yitirmi� ve duvarlarda a��lan kemerler ve vitraylarla kilisenin i�i d�� d�nyaya a��lm��t�r. Fransa’da Notre Dame Katedrali, �ngiltere’de Canterbury Katedrali, Almanyada Elizabeth Katedrali, �spanya’da Burgos Katedrali ve �talya’da San Francesca Bazilikas� Gotik Sanat�n de�erli �rneklerinden baz�lar�d�r.

R�NESANS SANATI (15. yy)

Avrupa’da Antik Yunan ve Roma medeniyetine ait unsurlar�n �n plana al�narak sanat, edebiyat ve bilimde 15 ve 16.yy ilk yar�s�nda ger�ekle�tirilen b�y�k geli�me R�nesanst�r. Kelime anlam� ‘yeniden do�u�’tur. �talya’da g�r�lmeye ba�lanm�� ve buradan Avrupa’n�n bir�ok �lkesine yay�lm��t�r.
Orta�a��n skolastik d��nce sisteminin kat�l�� zellikle sanat��larda b�y�k tepki yarat�r. Kilisenin, din adamlar�n�n, insanlar�n inan�lar� nedeniyle bask� yapmad�klar� bir d�nya �zlemi ba�lar. R�nesansla birlikte art�k dinin sanat �zerindeki etkisi azal�r ve sanat��lar art�k eserlere imzalar�n� atmaya, din d��nda yap�tlar vermeye, tabiata ait motifler yapmaya ba�larlar.
R�nesans resim sanat�: R�nesans�n resim sanat�na kazand�rd�� en �nemli katk� zenginle�en konulard�r. Dini tasvirlerin yan�nda tabiata ait motifler t�m canl�l��yla tuvallere ta��nm��t�r. �e�itlenen konular yan�nda, resim sanat��lar� i� d�nyalar�n�, kendi d��lerini �zg�rce i�leme serbestisini R�nesans ile kazanm��lard�r. Bu d�nemin �nemli ressamlar� olarak Giotto, Leonardo da Vinci, Tiziano, Raphael, Brueghel, Albrecht D�rer, Michelangelo ve Ghiberti say�labilir.

MAN�YER�ZM (16.yy)

Toplumsal gerilimler ve sorunlar sanat��lar� b�y�k �l��de etkilemeye ba�lar. Bu etki , onlar�n klasik �a��n ve r�nesans�n �zelliklerinden giderek uzakla�malar�na neden olur. Michelangelo’nun sanat�n�n b�y�k etkisi alt�nda do�an bu yeni tarza ‘Maniera di Michelangelo’ ya da k�saca ‘Maniyerizm’ ad� verilir.
Sanat��lar seyredenleri sonsuza �ekercesine mekan derinli�i kullanm��lard�r. Bu derinlik nedeniyle seyredenler fig�rleri havada duruyormu� zann�na kap�l�rlar. Bu �zellikle resime ince ve zarif bir g�r�n�m kazand�r�r. R�nesansta insan v�cuduna verilen �nem maniyerizmde �nemini yitirir. El Greco bu ak�m�n �nc�lerindendir.

BAROK SANATI (17.ve18.yy)

Bu �slubun olu�mas�nda ,�talyan kilisesinin reforumlar� ve Otuz Y�l Sava�lar� kar��s�nda kendini yenileme �abalar� temel etkendir.Barok Sanat� Roma’da geli�mi� oradan b�t�n Avrupa’ya yay�lm��t�r.Barok resminde sanat�nda ;insanlarda dini heyecan uyand�rmay� ama�layan �arm�ha gerilme, din yolunda �ld�r�lme, g��e y�kselme gibi konular�n yan�s�ra mitolojik konularda bulunur.R�nesanstaki denge kavram�n�n ve uyumlu �l��lerin aksine b�y�k bir hareketlilik g�ze �arpar. Bu sanat tarz� dinin ve kilisenin egemen s�n�f olarak g�c�n�n artmas�na yard�m eder. �nc�leri Rubens, Rembrand, Bernini’dir.

ROKOKO SANATI

Barok’tan sonra geli�en bir sanatt�r ve Barok’tan daha �aa�al� mimari eserler verilmi�tir. �nc�s� Geinsburg’tur.

XIX. Y�ZYIL SONRASI SANAT AKIMLARI

1.NEOKLAS�ZM

Sanatta yeniden ilk�a� unsurlar�n�n �n plana ��kmas� anlam�na gelir. Bu d�nemde, eski Yunan ve Roma tarz� tekrar canland�r�lm��t�r. Bu ak�m �zellikle Barok Sanat�’n�n a��r� s�slemecili�ine duyulan bir tepkidir. Neoklasik resim : Yeni tarz�n teknik �zellikleri, ��n getirdi�i etkilerden uzak, perspektif ve derinlik aramayan, arka plana a��rl�k veren -keskinle�en- �izgilerdir. Bu ak�m�n en b�y�k ustas� Jacques Louis David’dir.

2.ROMANT�ZM

Romantizm’de sanat�� do�rudan kendisine y�nelmi�tir. Duygular�, i� d�nyas�, kendi g�c� onun tek kayna��d�r. Bu ak�mda sanat��n�n bireysel olarak kendini yorumlamas�, ki�ili�inin duygusal yan�n� en iyi bi�imde anlatabilmesi onun ba�ar�s�d�r. Bu ak�m�n en �nemli sanat��lar� Fransisko Goya, Teodore Gericault, Eugene Delacroix’tir.

3.REAL�ZM

En �nemli �zelli�i, ger�ek olan�, g�zle g�r�l�p elle tutulan� t�pk� bir ayna gibi ifade etmesidir. Realist sanat�� Courbert “ Ben hi� melek resmi yapmad�m, ��nk� hi� melek g�rmedim” demektedir. Realist ak�m�n izleyicileri, bir sanat��n�n zengin ve g�rkemli d�nyas�n� tasvir etmek yerine d�nya ger�eklerini g�zler �n�ne sermi�lerdir. Bu ak�m�n �nc�leri Courbert, Corot, Millet ve Honore Daumier’dir.

4.EMPRESYON�ZM

�zlenimcilik anlam�na gelen empresyonizmde sanat��lar d�� d�nyaya ait olan�; ��, renkleri, tepkileri, h�z�nleri i�lemekte ve yakalanan anl�k konular� resmetmektedir. Bu ak�m ��k ile resim yapma olarak tan�mlanmaktad�r. �zledikleri temel kaynak g�ne�tir. Konu ��k yans�malar� aras�nda kaybolmu�tur. En �nemli temsilcileri Manet, Monet ve Renoir’dir.

5.POST EMPRESYON�ZM

Empresyonizme tepki olarak do�mu�tur. Bu ak�m�n temsilcileri ��k oyunlar�yla olu�an geli�ig�zel kompozisyonlar� tekrar d�zene koyarlar. Van Gogh, Paul Gaugin, Cezanne ve Seruat bu ak�m�n �nemli sanat��lar�ndand�r.

6.FOV�ZM

19. yy ikinci yar�s�nda sanata bak�� a��s� tamamen de�i�mi�tir. Art�k sanat��n�n eserine �zg�rce sahip olma d��ncesi egemen olmaya ba�lam��t�r. Fovizm’de �i� ve sert renkler kullan�lmas� bu ak�m�n ba�l�ca �zelli�idir. Resim elden geldi�ince sade ve temiz boyal�d�r. �nemli sanat��lar� Henri Matisse, Brague ve Derain’dir.

7.K�B�ZM

Fovizm’den kopan sanat��lar�n olu�turdu�u bir ak�md�r. ��nc� boyutu tuvalin �zerine perspektif olmadan getirebilmesi temel �zelli�idir. Cisimler par�alan�r, �ne arkaya katlan�r, a��l�r. Pablo Picasso bu ak�m�n en �nemli �nc�s� olmu�tur.

8.F�T�R�ZM

20. yy ba�lar�nda, K�bizm’e tepki olarak ortaya ��km��t�r. Bu ak�m �ok az say�da ressam taraf�ndan benimsenmi�tir. D�� d�nyay� bir tarafa b�rakarak tamamen i� d�nyay� tuvale aktar�r. Sava�lar�n, h�zl� makinele�menin insan�n i� d�nyas�n�, duygular�n� nas�l etkiledi�i bu resimlerde rahatl�kla izlenebilir. Umberto Boccioni bu ak�m�n �nc�l��n� yapm��t�r.

9.EKSPRESYON�ZM

D��avurumculuk anlam�na gelen bu ak�m empresyonizme tepki olarak do�mu�tur. Ekonomik sorunlar, siyasi kar��kl�klar, sosyal dengesizlikler sanat�ilar� ekspresyonizme do�ru itmi�tir. Bu ak�m�n en �nl� sanat��s� Edward Munch’t�r.

10.SOYUT RES�M SANATI

Non-fig�ratif, Abstre, Non-objektif gibi isimlerle de bilinir. Do�u� yeri Fransa’d�r. Soyut resimde, ��k ve rengi kullanarak kompozisyon olu�turma esas� vard�r. Sanat��lar i� d�nyalar�n� ya da herhengi bir objeyi tuvale aktar�rlar. Jackson Pollock, Joseph Albers soyut resim sanat�n�n �nemli sanat��lar�ndand�r.

11.METAF�Z�K

Varl��n, en genel prensipleriyle, temelindeki ilk nedenleri ara�t�ran bir disiplin anlay��d�r. F�t�rizm’in hareketlilik anlay��na bir tepki olarak ortaya ��km��t�r. Resim sanat�nda hareketlili�i reddeder. Sanat��, ak�lc�l�ktan ve mant�ktan uzak, tamamen d��lerden olu�an kompozisyonlar olu�turur. �nc�s� Georgia da Chirica olmu�tur.

12.DADA�ZM

�smini Frans�zca ‘tahta at’ s�zc��nden alm��t�r. Bu ak�m sanat��lar� al��lagelmi� resim tekniklerini b�rakarak g�ndelik kullan�lan ka��t,a�a� gibi e�yalar� birbirleri ile birle�tirerek ilgin� eserler ortaya koymu�lard�r. �nsanl�� karamsarl��a, karma��kl��a, �mitsizli�e iten I. ve II. D�nya �ava�lar� ak�m�n ortaya ��kmas�na neden olmu�tur. Ak�m, �ocuksu heyecanlarla ak�lc�l�� reddeder. dadaistler i�in mant�k sorular�n�n sorulmad�� anl�k duygular� yakalamak �nemlidir. Hans Arp ve Marcel Duchamp �nemli temsilcilerindendir.

13.S�RREAL�ZM

II. D�nya sava��ndan sonra ortaya ��kan bu ak�m ger�ek�st�c�l�k olarak ta adland�r�labilir. S�rrealistler, Freud kuram�n� sanatla birle�tiren ve ilk uygulayanlar olmu�lard�r. �nsan�n bir anlamda anl�k ruhsal �eli�kileri, kar�� kmalar� ve buna benzer tepkileri sanata yans�m��, sonu�ta bu ak�m do�mu�tur. En g��l� temsilcisi Salvadore Dali’dir.

14.POP ART

II. D�nya sava��ndan sonra meydana gelen k�kl� de�i�imlerin bir getirisidir. T�ketimi �ekici hale getirmek i�in reklamlar, renkli afi�ler, hatta resimli dergi ve romanlar kullan�lmaya ba�lan�r. Pop Art Sanat� t�ketime yard�mc� bir reklam arac� olarak do�ar, geli�ir. Claes Oldenburg bu sanat�n �nc�s� olmu�tur.