Masaüstü Görünümü Üye Ol
Forum Ana Sayfa
Soru-Cevap > Ünlü daralması ile ilgili örnek verir misiniz?
1 23
«Önceki KonuSonraki Konu»
Misafir17:53, 13 Kasım 2011 
ARKADASLAR ORNEK VERİN BİZE
Cevap
Misafir18:59, 15 Aralık 2011 
"a, e" geniş ünlüleriyle biten sözcükler "-yor" eki ile çekimlendiğinde sözcüğün son hecesinde bulunan geniş ünlüler daralarak "ı, i, u, ü" ünlülerine dönüşür. Bu ses olayına "ünlü daralması" denir.

sakla + yor -> saklıyor dile + yor —> diliyor

kutla + yor - >kutluyor

Uyarı: "y" kaynaştırma ünsüzünden önce gelen "a, e" geniş ünlülerindeki daralma ya­zıya geçirilmez. Ancak "demek ve yemek" eylemleri bu kuralın dışındadır. Aşağıdaki örnekler doğru yazımlardır.

de - y - ecek —> diyecek ye -y- ecek -> yiyecek
Cevap
mkleb20:56, 2 Ocak 2012 
ediyorum
anlatıyor
yapıyordu
giderim hangisinde ünlü daralması vardır

Cevap
düşünür21:11, 17 Mart 2012 
ÜNLÜ DARALMASIsöyle-yor>söylüyor
anla-yor>anlıyor
yaşa-yor>yaşıyorde-yor>diyor
de-e>diye
de-en>diyen
de-e-lim>diyelim
ye-en>yiyen
ye-ince>yiyince ye-ecek>yiyecek
Not: deyince, deyip örneklerindeki e, yazıda korunur.
Not: ne-ye>niye kelimesinde de daralma vardır.kork-ma-yor>korkmuyor,gel-me-yor>gelmiyor…atlayarak (>atlıyarak),
başlayan (>başlıyan),
yaşayacak (>yaşıyacak),
atlamayalım (>atlamıyalım),
gelmeyen (>gelmiyen),
gizleyeli (>gizliyeli)…
Cevap
ruhbukalemunu21:33, 17 Mart 2012 
Ünlü Daralması

Sözcüklerin sonlarında bulunan geniş ünlüler (a, e) özellikle “-yor” ekinin darlaştırıcı özelliğinden dolayı daralarak ı, i, u, ü dar ünlülerine dönüşür. Buna ünlü daralması denir.
Örnek:
Örneklerinde bu daralma görülmektedir.

“-yor” ekinden başka bir ekin ya da sesin darlaştırma özelliği yoktur. Ancak tek heceli olan “de- , ye-” fiilleri, kendinden sonra gelen “y” sesinden dolayı darlaşabilir.
Örnek:
Ancak bazen darlaşma olmayabilir.
Örnek:

İnşallah yardımcı olmuşumdur..
Cevap
kaancem08:01, 24 Mart 2013 
daralmaya örnek verebilirmisiniz

---------- Mesaj tarihi 08:01 ---------- Önceki mesaj tarihi 08:00 ----------

:türkiyem:
Cevap
Misafir09:31, 9 Ekim 2013 
ünlü daralması lazım yaa örnek isteriz(
Cevap
nicely19:59, 10 Ekim 2013 
Ünlü daralması (darlaşma)

Bir kelimede düz-geniş ünlülerden (a, e) sonra –yor eki gelirse, bu ünlüleri darlaştırarak –ı-i-u-ü ‘ye dönüştürür. Geniş olan ünlülerin daraldığı için bu kurala ünlü daralması denir.


Örnek :
Yazma-yor→yazmıyor
Anla-yor→anlıyor
Hopla-yor→hopluyor.
Bekle- yor→bekliyor

Dilimizde birçok yerde, yanlış ünlü daralması da yapıldığı görülür. Kaynaştırma harflerinden y'den önce gelen a, e ünlüleri konuşmada daralabilir. Ama bu daralma yazıda gösterilmemelidir.
Almayan (Doğru) → Almıyan (Yanlış),
Bekleyecek (Doğru) → Bekliyecek (Yanlış)

Özel Durumlar
Bazı kelimelerde –yor eki kullanılmadığı halde, ünlü daralması olabilir. de- ve ye- kelimelerine ünlü ile başlayan ek geldiğinde araya –y- kaynaştırma ünsüzü girer ve bu

Kaynaştırma ünsüzü kelimelerin kökündeki e'leri i'ye dönüştürür.

Diye, diyen, yiyecek, yiyerek...

NOT : Ünsüzle biten kelimelere –yor eki geldiğinde, kelimenin kökü ile ekin arasına ı, i, u, ü yardımcı sesleri gelir. Bu, ünlü daralması ile karıştırılmamalıdır. Buna göre, aşağıdaki kelimelerde ünlü daralması yoktur:
Oturuyor, iniyor, bakıyor...

Türkçede "a, e" ünlüsü ile biten eylemlerin şimdiki zaman çekiminde, söyleyiş ve yazılışta da "a" ünlüleri "ı, u"; "e" ünlüleri "i, ü" olur:

başla-yor > başlıyor
kana-yor > kanıyor
oyna-yor > oynuyor
doyma-yor > doymuyor
izle-yor > izliyor
de-yor > diyor
gelme-yor > gelmiyor
gözle-yor > gözlüyor
Birden çok heceli ve "a, e" ünlüleri ile biten eylemler, ünlüyle başlayan ek aldıklarında bu eylemlerdeki "a, e" ünlülerinde söyleyişte yaygın bir da­ralma (ı ve i'ye dönme) eğilimi görülür. Ancak, söyleyişteki "ı, i" ünlüleri ya­zıya geçirilmez:

başlayan
yaşayacak
atlayarak
saklayalı
atmayalım
gel­meyen
izlemeyecek
gitmeyerek
gizleyeli
besleyelim
Buna karşılık tek heceli olan "de(mek)" ve "ye(mek)" eylemlerinde, söyleyişteki "i" ünlüsü yazıya da geçirilir:

diyen
diyerek
diyecek
diyelim
diye
yiyen
yiyerek
yiyecek
yiyelim
yiye
yiyince
yiyip
Ancak "deyince, deyip" sözlerindeki "e" yazılışta korunur.


Örnek Soru:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, söyleyişte olan bir ünlü daralması yazılışa geçirilerek yanlışlık yapılmıştır?

A) Ayrılıyoruz, deyip yolunu ayırdı.

B) Daha yaşıyacak ne günlerimiz var.

C) Ali, "Yarın gidiyoruz." deyince heyecanlandım.

D) Yemeği o kadar tuzlu yiyince hastalandı.

Cevap: B


Örnek Soru:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünlü daralması yoktur?

A) Samet şu an telefonda konuşuyor.

B) Daha dün aldığım gömleğimi bulamıyorum.

C) Haftanın bazı günleri beni arıyor.

D) Son dakikaların doya doya yaşıyor.

Cevap: A
Cevap
Misafir21:12, 20 Ekim 2013 
yanlış yazmışsın ediyor et-mek fiil kökünden türemiş bir yardımcı fiildir. et- + "-yok" ediyor oradaki "-i" harfi ünlü türemesine örnektir.
Cevap
Misafir19:44, 24 Ekim 2013 
mkleb adlı kullanıcıdan alıntı:
ediyorum
anlatıyor
yapıyordu
giderim hangisinde ünlü daralması vardır
yapıyordu
Cevap
1 23
«Önceki KonuSonraki Konu»
Tüm Soru-Cevap Konuları
Benzer Konular
Ünlü şairlerin doğayla ilgili şiirlerine örnek verir misiniz?
Ünlü şairlerin dil sevgisi ile ilgili şiirlerine örnek verir misiniz?
İsim daralması ve ad aktarması ile ilgili örnek verir misiniz?
Ünlü türemesi ile ilgili soru ve cevapları verir misiniz?
Ünlü şairlerin barış ile ilgili şiirlerine örnek verir misiniz?