[ThinkerBeLL]

In-Yer-Face Tiyatro (In-Yer-Face Theatre)
Vikipedi, özgür ansiklopedi

In-yer-face, 1990'larda Birleşik Krallık'taki tiyatro yazarlığında ortaya çıkan şiddet, cinsellik, uyuşturucu, cinayet gibi öğeler içeren oyunlar yazma eğilimine, akımın gözlemcisi olan yazarlar tarafından takılmış bir addır. Akım Cruel Britannia, New-Brutalism, New European Drama gibi isimlerle de anılır fakat bu terim en yaygın kabul görmüş olanlarından biridir.
Türkçeye de girmiş bir terim olan in-yer-face ilk kez, Britanyalı tiyatro eleştirmeni ve Boston Üniversitesi'nin London Graduate Journalism programının yardımcı öğretim üyelerinden olan Aleks Sierz tarafından ortaya atıldı ve ilk baskısı 2001 Mart'ında Faber and Faber tarafından yapılan "In-Yer-Face Theatre" adlı kitabıyla, daha popüler hale geldi. Genç oyun yazarlarının yarattığı bir akım olan in-yer-face, seyircinin oyuna katılmasını ve seyirciyi sahnedeki müstehcen veya şok edici unsurlarla etkilemeyi amaçlar.
"In your face" (yüzünüze karşı) terimi ise, çağdaş yazar Simon Gray'in Japes adlı (prömiyeri 2001 Şubat'ında Londra'da yapılmış olan) oyununda yer alan bir diyalogu tarif etmek amacıyla kullanılmıştır. Sierz ise, terimi günlük dilde kullanılan haliyle kendisine maleder.
In-yer-face akımı oyunları Türkçe olarak ilk kez 2005 yılında kurulan DOT tarafından sahnelendi.

Alıntı:

1990'ların İngiltere sahne yaşamında yeni bir tiyatro türü belirmeye başlar. Nasıl ki ondan kırk yıl önce gene aynı ülkede John Osborne ve Arnold Wesker gibi "öfkeli genç adamlar" olarak tanımlanan yazarlar, devrimci "angry young men" tiyatro ekolünü yaratıp ülke sınırlarının dışına taşımışlarsa, kısaca "suratına" olarak çevirebileceğimiz "in-yer-face" akımı, şu sıralarda Avrupa'nın en kuzeybatısından en güneydoğusuna kadar ulaşmış bulunmaktadır. ... Peki, neler oluyor ki, bu tiyatro türü "izleyicinin suratına" bir tokat gibi patlıyor? Özetle, sahnede tüm alışılagelmiş tabular yıkılmaktadır: Oyuncular izleyicilerin önünde soyunup aşk yapıyor, gerektiğinde mastürbasyona kalkışıyor, tükürüyor ve kusuyorlar; sahnede kaba ve küfürbaz bir dilin kullanılmasından öte, her çeşit şiddet sergileniyor ve bu yoldan içinde bulunduğumuz toplumsal/ekonomik/siyasal ortam bir yandan tüm çıplaklığı ile dışa vurulurken, öte yandan en yeğin biçimde eleştirilmekte... Bu akımın ilk örneklerinden, 1995'de sahnelenmiş Sarah Kane'in "Blasted" oyunu, çağımızda da yaşadığımız savaşlarda ayaklar altına alınan insanlık değerlerini konu alırken, Mark Ravenhill'den "Shopping and F*cking", aile içi değer yargılarının yozlaşması ile gelenek ve duyguların yitirilmesini sahneye taşıyor. Sahnelerimize en son gelmiş olan "Aşk ve Anlayış" ise, ilk görünümde bir "üçgen" ilişkiyi konu ediniyorsa da, aslında günümüz metropollerinin cangılında kaybolmuş, yalnız insanların çaresizliklerini işlemektedir. Her yönüyle kışkırtıcı (agresif/provokatif) olmaya özenen "in-yer-face" türündeki bu oyunların ana amacı, izleyicilerin tepkilerini kurcalamak ve onları eyleme yöneltmektir. Bu eylem, üç türde olabilir: Sahnedeki devinimlerden, olup bitenlere bizzat el atmaya kalkışacak derecede etkilenmek - olayları derinlemesine algılayıp, olası çareler/umarlar üretmeye doğru yol almak - diğer kişileri bu oyunu görmeye özendirmek (tabii ki, oyunun yarısından çıkıp gitmek, diğer bir seçenek olsa gerek; ancak bu yola başvuranlar, yok denecek derecede azdır...). "Dolaysız" tiyatroya doğru 2000 yılında yayımladığı "In-Yer-Face Theatre" başlıklı incelemesiyle bu akıma adını vermiş olan İngiliz tiyatro eleştirmeni Aleks Sierz, öncü yazarlarından Sarah Kane'in, tiyatro türlerini ikiye ayırdığını nakleder: İlki, "spekülatif" (kurgusal, dolaylı) olup, izleyiciyi koltuğunda rahat rahat oturtarak, ona sahnede anlatılanlara "...ilginç - bu konuyu bir düşünmek lazım..." dedirtir; diğeri ise izleyiciye neredeyse nefes aldırtmayan, onu sahne devinimlerinin içine çeken, "dinamik" (eylemli, dolaysız) ve bu bağlamda deneysel bir tiyatro türüdür.