Hoş geldiniz sayın ziyaretçi Neredeyim ben?!

Web sitemiz; forum, günlük, video ve sohbet bölümlerinin yanı sıra; Skype ile ilgili Türkçe teknik destek makaleleri, resim galerileri, geniş içerikli ansiklopedik bilgiler ve çeşitli soru-cevap konuları sunmaktadır. Daima faydalı olmayı ilke edinmiş sitemize sizin de katkıda bulunmanız bizi son derece memnun eder :) Üye olmak için tıklayınız...


Sohbet (Flash Chat) Forumda Ara

Ünsüz Değişmesi (Ünsüz Yumuşaması)

Bu konu Türkçe Dil Bilgisi forumunda Blue Blood tarafından 21 Ocak 2009 (19:35) tarihinde açılmıştır.FacebookFacebook'ta Paylaş
61092 kez görüntülenmiş, 4 cevap yazılmış ve son mesaj 6 Mart 2012 (11:34) tarihinde gönderilmiştir.
  • 5 üzerinden 3.68  |  Oy Veren: 31      
Cevap Yaz Yeni Konu Aç
Bu konuyu arkadaşlarınızla paylaşın:    « Önceki Konu | Sonraki Konu »      Yazdırılabilir Sürümü GösterYazdırılabilir Sürümü Göster    AramaBu Konuda Ara  
Eski 21 Ocak 2009, 19:35

Ünsüz Değişmesi (Ünsüz Yumuşaması)

#1 (link)
Eski Üyelerin Ruhları
Blue Blood - avatarı
Ünsüz Değişmesi (Yumuşama)

İki ünlü arasında kalan sert ünsüzler yumuşar. Buna “ünsüz değişimi” denir. Bu özellik, ancak sert ve yumuşak şekli bulunan seslerde geçerlidir. Bunlar
p, ç, t, k
sert sessizleridir.
Örneğin; “ağaç” sözcüğüne -i hal ekini getirsek, sözcüğün sonundaki “ç” sert sessizi yumuşayarak “c” olur; yani “ağacı” şeklinde yazılır.

Örnek:
  • dolap - a > dolaba,
  • çekiç - e > çekice,
  • kanat - ı > kanadı,
  • yemek - e > yemeğe
Yukarıdaki örneklerde sert sessizlerin yumuşadığı görülüyor. Ancak bu kural her sözcükte geçerli değil.
Örneğin;
“Davranışları, doğruluğunun kanıtıdır.”
cümlesinde altı çizili sözdeki “t” sert ünsüzü iki ünlü arasında kaldığı halde yumuşamamıştır.
Hangi sözcükte bu yumuşamanın olacağı hangisinde olmayacağı, belli bir kurala bağlanamaz. Hatta tek heceli sözcüklerin çoğunda olmazken, bazılarında olabilir. Bunu sözcüğün günlük kullanımlarını dikkate alarak anlayabilirsiniz.
Örnek:
  • tek - i > teki,
  • çok - u > çoğu
görüldüğü gibi birincide değişim olmadığı halde ikincide olmuştur.

Dilimize Arapçadan geçen ve son hecesindeki ünlünün uzun okunduğu kelimelerde ünsüz değişimi yapılmaz.
Örnek:

“Sınavda hukuku seçecekmiş.”
cümlesindeki altı çizili söz buna örnektir.

Bazı sözcüklerde ise ses iki ünlü arasında kalmamasına rağmen yumuşar.
Örnek:
  • kalp - i > kalbi,
  • art - ı > ardı,
  • renk - i > rengi,
  • harç - ı > harcı
Görüldüğü gibi iki ünlü arasında kalmadığı halde “p, ç, t, k” sert ünsüzleri yumuşamıştır. Bazı sözcüklerde ise bu seslerin yumuşamadığı görülür.
Örneğin;
“Sonunda işler sarpa sardı.”
cümlesinde altı çizili sözcükte yumuşama olmamıştır.
Örneğin;
“Zonguldak’a yerleştiklerini duydum.”
cümlesinde altı çizili sözdeki “k” sert sessizi yumuşamamış ancak biz onu okurken “Zonguldağa” diye okumalıyız.

Rapor Et
Reklam
Eski 12 Eylül 2009, 14:16

Ünsüz Uyumu ve Ünsüz Düşmesi

#2 (link)
Never Say Never Agaın
asla_asla_deme - avatarı
Dilimizde tonsuz (sert) ünsüzle biten kelimelere gelen ekler tonsuz (sert) ünsüzle başlar: aç-tı, aş-çı, bak-tım, bas-kı, çiçek-ten, düş-kün, geç-tim, ipek-çi, seç-kin, seç-ti, süt-çü.

Ünsüz Türemesi (y, v)

İki ünlünün yan yana bulunduğu bazı alıntı kelimelerde ünlüler arasında y, v sesleri türemiştir: fiyat (< fiat), zayıf (< zaif); konservatuvar, labora­tuvar, pisuvar, repertuvar, tretuvar, tuval, tuvalet.

Ünsüz Düşmesi

Arapçadan dilimize girmiş olan ve sonunda ikiz ünsüz bulunan kelimelerin yalın durumunda ünsüzlerden biri düşer (ünsüz tekleşir): hak (< hakk), his (< hiss), ret (< redd), zan (< zann), zem (< zemm). Bu tür kelimelere ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde düşen ünsüz ortaya çıkar: hak, hakka; his, hissimiz; ret, reddi; zan, zannımca; zem, zemmi.

n > m Değişmesi

Türkçede kullanılan bazı kelimelerdeki b ünsüzünden önce gelen n ünsüzü m'ye dönüşür: saklambaç (< saklanbaç), dolambaç (< dolanbaç), ambar (< an­bar), amber (< anber), cambaz (< canbaz), çember (< çenber), kümbet (< gunbed), memba (< menba), mümbit (< munbit), tambur (< tanbur).
TDK
Rapor Et
Eski 13 Kasım 2009, 18:45

Ünsüz Değişmesi (Ünsüz Yumuşaması)

#3 (link)
TUZCUAY
Ziyaretçi
TUZCUAY - avatarı
(Ünsüz Yumuşaması)

Süreksiz sessizle biten bir kelime, sesliyle başlayan bir ek aldığında sondaki sert sessizler yumuşar.

(p-ç-t-k) sertleri = (b-c-d-g-ğ)’ye yumuşar.

Ör:

ç – c değişimi

kazanç-a= kazanca
sevinç-i= sevinci
tıkaç-ın= tıkacın
sayaç-ı= sayacı

t – d değişimi

yurt-um= yurdum
kanat-ı= kanadı
metot-u= metodu
kağıt-ın= kağıdın

p – b değişimi

sahip-i= sahibi
akrep-in= akrebin
kalp-e= kalbe
çorap-ım= çorabım

k- g(ğ) değişimi

fiyonk-u= fiyongu
çelenk-i= çelengi
sokak-a= sokağa
konuk-un= konuğun

Uyarı: Tek heceli kelimelerin bazıları yumuşar bazıları yumuşamaz.

t=sütü
ip= ipi
sap= sapı
ek= eki

Dert –derdim
çok= çoğu
cep= cebi
k= göğü

Uyarı: Özel isimlerde yumuşama olmaz.

Ahmet’e (Ahmed’e= olmaz)
Zeynep’in (Zeyneb’in= olmaz)
Zonguldak’a (Zonguldağ’a= olmaz)

Uyarı: Yabancı kelimelerde yumuşama olmayabilir.

Saatim,
milletimiz,
hukukumuz,
hürriyetin,
devlete…
Rapor Et
Eski 13 Ekim 2011, 16:16

Ünsüz Değişmesi (Ünsüz Yumuşaması)

#4 (link)
Misafir
Ziyaretçi
Misafir - avatarı
arkadaşlar yumuşama çok kolay doğrusu siz iyi bilirsiniz ama ilk okul 1 2 3 4 veya beş bilemez anlatımı budur


Ünsüz yumuşaması, Türkçedeki süreksiz sert ünsüzlerle (ç, k, p, t) biten sözcükler, ünlüyle başlayan bir ek aldıklarında, sözcüklerin sonundaki ç, k, p, t ünsüzleri yumuşayarak b, c, d, g, (ğ) ünsüzlerine dönüşmesiyle gerçekleşen ses olayıdır.

ağaç-ı > ağacı
kap-ı > kabı
kitap-ı kitabı
yurt-u > yurdu
Tek heceli sözcüklerde genellikle ünsüz yumuşaması görülmez:

kart > kartı
koç > koçum
Ancak bazı istisnalar mevcuttur:

blok > bloğu
kurt > kurdu
Yabancı dilden Türkçeye geçen sözcüklerde yumuşama olmaz.

bisiklet > bisikleti
kart > kartı
Özel isimlerde bu kural, yazı dilinde uygulanmaz.

Tokat'ı
Zonguldak'ı
Rapor Et
Eski 6 Mart 2012, 11:34

Ünsüz Değişmesi (Ünsüz Yumuşaması)

#5 (link)
MsXLabs Üyesi
bloom22 - avatarı
ÜNSÜZ YUMUŞAMASI
Sözcük sonlarında yer alan süreksiz sert ünsüzlerden (ç, k, p, t) sonra ünlü ile başlayan bir ek geldiğinde süreksiz sert ünsüzlerin yumuşayarak "b, c, d, g " seslerine dönüşmesi olayına "ün süz yumuşaması" denir. Ünsüz yumuşaması "ünsüz değişimi" olarak da adlandırılabilir.


Ekmek+i>Ekmeği

Sokak+a> Sokağa

Yurt+u > Yurdu

Kitap+ın>Kitabın

Yamaç+ı>Yamacı

Ağaç+a> Ağaca
Bu Kurala Uymayan Sözcükler
a)Tek heceli sözcüklerden birçoğu:
İlk-i >İlki Kat-a>Kata Saç-ı>Saçı
b) Türkçeye yabancı dillerden gelen sözcükler:
millet + i -> milleti hukuk + u - hukuku
devlet + in —> devletin
c) Özel isimlerdeki ünsüz yumuşaması yazıda gösterilmez :
izmit + e -> izmit'e
Gölcük + ü -» Gölcük'ü Ahmet + i -4 Ahmet'i
d) Sözcük sonlarındaki yapım ve çatı eki "-t" ünlülerle karşılaşınca yumuşamaz.
Konut-u, taşıt-a, Korkut-un ..
1ÖRNEK
Aşağıdaki cümlelerde yer alan altı çizili kelimelerden hangisinde, sert sessiz harflerden biri yumuşamıştır?
a)Yüzücünün kulaçları gittikçe yavaşlıyordu.
b)Bugün işten çıkıp doğru evine gitti.
c)Bu güzel sonuca ulaşacağını tahmin etmiyordu.
d)Yazlık elbiselerini dolaptan çıkarıp giydi.
ÇÖZÜM
A, B ve D seçeneklerindeki sert ünsüzle biten sözcüklere "c, d" ünsüzleri ile başlayan ekler getirildiği için ünsüz benzeşmesi vardır. C seçeneğinde "sonuç" sözcüğünün sonunda bulunan "ç" sesi kendinden sonra gelen ünlünün etkisiyle yumuşayarak "c" ye dönüşmüştür.
Yanıt: C
Rapor Et
Cevap Yaz Yeni Konu Aç
Hızlı Cevap
Kullanıcı Adı:
Önce bu soruyu cevaplayın
Mesaj:








Yeni Soru
Sayfa 0.212 saniyede (78.66% PHP - 21.34% MySQL) 16 sorgu ile oluşturuldu
Şimdi ücretsiz üye olun!
Saat Dilimi: GMT +3 - Saat: 11:03
  • YASAL BİLGİ

  • İçerik sağlayıcı paylaşım sitelerinden biri olan MsXLabs.org forum adresimizde T.C.K 20.ci Madde ve 5651 Sayılı Kanun'un 4.cü maddesinin (2).ci fıkrasına göre tüm kullanıcılarımız yaptıkları paylaşımlardan sorumludur. MsXLabs.org hakkında yapılacak tüm hukuksal şikayetler buradan iletişime geçilmesi halinde ilgili kanunlar ve yönetmelikler çerçevesinde en geç 3 (üç) iş günü içerisinde MsXLabs.org yönetimi olarak tarafımızdan gerekli işlemler yapıldıktan sonra size dönüş yapılacaktır.
  • » Site ve Forum Kuralları
  • » Gizlilik Sözleşmesi