Ad Tamlamasý
 

Arkadaþlar bana ad tamlamasý için tarih gerekiyor.Bana yardýmcý olur musunuz?

SIFAT TAMLAMASI
Bir ismin bir veya daha fazla sýfat tarafýndan nitelendiði ya da belirtildiði söz öbeklerine denir. Tamlamada sýfat daima isimden önce gelir. "Yeþil gözleri beni derinden etkiledi." cümlesinde "göz" isim, "yeþil" sýfattýr. Cümleyi "O tatlý, yeþil gözler beni derinden etkiledi." þeklinde söylersek, bu durumda "göz" isminin, "o", "tatlý", "yeþil" sýfatlarý tarafýndan belirtildiðini ve nitelendiðini görürüz. Bunun tersi de olabilir. Yani bir sýfat birden fazla ismi de niteleyebilir. NOT: Ýsimden önce gelmeyen sýfatlar, sýfat tamlamasý kurmaz.

Örnek: "Okulumuzun bahçesi bir hayli geniþti." cümlesinde "geniþ" sýfat olmasýna raðmen bir sýfat tamlamasý kurmamýþtýr. NOT: Adlaþmýþ sýfatlar sýfat tamlamasý sayýlmaz.

Örnek: "Ýyiler daima sevilir." cümlesindeki "iyiler" sözü ismi niteliði ile bildirmiþtir. Ancak, isim söylenmediði için bu, bir sýfat tamlamasý sayýlmaz. Ancak adlaþmýþ sýfatlar bir sýfat tarafýndan nitelenebilir ya da belirtilebilir. Bu durumda sýfat tamlamasý kurmuþ olur. Örneðin;
"Hangi akýllý bugün okulun tatil olduðunu söyledi." cümlesinde, "akýllý" adlaþmýþ sýfat, "hangi" soru sýfatýdýr. "Hangi akýllý" söz öbeði ise sýfat tamlamasýdýr.

1- Bu tamlamada ana unsur olan isim, tamlanan unsurdur, sonda bulunur. Sýfat ise tamlayan unsurdur.

Örnekler: çiçekli / perdeler -------- dondurucu / soðuk
(tamlayan) (tamlanan) (tamlayan) (tamlanan)
2- Sýfat-fiiller de bu tamlamalarda "sýfat" görevi yaparak, nesneleri hareket nitelikleri ile tamamlar.

Örnekler: seyrettiðim / film ----------- yakýlmýþ / orman
unutulan / gelenekler
3- "demir kapý, cam bardak, altýn yüzük" gibi bir nesneyi yapýldýðý madde ile anlatan tamlamalar da birer sýfat tamlamasýdýr. Bu tamlamalarý, mesela "camdan yapýlmýþ bardak", "camdan bardak" þeklinde tamlamayý bozmadan geniþletebiliriz. 3- "demir kapý, cam bardak, altýn yüzük" gibi bir nesneyi yapýldýðý madde ile anlatan tamlamalar da birer sýfat tamlamasýdýr. Bu tamlamalarý, mesela "camdan yapýlmýþ bardak", "camdan bardak" þeklinde tamlamayý bozmadan geniþletebiliriz. 4- Nitelik isimlerini, miktar ve dereceleri ile anlatan tamlamalar da sýfat tamlamasý sayýlabilir.

Örnekler: en / iyi --- pek / güzel --- çok / doðru
5- Bir sýfat tamlamasýnda, birden fazla isim veya sýfat unsuru bulunabilir. Ancak tamlamada bulunan sýfatlar, ayný türden olmalýdýr.

Örnekler: sinirli, kavgacý / insanlar
(sýfat) (sýfat) (isim)
yazdýðým / makaleler, kitaplar
(sýfat) (isim) (isim)

Belirtme, niteleme sýfatlarý ile sýfat-fiillerin bir arada bulunduðu sýfat tamlamalarýnda bir ismin bu üç sýfatla tamamlandýðýný düþünmeyiniz. Böyle bir yapýda iç içe girmiþ baþka sýfat tamlamalarý bulunmaktadýr.

Örnekler: konuþan / bu yaþlý adam
bu / yaþlý adam
yaþlý / adam
Bu tamlamayý, "konuþan bu yaþlý / adam" þeklinde düþünmemeliyiz.
6- Tamlamayý meydana getiren unsurlar kelime grubu olabilir.

Örnekler: odadaki / müzik sesi ýrmak kýyýsýndaki / yaþlý aðaçlar
keskin ve dondurucu / rüzgar
7- Vurgu, sýfat unsuru üzerindedir.

Örnekler: upuzun yol ---- daracýk sokak
8- Sýfat tamlamalarý cümle ve kelime gruplarý içinde "isim, sýfat, zarf" görevi yapar.

Örnekler:
"Bu geçit sanki yazdan kýþý ayýrýyordu.
Burada son fýrtýna, son dalý kýrýyordu." (isim, isim, isim)
"Hafýz' ýn kabri olan bahçede bir gül varmýþ.
Yeniden her gün açarmýþ kanayan rengiyle." (isim, isim, zarf, zarf)
"Bazý geriden gelen yüz bin devir ilerde

ya isim sýfat tamlamalarý ýkýsý ayný yazan biþey yokmu

tamlamalar
 

aranýzda tamlamalarý çok iyi bilen varmý

kaldýrýmlar isim yada sýfat tamlamasýmýdýr

*Ýki yada daha fazla ismin yan yana gelmesiyle oluþan öbeðe “isim tamlamasý” denir.
Ýsim+isim=> Ýsim tamlamasý Tamlayan+Tamlanan=>Tamlama

Tamlayan Ekleri : -nin, -in, -im, -den (Bunlar ses deðiþimine uðrayabilir.)
Tamlanan Ekleri: -i, -si, -im, -in, -imiz, -iniz, -leri (Bunlar ses deðiþimine uðrayabilir.)

Ali'nin Kitabý, Kalemin Ucu, Benim Arabam, Sizin Aileniz, Pencerenin Camlarý


Not: Bazý tamlamalarda tamlayan eki olarak “-den, -dan” ekleri kullanýlabilir.
Bu ek seçme anlamý katmak için gelmektedir.
Oturanlardan Biri

Not: Bazý istisna durumlarda tamlayan ve tamlanandaki kaynaþtýrma harfleri yerine “y” harfi kullanýlabilir.
Suyun Altý, Þiþenin Suyu

Not: “Benim Kalemim” tamlamasýndaki “ben” zamiri “-im” eki almýþtýr. Bu ekin aslý “-in” dir. Fakat bu ek zamanla ses deðiþikliðine uðramýþtýr.


1- BELÝRTÝLÝ ÝSÝM TAMLAMASI: (X'in Y'si)
*Tamlayanýn ve tamlananýn, tamlama eklerini (ilgi, iyelik) aldýðý tamlamalardýr.
(Tamlayan+Ýlgi Eki) + (Tamlanan+Ýyelik Eki)
Evin Önü Gökyüzünün Maviliði Yaðmurun Yaðýþý Pantolonun Düðmesi
Bizim Evimiz Odanýn Duvarlarý Çocuklardan Biri Yolculardan Birkaçý

Not: Tamlamayý kuran sözcükler her zaman ad olmayabilir.
Senin Silgin , Silgilerin Bazýsý , Onlarýn birkaçý , Adamýn Kendisi (Zamir kullanýlmýþ)
Çalýþmanýn Faydasý (Fiilimsi kullanýlmýþ)

Uyarý: Ýsim tamlamalarýnda fiilimsi kullanýlýp, kullanýlmayacaðý konusu net deðildir. Genel kanaat, Tamlayan kýsmýnda kullanýlabileceði yönündedir.

Not: Belirtili isim tamlamasýnda, tamlayanla tamlanan arasýna farklý sözcükler girebilir. Bu durumda da isim tamlamasýnýn türü deðiþmez.
Daðýn sert kayalýklarý => Belirtili Ýsim Tamlamasý (Araya sýfat girmiþ)
Suyun insanýn içini rahatlatan sesi => Belirtili Ýsim Tamlamasý (Araya sýfat grubu girmiþ)


Not: Belirtili isim tamlamasýnda, tamlayan ve tamlanan niteleyici öðeler alabilir. Ýsim tamlamasýnýn türü deðiþmez.
Genç kýzýn sarý saçý => Belirtili Ýsim Tamlamasý (Tamlayan da, tamlanan da sýfat almýþ)
Ýhtiyar adamýn bastonu => Belirtili Ýsim Tamlamasý (Tamlayan sýfat almýþ)


Not: Tamlayaný zamir olan isim tamlamalarýnda, zamir düþürülerek “tamlayaný düþmüþ isim tamlamasý” oluþur.
(Benim) / Kalemim kýrýldý. (Tamlayaný düþmüþ isim tamlamasý vardýr.)

Not: Ýsim tamlamasýnda tamlayan yada tamlanan birden fazla olabilir.
Damýn tahtasý, kiremidi eskimiþti. (Tamlanan iki tane)
Hanýmýnýn, çocuðunun dualarý etkili olmuþtu. (Tamlayan iki tane)

Not: Belirtili Ýsim tamlamalarýnda, tamlayanla tamlanan yer deðiþtirebilir.
Sesi uzaklardan geliyordu suyun.



2)BELÝRTÝSÝZ ÝSÝM TAMLAMASI: (X Y'si)

*Sadece tamlananýn tamlama eklerini aldýðý isim tamlamalarýdýr.
(Tamlayan) + (Tamlayan+Ýyelik Eki)
Kendi Gömleði Müdür Yardýmcýsý Futbol Topu Galata Kulesi
Çam Sakýzý Çoban Armaðaný Çocuk Parký

Not: Belirtisiz isim tamlamalarýnda, istisna olan bazý durumlarda araya sözcük girer.
Kültür Eski Bakaný

Not: Belirtisiz isim tamlamasýna getirilen sýfat, tüm tamlamanýn sýfatý olur ve sýfat tamlamasý oluþur.
Taze inek sütü => Sýfat Tamlamasý (Ýnek sütü > Belirtisiz Ýsim Tamlamasý)
Sýcak yaz akþamý => Sýfat Tamlamasý (Yaz akþamý > Belirtisiz Ýsim Tamlamasý)

Not: Belirtisiz isim tamlamasý sýfat olarak kullanýlabilir.
Parlement mavisi gömlek

Not: Bazý durumlarda tamlanan eki düþebilir.
Topkapý(-sý) , Lale Sokak(-ðý)



3) TAKISIZ ÝSÝM TAMLAMASI (X Y)

Not: Bu konu tartýþmalý bir konudur. Takýsýz isim tamlamasýnýn varlýðý þüphelidir. Bazý kaynaklarda bu tip tamlamalar, sýfat tamlamasý olarak ele alýnmaktadýr. Biz bu tip tamlamalarýn var olduðunu düþünerek hareket edeceðiz.

*Tamlayanýn da tamlananýn da tamlama eklerini almadýðý tamlamalardýr.
Bu tip tamlamalarýn takýsýz isim tamlamasý olabilmesi için;
Tamlananýn neyden yapýldýðýnýn, neye benzediðinin bildirilmesi gerekir.

Deri Ceket, Demir Kapý, Cam Kavanoz >>> Neyden yapýldýðý….
Elma Yanak, Kepçe Kulak, Selvi Boy >>> Neye benzediði…

Zeytin Göz => Takýsýz Ýsim Tamlamasý
Siyah Göz => Sýfat Tamlamasý

Ýpek Saç => Takýsýz Ýsim Tamlamasý
Yumuþak Saç => Sýfat Tamlamasý
Ýpek Mendil => Takýsýz Ýsim Tamlamasý


4) ZÝNCÝRLEME ÝSÝM TAMLAMASI:
*Ýkiden fazla isimden oluþan isim tamlamalarýdýr.
*Bu tür tamlamalarda; tamlayan, tamlanan yada her ikisi birden isim tamlamasý olabilir.

Masa örtüsünün kenarý (Masa,örtü,kenar)
(Tamlayaný isim tamlamasýndan oluþmuþ, zincirleme isim tamlamasý)

Evin mutfak dolabý (Ev,mutfak,dolap)
(Tamlananý isim tamlamasýndan oluþmuþ, zincirleme isim tamlamasý)

Devlet hastanesinin doktor odasý
(Tamlayaný da tamlananý da isim tamlamasýndan oluþmuþ, zincirleme isim tamlamasý)

Demir kapýnýn kolunun vidasýnýn üstü

Sýfat tamlamasýna örnek
 

sýfat tamlamasýna örnekler verirmisiniz?

sýfat ve isim tamlamasý
 

ya bir metin taramasý yokmu bunlarla ilgili yha lütfen!!!!!!!!!!!!!!!

ÝSÝM T@ML@MALARI
*Ýki yada daha fazla ismin yan yana gelmesiyle oluþan öbeðe 'isim tamlamasý' denir.
Ýsim+isim=> Ýsim tamlamasý Tamlayan+Tamlanan=>Tamlama

Tamlayan Ekleri : -nin, -in, -im, -den (Bunlar ses deðiþimine uðrayabilir.)
Tamlanan Ekleri: -i, -si, -im, -in, -imiz, -iniz, -leri (Bunlar ses deðiþimine uðrayabilir.)

Ali'nin Kitabý, Kalemin Ucu, Benim Arabam, Sizin Aileniz, Pencerenin Camlarý


Not: Bazý tamlamalarda tamlayan eki olarak '-den, -dan' ekleri kullanýlabilir.
Bu ek seçme anlamý katmak için gelmektedir.
Oturanlardan Biri

Not: Bazý istisna durumlarda tamlayan ve tamlanandaki kaynaþtýrma harfleri yerine 'y' harfi kullanýlabilir.
Suyun Altý, Þiþenin Suyu

Not: 'Benim Kalemim' tamlamasýndaki 'ben' zamiri '-im' eki almýþtýr. Bu ekin aslý '-in' dir. Fakat bu ek zamanla ses deðiþikliðine uðramýþtýr.


SIFAT TAMLAMASI
*Bir sýfatýn, ismin önüne gelerek, onu nitelemesi yada belirtmesiyle oluþan tamlamalardýr.
Sýfat+Ýsim=> Sýfat Tamlamasý (Sýfat=Tamlayan, Ýsim=Tamlanan)
Büyük insan, Düz saç, Üç Elma, O adam

Not: Sýfat mutlaka ismin önünde olmalýdýr.
Adamýn burnu epey büyüktü. ('Büyük' sözcüðü sýfat olmasýna raðmen, sýfat tamlamasý kurmamýþtýr.)

Not: Adlaþmýþ sýfat, sýfat tamlamasý sayýlmaz.
Çalýþanlar, belli oluyor.

Not: Adlaþmýþ sýfat, bir sýfat tarafýndan nitelenerek yada belirtilerek sýfat tamlamasý oluþturabilir.
Yakýþýklý gençleri daha çok severim.

Not: Sýfat tamlamasýnda tamlayan yada tamlanan isim tamlamasý olabilir.
Sýcak yaz akþamlarý,
El örgüsü kazak

daha açýklayýcý olabilirdi!
Kaynak: http://www.cevapsýzsorular.com.tr

isim ve sýfat tamlamasý arsýndaki fark ne??