Tarihte Bug�n

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- Taslak Konular (https://www.msxlabs.org/forum/taslak-konular/)

- - Tarihte Bug�n (https://www.msxlabs.org/forum/taslak-konular/3835-tarihte-bugun.html)

Tarihte Bug�n

20 Eyl�l
�tfaiye Haftas�

1928. �talya'da Y�ksek Fa�ist Konsey en y�ksek yasama organ� oldu.

1937. T�rkiye'de ilk resim ve heykel m�zesi Dolmabah�e Saray�'nda a��ld�. A��l�� Atat�rk yapt�.

1946. Fransa'da Cannes Film Festivali ba�lad�.
Ayn� g�n T�rkiye'de Bas�n Kanunu T�rkiye B�y�k Millet Meclisi'nde kabul edildi.

1961. Devlet ve H�k�met Ba�kan� Orgeneral Cemal G�rsel "Se�imi yapamazsak milli felaket o zaman olur " dedi.

1970. Amasya Cezaevi'nde mahkumlar ayakland�.

1971. Mersin Ata� rafinerisinde grev.

1974. Honduras'da kas�rga: 10.000 ki�i �ld�.

1980. Askeri y�netimce Ba�bakanl��a emekli Amiral B�lent Ulusu atand�. Ayn� g�n, aranan Devrimci ��i Sendikalar� Konfederasyonu Genel Sekreteri Fehmi I��klar yakaland�.

1981. �ran 149 solcu militan� idam etti�ini a��klad�.

1984. Beyrut'ta Amerikan el�ili�ine giren patlay�c� y�kl� kamyonla intihar sald�r�s� yap�ld�; 40 ki�i �ld�.

1987. �stanbul'da 12 Eyl�l 1980 askeri darbesi sonras� ilk i��i mitingi ��iler deri i�verenlerinin ald�� lokavt karar�n� protesto ettiler.

1988. Naim S�leymano�lu Seul Olimpiyat Oyunlar�'nda halter dal�nda 6 d�nya rekoru k�rd�.

1991. PKK Mardin Vali Kona��'na roketatar att�; �len ya da yaralanan olmad�.

1992. �zg�r G�ndem gazetesi yazar� Musa Anter Diyarbak�r'da �ld�r�ld�.

19

95. Deniz Baykal, Necdet Menzir'in g�revden al�nma iste�ini reddeden Ba�bakan Tansu �iller'le y�r�tt�� Do�ru Yol Partisi (DYP) - Cumhuriyet Halk Partisi (CHP) koalisyon h�k�metini bozdu. Tansu �iller h�k�metin istifas�n� Cumhurba�kan� S�leyman Demirel'e verdi.

Bug�n Do�anlar:

1934. Oscar �d�ll� �talyan aktris Sophia Loren.

Bug�n �lenler:

1940. �ngiliz do�abilimci Denison Ross.

1957. Finlandiyal� besteci Jean Sibelius.

1973. Klasik T�rk m�zi�i sanat��s� Burhanettin �kte.

1985. Halk m�zi�i yorumcusu, opera sanat��s�, besteci ve �air Ruhi Su.

1992. Gazeteci yazar �lhami Soysal.

21 Eyl�l 2006 Per�embe

1903- �lk kovboy filmi Kit Carson'un pr�miyeri ABD'de
yap�ld�.

1932- Himayei Etfal Cemiyetince d�zenlenen ''Alaturka
G�re�'' m�sabakalar� Taksim Stadyumu'nda yap�ld�.

1938- �lk TV haber program�, BBC'de yay�nland�.

1943- Karikat�rist Sedat Nuri �leri 55 ya��nda �ld�.

1943- �n�n� Ansiklopedisi'nin ilk fasik�l� yay�mland�.

1947- Zonguldak Kozlu k�m�r ocaklar�ndaki grizu
patlamas�nda 48 i��i �ld�.

1960- 27 May�s g�n�, ''Milli Birlik ve H�rriyet Bayram�''
olarak kabul edildi.

1973- Sanat tarih�isi Tahsin �z �ld�.

1975- Ressam ve �air Bedri Rahmi Ey�bo�lu 62 ya��nda
�ld�.

1980- Orgeneral Haydar Salt�k, Devlet Ba�kan� Genel
Sekreteri oldu. Ayn� g�n Ba�bakan B�lend Ulusu,
h�k�metini a��klad�.

1989- Sinema y�netmeni ve yap�mc� Ertem E�ilmez �ld�.

2000- Gazeteci-yazar Ahmet Taner K��lal� suikast�nda
araca bombay� yerle�tirdi�i belirtilen R��t� Aytufan,
Sapanca'da yakaland�.

Tarihdek� �lgin� Olaylar

Tarihdek� �lgin� Olaylar Kral Henry ve Kilise

Papa VIII. Henry'yi Ba��lamay� Reddeder
1533, Roma ve �ngiltere

Papan�n ba��lamalar�, Tanr�n�n kanunlar�na kar�� gelen insanlar� affetmenin bir yoludur ve s�k s�k ger�ekle�memesi gerekir.

Ancak Katolik Kilisesi standartlar�n� �ok y�ksek tutamam��t�. O �a�da papalar�n metresleri, gayri me�ru �ocuklar� oluyordu. Bu �artlar alt�nda ba��lanma ka��tlar� Vatikan hazinesine yap�lan ba��larla kolayl�kla elde edilebiliyordu.

1503 y�l�nda �spanyol Ferdinand k�z karde�i Katherine'in 11 ya��ndaki �ngiltere Prensi Henry ile evlenmesi i�in Papa II. Julius'dan izin istedi. Bir ba��lama gerekiyordu ��nk� Katherine zaten Henry'nin a�abeyiyle evliydi ancak kocas� �lm��t�. Papa ise H�ristiyanl��n bir adam�n karde�inin kar�s�yla evlenmesini yasaklad��n� ve bu t�r birle�melerin Tanr�n�n onlara �ocuk vermemesiyle lanetlenece�ini a��klad�.

Ama Papaya m�ttefiklik s�z� verilip b�y�k bir �eyiz sunulunca -bu �eyiz do�rudan Papan�n sand�klar�na gitmi�ti- Papa ba��lamay� kabul etmi�ti. �ngiltere'nin gelecekteki kral� Henry Tudor iki y�l sonra kendinden be� bu�uk ya� b�y�k Aragon'lu Katherine ile evlendi.

�spanya, �ngiltere ve Roma bu evlili�i pek ciddiye almad� ve elde ettikleri maddi kazan�mlarla ilgilendi. D��n ise planlanandan d�rt y�l sonra 11 Haziran 1509'da ger�ekle�ti. Henry d��nden iki ay �nce �ngiltere kral� olarak ta� giydi. Gen� �ift i�in her �ey toz pembe g�r�n�yordu.

Henry iyi bir krald�. Bir sanat��, sporcu ve bilgili bir adamd�. �htirasl�, ya�ama sevinciyle dolu, kendinden �nce gelen krallar kadar iyiydi. Katherine ise tutkulu bir �ekilde onu yapt�klar�nda destekliyordu. �yle ki, verimlilik simgesi olan nar� kendi sembol� olarak kullan�yordu. 1518'e kadar alt� kez hamile kalm�� ve �� k�z, �� erkek do�urmu�tu. Ne yaz�k ki, bunlardan sadece bir k�z hayatta kalm��t�. Bu k�z�n ad� Mary idi.

Arkas�ndan gelen bir o�lunun olmamas� Henry'nin ho�una gitmemi�ti. Ayr�ca kendinden be� ya� b�y�k olan, hem de alt� do�umdan sonra iyice ya�l� g�r�nmeye ba�layan bir kad�nla evli olmak da onu s�k�yordu. �irkinle�mi� ve kendini iyice dine vermi�ti Katherine. Gen� ve tutkulu Henry'nin y�z�n� bir aray�� i�inde gen� kad�nlara d�nmesi ka��n�lmazd�, ba�ka bir se�ene�i yoktu. ��nk� halk�na bir prens bor�luydu.

Henry'nin ilgisi sarayda Anne Boleyn ad�yla bilinen bir gen� kad�na y�nelmi�ti. Henry bu kad�n� "bir mele�in ruhuna sahip, tahta yak��an bir gen� han�m" olarak tan�ml�yordu. Ama Anne h�rsl� bir kad�nd� ve kral�n metreslerinden biri olmaya hi� niyeti yoktu. Anne krali�e olmak istiyordu, Henry de taht i�in erkek varisler. Bu kusursuz bir e�le�meydi. Ancak bir sorun vard�, Henry hala Katherine ile evliydi ve Katherine'in Henry'yi b�rakmaya hi� niyeti yoktu.

Sorun de�il, diye d��nd� Kral.

Kral�n dan��manlar�ndan biri olan Kardinal Wolsey hernen yeni papa Clement'e bir ba�vuru yapt�. Henry'nin Katherine ile olan evlili�i ge�ersiz say�lmal�yd�, ��nk� ilk ba��lama hatal�yd�! Bu "hata"n�n d�zeltilmesi Katherine'in k�z� Mary'nin de taht�n varisi olmad�� anlam�na gelecekti. ��nk� ge�ersiz bir evlilikten do�an bir �ocuk muamelesi g�recekti.

Katherine'in ajanlar� ve ailesi �oktan Vatikan'la ba�lant� kurup kral�n bu ba��lamay� sadece ki�isel zevkleri i�in, ona lay�k olmayan bir kad�nla beraber olmak i�in istedi�ini a��klam��t�. Wolsey ise olaya, tahta bir erkek varisin gereklili�i, Anne Boleyn'in erdemleri ve Katherine'in hastal�� y�z�nden krala kar�� olan kar�l�k g�revlerini yerine getiremedi�inden bahsederek yakla�m��t�.

Konu�malar, anla�malar uzad� ve t�m Avrupa'y� politika, maliye ve sosyal �at��malar a��s�ndan kar��t�racak hale geldi. Bunlarda Anne'in reformcu inan�lar�n�n da etkisi b�y�kt�. Anne ile ilgili haberler �spanyol el�ileri taraf�ndan hemen Roma'ya u�uruldu. Katherine'in krali�e olarak kalmas� onlar i�in gerekliydi.

Bir s�re sonra Henry'nin sabr� ta�t�. Roma, �ngiltere ile oldu�u kadar �spanya ile de aras�n� iyi tutmaya �al��yordu. Esas sorun Clement'in kendinden �nceki bir papan�n ald�� karar� bozmak istememesiydi.

Anne'in acele ettirmesiyle ve taht i�in gerekli bir erkek varis beklentisinin verdi�i tutkuyla sonunda Roma ile giri�ti�i t�m g�r��meleri kesti ve yeni bir kilise kurdu. Anglikan Kilisesi. Hemen kendisini kilisenin ba�� ilan etti, Anne ile evlendi ve ilk evlili�ini ge�ersiz ilan etti.

Henry aforoz edildi ancak bu �ok umurunda de�ildi ��nk� art�k kendi kilisesi vard� ve istedi�ini yapt�rabilirdi.

Anglikan kilisesinin �mr� Anne Boleyn ile yapt�� evlili�in �mr�nden daha uzun s�rd�. Anne 19 May�s 1536'da idam edildi ve b�ylece Henry serbest kald�. Henry ile a�a�� yukar� �� bu�uk y�l evli kalm��lard�. Ard�nda sadece bir k�z evlat b�rakt�. Erkek varis do�uramam��t�. Papan�n aforoz etmeden birka� y�l �nce "�nanc�n Savunucusu" unvan�n� verdi�i Henry'nin Anne Boleyn'le evlenme fikri tarihin b�y�k fiyaskolar�ndan biri oldu.

22 EYL�L

1520- Dokuzuncu Osmanl� Padi�ah� Yavuz Sultan Selim �ld�.
1792- Fransa'da cumhuriyet ilan edildi.
1903- �talo Marconi, kornet (cornet) dondurma k�lah�n�n patentini ald�.
1908- Bulgaristan, Osmanl�'dan ba��ms�zl��n� ilan etti.
1919- T�rkiye ��i ve �ift�i Sosyalist F�rkas� kuruldu.
1932- Gazeteci, yazar, besteci Ahmet Rasim 68 ya��nda �ld�.
1943- Ankara Fen Fak�ltesi kuruldu.
1959- Avrupa ile ABD aras�ndaki ilk telefon kablo hatt� resmen a��ld�.
1964- Sosyal Demokrat Parti kuruldu.
1964- Cumhurba�kan� Cemal G�rsel, Yass�ada h�k�ml�s� Refik Koraltan, R��t�
Erdelhun, Selim Yata�an ve Nedim �kmen'i hastal�k nedeniyle affetti.
1980- �ran-Irak sava�� ba�lad�.
1984- G�kova K�rfezi'nde, �ren ve T�rkevleri k�yleri civar�nda kurulmas�
planlanan termik santralin yap�m�n� engellemek isteyen k�y kad�nlar�, yol kapatma
eylemi yapt�.
1985- Frans�z h�k�meti, 10 Temmuz 1985'de batan Greenpeace'e ait ''Rainbow
Warrior'' gemisini, Frans�z gizli servisi ajanlar�n�n bat�rd��n� kabul etti.
1993- New York Metropolitan M�zesi, ''Karun Hazinesi''ni T�rkiye'ye geri
g�ndermeye karar verdi.
2000- Bakanlar Kurulu, Kopenhag Kriterleri ile paralel olan insan haklar�
raporunu kabul etti.
2001- Besteci ve m�zik yorumcusu Fikret K�z�lok, tedavi g�rd�� stanbul
�niversitesi T�p Fak�ltesi Hastanesinde �ld�.
2005- K�r�ehir yak�nlar�nda, do�al g�zelli�iyle tan�nan ''ku� cenneti''
Seyfe G�l� kurudu.
2005- Sinema sanat��s� Tanju Korel 61 ya��nda �stanbul'da �ld�.

Tarihteki �lgin� Olaylar

Topun T�rklere Sat�lmas� � Tarihteki �lgin� Olaylar

Tam Bir �ehirli Yakla��m�
1453, Konstantinopol

Bir sava�ta insan sadece kendi teknolojisinin durumunu de�il, rakibinin de hangi yeni teknolojileri kar��s�na ��karabilece�ini hesaplamal�d�r.

Konstantinopol �ehri yedi y�zy�ldan daha uzun bir s�re �slam d�nyas�n�n sald�r�s�na u�ram��t�r. �nce 7. ve 9. y�zy�llar aras�nda Araplar, sonra da 12. y�zy�lda b�lgeye gelen T�rkler. �ehri kurtaran o g�n i�in ileri teknoloji say�labilecek Rum Ate�iydi. Neft ve ziftten olu�an bir kar��md� bu. O g�n�n napalm bombas� diyebilece�imiz form�l� sakl� olan bu gizli madde gemilere y�kleniyor ve bronz bir toptan ate�leniyordu.

Elli metreden daha geni� bir alan i�erisinde tahtadan yap�lm�� hi�bir gemi yakla�am�yordu. Buna benzer alev atan manc�n�klar da kale duvarlar�nda sabit bir bi�imde duruyorlard�. B�ylece yedi y�zy�l boyunca �ehir sald�r�lara g��s gerebilmi�ti. �mparatorlu�un geri kalan� par�a par�a elden ��kt�ysa bile �ehir Bizans'�n elindeydi.

15. y�zy�l ba�lar�nda Roma �mparatorlu�u'ndan geriye kalan bu �ehir ve birka� k��k Ege ada��yd�. 1451'de daha sonra "Fatih" unvan�n� alan II. Mehmet tahta ge�ti ve yedi y�zy�ll�k amac� ger�ekle�tirece�ine ant i�ti. G��l� Konstantinopol �ehri Osmanl� k�l�c�na boyun e�ecekti. Mehmet, kenti alma konusunda parlak fikirlerle gelen herkesin H�ristiyan, M�sl�man ya da Musevi olmas�n� �nemsemeksizin �d�llendirilece�i haberini her yere sald�.

Top yap�m�ndaki yeniliklerin yayg�nla�mas� hen�z birka� nesillik bir olayd�. �nceki toplar k��kt�, yarars�zd� ve hedefi tutturam�yordu. Ancak k�sa bir mesafe i�inde isabet sa�layabiliyorlard�. Barut zamans�z patlayabilirdi, tehlikeliydi ve i�indeki k�m�r, s�lf�r gibi maddeler nakliye s�ras�nda ayr�l�yordu. Bunlar� bir arada tutmak i�in geli�tirilen teknikler hen�z piyasada de�ildi.

Dolay�s�yla bu yeni silah sistemi �ok ses ��karan bir oyuncaktan daha fazlas� gibi g�z�km�yordu. Asl�nda Wright Karde�lerin yapt�� ilk u�ak da tehlikeli bir u�urtmayd� ancak arkas�ndan gelen Messerschmitt ve Spitfire'lar �ok �eyi de�i�tirdi.

Macaristan h�k�mdar� Urban toplara bay�l�rd�. Barutun zamans�z patlamas� ve isabet sorunlar�na bir �are bulmay� ba�ard�. E�er toplar�n boyutu ve g��leri art�r�l�rsa do�ru yere isabet etmesinin �ok �nemi kalmayacakt�. Devasa b�y�kl�kteki top mermisi nereye d��erse d��s�n b�y�k bir alana zarar verecekti. Hayallerindeki silah tam bir canavard�, bir tondan daha a��r ve 120 cm. �ap�ndaki bir top mermisini atabilecek bir top. Bu s�per topu destekleyecek 90 cm. �apl� mermi atabilen k��k toplar, k��k ta�larla y�kl� manc�n�klar ku�at�lm�� bir �ehirden gelebilecek her t�rl� sald�r�ya kar�� bu b�y�k topu da koruyabilirdi.

Bu silahlar�n imal edilmesinin b�y�k bir paraya mal olaca��n� s�ylemeye gerek yok. S�per silah beraberinde b�y�k bir asker g�c� ve y�zlerce ton barut gerektirecekti.

Urban bu silah�n zafer kazand�raca��n� biliyordu ve iyi bir silah t�ccar� gibi bu fikri satmak i�in dola�maya ba�lad�. Akla ilk gelen m��teri aday� tabii ki Konstantinopol'd�. II. Mehmet'in ordular� �anakkale Bo�az�n�n do�u taraf�nda toplan�yordu ve Osmanl� T�rkleri Bizans'a kar�� kutsal bir sava� ilan etmi�ti. Urban'�n teklifini ilk olarak �mparator XI. Konstantin'e g�t�r�lmesinde mutlaka az da olsa din ve �rk birli�inin etkisi vard�.

Haz�rlad�� s�per silahlar�n planlar�n� g�stererek buna sahip olacak herhangi bir �ehrin t�m sald�r�lar� kolayca p�sk�rtebilece�ini anlatt�. Bu g��l� silahtan at�lacak bir mermi, y�zlerce sald�rgan� �ld�rebilir ya da bir gemiyi bat�rabilirdi. D��man kar��lar�na ayn� b�y�kl�kteki silahlarla ��ksa bile onlar� daha kullanamadan etkisiz hale getirilebilirdi.

Ancak Urban reddedildi. Dan��manlar denenmemi� silahlara para harcamaktansa o parayla biraz daha kiral�k asker tutulabilece�ine karar verdi. Herhalde Bizans, Urban'�n bir silah t�ccar� oldu�unu ve bir dahaki dura��n�n Bo�az�n �te yakas� olaca��n� d��nememi�ti. II. Mehmet teklifi hemen kabul etti ve Urban'la bu silahlar� haz�rlamas� i�in anla�t�.

Bir y�l sonra Mehmet'in ordusu �ehri ku�att�. Ku�atman�n kaderini Urban'�n dev toplar� belirledi. Silahlar Bizansl�lar�n Rum Ate�lerinin menzili d��na yerle�tirildi. Ayr�ca bu silahlar�n yap�lmas� i�in harcanabilecek parayla tutulan askerlerin oklar�ndan da uzakt�.

Surlar y�k�ld�, T�rkler i�eri girdi ve XI. Konstantin �ld�r�ld�. Urban'�n silahlar�n� reddeden dan��manlar�n da Konstantin ile birlikte �ld��n� d��nmek isteyebilirsiniz ancak bu t�r bir adalet nadiren ger�ekle�ir.

Urban'�n silahlar� T�rklere satma fikri uzun vadede yanl�� bir karar olabilirdi. �stanbul art�k T�rklerin �n�nde bir engel de�ildi, dahas� Osmanl� �mparatorlu�u'nun ba�kenti olmu�tu. Bu da t�m G�neydo�u Avrupa'n�n sava� alan� haline gelmesi demekti. Dahas� T�rkler Viyana'ya kadar uzanacak ve Urban'�n kendi �lkesi bir sava� alan�na d�necekti. Mal�n� sat�p para kazanma tutkusu Macaristan'�n bug�n bile korkulu r�yas� olan, be� y�z y�ll�k bir �at��maya neden olmu�tu.

23 EYL�L

1856- �zmir-Ayd�n hatt� demir yolu imtiyaz�, bir �ngiliz �irketine verildi.
1866 y�l�nda i�letmeye a��lan 612 kilometrelik demir yolu hatt�n�n imtiyaz� 15
Ekim 1950'de dolacakt�. Ancak gen� Cumhuriyetin h�k�meti, bu hatt� 30 May�s
1935'te sat�n ald�.
1939- Psikanalizin babas� say�lan Sigmund Freud, Londra'da �ld�.
1942- Naziler, Auschwitz'te gazla �ld�rme katliamlar�na ba�lad�.
1947- Bulgaristan Partisi lideri Nikola Petkov as�ld�.
1954- Do�u Almanya polisi, 400 ki�iyi, ABD ajan� olmak iddias�yla tutuklad�.
1961- THY'nin K�br�s-Adana-Ankara seferini yapan ''Tay'' u�a��, Etimesgut
Havaalan� yak�nlar�nda Karanl�ktepe'ye �arparak d��t�; 28 ki�i �ld�.
1969- ODT� ��rencisi Taylan �zg�r, �stanbul'da polis taraf�ndan vurularak
�ld�r�ld�.
1996- Anayasa Mahkemesi, T�rk Ceza Kanunu'nun, evli erke�in zinas�na
ayr�cal�k tan�yan maddesini iptal etti.

24 EYL�L

1566- Onbirinci Osmanl� Padi�ah� II. Selim tahta ��kt�.
1882- �stanbul Beyaz�t K�t�phanesi kuruldu.
1884- �kinci Cumhurba�kan� �smet �n�n�, �zmir'de d�nyaya
geldi.
1947- Hindistan'da M�sl�man m�ltecileri ta��yan tren,
Pencap s�n�r�nda durduruldu. Sihler, bin 200 m�lteciyi
kur�una dizdi.
1956- T�rk Dil Kurumu ''En �yi Yap�t �d�l�''n�, ''Ali''
adl� roman�yla Orhan Han�erlio�lu kazand�.
1960- Y�ksek Adalet Divan� kuruldu.
1973- �air ��kufe Nihal (Ba�ar) 77 ya��nda �stanbul'da
�ld�. Padi�ah V. Murat'�n ba�tabibi Emin Pa�a'n�n o�lu
Miralay Ahmet Bey'in k�z� olan ��kufe Nihal, M�tareke
y�llar�nda ikinci e�i Ahmet Hamdi (Ba�ar) ile M�dafai
Milliye Grubu'nda �al��t�. Kad�nlar Birli�inin
kurucular� aras�nda yer ald�.
1973- �ilili �air Pablo Neruda, Santiago'da �ld�.
1996- T�rk sanat m�zi�i sanat��s� ''Sanat G�ne�i'' Zeki
M�ren vefat etti. M�ren, TRT �zmir st�dyosunda kat�ld��
program s�ras�nda fenala�arak ya�am�n� yitirdi. Sanat��,
27 Eyl�lde Bursa'da topra�a verildi.
1999- 12 Mart 1971 Muht�ras�'nda imzas� bulunan eski Hava
Kuvvetleri Komutan� Orgeneral Muhsin Batur �ld�.

Veba ve Kediler � Tarihteki �lgin� Olaylar

Kediler ��in Kara Bir G�n
1300'lerde Avrupa

'Kara �l�m' olarak bilinen veba salg�n� ilk olarak 1300'lerde �in'de ortaya ��kt�. Kurbanlar�n �ikayetleri a�r�lar, ate� ve bulant�yla ba�l�yordu. �nsanlar�n dirseklerinde ve kas�klar�nda mor kabar�kl�klar olu�uyor ve k�sa s�rede yumurta b�y�kl��ne ula��p sertle�iyordu. Bu yumurtalar patlad��nda i�inden pis kokulu siyah bir madde f��k�r�yordu ancak bu rahatlama kurban i�in �ok ge� oluyordu. ��nk� hasta be� g�n i�inde �l�yordu.

Bunun bilinen bir tedavisi yoktu ve al�nan hi�bir �nlem i�e yaram�yordu. Seksen y�l i�inde hastal�k �in n�fusunu ��te bir oran�nda azaltm��t�. �yi i�leyen ticaret yollar� arac�l��yla da salg�n bat�ya do�ru, Hindistan ve Ortado�u'ya ilerliyor, her g�n binlerce insan�n �l�m�ne neden oluyordu.

Hastal��a neyin sebep oldu�u bulunam�yordu. 1347'de bozk�r sava��lar� bir Ceneviz �ehrini ku�at�p manc�n�kla hastal�ktan �lm�� cesetleri �ehre f�rlatt�lar. B�ylece �ehrin �o�unlu�u hastal��a yakaland�. Bu cesetler toplan�p yak�ld� ve ard�ndan da g�m�ld� ancak hastal��n yay�lmas� engellenemedi. �ehir mahvoldu�u i�in Cenevizliler Sicilya'ya geri d�nd� ve hastal�� orada da yayd�lar. Hastal�k, yeni ve kendisiyle ilgili hi� bilgisi olmayan bir n�fusa yay�lacakt�. Sicilya �zerinden Avrupa ve Kuzey Amerika da hastal�kla tan��t� ve milyonlarca insan �ld�.

Bu salg�na hastan�n derisinin son a�amalarda koyu mor bir renge d�nmesinden dolay� "Kara �l�m" ad� verildi. Derinin bu renge d�n��mesi, soluma sorunlar� y�z�nden kanda oksijenin azalmas�ndan kaynaklan�yordu. Hastal�k bir kere bedene girdikten sonra o g�n�n hi�bir t�p tekni�i tedavi edemiyordu. Kara �l�m �ehirlerin t�m�n� darmada��n ederken Avrupa uygarl��n�n da pani�e kap�lmas�na yol a�t�

Doktorlar salg�n� durdurman�n yollar�n� arad�lar. Hastalar evlerinde karantina alt�na al�nd�lar ancak hastal�k yine de bir orman yang�n� h�z�yla yay�ld�. Bir�ok insan kara �l�m�n, Tanr�n�n onlara g�nahkar ya�amlar� y�z�nden g�nderdi�i bir ceza oldu�una inand�. Tanr�n�n �fkesini yat��t�rmak i�in insanlar g�nah ke�ileri aramaya koyuldu.

Baz� dindarlar Tanr�n�n �fkesini kendi �zerlerine �ekip insanlar� kurtarmak i�in kendilerini k�rba�lad�. �zellikle Br�ksel ve Strasburg'da baz�lar� olanlar� Musevilerin varl��na ba�lad�.

Bu panik d�neminde binlerce insan �ld�. Salg�n�n cad�lar y�z�nden ortaya ��kt�� da s�ylendi. Zarars�z erkek ve kad�nlar evlerinden al�n�p hastal��n yay�lmas�n� �nleme amac�yla yak�ld�. Kedilerin ise parlayan g�zleri ve geceleri d��ar�da �ok dola�malar� y�z�nden bu "cad�lar�n" b�y�l� hayvanlar� oldu�u d��n�l�yordu. Binlerce kedi katledildi.

Asl�nda Avrupal�lar kedileri �ld�rerek salg�na kar�� en birinci savunma hatlar�n� kaybetmi� oluyorlard�. ��nk� veba salg�n�, �teki ad�yla Yersinia Pes�s yayg�n bir fare biti taraf�ndan ta��n�yordu. Orta�a�da her yer fare doluydu. Kanalizasyon ilkeldi. Caddeler insan d��k�s�, ��p ve �l� hayvan art�klar�yla doluydu. Kara veba, hastal�� ta��yan bitlerin fareler yoluyla yay�lmas� sonucu artm��t�.

Cenevizlileri Avrupa'ya geri getiren gemide insanlarla birlikte karaya ��kan fareler hastal�� ta��m��lard�. Limanda ya�ayan bir s�r� kedi �ld�r�lmemi� olsayd� fareleri yiyeceklerdi ve hastal�k yay�lmayacakt�. Ancak bu kemirgenler kontrols�z kald� ve getirdikleri hastal�� korumas�z binlerce eve yayd�.

14. y�zy�lda salg�n hastal�k Avrupa'da be� kez daha ba� g�sterdi. Salg�n sona erdi�inde n�fusun ��te birinden fazlas� �lm��t�. Kediler �ld�r�lmemi� olsayd� �l�m oran� �ok daha az olurdu.

25 EYL�L

1396- Y�ld�r�m Bayezid, Ni�bolu Zaferi'ni kazand�.
1561- �ehzade Bayezid idam edildi.
1911- �talya, Osmanl� Devleti'ne sava� ilan etti.
1925- �stanbul'da, tulumbac� te�kilat� yerine, modern
motorlu itfaiye te�kilat� kuruldu.
1956- �stanbul'da geni� �apl� istimlak �al��malar�
ba�lat�ld�.
1960- Yass�ada'da tutuklu bulunan eski Cumhurba�kan�
Celal Bayar, kemeriyle intihar giri�iminde bulundu.
Bayar, n�bet�i te�men taraf�ndan kurtar�ld�.
1974- Bilim adamlar�, aerosol spreylerin ozon tabakas�n�
tahrip etti�i konusunda uyar�da bulundu.
1979- Arjantin Devlet Ba�kan� Juan Peron'un e�i Eva
Peron'un ya�am �yk�s�n� anlatan ''Evita'' m�zikalinin
pr�miyeri, Broadway Tiyatrosu'nda yap�ld�.
1982- T�rkiye'nin ilk kad�n b�y�kel�isi Filiz Din�men,
Amsterdam'da g�revine ba�lad�.
2001- Tekel'in K�ba ile ortak kurdu�u TEKA Puro
Fabrikas� �stanbul'da a��ld�.
2005- ''En Kalabal�k Halk Oyunlar� G�sterisi'' dal�nda
''Guinnes Rekorlar Kitab�''nda rekora aday olan
Burdur'da 20 bin 328 ki�i y�resel ''Teke Zortlatmas�''
oyununu ayn� anda oynad�.

26 EYL�L

1669- Girit adas�, T�rk egemenli�i alt�na girdi.
1887- Emile Berliner gramofonun patentini ald�.
1907- Yeni Zelanda, �ngiltere'den ba��ms�zl��n� ilan etti.
1932- Birinci T�rk Dil Kurultay� topland�.
1947- �ngiltere, Filistinliler ile Yahudilerin kendi geleceklerine
kendilerinin karar vermesi gerekti�ini a��klad�.
1960- K�ba lideri Fidel Castro, 4 saat 29 dakika ile BM tarihindeki en uzun
konu�may� yapt�.
1961- Orgeneral Cemal G�rsel, Cumhurba�kan� se�ildi.
1980- Paris B�y�kel�ili�inin bas�n dan��man� Sel�uk Bakkalba��, Ermeni
ter�ristlerin d�zenledi�i silahl�
sald�r�da yaraland�.
1984- �in ile �ngiltere, Hong Kong'un 1997'de �in kontrol�ne ge�mesi
konusunda anla�t�lar.
1989- Vietnam'daki son ABD askerleri, Kambo�ya'dan ayr�ld�.
1999- Devlet �statistik Enstit�s�, 17 A�ustos depreminin konutlara 2.1
milyar dolar hasar verdi�ini a��klad�.
1999- Ankara Ulucanlar Kapal� Cezaevinde, jandarman�n t�nel kaz�ld�� ihbar�
�zerine arama yapmak istemesi �zerine ��kan olaylarda 11 tutuklu ve h�k�ml� �ld�,
20 tutuklu ve h�k�ml� yaraland�.
2003- Tiyatro sanat��s� Kerim Af�ar, Ba�kent
�niversitesi Hastanesinde vefat etti.