Hawaii’nin volkanik Mauna Kea adasýnýn zirvesinde kurulu olan W. M. Keck Gözlemevi, her biri 10 metre boyundaki aynalara sahip iki teleskop içeriyor. Her iki teleskop, uzayý görüntülemek için beraber kullanýldýðýnda, çekebildikleri fotoðrafýn kapsadýðý alan önemli ölçüde artýyor. Amatör gökbilimci ve mühendis olan Cooper, hazýrladýðý videoda iki teknik kullandý. Gözlemevinin teleskobunun hareket ettiði görüntüler, standart video tekniði kullanarak çekildi, editleme aþamasýnda ise hýzlandýrýldý. Bulutlarý ve gece vakti gökyüzünü gösteren kareler ise binlerce ayrý fotoðrafýn bir araya getirilmesiyle oluþturuldu.

TELESKOBUN BEYNÝ
Videonun baþlangýcýnda, tüm teleskop operasyonlarýnýn arkasýndaki iþlemler gösteriliyor: Bilgisayar yazýlýmlarý ve mühendisler.

Teleskop, gece vakti kozmik cisimleri gözlemlemek için pozisyon alýyor. Ardýndan, modern astronomiyi mümkün kýlan detaylar sunuluyor: Filtreler yerine yerleþtiriliyor, ýþýn kepenkleri indiriliyor, donanýmlar olmalarý gereken yere taþýnýyor. Kameralarýn aþýrý ýsýdan dolayý yanlýþ ölçümler yapmasýný önlemek adýna soðutucu görevi gören sývý nitrojen, hayaleti andýran bir duman halinde beliriyor.

YILDIZ MI GALAKSÝ MÝ
Gece yapýlan gözlemin öncesinde, gök bilimciler ýþýnlarý tamamlayýcý frekanslara bölen spektografý yerine yerleþtiriyor. Spektograf sayesinde yýldýz ve galaksilerdeki kozmik özellikler tespit ediliyor.
Teleskoplarýn en önemli unsuru aynalarý. Yüksek çözünürlüklü görüntüler elde edebilmek adýna aynalarýn sürekli bakýmdan geçmesi gerekiyor. Aynalarýn eskiyen alüminyum kaplamalarý deðiþtiriliyor, üzerlerindeki gözle görülemeyecek kadar küçük toz zerreciklerinin temizlenmesi için CO2 snow tekniði kullanýlýyor.

DÜNYA’DAN ÇOK MARS’A BENZÝYOR
4 bin 200 metre yüksekliðindeki Mauna Kea yanardaðýnýn zirvesi, Dünya’dan çok Kýzýl Gezegen’i andýrýyor. Burasý, gökyüzünün mükemmel görüntülenebilmesi adýna dünyada bulunabilecek en yerlerden biri. Öyle ki, aktif olmayan volkanýn tepesinde 12 teleskop bulunuyor. Bunlardan bir tanesi Japonya’nýn Subaru teleskobu.
Videoda en ilgi çekici görüntülerden bir tanesi, teleskobun gecenin karanlýðýnda gökyüzüne gönderdiði lazer ýþýnlarý. Ayarlanabilir optik olarak bilinen teknik kapsamýnda, lazerler teleskoplarýn üzerindeki havanýn turbülansýný ölçmek için kullanýlýyor. Teleskop aynasý üzerinde her dakika yapýlan ayarlamalarla, gök bilimciler hava þartlarýnýn neden olabileceði tüm bozukluklarýn üstesinden geliyor ve mükemmel fotoðraflar elde ediliyor.
Video, Ay’ýn batýþýndan Güneþ’in doðumuna kadar geçen sürede yýldýzlarýn haretini gösteren kýsýmla sona eriyor.

NASA’nýn Chandra X-ray Observatory teleskobu tarafýndan tespit edilen rüzgarlar, ýþýk hýzýnýn yüzde 3’ü kadar hýzlý. Bilim insanlarý, diðer adý IGR J17091-3624 olan kozmik fýrtýnanýn, bugüne kadar tespit edilen en hýzlý kozmik rüzgarlara sahip olduðunu belirtti. Michigan Üniversitesi’nden Ashley King, “Dünya’da Kategori 5 seviyesindeki bir fýrtýnanýn uzaydaki dengini bulmuþ gibiyiz... Bir kara delikte bu kadar þiddetli bir fýrtýnanýn oluþabileceðini tahmin etmiyorduk” dedi.
Bir yýldýzýn yoðunluðuna sahip olan kara delik, yýldýzlarýn ömrünü doldurarak yok olduðu süpernova patlamasýyla oluþuyor. IGR J17091’in, oluþtuðu ve ayný adý taþýdýðý kara delik, Güneþ benzeri bir yýldýzla ikili bir sistem oluþturuyor. Yýldýz, sistemdeki diðer kozmik cisim olan kara deliðin yörüngesinde yer alýyor. IGR J17091 sisteminin Dünya’ya uzaklýðý 28 bin ýþýk yýlý.

IGR J17091'in meydana geldiði rüzgarlar, kendisinden milyonlarca, hatta milyarlarca kat yoðun olan dev kara deliklerin ürettiði rüzgarlara denk. Dev kara delikler, Samanyolu Galaksisi de dahil olmak üzere, aktif galaksilerin merkezinde yer alýyor.
YUTTUÐUNDAN FAZLASINI PÜSKÜRTÜYOR
Araþtýrmada elde edilen bir diðer ilginç sonuç, kara deliði saran ve gaz ile toz parçalarýndan meydana gelen çöküntü diskinin, normalde yakalamasý gereken materyalin fazlasýný uzaya püskürtmesi. King, “Normalde kara deliklerin yakýnlarýndaki tüm materyali içine çektiði biliniyor. Ancak IGR J17091’in etrafýndaki çöküntü diskindeki materyalin yüzde 95’i kozmik rüzgarlar nedeniyle kara deliðe düþmüyor” dedi.
Dünya’daki fýrtýnalarýn aksine, IGR J17091’nin oluþturduðu rüzgarlar birçok yöne doðru hareket ediyor. Böylece, materyallerin dikey bir ýþýn görünümünde kara delik tarafýndan yutulduðu jetlerden farklýlaþýyor.

DÝNÝYOR SONRA YENÝDEN BAÞLIYOR
ABD’nin New Mexico eyaletindeki Ulusal Radyo Gözlemevi’nin (NRAO) EVLA teleskobu, IGR J17091 kara deliðinde geçmiþte ýþýk hýzýna yakýn jetler gözlemlemiþti. Ancak kozmik fýrtýnanýn yaþandýðý süreçte jetler tespit edilmedi.
Gök bilimciler, IGR J17091 kozmik fýrtýnasýndaki rüzgarlarýn hýzýný, uzayýn çok sýcak bölgelerindeki x-ýþýný yayýlýmýný tespit etmek için kullanýlan Chandra teleskobuyla 2011’de ölçtü. Teleskobun birkaç ay önce ayný kara delikte fýrtýna tespit etmesi, kara delikteki fýrtýnanýn belli aralýklarla durduðunu ortaya koydu.
Gök bilimciler, kara deliklerdeki fýrtýna ve jetlerin oluþumunda, çöküntü disklerindeki manyetik alanýn sorumlu olduðunu düþünüyor.

Rus araþtýrmacýlar, sincaplarýn kazdýðý ve binlerce yýldýr Sibirya’nýn buz tutmuþ topraklarý altýnda yatan bir çukurda, meyve ve tohum dokularý buldu. Silene stenophylla, yeniden üretilen en eski bitki olurken, beyaz çiçekler ile tohum verdiði belirtildi. ABD’de yayýmlanan Proceedings of the National Academy of Sciences adlý dergide yer verilen araþtýrmada, buz tutmuþ topraðýn antik yaþam formlarý için doðal bir depo görevi gördüðü kanýtlanmýþ oldu.
Dergiye açýklama yapan Rus bilim insanlarý, “Buz tutmuþ topraklarda yaptýðýmýz araþtýrmalara devam ederek antik bir gen havuzu bulmayý amaçlýyoruz. Böylece dünyanýn yüzeyinden uzun süre önce silinmiþ yaþam formlarýný yeniden hayata döndürebiliriz” ifadesini kullandý.

Kanadalý bilim insanlarý, geçmiþte hayvanlarýn açtýðý çukurlardan bulduklarý tohumlarla çok daha genç bitkileri üretmeyi baþarmýþtý.
BÝNLERCE YIL SONRA HALA AYNI
Rusya Bilim Akademisi’nden araþtýrmaya katýlan Svetlana Yaþina, hayata döndürülen bitkinin modern haline çok benzediðini ve günümüzde Sibirya’nýn kuzeybatýsýnda yetiþtiðini belirtti.
Silene stenophylla bitkisi, Puþkino kasabasýnda kurulan laboratuarda yeniden üretildi. Yaþina, “Bitkinin çevresine çok iyi adapte olduðunu ve baþka bitkileri de üretmeyi amaçladýklarýný” söyledi.
Rus araþtýrmacýlar, binlerce yýl öncesinden kalan meyve ve tohumlarý, Sibirya’nýn kuzey doðusundaki Iower Kolyma Nehri’nin sahil þeridinde gömülü olan olan onlarca fosil çukurdan bir tanesinde buldu. Fosillerin, 30 ile 32 bin yýl öncesine ait olduðu ifade edildi.
Fosillerin birbirilerine yapýþmasý ve üzerlerinin tamamen buzla dolmasý, çukurlarýn dýþ etkenlerden uzak, doðal depolara dönmesini saðladý.
Araþtýrmada yer alan ve yýllardýr sincap çukurlarýný araþtýran Stanislav Gubin, “Sincaplar donmuþ topraðýn altýna futbol topu büyüklüðünde onlarca çukur kazdý. Çukurlarý ilk önce ot dolduran sincaplar, daha sonra hayvan kürkleriyle yiyeceklerini mükemmel bir þekilde koruyacak depolar oluþturdu” dedi.

Gubin, donmuþ topraðýn, dokularý on binlerce yýl saklayabildiðini kanýtlayan araþtýrmanýn ardýndan, bir gün Buz Çaðý canlýlarýnýn da hayata dönebileceðine dikkat çekti. Rus bilim insaný, “Eðer þansýmýz varsa, aþaðýlarda bir yerlerde donmuþ sincap bulabiliriz... Sonra da bu yol mamutlara kadar uzanabilir” yorumunu yaptý.
Japon bilim insanlarýnýn da donmuþ hayvan kalýntýlarýna ulaþmaya çalýþtýðýný söyleyen Gubin, “Burasý bizim topraklarýmýz, bunu ilk baþaran biz olacaðýz” dedi.

Vietnam’ýn baþkenti Hanoi’deki Bilim ve Teknoloji Akademisi’nden Vu Dinh, yaprak suratlý yarasayý, ilk kez 2008 yýlýnda keþfedilen Griffin yaprak burunlu yarasý zannettiklerini belirtti. Ancak yapýlan araþtýrmalar sonucu, iki yarasanýn birbirlerinden farklý türlere ait olduðu anlaþýldý. Vu, “Yaprak burunlu yarasa ve Griffin’in vücut büyüklükleri birbirine benziyor. Ancak Griffin sakin bir yarasa olarak bilinirken, yaprak burunlu yakalandýðýnda çok öfkeliydi” dedi.
Vu ve ekibi, yaprak burunun sonar frekanslarýný ölçtü ve doku örnekleri aldý. Journal of Mammalogy dergisinde yayýmlanan araþtýrmaya göre, yaprak burunlunun, Griffin yaprak burunlu yarasasýndan farklý bir genetik yapýya sahip olduðu ortaya çýktý. Yeni yarasa türüne Hipposideros griffini adý verildi.

Vu, Hipposideros griffini’nin, seslerin yankýlanmasý yoluyla yön ve uzaklýðý tespit etmede daha baþarýlý olduðunu düþündüklerini söyledi. Yeni yarasa türünün iki doðal parkta yaþadýðýný belirten Vu, Vietnam’ýn ev sahipliði yaptýðý deðiþik yarasa türlerini araþtýrmaya devam edeceklerini söyledi.

NASA’nýn yayýmladýðý ve Dünya’dan 300 milyon yýl uzaklýkta çekilen bu fotoðraf bir göz yanýlsamasýna benziyor. Ancak kozmik mesafeler ele alýndýðýnda, fotoðraftaki galaksilerin arasýnda milyonlarca ýþýk yýlý mesafe bulunuyor. Ýç içeymiþ gibi görünen galaksiler ilk kez 1877 yýlýnda Fransýz gök bilimci Edouard Stephan tarafýndan Pegasus takýmyýldýzýnda keþfedildi. Fotoðrafta yer alan beþ galaksiye Stephan Beþlisi deniyor. Ortada iki sarý ýþýk olarak beliren noktalar, ayný zamanda bir galaksi grubu meydana getiriyorlar.
NGC 7319, NGC 7318A, NGC 7318B, ve 7317 adlarýný taþýyan galaksilerin birbirlerine çok yakýn olmalarý nedeniyle yerçekimleri etkileþime giriyor ve bunun sonucunda kapsadýklarý kozmik parçacýklarý kuyruk veya düðüm þekline bürünüyor.

Sol alt köþede diðer dört galaksiden farklý olarak mavi renkli NGC 7320 galaksisi yer alýyor. NGC 7320, diðer galaksilere en az 40 milyon ýþýk yýlý mesafede bulunuyor ve çarpýþmak üzere olan galaksilerle etkileþime girmiyor.

Fotoðrafta yer almayan ve dört galaksinin birbirleriyle dansýna tanýklýk eden bir galaksi daha nevcut. Milyonlarca yýl sonra fotoðrafa girecek olan NGC 7320C, söz konusu grubun “kötü çocuðu.” Bunun nedeni, dört galaksiyle geçmiþte bir veya iki defa çarpýþan NGC 7320C’nin, galaksilerden büyük miktarda gaz ve toz kütlesi koparmasýnýn ardýndan yine ayný manevrayý yapmaya hazýrlanýyor olmasý.

Science dergisinde yayýmlanan araþtýrmaya göre, asit oraný giderek artan okyanus sularý, deniz canlýlarý ve bitkiler için yaþam alaný sunan mercan kayalýklarýnýn yok olmasýna neden oluyor. Asitli sular, istridye ve midyelerin koruyucu kabuklar edinmesini zorlaþtýrýrken, balýklarýn beslendiði küçük organizmalarý zehirliyor. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer Ýdaresi (NOAA) Baþkaný Jane Lubchenco, okyanuslardaki asitlenmenin en büyük endiþeleri olduðunu ifade etti.
Fosil yakýtlarýn yakýlmasý gibi insan kaynaklý eylemler, atmosfere salýnan karbonu artýrýyor ve okyanuslardaki asit oraný artýyor. Bu durum, sanayi devriminin baþlangýcýndan bu yana atmosferik karbon oranýný milyonda 280’den, milyonda 392 parçaya çýkardý.

ABD’li, Ýngiliz, Hollandalý, Alman ve Ýspanyol bilim insanlarýnýn oluþturduðu araþtýrma ekibi, atmosferde sýkýþan ve küresel ýsýnmayý tetikleyen karbonun neden olduðu iklimsel bozukluklarý tespit etmek için dünyanýn 300 milyon yýllýk jeolojik geçmiþini inceledi.
Bilim insanlarý, iklim deðiþikliðiyle tetiklenen doða olaylarýnýn, 65 milyon yýl önce dinozorlarýn yok olmasýna neden olan meteor çarpmasý gibi, canlýlarýn nüfusunda kitlesel ölümlere neden olduðunu tespit etti. Araþtýrmacýlar, mevcut durumun, 252, 201 ve 56 milyon yýl önce yaþanan doða olaylarýnýn sinyalini verdiðini belirtti.
Dünya 56 milyon yýl önce, volkanik olaylar nedeniyle aþýrý ýsýnmýþ ve bu durum beþ bin yýl boyunca devam etmiþti.

FOSÝLLER ÇAMURA DÖNÜÞTÜ
Bilim insanlarý, Antarktika’nýn açýklarýnda, Güney Buz Denizi’nde yaptýklarý araþtýrmada, 56 milyon yýl öncesiyle benzer sonuçlarýn yaþanabileceðine dair bulgular elde etti. Okyanusun tabaný altýnda gömülü olan çamuru inceleyen bilim insanlarý, çok yüksek asit seviyesinden dolayý beþ bin yýllýk plankton fosillerinin çamura dönüþtüðünü fark etti.
Sonuç olarak, son beþ bin yýl içinde atmosferdeki karbon oranýnýn iki katýna çýktýðý ve okyanuslardaki asit oranýnýn 0.4 pH yükseldiði anlaþýldý. Columbia Üniversitesi’nden Baerbel Hoenisch, dinozorlarýn yok olmasýndan dokuz milyon yýl sonrasýna denk gelen 56 milyon yýl önce, mercan kayalýklarýnda yaþayan birçok canlýnýn ve okyanus tabanýndaki tek hücreli organizmanýn öldüðünü, bu nedenle besin zincirinin üst basamaklarýndaki canlýlarýnda da yok olduðunu ifade etti.
Araþtýrma ekibi, 20’inci yüzyýlda okyanuslardaki asit oranýnýn 0.1 pH arttýðýný, 2100 yýlýnda ise bu artýþýn 0.2 veya 0.3 olacaðýný tespit etti. Birleþmiþ Milletler (BM), 21’inci yüzyýlda küresel sýcaklýðýn 2 santigrat dereceye kadar artabileceðini belirtmiþti.
Hoenisch, 56 milyon yýl öncesiyle karþýlaþtýrýldýðýnda, endiþe verici bir ekolojik deðiþim yaþandýðýný belirtti. Hoenisch, 56 milyon yýl önceki doða olaylarýnýn volkanik faaliyetlerden olduðunu ifade ederken, buna raðmen okyanuslardaki asitlenme oranýnýn günümüzde çok daha hýzlý arttýðýna dikkat çekti.

YENÝ BÝR TEKNÝK
Teksas Üniversitesi’nden bilim insanlarý ise farklý bir yöntem geliþtirdiler. Iþýðýn daðýlýmýnda kendine özgü niteliklere sahip olan plazmonik meta maddeler kullandýlar. Bu maddeler günlük yaþamdaki maddelerin tam tersi þekilde ýþýðýn yolunu deðiþtiriyor. “New Journal of Physics” adlý dergiyi yayýmlayan Ýngiliz Fizik Enstitüsü'nden (IoP) Prof. Andrea Alu “Görünmezlik peleriniyle cismin daðýtým alanlarý örtüþtüðünde birbirlerini karþýlýklý olarak söndürüyorlar” þeklinde konuþtu.
Bu yöntemle fizikçiler silindiri 3,1 megahertz büyüklüðündeki frekansa sahip mikrodalgalar için görünmez hale getirebildi. Araþtýrmacýlar nesneye hangi açýdan bakýlýrsa bakýlsýn deneyin tam bir baþarý ile sonuçlandýðýný vurguluyor. Prof. Alu “Prensipte bu teknik, görülebilir ýþýk için de kullanýlabilir. Ancak görünmez kýlýnabilecek nesnenin büyüklüðü ýþýðýn dalga boyuna baðlý” diye konuþtu.

Görünür ýþýk, mikrodalgalara göre çok daha kýsa bir dalga boyuna sahip olduðu için bu yolla sadece metrenin milyonda biri büyüklüðündeki (mikrometre) nesneler görünmez hale getirilebiliyor.

Uganda’daki bir kurþun ve altýn madeninde çalýþan iþçinin geçtiðimiz ay aniden kanamalý ateþe yakalanýp ölmesi, yetkilileri alarma geçirdi. Doktorlar, Ebola’ya olan benzerliðiyle bilinen Marburg virüsü salgýný baþlamýþ olabileceði endisiyle, ölen iþçinin kan örneðini hemen Uganda Virüs Araþtýrma Enstitüsü’ne yolladý. Marburg’un ölüm nedeni olarak kesinleþmesi üzerine, Dünya Saðlýk Örgütü (DSÖ) ve Hastalýk Önleme ve Kontrol Merkezi (CDC) harekete geçti. Her iki kurum, virüsün yayýlmasýný önlemekle görevlendirildi. Bilim insanlarý, virüsü insanlara yayan canlýnýn bulunmasý için Uganda’ya hareket etti.
CDC’ye baðlý sekiz bilim insaný, koruyucu Tyvek giysileri, gaz maskeleri, sývý nitrojen tanklarý, bir jeneratör ve beþ galon sývý nitrojen ve katlanabilir masalarla bir Boeing 747’e atladý. Uganda’nýn baþkenti Kampala’nýn dýþýndaki Entebbe kasabasýna varan bilim insanlarý, buradan 360 kilometre uzaklýktaki Ibanda köyüne gitti. Margburg virüsünün ortaya çýktýðý maden, köyün hemen dýþýnda yer alýyordu.
Yarasalar ve dýþkýlarý madenin her yerindeydi. Koruyucu giysilerini giyen ve gaz maskelerini takan bilim insanlarý, madendeki yarasa yuvalarýnda yarasalarla boðuþtu ve 800 tanesini yakaladý. Ardýndan, tutsak yarasalar Ibanda’da kurulan virüs laboratuarýna götürüldü.

MONTAJ HATTI KURDULAR
Montaj hattý gibi kurulan laboratuarda gruplar halinde çalýþmaya baþlayan bilim isanlarý, yarasalarýn böbreklerinden, karaciðer ile akciðerlerinden ve kalplerinden doku ile kan örnekleri aldý. Diðerleri, hemen elde edilen verileri kaydetti.
Doku örnekleri, deney tüplerine yerleþtirildi, tüpler, kýrýlmalarýný önlemek için külotlu çoraplara kondu. Ardýndan sývý nitrojen tanklarýna yerleþtirilen türpler, bir hafta sonra ABD’nin Atlanta kentine ulaþtý.
Araþtýrmacýlar, getirilen dokularda Marburg virüsünün izlerini aramaya baþladý. CDC ekibinde yer alan Craig Manning, “Eðer virüsten etkilenen bir popülasyonun nasýl davrandýðýný anlayabilirsek, onlarý tedavi edebiliriz” dedi.
Ýncelenen 800 yarasanýn 23’ünde Marburg virüsü tespit edildi. Ancak yarasalarda virüsün semptomlarýna ait delile ulaþýlamadý. Bilim dünyasý, olasý bir salgýnýn önüne hýzlý müdahaleyle geçmeyi baþarýrken, Uganda’daki maden kapatýldý. Virüsün tek kurbaný olan iþçi de topraða verildi.