Bana Mutlulu�u Anlatabilir misin?

Mutluluk �zerine �� tez ileri s�rece�im . �lk olarak s�kunet ", uzun s�reli bir mutluluk duygusuyla ve b�ylece ruhun m�nasip bir d�zene sahip olmas� nosyonuyla ba�lant�l�d�r. Mutluluk en iyi �ekilde s�k�net terimleriyle anla��l�r. Mutlulu�un genel bir �zelli�inin, onun mutluluk ile huzurun aras�ndaki ba�lant�y� yakalamak oldu�u d��n�l�r. Bu huzur herhangi �nemli bir �at��man�n olmamas� anlam�ndad�r; derin bir s�k�nettir. Dahas�, bir amaca do�ru hareket etmekten ziyade, bir dura�a gelmek gibi bir �eydir. Bir bo�luktan, bir bo�lu�un �stesinden gelmekten ziyade, bir son durum, bir tamamlama, bir ger�ekle�tirmedir. Yunanca "ataraksiya" terimi �ngilizce'ye genellikle "Tranquillity" (S�k�n) olarak �evrilir, bu terim Aristoteles ile Ptaton 'un kulland�� "euidaimonia" kelimesinin do�al rakibidir. Bu ikincisi genellikle "mutluluk" ve nadiren de "huzur" diye �evrilir; ataraksiya �evrilmesi zor bir kelimedir, s�kun yakla��k bir anlama sahiptir. Mutlulu�u s�k�net olarak anlamak, mutlulu�un d��man�n� kayg� oldu�unu g�rmemize yard�mc� olur, Kayg� kelimesiyle �u ya da bu konudan duyulan -�rne�in Ajanlar sizi yakalamadan Nebuchadnezzara geri d�n�p d�nemeyece�iniz t�r�nden- kayg�y� de�il, hayat�n uyumdan uzakl��, istikrars�zl��, do�ru gitmemesi, da��laca�� t�r�nden geceleri uyuman�z� engelleyen "zihne tak�lm�� k�ym�k" gibi bir kayg�y� kastediyoru�n. Bu, beni mutlulu�a dair ikinci tezime getiriyor. Temel g�r��lerden biri mutlulu�u ataraksiya (s�k�net) ile ili�kilendirirken, di�erleri Aristoteles 'i takip ederek mutlulu�u faaliyet (energeia) ile ili�kilendirir. Stoac�lar ile Aristoteles�iler aras�ndaki tart��ma, temel se�enekler sunuyor. Aristoteles mutlulu�a- ruhun m�kemmellikle (arete) uyumlu faaliyeti olarak tan�ml�yor. Mutluluk summum bonum 'dur ve bir insan i�in en y�ksek iyi, onun uygun i�levine (ergon), yani ruhuna uygun i� veya faaliyetteki m�kemmelli�ine dayan�yor. Burada "harici iyilere" de (mesela d�zg�n yiyecek, g�venli ortam gibi) yer var; mutluluk sadece erdemin uygulanmas� de�ildir. Buna mutlulu�un nesnel tan�m� diyebiliriz ve bu tan�m bir�ok a�ik�r avantajlara sahiptir. Bu tan�m bize mutluluk iddialar�n� de�erlendirmek ve insanlar�n (�rne�in Matrix'te oldu�u gibi) insan-ak�lerden daha fazla bir �ey olmad�� durumlarda mutlu olduklar�n� sanmalar�nda hatal� olduklar�n� a��klamak i�in ara�lar sunuyor. Daha �nce de s�yledi�imiz gibi, bu tan�m "mutlu k�le" ve "mutlu tiran" sorunlar�na da uygulanabilir. Mutlulu�un ahlakla ve bir insan�n hayat�n� bir b�t�n olarak nas�l s�rd�rd��yle ili�kilendiriyor. Mutluluk ile halinden memnun olmaya birbirinden ay�rmak i�in bir yap� sunuyor.

Ruh, do�al i�lev, m�kemmellik, me�hur kuramsal ve pratik erdemi uzla�t�rma g��l��n� bir yana koysak bile, bu tan�m mutlulu�un tecr�be edili�iyle temiz bir �ekilde ba�lanm�yor. Aristoteles m�kemmelli�in (arete) bir pathos olmad��n� s�yl�yor (Nikamakhos'un Ahlak� II v.3) ve hi�bir yerde mutlulu�un bir duygu (bir pathos) oldu�unu s�ylemiyor. Mutluluk bir energeia oldu�una g�re, onun faal olma durumu "pathos" teriminin akla getirdi�i pasiflikle uyumsuz g�r�n�yor. Ve tan�m� gere�i duygu olmayan erdemlerle uyum i�inde olan faaliyet olarak mutlulu�u bir duygu veya heyecan olarak anlamas� tuhaf olurdu. Mutluluk daha ziyade Neo'nun aktif karar vermesi, kendisi ile d�nya hakk�nda ger�e�i ke�fetmesidir, yoksa k�rm�z� elbiseli kad�nla sanal bir ili�ki de�il. Nihayet mutlulukla ilgili ��nc� tez: iki temel alternatif mutluluk g�r��nden hi�biri tek ba��na yeterli de�ildir. Aristoteles�i mutluluk i�in neden b�yle oldu�una dair daha �nce baz� sebepler g�stermi�tim. Mutlulu�un s�k�net ile ili�kilendirilmesini onaylam�� olmama ra�men, benim a��mdan bu ili�kiyi bir d�zeltme yapmadan kabul etmek m�mk�n de�il. Mutlulu�un s�k�net olarak g�ren bak�� a��s�, onu apatheia ile, tutkusuzlukla, b�t�n duygulara ayn� mesafede olma, uzakl�k, kay�ts�zl�kla ili�kilendirme e�ilimindedir. Bunun sebebi bizzat s�k�netin huzurla, bar�� i�inde olmayla ve bahsetti�imiz di�er niteliklerle ili�kili olmas�, �te yandan, tutkular�n, heyecanlar�n, ba�l�l��n tela�la, uyumsuzlukla, hareketle ili�kili olmas�d�r. Sakin bir hayat ya�amak b�yle anla��l�nca, hakl� olarak onun �orak, kuru, ilhams�z ve insan hayat�ndaki de�erli bir�ok �eyden yoksun oldu�unu d��n�r�z. S�k�net olarak mutluluk, bu uzun s�reli, yap�sal anlam�yla, g�ndelik hayattaki halinden memnun olmama ve kayg�yla uyumludur. Bu anlamda sakin bir hayattan �ok, bir insan�n temel duru�undaki denge, tutarl�l�k, oturmu�luk anlam�na gelir. Ya�anan tecr�beler d�zeyinde in- san, bu tan�ma g�re, ger�ekten her t�rl� tutkuyu, ba�l�l��, d��k�nl�� ya�ayabilir. Hatta bunlar bazen f�rt�nal� bile olabilir: elbette bunlar insan�n mutlulu�unu, ruh hali anlam�nda riske eder ve yine ayn� anlamda bir insan�n mutlulu�unu ba�kalar�n�n ellerine teslim ederler.