[KK] Korku (Fobi) Nedir? Korku Hastal�� ve Fobik Bozukluklar Hakk�nda

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- Psikoloji ve Psikiyatri (https://www.msxlabs.org/forum/psikoloji-ve-psikiyatri/)

- - Korku (Fobi) Nedir? Korku Hastal�� ve Fobik Bozukluklar Hakk�nda (https://www.msxlabs.org/forum/psikoloji-ve-psikiyatri/14677-korku-fobi-nedir-korku-hastaligi-ve-fobik-bozukluklar-hakkinda.html)

Korku (Fobi) Nedir? Korku Hastal�� ve Fobik Bozukluklar Hakk�nda

Fobi

Tan�m�
Fobi kelimesi Yunanca Phobos kelimesinden gelmektedir. Phobos ayn� zamanda Yunan mitolojisinde deh�et tanr�s�n�n da ismidir.Ger�ekte korku yaratmayacak bir objeye, aktiviteye veya duruma kar�� a��r� korku duyma ve ka��nma davran��nda bulunmaya fobi denir. Ki�i, bu korkular�n a��r� veya anlams�z oldu�unu bilse de engelleyemez, mant�ksal d��nerek korkular�n�n �n�ne ge�emez. Fobi toplumda s�k g�r�len bir psikolojik rahats�zl�kt�r. Fobisi olan insanlar �fobik� diye adland�r�l�rlar. Yap�lan ara�t�malar toplumda %10 oran�nda fobi tespit etse de tahminen bu de�er %25 dolaylar�ndad�r. Fobiler halk aras�nda hastal�ktan ziyade huy ya da ki�ilik �zelli�i olarak d��n�ld��nden tedaviye ba�vuranlar�n say�s� azd�r. Ara�t�rmalarda fobi s�kl��n�n beklenenden d��k ��kmasn�n en �nemli nedeni budur. Kad�nlarda erkeklere oranla iki bu�uk kat daha faza g�r�ld�� saptanm��t�r.

Fobilerin ger�ek nedenleri bilinmemektedir. �ne s�r�len fobi nedenleri t�rlerine g�re de�i�mekle birlikte ayn� fobi t�r�nde de hastadan hastaya de�i�iklik g�sterir. Ruhsal rahats�zl�klar�n �o�unda oldu�u gibi fobilerde de neden biyolojik, genetik ve �evreseldir. Baz� �zg�l fobilerde genetik yak�nl�k fazlad�r. �rne�in kan ald�rma veya enjeksiyon yapt�rma fobisi olan ki�ilerde ailede benzer hastal�k normal topluma g�re daha s�kt�r. Ancak bu yatk�nl��n genetik veya �evresel etkenlere ba�l� olarak geli�ip geli�medi�ini ayd�nlatacak ara�t�rmalar hen�z yetersizdir. Baz� insanlarda adrenalin ve noradrenalin sal�n�m�n�n fazla olmas�n�n veya etkilenen organlar�n bu maddelere normal insanlara g�re daha duyarl� olmas�n�n bu hastal��a yol a�t�� ileri s�r�lmektedir. Verilen ila� tedavileri de bu maddelerin sal�n�m�n� veya bedensel duyarl�l�� azaltmaya y�neliktir. Psikiyatride fobilerin ge�mi� ya�ant�lara ba�l� olarak geli�ti�i yolunda ispatlanmam�� e�itli teoriler mevcuttur. Watsonun ��renme teorisinde fobilerin �artland�r�lm�� refleks davran��lar sonucu olu�tu�u ileri s�r�l�r. Bu teoriye g�re daha �nce kayg� uyand�rmayan bir uyaran kayg�l� bir uyaranla bir araya geldi�inde ��renme yolu ile kayg� uyand�ran bir uyaran haline gelmektedir. �rne�in asans�r korkusu olmayan bir ki�i elektrik kesintisi ile asans�rde mahsur kalma sonucunda asans�r korkusu geli�tirebilir. Bu olay �ncesinde rahatl�kla asans�re binebilirken asans�re binemez hale gelebilir veya asans�re bindi�inde a��r� kayg� duyma g�r�lebilir. Freud�a g�re fobiler bilin� d�� at��malarla ilgilidir ve �dipal kompleks ile ili�kisi vard�r. Bast�r�lm��, bilin� d��na itilmi� baz� korkular yer de�i�tirerek normalde kayg� yaratmayacak bir nesne veya duruma y�neltilir ve bu �ekilde fobiler geli�ir. Yap�lan ara�t�rmalarda s�rekli strese maruz kalan �ocuklarda ya�am�n ileri d�nemlerinde yayg�n fobik davran��lar g�r�lebimektedir. S�rekli stres yaratan nedenler aras�nda erken ya�ta anne veya baban�n kayb�, anne veya babadan ayr�lma, ev i�inde �iddete maruz kalma say�lablir. Baz� bedensel hastal�klar, n�rolojik ve psikiyatrik hastal�klarda fobik semptomlar g�r�lebilir. Bu rahats�zl�klar�n ay�r�c� tan�s� yap�l�rken dikkate al�nmas� gerekir.

Fobi �e�itleri

Sosyal Fobi
Sosyal ortamlarda ba�kalar� taraf�ndan inceleme alt�nda tutuldu�u korkusu performans g�sterilmesi gereken durumlarda ele�tirilme yada k��k d��me korkusunun ya�anmas�d�r. Ve ki�i bu korkunun ya�anmas�ndan kurtulamak i�in bu t�r sosyal ortamlara girmekten ka��n�r. Ka��nma nedeniyle ki�inin sosyal, meslek� ya da aile ya�am� etkilenir.
Sosyal fobi iki farkl� �ekilde g�r�l�r.

Genel: Korkular hemen her durum i�in ge�erlidir.
�zel: Yaln�zca �zel baz� durumlar i�in ge�erlidir. (Ba�kalar�n�n �n�nde imza atmak, yemek yemek vs gibi.)

Sosyal fobide en s�k kar��la��lan belirtiler �u �ekilde s�ralanabilir.

�arp�nt�
Titreme
Terleme
Kaslarda gerginlik
Midede rahats�zl�k hissi
G��ste s�k�nt� hissi
S�cak yada so�uk basmas�
Ba�ta a��rl�k hissi - Ba�a�r�s�.

Bu durumda ki�i zaman i�erisinde bu belirtilerle ya�amaya al��abilir. Ancak hayat�n�n de�i�ik alanlar�n� k�s�tlamaya ba�layan belitiler bir g�n i� g�� yapmay� da engellemeye ba�larsa i�i i�in tedavisi �art bir durum haline gelir.Ya�anan bu belirtiler ki�ide derin bir korku ve heyecan hali lie birlikte g�r�l�r.
Korkulan durumlardan ka��ma davran�� genellikle �ok belirgindir. Ve bazen tam bir sosyal yanl�zl�kla sonu�lanabilir. Korkulan durumlarda ka��nmak i�in olmad�k �eyler yaparlar. Bir seminer vermesi gereken ki�inin seminer iptal olsun diye aya��n�n k�r�lmas�na bile sevinece�ini s�ylemesi hatta bunun i�in dua etti�ini s�ylemesi olay�n ne kadar s�k�nt� verici oldu�unu anlatmak i�in yeterlidir.
Sosyal fobisi olanlar genelde a�a��daki durumlarda sosyal fobi belirtilerini yo�un olarak ya�arlar.

Topluluk �n�nde konu�mak.
Bir i�le u�ra��rken seyredilmek.
Ba�kalar�n�n �n�nde yemek yemek-i�mek.
Otorite konumundaki ki�ilerle temas etmek.
Misafir kabul etmek.
Ba�kalar� ile tart��mak.
Toplulukta telefonla konu�mak.
Tan�mad�� ki�ilerin g�zlerinin i�ine bakmak.
�lgi oda�� olmak.
Ba�kalar�n�n �n�nde yaz� yazmak.

Sosyal fobi belirtilerini bazen ki�i kayg� belirtilerinden birisiymi� gibi d��nebilir.
Korkulan durumdan ka�ma davran�� genellikle �ok belirgindir. Tam bir sosyal yanl�zl��a yol a�abilir. Ba�lang�� ya�� sosyal fobide �ok erkendir. Hastalar�n %40��nda ba�lang�� ya�� 10�un alt�ndad�r. Hastalar�n %95�inde ise ba�lang�� 20�nin alt�ndad�r. Okul fobisi olan �ocuklar�n %40��nda ise sosyal fobi oldu�u belirtilmektedir.

Sosyal fobinin ba�lama ya��n�n erken olmas� ciddi sorunlar do�urur. Okul ba�ar�s� etkilenir. Baz�lar� okulu b�rakmak zorunda kal�r. Yine bir �ok psikiyatrik rahats�zl��n ortaya ��kmas�na da yol a�abilir. Bunlar�n i�inde en �nemlisi depresyon, alkol ba��ml�l�� ve ila� ba��ml�l��d�r. �zellikle bat�l� �lkelerde yap�lan �al��malarda sosyal fobide alkol kullan�m� normal toplum bireylerine oranla 2,5 kat daha y�ksek bulunmu�tur. Bu da alkol�n s�peregoyu bask�lamas� daha rahat davranmay� sa�lamas� ile a��klanabilir ki bu durumda zamanla alkol ba��ml�l�� riskini art�rmaktad�r. Alkolikler aras�nda yap�lan bir �al��mada sosyal fobi g�r�lme s�kl��n�n normale oranla 9 kat fazla oldu�u tespit edilmi�tir. �ntihar d��nceleri ve giri�imleri sosyal fobide ya�anan s�k�nt�ya ba�l� olarak s�k g�r�lmekle birlikte sosyal fobiye ba�ka psikiyatrik rahats�zl�klar ilave oldu�unda daha da artmaktad�r. Dolay�s�yla sosyal fobi bir an �nce tan�nmal� ve tedavi edilmelidir.

Agorafobi

Fobiler aras�nda s�k g�r�len agorafobi eskiden yaln�z meydanlardan, a��k yerlerden korku olarak bilinirdi. �imdi ise agorafobi �ok daha geni� bir anlam ta��maktad�r. Yaln�z ba��na kalmaktan, yaln�z soka�a ��kmaktan, kalabal�k yerlere girmekten, �rne�in sinema, tiyatro, t�nel, k�pr�, pasaj, asans�r, otob�s, vapur, u�ak gibi yerlerde duyulan korkular art�k agorafobi say�lmaktad�r. Panik bozuklu�una ba�l� olmayan fobinin nadir oldu�u anla��lmaktad�r. �o�u agorafobinin temelinde panik n�betleri bulunmaktad�r. Yani hasta panik n�betleri ge�irece�i korkusu y�z�nden yaln�z ba��na soka�a ��kamamakta, kalabal��a girememektedir. Bu nedenle DSM III-R�ye g�re agorafobi belli bir durumdan a��r ka��nma davran�� g�steren panik bozuklu�udur. ICD-10�da ise as�l tan� agorafobidir ve bunda panik bozuklu�u olabilir veya olmayabilir. Agorafobi bireyin herhangi bir yerde panik n�beti ge�irme ve ordan ��kamama, t�kan�p kalma, hi� bir se�ene�i olmama korkusudur. A��r agorafobikler ya�am�n bir �ok etkinli�inden uzakla��r. Bir s�re sonra ya�amlar� o kadar k�s�tlanabilir ki zamanla ciddi ��kk�nk�k durumlar�na da girebilirler.

�zg�l Fobiler

Belirli nesneler veya durumlardan anormal korkudur. Bunlar� agorafobi ve sosyal fobilerden ay�rdettiren �zellik korkunun �zg�l durumlar ve nesneler kar��s�nda belirmesidir. Bu �zg�l durumlar ve nesneler olmad��nda hastada rahats�zl�k belirtisi yoktur. Bunlardan uzak oldu�u s�rece hastan�n ya�am� etkilenmemektedir. Yaln�z fobi nesnesi ya da durumuyla y�z y�ze gelince panik derecesinde korku ortaya ��kmaktad�r. Hasta bu nesne veya durumlar�n nerede bulunabilece�ini daha �nceden inceler ve ona g�re sak�narak s�k�nt�dan kendini korumaya �al��r. Fakat �ok s�k kar��la��lan nesneler kar�� korku ya�am� �ok k�s�tlay�c� olabilir.
Fobiler korkunun ortaya ��kt�� uyarana g�re ��e ayr�labilirler:

Nesne fobileri (b�cek, kelebek, k�pek, sivri u�lu e�ya gibi...)
Durum fobileri (kapal� yer, a��k yer, asans�r, y�ksek yer gibi...)
��lev fobileri (alt�na ka��rma, gaz ka��rma, terleme, y�z k�zarmas� gibi...)

Baz� �zg�l fobiler:

Kapal� ve bas�k yerde kalma korkusu (klaustrofobi): Kapal� ve bas�k yerlerde duyulan korkudur. Asans�r, bas�k tavanl� odalar, koridorlar, kap�lar� kapal� ve kalabal�k otob�s, yeralt� �ar��lar�, metro, alt ge�itler ve kilitli odalar onlar i�in korku verici yerlerdir. Hastan�n temel korkusu bu say�lan yerlerde s�k��p kalmak, nefes alamamak ve bo�ulmakt�r.

Kan-yaralanma korkusu: Halk aras�nda �kan tutmas�� olarak bilinen kan-yaralanma fobisinde hasta kan g�r�nce rahats�zl�k duyma d��nda, t�bbi i�lemlerde bay�lacak gibi olma, kalp h�z�nda de�i�me, bulant� ve bay�lma gibi tepkiler g�sterebilir.

Hayvan korkusu (zoofobi): �nsanlar�n bir k�sm�nda korkulan hayvanlara kar�� k�t� bir deneyim ya�ad�ktan sonra fobi ba�larken, bir k�sm�nda da b�yle bir ba�lat�c� bulunmaz.

G�k g�r�lt�s� ve f�rt�na korkusu (astrofobi): G�k g�r�lt�s� ve f�rt�na fobisi olan ki�iler s�rekli hava durumunu izler. Havan�n f�rt�nal�,g�k g�r�lt�l� ve ya��l� olma ihtimali oldu�u g�nlerde b�y�k korku ve panik duygular� ya�arlar.

Y�kseklik korkusu (akrofobi): Y�kseklik korkusunda ki�i y�ksek binalara ��kamaz, y�ksekten bakamaz. Bir�ok ki�i i�in keyifle oturulacak balkonlar bu hastalar i�in eziyet olur.

Yaln�zl�k korkusu (manofobi): Yaln�zl�k fobisi duyanlar tek ba�lar�na kalmazlar. Bu fobi ak�amlar� evde tek ba�lar�na kald�klar�nda artar. Nedensiz olarak huzursuz olurlar. Evde duyduklar� t�m sesleri, g�rd�kleri t�m g�lgeleri h�rs�z�n ve yabanc� birisinin varl��na yorarlar.

U�ak korkusu: U�ak korkusunda ki�i gidece�i yere ne kadar eziyetli olursa olsun u�ak d��nda herhangi bir ara�la gitmeye raz�d�r. U�a�a binmek zorunda kal�rsa �iddetli korku duyar. U�a��n her hareketini, her sars�nt�y� b�y�k bir korkuyla izler, duydu�u her sesi motorun ar�zas�na yorar.

Yutma korkusu: Yutma fobisinde ki�i yemek yerken, su i�erken bo�az�na bir�ey ka�aca�� ve bo�ulaca�� d��ncesindedir. Kuruyemi� ve k��k taneli yiyecekler onun i�in �ok korkutucudur. Ciddi sorunlardan biri de ileri derecede kilo kayb�d�r.

B�t�n �zg�l fobiler tek tek anlat�lamayacak kadar �oktur. Hepsi ayr� ayr� tan�mlanm��t�r.

Fobi belirtileri

Korku yaratan obje, durum ya da aktivite ile kar��la��ld��nda anksiyete belirtileri ortaya ��kar. Panik atakta g�r�len belirtilerin hemen hepsi fobik durumla kar��la��ld��nda ortaya ��kabilir. Bu belirtilerden baz�lar� �unlard�r:

�arp�nt�
Y�z k�zarmas�
Titreme
Terleme
Bulan�k g�rme
Nefes darl��
A��z kurulu�u
Yutkunma g��l�� v.b.

Sosyal fobininpanik bozukluktan tek fark� belirtilerin belli durumlarda ortaya ��kmas�d�r. Panik bozuklu�u olan ki�iler ne zaman panik atak ge�ireceklerini bilirler ve panik atak ge�irmemek i�in fobik durumlardan ka��n�rlar. �rne�in asans�r korkusu olan ki�iler asans�re bindiklerinde panik atak ge�irebilirler ve bundan korunmak i�in �st katlara merdivenlerden ��k�p inmeyi tercih ederler bu �ekilde panik atak gelmesini �nlerler. Yine u�ak korkusu olan ki�iler u�a�a binmek yerine ba�ka vas�talar� kullanarak yolculuk etmeyi tercih ederler. Fobisi olan ki�iler bu ka��nma davran��n� kullanarak panik atak geli�mesini �nlerler. Panik bozuklu�u olan ki�ilerde fobilerden farkl� olarak panik ataklar�n�n ne zaman, nerede gelece�i belli de�ildir ve ata��n gelmesi genelde �nlenemez.

KORKU NEDIR?

Fobi, psikiyatrideki tarifine g�re bireyin bir�eyden korkusu ona sa�ma ve mant�ks�z gelmesine ve bundan korkmamal�y�m demesine ra�men bu korku ve ka��nmadan kendini al�koyamamas�d�r. Bunu sa�ma buldu�u i�in ba�kalar�na anlatamamas�, hayat�n�, ya da bir i�levini aksatmas� nedeniyle duyulan s�k�nt�, �zd�rap ve engelleme durumu da fobinin bir par�as�d�r.

Fobi ile korku ya da korkakl�k farkl� olgulard�r. Fobik ki�i sadece fobik oldu�u �eyden ka��n�r. Ba�ka konularda ise olduk�a giri�ken ve cesur olabilir. Sonu�ta; bir veya birka� fobimiz olmas� her�eyden korktu�umuz anlam�na gelmez. Hele cesur bir olmad��m�z anlam�na hi� gelmez. U�ak fobisi olan bireylerin �o�u entellekt�el; i� ya da sosyal ya�am�nda ba�ar�l� olmu� kimselerdir. Elde ettikleri konumu bir�ok insan�n denemeye cesaret edemiyece�i riskleri �stlenerek kazanm��lard�r. Fobik psikiyatri de korku bozukluklar� ba�l�� alt�nda de�il, anksiyete bozukluklar� ba�l�� alt�nda toplan�rlar. Anksiyete, gerginlik stres, endi�e kelimelerine kar��l�k gelir. B�y�l� kelime de budur. U�u� korkusu olanlar gergin, endi�eli olabilen insanlard�r. ��renilmi� ya da ko�ullan�lm�� olan bu duygu bir�ok fizyolojik de�i�imlere, bu de�i�imlerde korku ve panik duygusunun olu�mas�na neden olur. Gerginlikle ba�etmede tedavinin temel noktas�, fizyolojik de�i�imleri kontrol etme ve pani�e d�n��m�n� engellemeye dayan�r guzel b�rsey korku..

"Tarihimizi tetkik ediniz. T�rk��n �ekti�i b�t�n fel�ketler, maruz kald�� tehlikeler ve musibetler hep kendi �z benli�ini, mill� varl��n� ihm�l ederek nereden geldikleri ve ne olduklar�, hangi nesle mensup bulunduklar� belirsiz bir tak�m kimseleri kendilerine reis tan�yarak onlar�n �uursuz bir vas�tas� olmak mevkiine d��m�� olmas�ndand�r."
Mustafa Kemal Atat�rk

A
abl�tofobi: y�kanmaktan korkma
agirofobi: caddelerden ya da caddelerde kar��dan kar��ya ge�mekten korkma
agorafobi: a��k yer ya da kalabal�k korkusu
ailurofobi: kedilerden korkma
akluofobi: karanl�ktan korkma
akrofobi: y�ksek yerlerden korkma
akustikofobi: belirli seslerden korkma
algofobi: ac� �ekmekten korkma
amaksofobi: araba ya da ta��t)korkusu
amatofobi: toz korkusu
amnezifobi:Haf�zas�n� kaybetmekten korkma
amofobi: sivri cisim korkusu
androfobi: adamlardan korkma
anemofobi: f�rt�na korkusu
antlofobi: sel korkusu
antropofobi: insanlardan korkma
apifobi: ar�lardan korkma
arakibutirofobi: yerf�st�� ezmesinin, yerken, dama�a yap��mas�ndan duyulan korku
araknofobi: �r�mceklerden korkma
aritmofobi: say�lardan korkma
asimetrifobi: simetrik olmayan �eylerden korkma
astenofobi: g��s�z olmaktan korkma
astrafobi: �im�ek korkusu
ataksofobi: d�zensizlikten korkma
atelofobi: m�kemmel ol(a)mamaktan korkma
aviofobi: u�u� korkusu

B
ballistofobi: silahtan ya da mermilerden korkma
batofobi: derinlik korkusu, y�ksek binalar�n yan�ndan ge�mekten korkma
batrakofobi: kurba�a, semender gibi (�ift ya�ay��l�, amfibyen) hayvanlardan korkma
belonefobi: i�nelerden korkma
bibliyofobi: kitaplardan korkma
bromidrosifobi: v�cut kokusundan korkma
brontofobi: g�kg�r�lt�s�nden korkma

D
datafobi: veriden korkma
dentofobi: di��iden korkma
dermatopatofobi: deri hastal�klar�ndan korkma
dekatriaparaskevifobi: ay�n 13'�n�n Cuma g�n�ne gelmesi korkusu

E
eisoptrofobi: aynalardan korkma
elektrofobi: elektrikten korkma
emetofobi: kusmaktan korkma
entomofobi: b�ceklerden korkma
endofobi: Giyecek korkusu
epistaksiyofobi: burun kanamas�ndan korkma
eritrofobi: y�z k�zarmas�ndan duyulan korku
erotofobi: cinsellik korkusu

F
farmakofobi: ila�lardan korkma
fazmofobi: hayaletlerden korkma
febrifobi: y�ksek ate�ten korkma
filemafobi: �pmekten ya da �p��mekten korkma
filofobi: sevmekten, a��k olmaktan korkma
fobofobi: korkmaktan korkma
fotofobi: ��ktan korkma

G
gametofobi: evlenmekten korkma
gefirofobi: k�pr�lerden ge�mekten korkma
gerontofobi: ya�l� insanlardan ya da ya�lanmaktan korkma
glossofobi: topluluk �n�nde konu�maktan korkma

H
haptofobi: dokunulmaktan korkma
harpaksofobi: h�rs�zlardan ya da bir su�un kurban� olmaktan korkma
helyofobi: g�ne�'ten korkma
hematofobi: kan korkusu
herpetofobi: s�r�ngenlerden korkma
hidrofobi: sudan, y�zmekten ya da bo�ulmaktan korkma
higrofobi: nemden ya da ya�murdan korkma
hipegiyafobi: sorumluluktan korkma
hipnofobi: uyumaktan korkma
hipofobi: atlardan korkma
homiklofobi: sisten korkma
homofobi: e�cinsellerden korkma

�
ihtiyofobi: bal�klardan korkma
islamofobi: �slamdan ve m�sl�mandan korkma

J
jinefobi: kad�nlardan korkma

K
kainatetofobi:Yenilik korkusu
kakofobi: �irkinlikten, �irkin seylerden korkma
kakorafiyafobi: ba�ar�s�z olma korkusu
kanserofobi: kanser olmaktan korkma
kardiyofobi: kalp hastal��ndan korkma
karnofobi: etten korkma
katagelofobi: dalga ge�ilmekten korkma
kemofobi: kimyasal maddelerden korkma
kenofobi:Karanl�k korkusu
keymafobi: k��tan ve so�uktan korkma
kimofobi: dalgalardan korkma
kinofobi: k�peklerden korkma
kitinofobi:b�cekten korkma
klimakofobi: merdivenden d��mekten ya da merdivenlerden korkma
klostrofobi: kapal� yer korkusu Kapal� ve bas�k yerlerde duyulan korkudur. Asans�r, bas�k tavanl� odalar, koridorlar, kap�lar� kapal� ve kalabal�k otob�s, yeralt� �ar��lar�, metro, alt ge�itler ve kilitli odalar onlar i�in korku verici yerlerdir. Hastan�n temel korkusu bu say�lan yerlerde s�k��p kalmak, nefes alamamak ve bo�ulmakt�r.
koprofobi: d��k� korkusu
koulrofobi: palya�olardan korkma
kremnofobi: y�ksek yama�lardan ya da u�urumlardan korkma
kriyofobi:buzdan ya da donmaktan korkma
kronomentrofobi: saatlerden korkma
ksantofobi: sar� renkten korkma
ksenofobi: yabanc�lardan korkma
ksilofobi: tahta �eylerden ya da ormanlardan korkma

L
limnofobi: g�llerden korkma
litikafobi: davalardan ve mahkemelerden korkma
logofobi: belirli kelimelerden korkma
l�kofobi: beyaz renkten korkma

M
manyofobi: delirmekten korkma
mastigofobi: cezaland�r�lmaktan korkma
mekanofobi: makinelerden korkma
melanofobi: siyah renkten korkma
mikrobiyofobi: mikroplardan korkma
mizofobi: kirlilikten korkma
monofobi: yaln�zl�ktan korkma
musofobi: farelerden korkma

N
nekrofobi: cesetten korkma
nelofobi: camdan korkma
niktofobi: geceden korkma
nozokomefobi: hastanelerden korkma
n�dofobi: ��plakl�ktan korkma
Negrofobi: Zencilerden korkma

O
obesofobi: �i�manlamaktan korkma
ofidiyofobi: y�lanlardan korkma
okofobi: ta��t ara�lar�ndan korkma
orofobi:Yama�tan ini� korkusu
osmofobi: belirli kokulardan korkma
otofobi:�ss�z bir yerde ki�inin tek ba��na olmaktan duydu�u korku

P
pantofobi: her �eyden korkma
papirofobi: ka��ttan korkma
paraskavedekatriafobi: ay�n on�� ve cuma olan g�nden korkma
patofobi: hasta olmaktan korkma
pedofobi: �ocuklardan korkma
peladofobi: kel insanlardan ya da kelle�mekten korkma
penyafobi: fakirlikten korkma
pirofobi: ate�ten korkma
plakofobi: mezar ta�lar�ndan korkma
pogonofobi: sakaldan ya da sakall� ki�ilerden korkma
politikofobi: politikac�lardan korkma
porfirofobi: mor renkten korkma
potamofobi: �rmaklardan ya da su ak�nt�lar�ndan korkma
potofobi: alkoll� i�eceklerden korkma
pteronofobi: ku� t�y�nden korkma
pupafobi: kuklalardan korkma
p�r�lt�yofobi: P�r�lt�dan korkma

R
radyofobi: radyasyondan, x ��nlar�ndan korkma.
ranidafobi: kurba�alardan korkma

S
selenofobi: ay'dan korkma
siderofobi: y�ld�zlardan korkma
simetrofobi: simetriden korkma
skiofobi: g�lgelerden korkma
sosyofobi: toplumdan, genel olarak insanlardan korkma
soteriofobi: ba�kalar�na muhta� olmaktan korkma

T
tafefobi: diri diri g�m�lmekten korkma
takofobi: y�ksek h�zdan korkma
talassofobi: deniz ya da okyanus korkusu
tanatofobi: �l�mden korkma
teknofobi: teknolojiden korkma
teratofobi: gebe kad�n�n, �ekilsiz, �irkin bir �ocuk do�urmaktan korkmas�
termofobi: �s�dan korkma
testofobi: testlerden ya da s�navlardan korkma
tokofobi: gebe kalmaktan ya da �ocuk do�urmaktan korkma
otomofobi: ameliyat olmaktan korkma
toksifobi: zehir korkusu
topofobi: belirli yerlerden korkma
travmatofobi: yaralanmaktan korkma
trikinofobi: g�da zehirlenmesinden korkma
triskaidekafobi: 13 say�s�ndan korkma
tripanofobi: a�� ya da i�ne olmaktan korkma
trikopatofobi: sa� hastal�klar�ndan korkma

�
�rofobi: sidikten korkma

X
xenofobi: yabanc�lardan korkma

V
venereofobi: z�hrev� hastal�klardan korkma
ven�strafobi: g�zel kad�nlardan korkma
vermifobi: solucanlardan korkma

Z
zelofobi: k�skan�l�ktan korkma
zoofobi: hayvanlardan korkma Al�nt�d�r.

Korku Nedir? Korku Hastal�� ve Fobik Bozukluklar Hakk�nda

Korku Nedir?

Korku, hayatta kalabilmenin vazge�ilmez bir unsurudur.
- Hannah Arendt (1906 �1975), Alman ve ABD filozofu

Korku olgusunu tek bir c�mlede tan�mlamak, ku�kusuz �ok zordur. Buna ra�men korkuyu, irade ve mant�kla kontrol alt�na al�namayan, insan�n i�ini daraltan bir yak�n tehdit hissi olarak a��klayabilmemiz m�mk�nd�r. T�bbi a��dan bak�ld��nda korku � hemen hemen her vakada � soluk beniz, terleme, titreme veya �arp�nt� halleri ile birlikte seyreder. Korku hastal�klar� ise, korkunun �iddetli bir hali olarak kabul edilir.

Korkunun Geli�imi
Korkumuz, ancak hayat�m�z s�recinde geli�en bir olgudur. Yani ne ��dlek� olarak, ne de �zellikle cesur ve korkusuz bir insan olarak d�nyaya geliriz. G�zle g�r�l�r ilk korku reaksi-yonlar�n�, bebeklerin d�rd�nc� ila alt�nc� aylar� aras�ndaki d�nemlerde alg�layabilmemiz m�mk�nd�r. �ocuklar�n ebeveynlerinden uzun s�re uzak kalmalar�na katlanmalar�, i�lerinde bu �ah�slar�n bir imaj�n� muhafaza edebildikleri s�rece m�mk�nd�r.

Sa�l�kl� Korku � Patolojik Korku
Korku, her �eyden �nce sa�l�kl� ve insan�n hayatta kalabilmesine yard�mc� olan bir duygu halidir. Korku �ncelikle, hem kendi kendimiz, hem de �evremizdeki insanlar i�in sa�duyulu ve itinal� olma yetisini kazand�r�r bize. Nas�l a�r�n�n beden i�in �nemli bir alarm fonksiyonu varsa, korkunun da hayati bir �nemi s�z konusudur. �rne�in korkmadan ve a�r� hissetmeden ate�e yakla�abilseydik, hayati tehlike arz edebilecek yan�klara maruz kalmam�z �ok kolay olurdu. Yani, korkunun da sa�l�k a��s�ndan �nemli y�nleri vard�r ku�kusuz. Bu durumda ger�ek korku olarak tabir edilen olgudan bahsedilir: D��ar�dan gelen bir tehlike kar��s�nda insan; bedenen, hissi olarak ve ak�l seviyesinde alarma ge�irilmektedir. Ancak korku olgusunun nas�l ya�and��n� veya alg�land��n� da herkes bilir. �rne-�in bize korku veren duruma ba�ka bir anlam vermek suretiyle: Geceleri evimizde sesler duydu�umuzda, bunu evde bulunan muhtemel soygunculara de�il, �rne�in evin i�inde dola�an kediye yormaya e�ilim g�steririz. Ancak makul bir �l��de ger�ek korku hissine sahip olmak da �nemlidir. Bu korkunun dozu, risk ta��yan bir olayda haz�rl�ks�z yakalanmayacak kadar yeterli olmal�, ancak tepki g�steremeyecek kadar da (�korkudan donakalma�) fazla olmamal�d�r. ��te g�rd�n�z: hem a��r� korku, hem de korkusuzluk derecesine varan az korku halleri, hastal�k �zelliklerini ta��maktad�r. A��r� korku halinde mutlaka yard�ma ihtiyac�n�z var demektir, �stelik ya�am kaliteniz de k�s�tlanm�� olacakt�r. Ancak korkusuzluk halinde sosyal a��dan topluma uyumlu ve de ba�ar�l� olman�z m�mk�nd�r. Korku olgusunun bu her iki t�r�n�n de hastal�k niteli�i ta��mas�na ra�men, a��r� korku vakas�n�n daha �nemli oldu�u da bir ger�ektir.

�nsan, i�inde her zaman korkuyu bulabilir. Ancak yeterince derinde aramas�n� bilmelidir.
- Andr� Malraux (1901�1976), Roman yazar�, Frans�z K�lt�r Bakan� ve Sanat Bilimcisi

Korkular�n S�n�fland�r�lmas�

Korkudan korkuya fark vard�r. Bundan dolay� korku bozukluklar�, t�bbi a��dan �� b�y�k gruba ayr�lmaktad�r. Bu s�n�fland�rmada, her bir korku kategorisinin hasta edici �zelli�ini vurgulamak i�in "bozukluk" kelimesi eklenmi�tir.

Korku bozuklu�u (genel korku, herhangi bir olguya ba�l� olmayan korku)
Panik bozuklu�u (veya panik ataklar�), alan korkusu (agorafobi) ile veya tek ba��na seyre- debilir
Fobik bozukluk (belli bir nesneye ve duruma ba�l� olarak)

B�t�n bu korku hallerinde, normal hal ile hastal�k hali aras�nda kesin bir s�n�rlama m�mk�n de�ildir. Bu itibarla, �nce korkunun hangi boyutta oldu�u sorusunun irdelenmesi gerekmektedir; �rne�in genel olarak nispeten �abuk korku hissine kap�labilen bir ki�ili�in hastal�k boyutuna ula�an derecede korkuya kap�l�p kap�lmad�� sorusu, �nemli bir rol oynamaktad�r. �rne�in sistematik bir �ekilde u�a�a binmekten korkan, ancak bunun i�in mutlaka psikolojik yard�ma ba�vurmayan veya ba�vurmas� zorunlu olmayan �ok say�da insan vard�r. Di�er insanlar�n huzurunda konu�ma korkusunun hangi noktadan sonra hayat� k�s�tlayan boyuta ula�t�� ve dolay�s�yla profesyonel hekim yard�m�yla tedavi edilmesi gerekti�i sorusu da, �o�u zaman kolayca kestirilemez. Ayn� �ekilde, �rne�in �r�mceklerden korkman�n ne derece hastal�kl� bir durum oldu�unu da bilemeyiz. Konunun daha iyi anla��lmas� i�in �ncelikle korku hastal�klar�n�n �� farkl� �eklini biraz daha yak�ndan irdeleyelim.

Genel Korku Bozuklu�u

Korku belirtilerinin �o�u g�nlerde, en az birka� haf-ta boyunca devamla ortaya ��kt�� hallerde, genel korku bozuklu�undan s�z edilir. Bu bozuklu�u te�his eden doktorun, te�hisine temel ald�� en �nemli belirtiler aras�nda �u haller de bulunmaktad�r:

Kayg�lar (gergin his hali, heyecanl� olma, belli bir olguya konsantre olmada zorlanma)
Motorik gerginlik (�rne�in titreme, kaslarda gerginlik hissetme, sakin olamama)
A��r� vejetatif (kontrol d��) reaksiyonlar (�rne�in terleme, ba� d�nmesi).

Panik Bozuklu�u
Doktorunuz taraf�ndan �nerilen ilac�n panik bo-zuklu�unun tedavisine y�nelik olmas� itibar� ile, bu bro��r�n �Panik nedir?� ba�l�� alt�nda konu daha ayr�nt�l� bir �ekilde i�lenmektedir.

Fobik Bozukluk
Fobik bozukluk, daima spesifik bir durum veya obje ile ba�lant�l� olan bir korku halidir. Objeye ba�l� fobi, �rne�in �r�mcek, y�lan veya ate� gibi belli bir nesneye ba�l� olarak ortaya ��kan bir korku halidir.

Korkmak..
�nsanlar�n �o�u kaybetmekten korktu�u i�in, sevmekten korkuyor.
Sevilmekten korkuyor, kendisini sevilmeye lay�k g�rmedi�i i�in.
D��nmekten korkuyor sorumluluk getirece�i i�in.
Konu�maktan korkuyor, ele�tirilmekten korktu�u i�in.
Duygular�n� ifade etmekten korkuyor, reddedilmekten korktu�u i�in.
Ya�lanmaktan korkuyor, gen�li�in k�ymetini bilmedi�i i�in.
Unutulmaktan korkuyor, d�nyaya iyi bir�ey vermedi�i i�in.
Ve �lmekten korkuyor asl�nda ya�amay� bilmedi�i i�in..

W. Shakespeare

�stanbul �niversitesi T�p Fak�ltesi T�p E�itimi Anabilim Dal� ��retim �yesi Prof. Dr. Psikiyatr Vedat �ar'ile s�yle�i

Fobilerin tedavisi

Fobiler nas�l tedavi edilir?

- Fobilerin tedavisinde temel olarak iki y�ntem izlenir. Bunlardan birincisi ila� tedavisidir. �la� tedavilerinin fobilerin ele al�nmas�nda olduk�a etkili oldu�u bir�ok �al��ma ile g�sterilmi�tir. G�n�m�zde en �ok "serotonin geri al�m inhibit�r�"(SSRI) olarak bilinen antidepresan ila�lar bu ama�la kullan�lmaktad�r. Genellikle tedaviye ba�lad�ktan sonra 1-2 ay i�ersinde sonu� elde edilmektedir. Bu s�re i�ersinde s�z konusu ilaca cevap al�nmamas� daha sonra da al�nmayaca�� anlam�na gelmektedir. E�er olumlu cevap al�nd� ise genellikle tedaviye en az bir sene s�re ile ayn� dozda devam etmek gerekmektedir. �lac�n erken d�nemde kesilmesi hemen her zaman fobinin tekrar alevlenmesine neden olmaktad�r. Antidepresan ilaca tolerans ya da ba��ml�l�k geli�mesi gibi bir durum yoktur. Kimi zaman SSRI tipi antidepresanlarla sonu� al�nmad��nda trisiklik olarak bilinen daha eski antidepresanlara da ba�vurulabilir. N�roleptik (antipsikotik) ila�lar�n fobi tedavisinde hi�bir yeri yoktur. Anksiyete ��z�c� ila�lara ise k�sa bir s�re i�in, acil durumlarda yer verilebilir. Ancak bunlara tolerans geli�ti�i ve etkisi k�sa s�reli oldu�undan acil ve k�sa s�reli m�dahaleler d��nda yararl�l�klar� yoktur.

�la� tedavisinden olumlu sonu� al�namad�� oluyor mu?
- Evet. Baz� ki�ilerde ila�la tedaviden sonu� al�namaz. Baz� durumlarda ise sadece ila� tedavisi ile yetinmek tam sonu� al�nmas�na yeterli olmayaca�� gibi ilac�n kesildi�i d�nemde yak�nmalar�n tekrar etmesine yol a��lm�� olur. Bu nedenle ila� tedavisi yap�lsa dahi, bunun yan� s�ra davran�� tedavisi olarak bilinen, temelde ki�inin korktu�u �eye dereceli olarak al��t�r�lmas� ve duyars�zla�t�r�lmas� anlam�na gelen tedavilere ba�vurulmas� yerinde olmaktad�r. Davran�� tedavisi en az ila� tedavisi kadar etkilidir, ancak uygulanmas� daha b�y�k bir �aba, zaman ve insan g�c�, hastadan yo�un i�birli�i gerektirir. Bu nedenle �o�u zaman ila� tedavisine nazaran ikinci plana b�rak�lmaktad�r.

EMDR tekni�inin de fobi tedavisinde kullan�ld�� biliniyor. Nedir bu y�ntem?
- �zellikle ruhsal travma sonucu ba�layan fobilerde ise k�saca EMDR olarak bilinen (Eye Movement Desensitization and Reprocessing) g�z hareketleri e�li�inde duyars�zla�t�rma ve yeniden proses etme y�nteminden yararlan�labilir. Bu tedavi y�nteminde ki�inin daha �nce ya�ad�� ve kendisinde korku yerle�mesine yol a�an olay etraf�nda �a�r��mlar� toplanmakta, g�zden ge�irilmekte ve i�lenmektedir. H�zl� ve kal�c� etki b�rakan bir y�ntem olmas� nedeniyle uygun olan vakalarda kullan�lmaktad�r.

Ve davran�� tedavisi hakk�nda biraz daha a��klama yapar m�s�n�z?
- Davran�� tedavisinin iki t�r� olabilir. Bir t�r�nde in vivo tabir edilen, ki�iyi korktu�u durumla do�rudan kar��la�t�rma esas al�n�r. Ancak bunu derecelendirilmi� bi�imde yapmak gerekir. �nce daha az korktu�u bir durumla kar��la�t�r�l�p, giderek g�nler ve haftalar i�ersinde uyaran�n dozu art�r�l�r. �rne�in �nce girmekten korktu�u kalabal�k bir al��veri� merkezine sadece yakla�mas� istenirken sonraki seanslarda o merkezin i�ine girmesi istenebilir ki�iden. Davran�� tedavisinin bir ba�ka t�r�nde ki�i imgelemde, yani hayalinde korktu�u durumla kar��la�t�r�l�r. Baz� fobi t�rleri buna daha uygundur ya da baz� ki�iler bunu tercih eder.

Fobilerin tedavisindeki terapi s�recini de�erlendirmek gerekirse y�zle�me y�ntemini �rneklerle anlatabilir misiniz?
- S�yledi�im gibi, y�zle�me y�ntemi imgeleme, yani hayal etme yolu ile yap�labilece�i gibi in vivo, canl� yani do�rudan korkulan nesne ya da durumla kar��la�t�rma yolu ile de olabilir.
Genellikle bu i�lem yava� yava� al��t�rma bi�iminde basamakland�r�lm�� olarak uygulan�r. Ancak yo�un uyaranla kar��la�t�rma ve s�k�nt�n�n her a�amada azalmas�n� bekleme bi�iminde de olabilir. �rne�in agorafobisi olan, yani tek ba��na kalabal�k bir �ar��ya girip orada vakit ge�irmekten korku duyan ve bunu yapamayan bir ki�iyi ele alal�m. Uygulama i�in bu duruma uyan bir yer tespit edilir tedavi olacak ki�i ile birlikte. Bu o b�lgedeki bir�ok katl� ve kalabal�k �ar�� olabilir. Ba�lang��ta o �ar��ya yaln�z ba��na giderek orada s�k�nt� duymas�na ra�men yar�m saat ge�irmesi istenir. Oraya girdi�inde duydu�u s�k�nt�y� 10 puan �zerinden de�erlendirmesi istenir. Daha sonra ayn� de�erlendirmeyi orada ge�irdi�i s�renin sonunda da yapmas� ve bir not defterine kaydetmesi istenir. �ok fazla s�k�nt�s� olanlar i�in bir yard�mc� terapist hastay� belirli bir mesafede belirli bir yerde bekleyebilir. Daha sonra ayn� uygulama tamamen tek ba��na da yap�lacakt�r.
Yar�m saatlik uygulamalar s�k�nt�da bir "s�nme" yani ki�inin kendisinin yapt�� l��mlerde bariz bir d��me olana dek s�rd�r�l�r. Daha sonra bu uygulama bir saate ��kar�l�r. �o�u zaman ilk uygulamalardan sonra k�sa s�re i�ersinde s�k�nt�da azalma g�r�l�r. Terapist bu uygulama d��nda belirli aral�klarla hasta ile ayr�ca g�r��r ve hem genel durumunun nas�l gitti�ini hem de uygulamada neler oldu�unu takip eder, destekleyici olur.
B�yle bir uygulama devam ederken �e�itli problemler ortaya ��kabilir ya da alevlenebilir, ki�inin aile bireyleri i�ersinde tedavi a��s�ndan problem yaratanlar varsa davran��lar� olumluya �evrilir ya da ortaya ��kan bir ek sorun varsa k�sa s�rede ��z�m� ve tedavinin �n�n� t�kamamas� i�in �al��l�r. Tedavi olumlu sonu�land�ktan sonra bu uygulamalar�n bir s�re daha seyrelerek de olsa devam ettirilmesi istenir ve kontrol g�r��melerinde takip edilir.

�nsan korktu�u bir �eyin �stesine gitmeyi neden kabul etsin ve istesin?
- Gerek fobik durumlar gerekse obsesyon (tak�nt�), konversiyon (s�k�nt�lar�n bedene vurmas�), panik (s�k�nt�n�n do�rudan ifadesi) gibi benzeri durumlar ki�inin hem kurtulmak istedi�i hem de devam ettirmekten kendini alamad�� hallerdir. �rne�in evli ama gizlice ikinci bir ili�kiyi s�rd�ren ve giderek "ikinci" kad�na daha �ok ba�land��n� hisseden ve hastal�k hastas� olan bir erke�in durumunu d��nelim. Bir karar vermek zorunda oldu�u d��ncesi ile kar��la�mak istemez. Bu ona azap vermektedir. Buna kar��l�k g�nler boyu kendisindeki bir bedensel �ikayeti pireyi deve yapacak hale getirip korku i�ersinde ya�ad�� zaman en az�ndan ��zmek zorunda oldu�u problemini d��nmekten uzak kalmaktad�r. Bu en basit bir a��klamad�r. Yoksa insan ruhu pek �ok labirentlerle doludur ve bundan �ok daha karma��k mekanizmalar olu�ur. Bu mekanizmalar ki�iyi de�i�mek iste�inden al�koyar. Buna kar��l�k ki�i yine de belirtilerin zorlamas� ile tedaviye ba�vurur. ��te bu durumda ba�vuran ki�iyi tedavide tutmak �ok �nemlidir. Tedavinin s�rmesini tedavici de istemeli ve hastas�n� te�vik etmelidir. Aksi halde ba�vuran ki�inin k�sa s�re sonra tedaviyi yar�m b�rakmas� �ok g�r�len bir durumdur. Ya da k�sa s�re i�ersinde bir ba�ka doktora gitmek yoluyla her tedaviyi yar�m b�rak�r ve b�ylece durumunu s�rd�rm�� olur.

Do�ru terapisti se�ebilme

Ki�i kendisine iyi gelen doktoru ya da terapisti nas�l saptayabilir?
- Bu �nemli bir konudur. Genellikle bir�ok ki�i, hakk�nda "iyi �eyler s�ylenen", hatta "me�hur" olan bir doktora gider. Bir d�nem bu "televizyona ��kan doktor" idi. Televizyon kanallar�n�n �ok artmas� ile bu alan i�inden ��k�lmas� g�� bir bilgi karma��kl�� yaratt�. Bu yolu kullananlar televizyona �ok ��kan her doktorun kendisi i�in iyi sonu� vermedi�ini g�rd�. Bunun yerini k�smen internet almaya ba�lad�. �nternet yaz�l� bilgi alma olana�� getirdi�i i�in televizyon yay�nlar�n�n k�sa s�reler nedeni ile yaratt�� y�zeyselli�i a�t�, daha derinlemesine bilgi toplama olana�� getirdi. Hatta internette olu�an �e�itli portallar ve mektupla�ma gruplar� da tedaviler konusunda bilgi toplama kayna�� haline geldi.
Buna kar��l�k en do�ru bilgiyi ki�inin y�z y�ze g�r��me sonucu edinmesi olanakl�d�r ve karar� bunun sonucunda kendisi vermelidir.
Ki�ilerin doktor ve terapist se�me haklar� olmal�d�r, ��nk� ger�ekten de arada �e�itli farklar olabilir. Gereksinime g�re �e�itli fiyatland�rmalarla kar��la�abilir. G�n�m�zde bedava olan�ndan olduk�a y�ksek bedellere kadar uzanan de�i�ik �cretlendirmelere rastlanmaktad�r.
�yi bir terapistin dinlemenin yan� s�ra �neriler de getiren, k�sa, orta ve uzun vadeli planlar yapan ve sunan, etik kurallar konusunda dikkatli bir yap�s� olmal�d�r. Karar ilk g�r��mede verilemeyip bir ka� g�r��me sonunda verilebilir. Ortalama olarak her hangi bir psikoterapi birka� ay i�ersinde terapistin yapabilecekleri konusunda bir fikir verir. Alt� ay gibi bir s�rede bir tak�m sonu�lar elde etmi� olunmal�d�r. Ayr�ca her bir g�r��me de kendi i�inde anlaml� olmal�d�r. Birka� ay ara ile terapist ile durumun ne y�nde gitti�i konusunda bir de�erlendirme yapmak yararl� olur.

�yile�en fobiler tekrar ortaya ��kar m�?
- �zellikle ila� tedavilerinde bu �ok g�r�lmektedir. Bu nedenle y�llarca ila� kullanmak zorunda kalan ki�ilere rastlanmaktad�r. Psikoterapi bu konuda ila�tan �st�nd�r.
��nk� iyi y�r�t�len psikoterapi sonras�nda tedavi kesilse bile ki�i iyile�meye devam eder. ��nk� bir kez zihni a��lm�� ve d��nmeye ba�lam��t�r. Ancak ila� tedavilerinde oldu�u kadar olmasa da psikoterapiyi s�rd�rmenin de de�i�ik avantajlar� vard�r. Yo�un olarak s�rd�r�lmese bile aral�kl� olarak terapiste bir gidip son durumu birlikte de�erlendirmek ve yeni ��kan bilgileri eskilerle birle�tirmek faydal� olur ve tedavinin etkisinin s�rmesini destekler.
Ya�am olaylar� da iyile�mi� olan baz� fobik belirtilerin tekrar alevlenmesine neden olabilir. ��nk� unutmayal�m ki her t�r fobi bir yandan ki�inin s�k�nt�lar� i�in bir supap g�revi yapmakta ve stres kar��s�nda artabilmektedir. Ancak bu durum ki�iyi karamsar yapmamal�d�r. Herkesin yatk�n oldu�u bir psikiyatrik tablo vard�r ve stres kar��s�nda o tabloya girme e�ilimindedir. Her zaman i�in iyi bir tedavi yine yap�labilir ve fobi en iyi tedavi edilebilen, ki�iye bedeli en az olan psikiyatrik bozukluklardan biridir.

Fobisi olan ki�iye aile bireyleri nas�l davranmal�d�r?
- Her t�rl� psikiyatrik problem daima aileyi de ilgilendirir. Bazen aileler psikiyatrik problemlerin olu�umunda rol oynarlar ama yine de tedavide yard�mlar�na gereksinim vard�r. Daha da �nemlisi ailenin baz� tutumlar� problemin devam etmesine katk�da da bulunabilir ki, bunu d�zeltmek �nemlidir. Fobisi olan aile bireyleri birka� de�i�ik tutumla kar��la�abilirler. Bunlardan bir tanesi "bir �eyin yok" tutumudur, yani problemin inkar edilmesidir. Ancak bu gibi problemler inkar edilmekle kaybolmaz ve fobisi olan ki�i bundan olumsuz etkilenir. Bir ba�ka yanl�� tutumun ise fobinin desteklenmesidir. �rne�in agorafobisi nedeniyle ba��ml� hale gelen bir ki�inin bu ba��ml�l��n� s�rd�rmesine gereksiz yere yard�m edilmesidir. Onun yerine tedaviye motive edilmesi daha do�rudur. Ba�ka bir yanl�� tutum ise fobisi olan ki�iye �fkelenmek, onun bu y�n�n� bir zay�fl�k olarak kullanmakt�r. B�yle bir yanl�� tutum daha �ok istismarc� aile bireylerinden gelir ve problemi kronikle�tirir. Fobiler �zerine gidilmedik�e iyile�mezler. Tedavide bu prensip �nemlidir. Ancak her �eyin bir zaman� vard�r. Erken bir d�nemde ve birden bu y�nde bask� yapmak ters sonu� verir. Ad�m ad�m ilerlemelidir. Fobiden kurtulmak bir al��ma meselesidir.

Grup tedavisi

Fobik ki�ilerin bir araya gelmesi ve sorunlar�n� tart��mas� yararl� m�d�r?
- Bilgi al��veri�i tedaviye y�nlendirdi�i s�rece yararl�d�r, ama bir�ok amat�r grupta tedaviye y�nelmeden �ok, problemlerin bitmek t�kenmek bilmez bir �ekilde tart��ld��n� ve kimi zaman da �ikayet sahibi ki�ilerin �mitlerinin k�r�lmas�na neden olundu�unu g�r�yoruz. T�rk toplumunda problemi ��zmekten �ok dert yanma bi�iminde tutumlar yayg�nd�r ve yararl� de�ildir.
Ancak fobi tedavisinin grup terapisi bi�iminde y�r�t�lmesi m�mk�nd�r. Bu ise mutlaka profesyonel bir terapistin varl��n� gerektirir. Ki�ilerin kendi aralar�nda toplan�p konu�malar� hemen her zaman hedefin kaybolmas�na ve olumsuz etkile�imlere neden olur.
Fobi tedavisi grup halinde y�r�t�lse de her bir ki�inin tek olarak tedavisi esast�r. Ancak gruptan o ki�inin tedavisini g��lendirme anlam�nda yararlan�l�r. Ba�kalar�n�n da benzer sorunlar� oldu�unu g�rmek ya da ba�kalar�n�n iyile�erek bu sorunlardan kurtulmalar�n� izlemek ki�iye kendi durumu ilgili iyimserlik ve motivasyon verir.
Grubun bir yararl� taraf� da iyi davran��lar ve ��z�mler konusunda ki�iye uygun modeller sunabilmesidir. Model alma en kolay ��renme yollar�ndan biridir ve krizdeki insan� d�zl��e ��karmada yararl�d�r. Zaten fobik ya�ant�s� olanlar model almaya olduk�a yatk�n ki�ilerdir.

�la�la tedavi

Fobi tedavisinde kullan�lan psikiyatrik ila�lar�n bulunmas�nda neler rol oynam��t�r?
- Fobi tedavisinde antidepresan ila�lar kullan�l�r. Antidepresan ila�lar�n bulunmas� bir�ok ke�if gibi tesad�fen olmu�tur. T�berk�loz hastalar�nda depresyon s�k g�r�lmektedir. �zellikle eski y�llarda modern tedavilerin daha az etkili oldu�u ve t�berk�lozun hele ki, sosyoekonomik durumu zay�f ki�ilerde yayg�n g�r�ld�� d�nemlerde bu hastalarda depresyon �ok s�kt�. T�berk�lozun tedavisi i�in kullan�lan trisiklik �zellikli bir maddenin kullanan hastalarda psikolojik a��dan bir rahatlama yapt��n�n g�r�lmesi ile bu ilac�n antidepresan �zellikleri oldu�u d��n�lm�� ve sonra ilk trisiklik ila�lar 1950'li y�llarda �retilmi�tir. �imdi bu grup ila�lar �ok az kullan�lmakta, yerini yan etkileri azalt�lm�� o�u serotonerjik �zellikli yeni nesil antidepresan ila�lar alm��t�r. Ancak trisiklik antidepresanlar�n baz�lar� da fobi tedavisinde ba�ar� ile kullan�lmakta idi.
? G�n�m�zde fobi tedavisinde kullan�lan antidepresan ila�lar�n yan etkileri var m�d�r?
- G�n�m�zde serotonerjik ila�lar kullan�lmaktad�r. Bu ila�lar kullan�ld�klar� ilk g�nlerde ba� a�r�s� ve mide bulant�s� yapabilirler. �ok s�k rastlanmamakla birlikte uyku verici bir etki bazen da gece uygu ka��rma �eklinde yan etkileri olabilir. Ancak genellikle bu yan etkiler bir ka� g�n i�ersinde kaybolmaktad�r. Hatta kimi zaman hafif yan etkiler olmas� ilac�n istenilen doza geldi�inin ve etkili olmaya ba�lad��n�n bir i�areti olabilir. Ancak bu yan etkiler rahats�zl�k verici d�zeyde ise ve azalm�yorsa ilac� de�i�tirmek gerekir. ��nk� g�n�m�zde bir�ok alternatif ila� bulunmaktad�r. �la� tedavisi g�rmek ille de birtak�m yan etkilere tahamm�l etmek zorunlulu�u anlam�na gelmemektedir.

Bu ila�lar ayn� zamanda cinsel sorunlara neden olur mu?
- Serotonerjik antidepresanlar�n bir yan etkisi de cinsel ili�ki s�ras�nda erkeklerde bo�almay� geciktirmesidir. Her kullananda bu etki ��kmayabilir. Baz� durumlarda �ikayet konusu olabilir. Doz ayar� ile bu problem a��l�r. Bazen de bir ba�ka serotonerjik antidepresana ge�mekle bu yan etki kaybolur. Bu, sadece ilac�n kullan�ld�� s�rede ortaya ��kmakta olup kal�c� bir durum de�ildir. Serotonerjik ila�lar al��kanl�k ya da ba��ml�l�k yapmamaktad�rlar. Ancak yine de baz� ki�ilerde ilac� kesme d�neminde bir iki hafta kadar mide bulant�s� ve yorgunluk gibi belirtiler olabilir. Serotonerjik antidepresanlar kalp hastal�klar� bak�m�ndan da olduk�a g�venlidir ve ileri ya�larda da kullan�labilir. Ancak ilac�n kesilmesi ile fobi yak�nmas�n�n yeniden ba�lamas� olas�l�� vard�r. Bunu �nlemek i�in ila� tedavisinin s�rd�� d�nemde psikoterapi ile tedavinin desteklenmesi yerinde olur. Psikoterapinin etkisi daha kal�c�d�r. Ancak ila� ve psikoterapinin birlikte uygulanmas�nda bir sak�nca yoktur. Tersine, tedavinin etkinli�ini art�rd�� san�lmaktad�r.

�la�lar hangi s�rede etkili olmaktad�r?
- �la� tedavisinin bir �zelli�i de olumlu sonu�lar�n ancak bir s�re d�zenli kullan�mdan sonra ortaya ��kmas�d�r. Bu s�re �� haftadan az de�ildir. Bazen iki aya kadar uzar. Ancak genellikle ilk bir ayda �nemli �l��de d�zelme elde edilir. Bir ay sonunda hi�bir �ey de�i�memi�se ila� de�i�ikli�i yapmak gerekli olabilir. Hi�bir sonu� elde edilmedi�i halde ayn� ila�ta aylarca �srar edilmesinin bir mant�� yoktur. �la� tedavisinin bir �zelli�i de ki�iyi bir s�re i�in d�� stres etkenlerine kar�� koruma alt�na almas�d�r. Bu her zaman gerekli bir �ey olmasa da iyile�me d�neminde ki�inin buna ihtiyac� vard�r. Ancak daha iyi oldu�u d�nemde ki�inin zaten d�� stres verici olaylara dayan�kl�l�� artacakt�r.

Elektro�ok tedavisi fobiye iyi gelir mi?
- Elektro�ok tedavisinin fobide yeri yoktur. Yararl� olmaz. G�n�m�zde fobi tedavisinin uluslararas� tek standard� ila� ve psikoterapidir. Elektro�ok tedavisinin en �ok kullan�ld�� yerler �izofreni ve depresyondur. Bunun d��nda kullan�m� olduk�a nadirdir. Ancak uygun kullan�ld�� durumlarda yan etkisi olmayan ve etkili bir tedavi oldu�una ku�ku yoktur.

Fobi hastalar� t�bb�n ba�ka dallar�na ba�vurur mu?
- Bu s�k�a g�r�l�r. Ba� d�nmesi ve mide bulant�s� nedeniyle KBB uzman�na ya da gastroenterologa, kalp �arp�nt�s� nedeni ile kardiyologa, nefes darl�� nedeni ile solunum hastal�klar� uzman�na ba�vuru s�k g�r�l�r. "Sinir" ile ili�kisi oldu�u d��n�l�p n�roloji uzman�na ba�vuranlar da g�r�lmekle birlikte g�ndelik dildeki kullan�m� ile psikiyatrik hastal�klardaki "sinir" daha �ok �fke ve s�k�nt� anlam�nda iken n�rolojideki "sinirin" bununla hi�bir ilgisi yoktur. Fobiler n�rolojik k�kenli de�ildir.

Tersine niyetlendirme nedir? B�yle bir tedavi var m�d�r?
- Tersine niyetlendirme (paradox intention) bir davran�� tedavisi y�ntemidir. Uygun g�r�len vakalarda yararl� oldu�u g�r�lm��t�r. Burada yap�lan yakla��m ki�iyi korktu�u duruma yava� yava� al��t�rmaktan �ok onunla birden y�zle�mesini sa�lamakt�r, ama bunu yaparken ki�inin tam da korktu�u durumu istemesi beklenmektedir. �rne�in soka�a ��k�nca bir kriz ge�irip �lece�inden korkan bir ki�iden soka�a "�lmek �zere" ��kmas� istenecektir. Kendisinin �lm�� halini d��nmesi, buna kendini haz�rlamas� gerekecektir. Tamamen zihinde ya�anan bu durumun fark� ki�inin korktu�u �eyi kendi kontrol� alt�nda bir durum olarak d��nmesinin sa�lanmas�d�r. �rne�in burada �l�m beklenmedik bir zamanda gelen kontrol d�� bir �ey olmaktan ��k�p "niyetlenilen" bir �eye d�n��mektedir. Ger�ekten de her t�rl� fobide insan� en �ok rahatlatan �ey korktu�u �eyin kendi kontrol� alt�na girdi�ini bilmesidir. �rne�in depreme kar�� korku geli�tirenlerde bu korkuyu ya�amalar�n� ama kendi kontrol� alt�na almalar�n� sa�layan bir "kumandal� deprem odas�" egzersizi bir�ok ki�inin bu korkuyu yenmesini sa�layabilmi�tir.

�ocuklarda tedavi

Tedaviden bahsedecek olursak?
- Baz� durumlarda �ocuklarda da s�k�nt� azalt�c� ila�lar kullan�labilmektedir, ancak genellikle uzun s�re verilmesi gerekmemektedir. �ocukla ileti�im �ok �nemlidir tedavide de. �ocuklar sorunlar� do�rudan anlatamasa da birlikte oyun oynama, resim �izdirme gibi ara�lar yolu ile s�k�nt�lar�n�n nedenlerini ��renmek m�mk�nd�r.
Aile ile �ocukla birlikte g�r��me yapmak �o�u zaman geni� bilgi sa�lar. Ancak, �ocu�un d��nda kalan ama onu etkileyen bir�ok konu olabilece�inden anne ve baba ve gerekirse di�er aile �yeleri ile ayr�ca da g�r��meler yap�l�r.
�ocuklar�n tedavisinde belirti �zerinde �ok durulmamas� fakat arkas�nda yatan etkenlere dikkatin y�neltilmesi, tedavi s�resini k�saltacak ve ba�ar� oran�n� y�kseltecektir. Ancak pek �ok ruhsal problem �zellikle ergenlik �a�� sonras�nda tedavisi daha g�� ve zahmetli hale gelir. Bu nedenle erken m�dahalenin yararlar� �oktur. Toplumumuzda bu y�nde artan bir bilin� g�zlenmektedir.

Gev�eme egzersizleri yararl� olur mu?
-Gev�eme egzersizleri yararl�d�r. Yaln�z fobilerde de�il her t�rl� gerginlik ve anksiyete hallerinde kullan�labilir. ��nk� anksiyete, genellikle kas gerginli�ine yol a�makta ve bu da a�r�lar ve uykuya dalmakta g��l�k yaratmaktad�r. Gev�eme egzersizleri �u �ekilde yap�lmaktad�r. Ki�i �nce bir kas grubunu se�mekte ve onu kasmaktad�r. Daha sonra bunu gev�eterek aradaki fark� hissetmekte ve sonra ayn�s�n� tekrar tekrar yapmaktad�r. Daha sonra ayn�s�n� ba�ka kas gruplar� ile de yapmaktad�r. Bu �ekilde b�t�n v�cudunu kasmay� ve gev�etmeyi, aradaki fark� tan�maktad�r. Bu �al��may� 5-15 dakika i�ersinde g�n i�ersinde yapmak m�mk�nd�r. �nce kol ve bacaklarla ba�lanmakta ve sonra da kafa ve ense kaslar� ile devam edilmektedir. Bu �al��may� bir terapistin ��retmesi m�mk�n oldu�u gibi ki�iye yard�mc� olan ses kasetleri de bulunmaktad�r. Ancak gev�eme egzersizleri tek ba��na duyars�zla�t�rma tedavisinin yerini tutmaz. Ancak duyars�zla�t�rma tedavisi ile kombine etmek m�mk�nd�r.

Tedavi edilemeyen fobiler var m�d�r?
- �o�u fobik insan �ok k�sa zamanda tedavi edilmeyi beklemektedir. Bu nedenle birka� kez terapisine gittikten sonra doktorunun kendisini tedavi edemeyece�ine inan�r ve tedavisini yar�m b�rak�p bir ba�ka doktora gider. Birka� kez ona da gider ve yine b�rakabilir. Ba�ka ki�ilere de gidip tedavisi bitmeyince art�k kendisinin tedavi edilemeyece�ine inanmaya ba�lar. Bu tarz ki�ilerin tedavisi �o�u zaman uzar. Baz� ki�iler ise bunun i�in bir doktora gitmekten utan�r, baz�lar� ise kendince ge�ici �nlemler al�r ve fobik davran��n�n ortaya ��kma ihtimalini azaltarak kontrol etmeye �al��r. Fakat bu vakalar bir d�nem sonra tedaviye diren�li bir hale d�n��ebilir. �te yandan psikiyatride her hastal��n diren�li olan�na rastlan�r. Bununla kastedilen normal standart tedaviler uygulan�ld�� halde beklenilen iyi sonucun bir t�rl� al�namamas�d�r. Diren�li depresyon ya da diren�li obsesyon gibi diren�li fobiler de vard�r. Bir psikiyatrik rahats�zl�� diren�li k�lan en b�y�k etken stres etkenlerinin devam ediyor olmas�d�r. Ki�i bir yandan aile bireyleri ile problemli bir ili�ki i�indeyse ya da i� hayat�nda ��z�ms�z sorunlar i�ersinde bulunuyorsa koyla kolay s�k�nt�s� yat��mayaca��ndan fobilerinden de kurtulmakta g��l�k �ekebilir. B�yle bir durumda tabloyu diren�li hale getiren etkenler �zerinde de �al��mak ve konu�mak gerekecektir. Fobi tedavisinin yan� s�ra genel olarak psikoterapiden yararlanmak gerekir b�yle durumlarda. Dirence neden olan etkenlerden biri de "sekonder kazan�" olarak bilinir. Bu ise ki�inin psikiyatrik rahats�zl�� nedeniyle baz� kazan�mlar� olmas�d�r. �rne�in agorafobisi olan bir ev kad�n�n�n belki i� hayat�n� d��nebilecekken, bu �ekilde daha rahat etmesi gibi. Bu t�r sekonder kazan�lar�n fark edilmesi ve ki�iyle konu�ulmas� �nemlidir. ��nk� pek �ok sekonder kazan� asl�nda uzun vadede bir kazan� de�ildir k�sa vadede ki�iyi rahatlatsa bile. Ki�iye uzun vadede g�rd�� zararlar fark ettirilebilirse bu tutumundan vazge�ecektir. Sekonder kazanc� olan ki�iye de bu tutumundan dolay� �fkelenmemelidir, ��nk� onun da bir �eyleri fark etmeye ihtiyac� vard�r.

Fobiler Nas�l Olu�ur?

Fobilerin nas�l olu�tu�u konusunda bir�ok teori vard�r �kisi �nem kazanmaktad�r Analitik teoriye g�re �ocukluk y�llar�nda ba�ka bir�eyden do�an �iddetli korkular ya da endi�eler bilin� d��nda ba�ka bir objeye kanalize ya da sembolize olmaktad�r Kognitif davran��l� teoriye g�re fobi bir �ekilde ��renilmi� ve ko�ullan�lm�� ka��nma davran��d�r Zaman i�inde bu ka��nma giderek benimsenir ve mant�ksalla�t�r�l�r

Fobilerin tedavisinde ikinci teori daha yararl� ve daha �abuk sonu� verici Bu y�ntemle hastan�n negatif kogn�syonlar� (bili�) de�i�tiriliyor ve pozitif ko�ullanma sistematik duyars�zla�t�rma ve ad�m ad�m gev�eme benlik g�c� kazanma ve �st�ne gitme ile fobi yenilebiliyor Bunlar�n yan�s�ra ba�ka psikoterapi teknikleri de kombine ediliyor(Self imagination self instruction Gestald vb) Biz tedavi program�m�zda bu ikinci y�ntemi benimsiyoruz

Amac�m�z �ok k�sa s�rede u�u� korkusunu yenmek Ba�ar� �ans� �ok y�ksek Analitik ve di�er y�ntemlerin tedavi edicili�i bu kadar y�ksek oranda de�il Ancak �ok diren�li vakalarda analitik y�ntem tedaviye eklenebilir

U�u� fobisinin yan�s�ra bir �ok fobi bulunabilir Fobi t�rleri hakk�nda genel bir bilgi edinmekte yarar var Ancak tan�mlanmayanlar modas� ge�enler (�rne�in sifiliz 40 y�l �nce �ok yayg�nd�) ve yeni ��kanlar var En yayg�n olan� Agorofobi dilimize a��k alan ya da meydan korkusu olarak �evrilebilir

Evden ve yak�n �evreden ayr�lma korkusu �eklinde tan�mlanabilen bu fobi u�u� korkusuna s�k�a e�lik ediyor Klostrofobi kapal� dar bas�k alanlarda hissedilen endi�edir Bu da baz� u�u� korkular�nda var U�a��n kap�lar� kapand��nda ba�l�yor Movie-fobi (hareket sars�nt� korkusu) bu da ba�ka t�r� Virajl� yollardan deniz otob�s�nden depremden ve t�rb�lanstan korkuya neden oluyor Ba�ka fobi t�rleri �rne�in kirlilik (mizofobi) su (hidrofobi) f�rt�na (kerauno-fobi) y�lan (ophidio-fobi) kalabal�k korkusu (ochlo-fobi) karanl�k korkusu (nycto-fobi) y�kseklik (akrofobi) gibi Hatta fobi fobisi bile var (fobisi olmas�ndan a��r� korkma)

K�sacas� fobikseniz kendinizi yaln�z hissetmeyiniz Bir�ok ki�iyle ayn� duyguyu payla��yorsunuz �u nokta �ok �nemli u�u� fobinizin yan�s�ra ba�ka fobiniz olmas� klastrofobi agorofobi y�kseklik fobisi ya da panik atak i�eriyor olmas� tedavinizi g��le�tirmez uygulanan y�ntemle korkunuzu yenebilir hatta ba�ka fobileri de yenme potansiyeli kazanabilirsiniz.

Sosyal Fobide Psikolojik S�re�

"Sosyal fobi; toplumda s�k g�r�len, erken ya�larda ba�layan, tedavi edilmedi�inde uzun y�llar devam eden ve kendili�inden ortadan kalkma olas�l�� ok d��k olan, 'sosyal ortamlardan korkma' halidir. Sosyal fobinin temel �zelli�i; ki�inin kendisini g�z �n�nde hissetti�i durumlarda, 'k��k d��r�c�' bir �eyler yapma korkusu duymas�d�r.

Y�z� k�zar�r; ter basar
Sosyal fobisi olan ki�i; tan�mad�k insanlarla kar��la�ma ya da ba�kalar� taraf�ndan g�zlemlenme ihtimalini d��nerek, belirgin ve s�rekli bir korku duyar. �ekindi�i bu toplumsal durumla kar��la�mas�, onda korku ve kayg� do�urur. Buna ba�l� olarak yo�un fiziksel yak�nmalar da ya�ar; terleme, �arp�nt�, y�z k�zarmas�, titreme ve so�uk-s�cak basmas� g�zlenir. Sosyal fobisi olanlar ayr�ca ele�tiriye kar�� a��r� duyarl�d�r, kendine g�venmez, sosyal ili�ki kurmay� ba�aramaz ve giri�ken olamazlar.

G�zlerden uzakdurur
Sosyal fobik; �ekindi�i durumun ortaya ��kabilme ihtimali olan sosyal ortamlardan ka��n�r ya da yo�un endi�e ve s�k�nt�yla bu duruma katlan�r. Korktu�u ortamlara girdi�inde ise geri planda durur ve �ekingen tav�rlar sergiler. �rne�in; bir toplulukla bir yerde otururken di�er insanlar�n onu g�remeyece�i, onlar�n bak��lar�ndan m�mk�n oldu�unca uzakta bir yere �ekilmeyi tercih eder. Asl�nda ya�ad�� bu korkunun a��r� ya da anlams�z oldu�unu da bilir ama yine de korkusunu engelleyemez.

Herkes bana bak�yor; benden s�k�l�yor
Sosyal fobisi olan ki�inin sosyal ortamlar� tan�mlamalar� da farkl�d�r! �rne�in; s�rekli olarak ba�kalar�n�n kendisini, davran��lar�n� izledi�ini ve ele�tirdi�ini d��n�r. Bu nedenle ba�kalar�n�n ne s�yledi�ini, nas�l davrand��n�, hatta sessizli�inin sonucunu bile kendine mal eder. Kendinin ya kar�� taraf� s�kt��n� ya da kar�� taraftan istenmedi�ini d��n�r ve buna inan�r.

Sosyal fobik;
en �ok toplum i�inde konu�makla ilgili sorun ya�ar. 'Konu�ma' korkusunu; tan�d�k ki�ilerden olu�an k��k bir grup �n�nde konu�mak, otorite konumundaki ki�ilerle g�r��mek, sosyal toplant�lara kat�lmak, toplulukta yemek yemek, telefonla konu�mak ve ev d��nda genel tuvaletleri kullanmak gibi korkular takip eder. S�z konusu bu durumlardan m�mk�n oldu�unca ka��n�r. E�er ka�am�yorsa kontrol etmekte g��l�k �ekti�i a��r� panik, terleme, titreme, y�z k�zarmas� ve nefes darl�� gibi duygusal ve bedensel belirtiler ortaya ��kar.

�� ve okul d�zenleri s�rekli aksar
Sosyal fobinin bir di�er zorluk ��kard�� alan da; toplum i�inde i� g�rmeyi son derece g��le�tirmesidir. Sosyal fobisi olanlar�n i� kay�tlar�n�n d�zensiz oldu�u, devams�zl��n �ok g�r�ld��n� bildiren bir�ok ara�t�rma mevcuttur. �al��may� ba�aran sosyal fobi hastalar� da vard�r; ancak bu ki�iler sosyal fobileri taraf�ndan k�s�tlan�r, sosyal ili�kiler kurmay� gerektiren i�lerden uzak dururlar. Sosyal fobi; ki�inin asl�nda sahip oldu�u yeterlilikleri ortaya koymas�n� engeller ve bir s�re sonra da kendisini yetersiz ve i�e yaramaz biri olarak tan�mlamaya ba�lar.
Sosyal fobinin en s�k olarak ba�lad�� ya da en �st d�zeye ula�t�� ergenlik d�neminin bir �zelli�i, gen�lerin sosyal ili�kilerini geli�tirmeleri gereken bir d�nem olmas�d�r. Ancak bu d�nemde sosyal fobi, ergenin sosyal ili�kilerini geli�tirmesini engeller. Bu durumdaki gen�; i�e kapan�k, di�er insanlarla neredeyse hi� ili�ki kurmayan ve izole olmu� davran��lar g�sterebilir. Ayn� sorun e�itim almay� da etkiler. Ki�inin daha d��k d�zeyde e�itim almas�na ya da e�itimi yar�m b�rakmas�na da sebep olabilir."
Sosyal fobi hastal��n�n en etkili ��z�m� erken te�histir�

Psikolojik Dan��man Durul Mert

tehlikelerden sak�nmas�n� sa�lar. Korku, bebeklikten ergenlik d�nemine kadar, s�k�a rastlanan bir durumdur...

�ocuk ya�ta ortaya ��kan korkular� d��nd��m�z zaman, genellikle hepimizin kafas�nda ba�ka �eyler olu�ur. �lk akl�m�za gelenler aras�nda okul korkusu, karanl�k korkusu, yaln�z kalma korkusu, anneden ayr�lma korkusu, yabanc� korkusu bulunur. Bu listeyi tabii ki daha da uzatmak m�mk�nd�r.

�ncelikle belirtmek gerekir ki, korku normal geli�imin bir par�as�d�r ve ki�inin kendini tehlikelerden sak�nmas�n� sa�lar. Korku, bebeklikten ergenlik d�nemine kadar, s�k�a rastlanan bir durumdur, �yle ki ara�t�rmalar, �ocuklar�n y�zde 90��nda geli�imlerinin bir d�neminde herhangi bir �eyden korktuklar�n� g�stermektedir. Bu nedenle �ocuklardan kay�ts�z, �arts�z korkusuz olmalar�n� beklemek �ok ger�ek�i olmaz.

Fobiler: �ncelikle korku ve fobileri ay�rmakta yarar vard�r. Bir korkunun fobi olarak adland�r�labilmesi i�in �u �l��tlere uymas� gerekir:

�ocu�un ya�ad�� korkunun, durumun verileriyle orant�s�z �ekilde b�y�k olmas�, �rne�in parkta bir kez bir �ocu�un sal�ncaktan d��t��n� g�rd�� i�in hi� sal�nca�a binememek gibi.
�ocu�un a��klamalarla ikna olmamas�
�ocu�un isteminin d��nda a��r� derecede korkmas�
Korkulan durumdan bilin�li olarak sak�nmas�

Fobi uzunca bir s�re devam eder ve herhangi bir ya� d�nemine �zg� de�ildir. Fobilerin baz�lar�nda, bu duruma neden olan bir olay saptanabilirken, bir �o�unda b�yle bir olay� saptamak m�mk�n de�ildir.

Korkular: Baz� korkular, belli ya� d�nemleri i�in normal say�l�r. �rne�in, bebeklik d�neminde y�ksek sesten ve fiziksel deste�in aniden yitirilmesinden korkulmas� do�ald�r. Bebe�in yakla��k 8. ayda geli�tirdi�i ve bir - bir bu�uk y�l kadar s�rebilen yabanc� korkusu da normal kabul edilir. �ocu�un be� ya� civar�nda geli�tirdi�i; �rne�in, cad�, canavar gibi birtak�m hayali fig�rlerden korkmas� da ruhsal geli�imi i�in beklenebilir bir durumdur. Burada dikkat edilmesi gereken nokta, baz� korkular�n belli ya� d�nemlerinde ortaya ��kabilecekleri, ancak bu korkular�n bir s�re sonra ortadan kaybolmalar�n�n da gerekli oldu�udur. �rne�in, 6 ya��ndaki bir �ocuk hala yabanc�lardan korkuyorsa, bu �st�nde durulmas� gereken bir durumdur.

Korku tepkisi nas�l geli�ir?
Bebe�in anneye ba�lanmas�n�n en �nemli nedenlerinden birisi, annenin bebekteki korkuyu azaltma kapasitesidir. Bebeklik ve erken �ocukluk d�neminde, yeni bir durumla kar�� kar��ya kal�nd�� zaman, �ocu�un g�sterece�i tepkide annenin tepkisi �ok belirleyicidir. �ocuk, �rne�in ilk kez bisiklete binmeyi ��renecekken annenin y�z�ndeki ifadeyi ve davran��lar�n� inceler. E�er anne, �ocu�a destek veriyorsa ve onun gittik�e kendine g�ven kazanmas�n� ve ba��ms�z olmas�n� sa�l�yorsa, �ocuk bisiklete binmeyi zevkli bir durum olarak alg�layacak ve b�t�n dikkatini bu etkinli�e y�neltecektir. �te yandan, anne ya da �ocukla ilgilenen di�er bir ki�i, �ocuk bu ��renme s�recini ya�arken s�rekli endi�eli bir y�z ifadesiyle onu izler ve uyar�larda bulunursa veya onu azarlarsa, �ocuk dikkatini vermesi gereken etkinlikten ziyade, hayat�nda kendisi i�in �ok �nemli olan ki�iyle ilgilenecek ve o durumla ba�lant�l� olarak ortaya ��kan endi�esi giderek y�kselecektir. Bu da �ocu�un o durumdan ka��nmas�na ve bir daha kar��la�mak istememesine neden olacakt�r. Bu ka��nma davran��na biz �korku� diyoruz.

Korku bir ka��nma davran�� olarak ortaya ��kabilece�i gibi, bir �artlanma olarak da ortaya ��kabilir. Bebeklik d�neminde y�ksek sesten korkman�n normal oldu�undan bahsetmi�tik. Bu d�nemde, bebek tam banyosunu yaparken, d��arda �ok b�y�k bir g�r�lt� meydana geldi�ini varsayal�m. Bu talihsiz durum, bebe�in bir su veya banyo fobisi geli�tirmesine neden olabilir.

Ka��nma ve �artlanman�n yan�s�ra, korkuya neden olan bir di�er fakt�r de endi�elerdir. Endi�enin yaratt�� korkuya en �ok karanl�kta ve uykuya dalarken yaln�z kal�nd��nda rastlan�r. �ocuk, yakla��k 3 ya��ndan itibaren toplumun kurallar�yla annesi ve babas� arac�l��yla daha �ok tan��maya ba�lar. Art�k istedi�ini yapmada eskisi kadar �zg�r de�ildir. Bunun sonucunda, �ocuk kendini bu s�k�nt�l� duruma sokan anne ve babas�na kar�� bir �fke duymaya ba�lar, ancak bu duygusunu onlara yans�tmaya �ekinir. Yine de b�yle bir duyguya sahip oldu�u i�in su�luluk hisseder. Ona rahats�zl�k veren bu durumla ba�edebilmek i�in, anne ve babas�n� ya da genel olarak toplumu ve kurallar� temsil eden birtak�m korkutucu fig�rler bularak, korku ve su�luluk duygular�n� onlara yans�t�r; bunlar bir cad�, hayalet ya da ejderha olabilir. Uykuya dalmadan �nce �ocuk bilin�le bilin�d�� aras�ndad�r. ��inde biriktirdi�i �fkelerin fark�na var�r, bunlar� bast�racak g�c� kendinde bulmakta zorlan�r. O zaman da, asl�nda bu duygular�n ya�anmas�na neden olan, ama ayn� zamanda da ona destek olan ve g�ven veren annesini ya da babas�n� yan�nda ister. Onlar yan�nda oldu�u zaman onlar�n varl��ndan ve sevgisinden emin olur ve uykuya dalabilir. Karanl�kta, �ocu�un kendini yine kontrol�n� kaybetmi� olarak hissetti�i bir and�r ve endi�e vericidir. Bu endi�eyle ba�etmek i�in de yine bir d�� deste�e ihtiya� duyabilir.

Korkunun bir di�er kayna�� da, �ocu�un ba�kalar�n� korktuklar� durumlar i�inde izlemesidir, yani korkuyu g�rerek ��renmesidir. �rne�in, �ocuk annesini u�a��n i�inde bembeyaz olmu� bir y�zle g�r�r ve annenin panik i�inde oldu�unu anlarsa, o da u�aktan korkmaya ba�layabilir.

Ayr�lma korkusunda, korkunun nedeni genillikle �ocuk de�il, annedir. Anne, �ocu�un kendisinden ayr�l�p, �rne�in okula ba�lamas�n� istemez ve bunu �ok dolayl� ve ince mesajlarla �ocu�a aktar�r. Anne, �ocu�a o okula ba�lad��nda kendisinin b�t�n g�n onu bekleyece�ini, bunu yaparken onu �ok �zleyece�ini, birlikte ne kadar g�zel zaman ge�irdiklerini anlatmaya ba�lad��nda ve bunu uzunca bir zaman s�rd�rd��nde, �ocuk okula ba�lamay� adeta annesine ihanet etmekle e�anlaml� tutmaya ba�lar ve okula gitmek istemeyebilir. Bu da okul fobisi veya ayr�lma endi�esi olarak tan�mlanabilir.

Sonu� olarak �ocukluk d�neminde �ok �e�itli nedenlerden kaynaklanabilen, �ok �e�itli tiplerde korkular olabilece�ini g�rd�k. �ocukta korkuyla ba�ederken, korkunun bir ya� d�neminin �zelli�i mi oldu�u, korkuya neden olan belli bir olay�n olup olmad�� iyice ara�t�r�lmal�d�r. Anne ve babalar, �ocukla kurduklar� ili�kiyi g�zden ge�irmeliler, �ocukla birlikte bu konuyu ele almal�lard�r. B�t�n bunlara ra�men �ocu�un korkusunda bir azalma olmuyorsa, bu konuyla ilgili profesyonel bir yard�m aramakta yarar vard�r.

KORKU:

Korku bizim s�rekli e�lik�imiz, her g�n kar��la�t��m�z g��l� rakibimiz ve en b�y�k m�cadelemizdir.
Korku olumsuz ve yarg�ya dayal� d��ncelerimizi ve olaylar� kontrol etme ihtiyac�m�z� k�r�kler. Korku su�luluk, utan� ve �fkenin temelini olu�turur. Ya�ad��m�z her zorlu duygu bir t�r tehdidi, �zsayg�m�za ya da gerek ki�isel gerek profesyonel bir ili�kinin dengesine, hatta ya�ama hakk�m�za y�nelik bir tehdidi temsil eder. Tehdit korkuya �evrilir. Se�ti�iniz herhangi bir zorlu duyguyla ba�lay�n, asans�re binin, bodrum kat d��mesine bas�n; i�te, orada su�luluk, utan� ve �fkenin alt�nda, orada olumsuzluk ve yarg�lar�n alt�nda, onu bulacaks�n�z: korku.

Korku, her biri �e�itli d�zeylere ve ince farklara sahip olan endi�e, kayg� ve sinirlilik gibi g�r�n��te daha yumu�ak duygular�n i�inde gizlenir. Endi�enin sebepleri i�te bir sunum yapmak ile d�nyadaki ter�rizm aras�nda de�i�iklik g�sterebilir. Ayakkab�lar�m�z�n k�yafetimize uymamas�ndan da kayg�lanabiliriz, d�nyadaki a�l�k gibi daha b�y�k sorunlardan da. Bir resitaldeki performans�m�z y�z�nden biraz kayg�l� olabiliriz ya da bir HIV testinin sonu�lar�ndan ciddi bir endi�e duyabiliriz.
e�er korku olmasza hem y�ce Allah'tan korkmay�p g�nah i�leriz hem de hayat�m�z �ok zevksiz ge�er.

Korku ve Korkular� Yenebilmek

B�y�k bir ihtimalle korkular�n�z� nas�l yenece�inizi bilmiyorsunuz. Hatta hi� d��nmediniz bile! �yleyse bu tam size g�re bir yaz�. Korkunun ne oldu�unu ve korkular�m�zdan kurtulmak i�in ne yapmam�z gerekenleri ��renmeye �al��aca��z.
Sizce nedir korku? Bir �eyin sizi al�p ba�ka yerlere ka��r�p i�kence etmesi mi? Bence bir bak�ma �yledir. Korku adeta i�kence gibidir. Beyninizi ba�ka bir yere g�t�r�p i�ine k�t� d��nceler t�k��t�r�p size geri verilmesi gibidir. �yleyse korkunun ne oldu�u hakk�ndaki ilk tan�m�m�z tamamland�.
Korku ayn� zamanda bir hastal�k gibidir de�il mi? �rne�in �l�m korkusu gibi. Mant�ks�z bir k�t� d��nce toplulu�unun kafam�za yerle�mesidir. Neden korkar�z bu �l�mden? �nsanlar �lmek i�in do�ar. Hayat�m�zda iyi �eyler yapm��sak korkmaya gerek yoktur.
Ama korku bir ihtiya�t�r ayn� zamanda. E�er korku duyumuz olmasayd� insanl��m�z tamamlanm�� olur muydu? Hayvanlarda bile olan duygu bizde olmasa biz nas�l di�er varl�klardan �st�n olurduk ki? Korkunun bir hastal�k oldu�una de�indik ancak korku baz� durumlarda bize yararl�d�r da. Ancak korkular�m�z�n fobi olmas�n� engellemeliyiz. Fobi bize sa�ma gelen �eylerden korkmakt�r. �l�m gibi. Ama �l�m o kadar da sa�ma de�ildir korku olarak.
Asl�na bakarsak korku yeteri kadar olunca o kadar da zararl� de�ilmi�. Yeter ki bu korku duygumuz fobi olmas�n.

Fobi

Ki�ilerin benli�inde bar�nd�rd�� hem kayg�lar� hem de korkular� vard�r. Bunlar do�al ve evrensel bir duygulard�r. Fakat korku ve kayg�n�n derecesi ki�inin g�nl�k ya�am�nda aksamalara neden oluyorsa ortada do�al olmayan bir durum var demektir. Do�al olmayan bu duruma da fobi denmektedir.
Fobi kelimesinin korku anlam�na geldi�ini bilmekteyiz. Fobi kelimesinin kar��l�� korku olsa da i�eri�ini daha detayl� bir �ekilde ele almam�z gerekiyor. Korku; alg�lanan bir tehlike, tehdit an�nda hissedilen bir gerilim, g��l� bir ka�ma veya kavga etme d�rt�s�, h�zl� kalp at��lar�, kaslarda gerginlik vb. belirtilerle ya�anan yo�un bir duygusal uyar�lma, heyecan halidir. Korku; ancak insan ya�am�n� k�s�tlad�� zg�rce ya�amas�n� engelledi�i zaman fobik �zellik kazan�r.

Fobi kelimesi; phobos k�k�nden gelmektedir ve Latince de deh�et anlam�na gelir. Yunan mitolojisinde ise phobos deh�et tanr�s� anlam�ndad�r.
Her canl� varl��n� tehdit eden ya da tehdit riski ta��yan varl�k, nesne ve durumlar kar��s�nda i�g�d�sel olarak ka�ar. Bu anlamda korku canl�l��n s�rd�r�lebilmesi g�z �n�ne al�nd��nda gerekli ve faydal� bir �nyarg� mekanizmas�d�r.Ancak korku dozunda olmal� fobiye d�n��t�r�lmemelidir.

Fobi kelimesinin tam anlam�na gelince:
Bir nesnenin, durumun veya etkinli�in yaratt�� ve ki�inin kendisi taraf�ndan da yersiz veya a��r� kabul edilen usd��, yo�un, inat�� bir korku. Bu korku ki�ide korkulan s�z konusu �eyden (fobik uyar�c�dan) ka��nmaya y�nelik neredeyse kar�� konulmaz bir arzu yarat�r. Ka��nman�n m�mk�n olmamas� halinde yo�un bir kayg� ve panik tepkisi alevlenir. Bir fobi �nemli bir bunalt� kayna�� oldu�u veya toplumsal i�leyi�i engelledi�i zaman ruhsal bir rahats�zl�k olarak de�erlendirilir. Baz� fobiler hemen hemen herkeste g�r�l�r ve evrensel olarak de�erlendirilir (�r�mcek,y�lan,y�kseklik,kapal� alan vb. fobileri).
�zel fobiler ise normalde korku yaratmaz sadece ki�iye �zg�d�r ve bazen sembolik olarak bazen de klasik �artland�rman�n bir sonucu olarak g�r�l�r.

Fobiler de duyulan korku mant�ks�z ve a��r�d�r.
Fobi sahibi insanlara fobik denir.
Fobiler halk aras�nda hastal�ktan ziyade huy ya da ki�ili�in getirisi olarak d��n�ld��nden tedaviye ba�vuranlar�n say�s� azd�r.
Kad�nlarda erkeklere oranla iki bu�uk kat daha fazla g�r�ld�� saptanm��t�r.
Fobilerin en belirgin �zelliklerinden biri kayna��n�n bilin�siz olu�udur. Fobilerin kayna�� Freud'un yakla��m�na g�re bilin�alt�nda ��z�mlenememi� �eli�kilerdir. Bu �eli�kiler ��z�mlenmedik�e yaln�z fobinin ortadan kald�r�lmas�na �al��mak yetersiz ve anlams�z bir �abad�r.

Psikologlar fobileri BAS�T ve KARMA�IK FOB�LER olmak �zere 2'ye ay�r�rlar:
BAS�T FOB�: Olduk�a iyi belirlenmi�, tek bir nesne veya durumdan gelen korkuyu tan�mlarken (y�landan, y�ksekten korkma)
KARMA�IK FOB�: �ok boyutludur. (agorafobi: d��ar�da, toplumun i�inde, yabanc� kimselerin aras�nda ortaya ��kan karma��k uyar�c�lar� i�erir.)

Karma��k fobilerden biri de sosyal fobidir.
SOSYAL FOB�, ki�iyi ba�kalar�n�n g�zlemine maruz b�rakabilen toplum i�inde konu�ma, yemek yeme vb. etkinlikler konusunda hissedilen inat��, usd�� bir korkuyla ve bu t�r etkinliklerden ka��nmaya y�nelik zoraki arzuyla tan�mlanan bir kayg� bozuklu�u. Genellikle k��k d��me olumsuz izlenim b�rakma, aptalca davranma vb. korkulardan kaynaklanmaktad�r. Sosyal fobi, insanlar�n gerek i� hayatlar�nda gerekse �zel hayatlar�nda y�ksek performans g�stermelerini gerektiren ko�ullarda �nemli bir sorun haline gelmektedir
Sosyal fobinin temelinde "BA�KASI BEN� G�R�NCE NE DER?" t�r�nden, ba�kalar�n�n yarg�lanmalar�ndan kokma vard�r. Sosyal fobi kad�nlarda erkeklerden iki kat daha fazla g�r�l�r, ba�lang�c� ise genelde ergenlik y�llar�d�r.

BAS�T FOB�-KARMA�IK FOB� AYRIMI NASIL OLUR?

Basit fobi bireyin g�nl�k ya�am�n� etkilemezken karma��k fobi g�nl�k ya�ama olan uyumunu zorla�t�r�r.
Basit fobi tedavisi kolayl�kla ger�ekle�tirilirken karma��k fobi tedaviye diren� g�sterir. Bazen de kayg� n�betleriyle beraber g�r�lebilir.

Fobinin uzun s�re ortadan kalkmay��n� psikologlar 2 nedene ba�lar:

Korkulan uyar�c�dan s�rekli ka�ma
Korkulan uyar�c� ya da nesnenin her ortaya ��kmas�yla ki�inin kendi kendine s�rekli olumsuz mesajlar vermesiyle olumlu deneyimin geli�mesini �nleme.

S�zlerime son verirken fobinin tedavi edilemez bir rahats�zl�k olmad��n� belirtmek isterim. �o�u ki�i tedavi sonucu bu davran��lardan kurtulur. Her ki�inin �zel durumuna g�re gerekli tedavi uygulanmaktad�r.
EN YAYGIN FOB� �E��TLER�:

Akrofobi: y�kseklik korkusu
Agorafobi: a��k alan
Klostrofobi: kapal� yer
Kinofobi: k�pek
Payrofobi: ate�
Zoofobi: hayvan
Antrofobi: insan
Aquafobi: su
Astrofobi: �imsek
Mizofobi: pislik, bula��c�l�k
Ofidofobi: y�lan

YALNIZLIK

Yaln�zl�k veya yaln�z kalma bir insan�n bo�luk duygusuyla kar��k kendini d�nyadan kopmu� hissetme duygusudur. Yaln�zl�k arkada� eksikli�inden veya ba�kalar�yla birlikte olma arzusundan daha da �teye giden bir duygudur. Yaln�zl�k �eken insan kendisini toplumdan kopmu� hisseder. Ba�ka insanlarla anlaml� bir ileti�ime girmekte zorluk �eker. Yaln�zl�k �eken insan i�inde bir bo�luk veya kopukluk hisleriyle doludur.

Yaln�zl�k duygusu s�radan bir yaln�z olma halinden farkl�d�r. Bazen insanlar bilin�li olarak tek ba��na kalmay� tercih ederler ve yaln�z olmaktan zevk al�rlar. Bu yaln�zl�k duygusundan farkl� bir durumdur. Yaln�zl�k duygusu istek d�� bir yaln�z kalma durumundan dolay� ortaya ��kar. Yaln�zl�k duyan insan terkedilme, d��lanma, depresyon, g�vensizlik, umutsuzluk, anlams�zl�k, de�ersizlik ve k�zg�nl�k duygular�yla doludur. Kendisinin hi� kimsenin sevgisine de�er olmad��n� d��n�r, o y�zden de sosyal ya�am�nda zorluk �eker. Bu durum yaln�zl�k duyan insan�n di�er insanlarla sa�l�kl� sosyal ili�kiler kurmas�na sekte vurabilir.

Ki�inin �evresi taraf�ndan bir kenara itilmesi gibi tarif edilse de, ya�ad�� ruh haleti ile toplumdan ve �evreden kendisini soyutlayarak i� d�nyas�na �ekilmesidir yaln�zl�k.

D�nyan�n her nesnesine organik ve hissi a� salanlar, ba�lant�lar�n�n say�s� ve ehemmiyetine g�re bunlardan kopmak istemezler. Kaybedilen de�erlerin �nemine g�re �z�nt�, keder, korku, yaln�zl�k hissi duyarlar. Ya�land�k�a bedenleri ad�na �ok �ey kaybeden insanlar, yapt�r�m g��leri azal�p sahip olduklar� imk�nlar ellerinden ��kt�k�a g��s�zl�klerini ve hi�liklerini anlarlar. Zaman i�inde bu kimselerden, �elimden bir �ey gelmez; onsuz yapamam; beni hayata ba�layan o idi: beni yaln�z b�rak�n: kimseyi g�rmek istemiyorum�..� gibi �ik�yetler duyabilirsiniz.

Ki�inin ruh� durumu iyi ise daha az yaln�zl�k hissetmektedir. �zellikle alkol alma al��kanl�� olanlar psikolojik rahats�zl�klar�n� ��zemediklerinde �areyi alkol almakta bulurlar.

Yaln�zl�k hissi ya�ayan insanlar�n y�zlerinde bu duygunun belirtileri vard�r. Genelde psikolojik ��k�nt� i�indedirler. Y�z ifadeleri anlams�zd�r. Dalg�n olarak bir noktaya bakar, her �eyden ka��p kendilerini soyutlarlar. G��s�zl�klerini ve �aresizliklerini kabullenirler. H�diseler kar��s�nda sinik, h�lsiz ve tepkisiz insanlard�r. Bu tip belirlilerin s�resi ve �iddeti, yaln�zl��a sebep olan tesirin �nem derecesi ile birlikte, ki�ide yapt�� ruh� ve beden� streslere ba�l�d�r.

S�k�nt�, depresyon, �fke, �a�k�nl�k, g��s�zl�k gibi rahats�zl�� olanlar�n hastal�klar� kronikle�ip derinle�mi�se yaln�zl�k hissi daha fazla g�r�lmektedir.

Ki�inin ruh� durumu iyi ise daha az yaln�zl�k hissetmektedir. �zellikle alkol alma al��kanl�� olanlar psikolojik rahats�zl�klar�n� ��zemediklerinde �areyi alkol almakta bulurlar. Belli bir s�re kullan�ld�ktan sonra alkol, unutma i�in yard�mc� olmaz ve yaln�zl�k duygusu daha �iddetli bir bi�imde a��a ��kar. Alkoliklerde yaln�zl�kla birlikte gelen depresyon, alkol�n dozunu art�rmada tesirli olur.Neticede, �ok �abuk etkilenen ve hayattan memnuniyetsiz g�r�nen insanlar olarak bir kenara �ekilirler. Yaln�zl�k hissi duyan insanlarda alkol t�ketiminin artt�� g�zlenmi�tir

Yaln�zl�k �e�itleri

Sosyal Yaln�zl�k
Sosyal yaln�zl�k, ki�inin sosyal �evresi ile uyum sa�layamayarak kendisini bulundu�u �evrede yaln�z hissetmesidir. Yeni bir okula naklini ald�ran ��renci, yeni bir mahalleye ta��nan aile, yurtd��na e�itim i�in giden ��renciler bir s�re sosyal yaln�zl�k �ekerler. �evre onlara yabanc�d�r ve onlar bu �evrede yaln�zd�rlar.

Duygusal Yaln�zl�k
Duygusal yaln�zl�kta sosyalli�ini ya�ayan birey sosyal hayattan zarar g�r�yor. �nsanlardan ve �evreden beklenmedik davran��lar g�ren insan duygusal olarak �evresine, hayata ve insanlara k�serek kendi k��esine �ekiliyor. �nsanlara ve hayata olan g�venini yitiren insan huzuru, onlardan ka�makta buluyor. Duygusal yaln�zl��a sebep olan olaylar�n ba��nda �l�m, ayr�l�k, terk edilme, do�al afetler sonras�nda ya�anan kay�plar yer al�yor.

Ki�isel Yaln�zl�k
Burada yaln�zl��n sebebi, sosyal ortam ya da duygular de�il ki�inin karakteristik �zellikleridir. �ok utanga� olan bir ki�i ya da insanlarla ili�kilerde s�m�r�c� veya sert olan ki�iler kendi ki�ilik �zellikleri sebebiyle yaln�zl��a mahk�m olurlar. Ya insanlarla etkile�ime ge�emezler ya da etkile�ime ge�tikleri insanlara fiziksel ya da duygusal zarar vererek onlar� kendilerinden uzakla�t�r�rlar. Ki�ilik �zelliklerinin sonucu olarak da yaln�z kal�rlar.
Bu �� durumdan birine maruz kalan insanlar e�er tekrar sosyalle�ecek kadar enerjiyi kendilerinde bulamazlarsa ya da sosyalle�meye y�nelik ihtiya�lar� ba�ar�s�zl�kla sonu�lan�rsa sarkac�n bireysellik ucunda tak�l�p kal�yorlar. Bir s�re sonra bu ki�ilerde insanlarla ileti�ime girmeye kar�� bir isteksizlik olu�uyor. Sosyalle�meye kar�� so�uyorlar. Asl�nda buradan ��kmak i�in k��k bir hareket yetecek ama bu ki�ilerin zihinleri k�s�r bir d�ng�yle d��nmeye ba�lad�� i�in durumun i�inden ��kam�yorlar. Bu durumda profesyonel bir yard�ma ihtiya� duyuyorlar ya da sevdikleri birinin gidip onlar� yaln�zl�k �ukurundan ��karmas� gerekiyor.

Psikiyatri konusunda Yaln�zl�k, sebebine ve belirtilerine g�re �e�itli isimler alm��t�r:
PS�K�YATR� VE YALNIZLIK T�RLER�
Psikiyatri konusunda Yaln�zl�k, sebebine ve belirtilerine g�re �e�itli isimler alm��t�r: �evreyle m�nasebetlerin kesildi�i depresyonla birlikte olu�an derin yaln�zl�k: kendini toplum i�inde yabanc� hissetmeyle olu�an sosyal durum yaln�zl��; beden ve �evre �artlar� iyi olsa bile hiss� �lemde beklentilere cevap al�namay�nca olu�an duygusal yaln�zl�k; i� d�nyas�ndaki �z�nt�lerden kaynaklanan (self pity), d��ar� yans�t�lmayan, g�r�nen davran��lar� normal olan gizli yaln�zl�k: depresyon, korku gibi belirtilerle birlikte a��a ��kan triad yaln�zl�k gibi �e�itlerden bahsedilebili

Korkular�mdan nas�l kurtulurum?

MsXLabs.org

Kendinizi mutsuz, �nemsiz ve umutsuz mu hissediyorsunuz? Korkular�n�z size bunu yap�yor ve hayat� ya�anmaz hale getiriyor. Peki, bunlar�n �stesinden nas�l geleceksiniz, korkular� hayat�n�zdan nas�l ��karabilirsiniz? �zel haberimiz size yard�mc� olacak, dikkatle okuyun!

Hayatlar�m�z� bizler de�il korkular�m�z y�netiyor. Hayat ak�p giderken tek yapt��m�z korkmak ve korkular�m�zdan korunmak� �ok sevmekten, yaln�z kalmaktan, ya�lanmaktan, kilo almaktan, aldat�lmaktan, sorumluluk almaktan, �l�mden, sevdiklerimizi kaybetmekten, hastalanmaktan, paras�zl�ktan, ba�ar�s�z olmaktan, insanlar�n g�venini yitirmekten ve daha pek �ok �eyden korkuyoruz� Korkuyoruz da korkuyoruz. Ve korkular�m�z�n arkas�na saklanarak hayat� �skal�yoruz�

Peki nerden kaynaklan�yor bu korkular�m�z? Bu korkular�m�zdan kurtulmak m�mk�n m�?
Korkular�m�z�n ya ge�mi�te ya�ad��m�z olaylardan ya da gelecek endi�esinden kaynakland��n� s�yleyen Spirit�el Geli�im Dan��man� G�lnur �nal, �Nelerden korkuyorsak asl�nda onu ya��yoruz. Akl�m�za gelen ba��m�za geliyor. Korktu�umuz i�in korunmuyoruz. Aksine, korktuk�a hata yap�yoruz ve kaybediyoruz� diyor.

Korkuyu bir olay� alg�lama ve ona y�kledi�imiz anlam neticesinde yaratt��m�z� s�yleyen G�lnur �nal, ge�mi�te ya�ad��m�z tecr�beler neticesinde de kar��la�t��m�z davran��lara bir tak�m anlamlar y�kleyerek korkular yaratt��m�z� ifade ediyor.

�ocuklu�umuzdan beri negatif kodlan�yoruz
Oysa her insan mutlu, �zg�r, sevgi dolu, bolluk ve bereket i�inde bir ya�am s�rme bilinciyle do�ar. Ancak hayata geldi�i andan itibaren g�vensiz, korkulu ve endi�eli bir ortam�n i�inde bulur kendini. Anne-babas� ve etraf�ndakiler taraf�ndan sistematik olarak olumsuz zihin bombard�man�na tutulan �ocuklar, bilin�sizce bo� zihinlerine bunlar� kaydeder. Bu kay�tlar�n onlar�n hayat� olaca��n� bilmeden� �zellikle de ilkokul �a�lar�nda, t�m hayat�n� etkileyecek enerjileri ve kay�tlar� kabul ederler. G�lnur �nal hepimiz i�in tan�d�k gelen olumsuz c�mlelerden baz�lar�n� bize hat�rlatarak konu�mas�n� s�rd�r�yor:

�Ko�ma d��ersin, �ok hareket etme terlersin, yeme�ini bitirmezsen arkandan a�lar, b�rak sen yapamazs�n, kazanamazs�n bo�una girme, uyumazsan sabah uyanamazs�n, elimden tut yoksa kaybolursun, dondurma yeme hasta olursun, ders �al��mazsan asla ba�ar�l� olamazs�n, onlar�n i�inde senin hi� �ans�n yok ki, bu kadar �al��man�n bir anlam� yok, �al�� al�� nereye kadar, �al��arak zengin olman�n imkan� yok, zenginler kim bilir o paray� nas�l kazan�yor, dikkat et hasta olursun, en az iki yabanc� dil bilmeden iyi bir i� sahibi olamazs�n, �niversitede okumadan asla olmaz� Bunlar� daha da �o�altabiliriz. �ocuklukta ald��m�z kay�tlar, fark edilip d�n��t�r�lmezse hayat boyu bizi etkilemeye devam ederler.�

Neyle ilgili sorun ya��yorsak ona dair korkular�m�z var
Olumsuz d��ncelerimizin temelinde genellikle i�imizde geli�ip b�y�yerek hayat�m�z� kontrol alt�na alan bu korkular�m�z�n yatt��n� s�yleyen G�lnur �nal, �Ya�am�m�zda neyle ilgili sorun ya��yorsak mutlaka ona dair ge�mi� ya da gelecek korkular�m�z var� diyerek konu�mas�n� ��yle s�rd�r�yor:

�G�zel bir hayat istiyorsak, atmam�z gereken ilk ad�m korkular�m�zla y�zle�mek� Aksi takdirde korkular�m�z olumsuz d��nceleri yarat�r ve g��lendirir. Ancak korkular�m�z� yok etmeye �al��mak yerine d�n��t�rmek i�in �aba g�stermeliyiz. �nsanlar�n kendilerini g�vende hissettikleri konforlu ortamlar�n�n de�i�mesinden korku duyarak buna kar�� diren� g�sterir. Ancak ilerlemek ve geli�mek i�in de�i�imi kabullenme cesaretini g�stermek gerekiyor. Her yenilik i�inde bilinmezlik ta��d�� i�in korku yarat�r ama bu duygunun kararlar�n�z� engellemesine izin vermeden onunla birlikte hareket etme becerisini g�stermelisiniz.�

Korkunun �imdiki zamanda var olmad��n�, kayna��n�n ge�mi� deneyimler ya da gelecek kayg�s� oldu�unu ifade eden G�lnur �nal, �Korkunuzu d�n��t�rmek i�in ge�mi�in g�lgesinden ve gelece�in kayg�s�ndan kurtulup �anda� kalmay� ba�armal�s�n�z. Ve en �nemlisi de sevgiyi hissetmelisiniz. ��inizde var olan sevgiyi a��a ��kartarak benli�inizle uyum i�inde oldu�unuz zaman kendi yaratt��n�z korkular�n da fark�n varacak ve d�n��mesine izin vereceksiniz� diyor.

Korkular�n�zla y�zle�in ve vedala��n
�Korkular�m�zla d�n�� olmayan s�zle�meler imzalam�yoruz. Korkunuzla y�zle�ip, d�n��t�rmek i�in ad�m att��n�zda s�zc�klerin b�y�s�nden de yararlan�n� diyen G�lnur �nal her g�n tekrarlaman�n faydal� olaca�� olumlama c�mlelerini ��yle s�ral�yor:

Gelecek korkusu: �Ya�am�n ak��na g�veniyorum.�
Ba�ar�s�zl�k korkusu: ��stedi�im her �eyi ba�arabilecek g��te oldu�umu biliyorum.�
De�ersizlik korkusu: �Ben �ok de�erliyim.�
Kaybetme korkusu: �Ben sahip olduklar�m� �zg�rce seviyorum.�
Yetersizlik korkusu: �Ben yeterliyim kendi i� g�c�me inan�yorum.�
Paras�zl�k korkusu: �Bolluk, bereket i�indeyim.�
Hastal�k korkusu: �Ben sa�l�kl� ya�amay� se�iyorum ve bedenime de�er veriyorum.�
Sevilmeme korkusu: �Kendimi �ok seviyorum.�

1. Korku Nedir?

MsXLabs.org

�Korku, hayatta kalabilmenin vazge�ilmez bir unsurudur.� (Hannah Arendt)

Korku, Ger�ek ya da hayali bir tehlike ya da a�r� sonucunda �iddetli bir heyecan ve deh�ete kap�lma haliyle ortaya ��kan duyusal durum.

"Korku" olgusunu tek bir c�mlede tan�mlamak, ku�kusuz �ok zordur. Buna ra�men korkuyu, irade ve mant�kla kontrol alt�na al�namayan, insan�n i�ini daraltan bir yak�n tehdit hissi olarak a��klayabilmemiz m�mk�nd�r. T�bbi a��dan bak�ld��nda korku � hemen hemen her vakada � soluk beniz, terleme, titreme veya �arp�nt� halleri ile birlikte seyreder. Korku hastal�klar� ise, korkunun �iddetli bir hali olarak kabul edilir.

Bilin�li olarak tan�nan d�� tehlike kaynaklar�na kar�� g�sterilen emosyonel tepkiye korku denir. G�nl�k hayat�m�zda huzursuzluk ve �rkme halinden deh�et duygusuna kadar s�bjektif olarak de�i�en korku de�receleri ya�ar�z. Korkunun bedensel veya fizyolojik belirtileri ise otonom sinir sisteminde ve i� salg� bezlerinde meydana gelen de�i�melerdir. Korkunun arkas�ndan yap�lan kan muaye�nelerinde serumda baz� maddelerin (adrenalin, kortizol gibi) artm�� oldu�u g�r�l�r. Deri damarlar�n�n b�z�lmesi k�llar�n dikilmesi (�rperme), kan dola��m�n�n artmas�, nabz�n h�zlanmas�, terleme ve titreme (tremor) insanda g�r�len tipik korku belirtilendi.

Anksiyete veya huzursuzluk denilen halde ise korku kayna�� bilinmedi�i halde psiko�lojik bir gerginlik vard�r. Psikolojik bozuk�luklar aras�nda hastal�k derecesine varan korkuya ise fobi ad� verilir. Fobileri olan insanlar baz� durumlara, kimselere veya nesnelere �zel bir anlam verirler ve bun�larla kar��la�t�klar� zaman korku duyarlar.

Korku genellikle bir insan�n tehdit edici bir duruma verdi�i tepki olarak tan�mlan�r. �rne�in bir �ocuk havlayan bir k�pek taraf�ndan kovalan�yorsa ya da s�n�f�n kabaday�s� bah�ede yumruklar�n� s�karak �st�ne geliyorsa korkar. Korku neredeyse herkesin ya�am�n�n belli zamanlar bir par�as� olmu�tur. �ocuklar i�in korku geli�imin normal bir par�as�d�r ve dile getirilmesi b�y�menin olumlu ve sa�l�kl� bir y�n�d�r. �ocuklar bu normal korkular arac�l��yla �evrelerine uyum sa�lamay� ve kendilerini s�k�nt�ya sokan �eylerle ba� etmeyi ��renirler. Hatta korku �ocuklar� g�vende tutan bir i�leve de sahiptir. Korku olmasayd�, �ocuklar okul bah�esinde oynar gibi trafikte ko�abilirlerdi. Anne babalar bilerek ya da bilmeyerek �ocuklar�n baz� korkular� edinmesini sa�lar; caddeye f�rlamamalar�n�, s�cak bir sobaya dokunmamalar�n�, viday� elektrik prizine sokmamalar�n� ya da g�k g�rlerken d��ar� ��kmamalar�n� s�ylerler. Bu korkular�n yerle�mesi hem �ocu�unuzun korunmas�na hem de sizin i�inizin rahat olmas�na yard�m eder.

Freud bilin�d�� s�re�ler �zerinde durmu�tur. Bilin�d�� s�re�ler, insan�n fark�nda olmad��, ancak yine davran�� etkileyen d��nce, korku ve arzulard�r. Freud'a g�re �ocukluk s�ras�nda anne baba ve toplum taraf�ndan yasaklanan davran��lar, do�u�tan gelen i�g�d�lerden kaynaklanmamaktad�r. Freud'a g�re bilin�d�� davran��lar, r�yalarda, dil s�r�melerinde, tutumlarda ve bunun yan� s�ra sanatsal ya da edebi etkinlik gibi toplumsal olarak onaylanan davran�� bi�imleriyle ifade edilmektedir.

Birey kendini, kendisi i�in �nemli olan ki�ilerden daha a�a�� durumda (stat�de) alg�lad��nda, onlar taraf�ndan onaylanma ve onlar� memnun etme gereksinimi artmaktad�r. Bireyin bu ba�kalar�n� memnun etme gereksinimi ve onaylanmama korkusu, insan olarak ba�ar�s�z olma, sayg�nl��n� yitirme, zay�f g�r�lme gibi duygu ve davran��lar�n depresyonla ili�kisi, onun bu ki�ilere ba�l�l�� veya onlara yak�n olma gereksiniminden �ok, onu boyun e�ici davran��lara y�nelten yetersizlik korkular� ile a��klanabilir.

Ruh hastal�klar� Aras�nda �e�itli fobik reaksiyonlar (agorafobi, klaustrofobi vb.) vard�r. Yabanc�lardan korkmak, (ksenofobi), sos�yal korku �ekli, kedi, k�pek, fare, �r�mcek ve y�lan korkusu �zel korku bi�imleridir.

2. Korkunun Nedenleri

Yeni ve bilinmeyen her �ey insana �rk�nt� verir. �ocu�un da g��s�zl�� ve bilmediklerinin �oklu�u d��n�l�rse, �zellikle ilk y�llarda korkular�n �oklu�u daha rahat anla��labilir. �ocuk �evresini tan�d�k�a, beden g�c� ve zihin yetenekleri geli�tik�e, korkular�n� bir bir yener. Bir bak�ma insan yavrusu, �evresinden ve kendi i�inden gelen korkular� yene yene olgunla��r. �rne�in; bir bebek i�in her �ey korkutucudur; g�r�lt�ler, al��lmam�� nesneler, yabanc� bir y�z gibi... Ayr�ca bebek, ac�kma, susama, alt�n�n �slanmas� gibi kendi i�inden gelen nedenlerle de korku tepkisi g�sterebilir.[4]
Korku, bir�ok tehlikeli durumlar yaratan bir heyecan halidir. Herkes korku ve kayg� ya�ar. Korku asl�nda, tehlikeli durumlardan sak�nmam�za yard�m eden sa�l�kl� ve uyum sa�lay�c� bir tepkidir. Korku hayali �eylere tepki olarak g�sterildi�inde veya normal g�nl�k i�leyi�i aksatt��nda problem olmaya ba�lar. Korkunun a��r� geli�imi ve s�reklili�i Fobi'leri yarat�r. �ocuklar�m�z�n hissetti�i korkular�n olas� nedenleri �unlard�r:

Bedensel bozukluklar, hastal�klar ve kazalar �ocuklarda k�kl� korkular�n yerle�mesine neden olabilir.
�ocuklar� korkutmalar (cin, �eytan, gulyabani vs. �yk�leri anlatarak),
�ocuklar� tek ba�lar�na b�rakma yoluyla onlar� korku verici ya�ant�larla tek ba��na b�rakmak,
Yan�ndaki insan�n korktu�u �eylerden korkmas� yani taklit�ilik geli�tirmek yoluyla
Korkuyu e�itimde bir motive arac� olarak kullanmak (yaramazl�k edersen....olur vs.)
�ocu�un ve gencin ge�irmi� oldu�u �oklar (bo�ulma tehlikesi ge�irmi� �ocuk denizden korkar vs.).

�ocuklarda belli korkular belli geli�me a�amalar�nda yayg�nd�r. Burada normal olan korkular�n onlar�n g�r�ld�� ya� d�nemlerini belirtmek istiyoruz.

0 � 6 Ay G�r�lt�l� sesler
6 � 9 Ay As�l bak�c�n�n d��ndaki yeti�kinler ve d��mek
2. Y�l G�k g�r�lt�s�, canavarlar, b�y�k nesneler (arabalar, trenler vs)
3. Y�l Hayvanlar, karanl�k, yaln�z kalmak
4. Y�l B�y�k hayvanlar, anne ve baban�n geceleri veya i�e gitmek i�in yaln�z b�rakmas�
5. Y�l Karanl�k, d��mek, k�pekler
6. Y�l Canavarlar, hayaletler, b�y�c� kad�nlar, h�rs�zlar, yata��n alt�ndaki bir �eyler veya birileri, di�le ilgili i�lemler

Bu ve benzeri korkular �ocuklarda �ok yayg�nd�r. Bunlar tahmin edilenden �ok fazla s�rmedi�i ve/veya a��r� ka�mad��, normalden sapmad�� m�ddet�e �ok fazla endi�elenmeye gerek yoktur. �o�u �ocuk onlar� terk edecektir. Anne ve babalar sadece �ocu�un i�ini rahatlatmal� ve d�zenini s�rd�rmelidir. �rne�in canavar korkusuyla �ocu�un uyku saatinin aksat�lmas�na veya yerinin de�i�tirilmesine izin verilmemelidir. Bu ka�ma, sadece korkunun g��lenmesine hizmet edecek ve onu sakinle�tirmek daha da zorla�acakt�r.

�ki-�� ya� �ocuklar� y�ksek seslerden, tuvaletin �ekilmesinden, elektrik s�p�rgesinden, g�k g�r�lt�s�nden �rkerler. ��-d�rt ya�lar�nda bunlara karanl�k, dilenci, h�rs�z, polis ve �c� korkular� eklenir. Bu ya�larda anne-babadan ayr� kalmak tedirginli�e yol a�ar. Kalabal�kta, birka� dakika annesinden ayr� kalan ��-d�rt ya� �ocu�unun u�rad�� panik herkes�e bilinir. �ocuk y�rt�n�rcas�na a�lar; g�zlerinden korku ve �a�k�nl�k okunur. �o�u kez de alt�n� �slat�r. Balta girmemi� bir ormanda tek ba��na yol arayan yeti�kin bir insan�n durumu da bu �ocu�unkinden farkl� de�ildir. �ar��da pazarda baz� konularda �srarc� davranan �ocuklara anneler bundan yararlanarak kolayca susturur: "Uslu durmazsan b�rak�r giderim!" derler.

Ger�ekten �ocuklar i�in d��n�lebilecek en b�y�k korku anne-babadan ayr� d��mek, ortal�kta kalmakt�r. Her tehlikede s��nd�� anne-babas�n�n kendisini b�rak�p gitmesi olas�l��, �ocu�u s�n�rs�z bi�imde tedirgin eder; g�venini sarsar. D�rt ya��nda doru�a varan korkularda yava� yava� azalma g�r�l�r. Korkular daha somutla��r. K�pekten, d��p yaralanmaktan, bir yerinin s�yr�l�p �izilmesinden, kesilip kanamas�ndan korkulur.

Anaokulundan d�n��te anneyi evde bulamamak da �ocuk i�in katlan�lmas� g�� bir �eydir. Alt� ya��nda, korkularda yeni bir artma g�zlenir; hayalet, cad� ve hortlak korkusu alevlenir. "Karyolan�n alt�nda biri var" diye odalar�nda yatmaktan �ekinirler. Yang�ndan ve h�rs�zdan korkarlar. Filmlerin �ok etkisinde kal�rlar. Bu ya�lardan sonra genellikle korkularda yat��ma olur ama eski korkular�n arada bir depre�mesi ya da yenilerin ortaya ��kmas� da ola�and�r.

�ocuklar deneylerinin az, d��nme yeteneklerinin s�n�rl� olmas� nedeniyle, g�rd�klerini ve duyduklar�n� ger�ek�i olarak de�erlendiremezler. Benzeterek, g�rd�klerini �arp�tarak, abartarak, s�sleyerek korkulu sonu�lar ��karabilirler. Bodrumda g�rd�kleri korkun� hayvandan, karanl�k odada saklanan umac�dan and i�erek s�z edebilirler. �ocukluk �a��n�n bu �zellikleri g�z �n�ne al�n�rsa, �ocuklar� korkak yeti�tirmenin �ok kolay oldu�u sonucu ortaya ��kar Kimi evde �ocuk, korkutulmad�� halde �rkektir, korkakt�r. Anneler �ocuklar�n� hi� korkutmadan e�ittiklerini �v�n�le s�ylerler, do�rudur. Ancak, yap�lan g�r��me, annenin kendisinde bir�ok korku oldu�unu ortaya ��kar�r. Bunlar yanlar�na kedi k�pek yakla��nca �rk�p s��rayan, evde b�cek g�r�nce ��l�� basan, kocas� evde yokken �ocuklar�n� yan�na almadan yatamayan annelerdir. Ya da �ocuklara s�k s�k kap�y� yabanc�lara a�mamalar�n� ��tleyen, kap�ya ikiden �ok kilit ve s�rg� takt�ran annelerdir. K�sacas� b�yle bir evde korkutma yoktur ama annenin a��r� korkakl�� ve �rkekli�i �ocuklara bula�m��t�r.

Korkutma y�nteminin hi� kullan�lmad�� evlerde s�kl�kla g�r�len ba�ka bir durum da, a��r� koruyucu ve kollay�c� tutumdur. Bu tutumla yeti�en �ocu�a, "Aman d��ersin!" , "�ocuklara sokulma d�verler.", "Sen kar��ya ge�emezsin, dur ben ge�ireyim." siyerek �evrenin tehlikelerle dolu bir yer oldu�u inanc� a��lan�r. �ocuk ad�m atsa yan�nda birisi vard�r ve yard�ma haz�rd�r. �zg�rl�� bu denli k�s�tlanm�� bir �ocuk, neyin tehlikeli, neyin tehlikesiz oldu�unu ��renmeye olanak bulamaz. Her �eyden �rker, kendi g�lgesinden bile korkar. Burada "sak�nan g�ze ��p batar" s�z�n�n ger�e�i yans�tt��n� s�yleyelim. Denemeye f�rsat verilmedi�i i�in kendine g�veni geli�memi� bir �ocuk, elbette ilk denemelerinde d��ecek ya da �rk�t�c� bir durumla kar��la�acakt�r. �lkemizde annelerin, bunald�k�a �ocuklar�na uygulad�klar� bir sindirme y�ntemine de de�inmek gerekir. Bu "beni �zersen hastalan�p �l�r�m, annesiz kal�rs�n!" ya da benzeri s�zlerle �ocu�u bir yandan su�lama, bir yandan da sindirme ve kendine ac�nd�rma y�ntemidir. Bu y�ntemle, �ocuk bir s�re i�in sindirilebilir, i�ten i�e tedirgin olur, her hastalan��nda annesinin yan�na ko�ar merakla sorular sorar. Hele anne birka� kez, kar� koca kavgas�n�n ard�ndan fenal�k ge�irmi� ya da ba� a�r�s�ndan dolay� uzan�p yatm��sa, �ocuk bu s�zlerin do�rulu�una iyice inan�r.

Kimi evlerde, s�k ba�vurulan bir y�ld�rma y�ntemi de Allah'� yard�ma �a��rarak uygulan�r: "Sus, Allah baba seni ta� eder! �arp�l�rs�n! Allah'� her yapt��n� g�r�r!" Bu yola s�k s�k ba�vurulursa, �ocuk kendini k�t� g�rmekle kalmaz Allah'a kar�� bir �fke de geli�tirir.

�ocuklarda g�r�len kimi korkulardan anne-baba sorumlu tutulamaz. Aile ve �ocu�un elinde olmayan bir�ok neden �ocukta korkuyu ba�lat�labilir ya da ola�an sayd��m�z korkular�n artmas�na ve uzamas�na yol a�abilir. Kaza ge�irmek, evin soyulmas�, ev d��nda korkutulmak, deprem, yang�n, su bask�n�, y�ld�r�m gibi olaylar etkisi eri�kin ya�lara dek s�ren izler b�rakabilir. �ocu�un ev d��nda tan�k oldu�u b�y�k kavgalar, yaralanmalar ya da �l�mle biten kazalar da �ocuklar� belirli bir s�re tedirgin eder. S�k s�k hastaneye yatan, arka arkaya ameliyatlar ge�iren �ocuklarda da korkular�n yer etmesi do�ald�r.

3. Sa�l�kl� Korku ve Patolojik Korku

Korku, her �eyden �nce sa�l�kl� ve insan�n hayatta kalabilmesine yard�mc� olan bir duygu halidir. Korku �ncelikle, hem kendi kendimiz, hem de �evremizdeki insanlar i�in sa�duyulu ve itinal� olma yetisini kazand�r�r bize. Nas�l a�r�n�n beden i�in �nemli bir alarm fonksiyonu varsa, korkunun da hayati bir �nemi s�z konusudur. �rne�in korkmadan ve a�r� hissetmeden ate�e yakla�abilseydik, hayati tehlike arz edebilecek yan�klara maruz kalmam�z �ok kolay olurdu. Yani, korkunun da sa�l�k a��s�ndan �nemli y�nleri vard�r ku�kusuz. Bu durumda ger�ek korku olarak tabir edilen olgudan bahsedilir: D��ar�dan gelen bir tehlike kar��s�nda insan; bedenen, hissi olarak ve ak�l seviyesinde alarma ge�irilmektedir. Ancak korku olgusunun nas�l ya�and��n� veya alg�land��n� da herkes bilir. �rne�in bize korku veren duruma ba�ka bir anlam vermek suretiyle: Geceleri evimizde sesler duydu�umuzda, bunu evde bulunan muhtemel soygunculara de�il, �rne�in evin i�inde dola�an kediye yormaya e�ilim g�steririz. Ancak makul bir �l��de ger�ek korku hissine sahip olmak da �nemlidir. Bu korkunun dozu, risk ta��yan bir olayda haz�rl�ks�z yakalanmayacak kadar yeterli olmal�, ancak tepki g�steremeyecek kadar da ("korkudan donakalma") fazla olmamal�d�r. ��te g�rd�n�z: hem a��r� korku, hem de korkusuzluk derecesine varan az korku halleri, hastal�k �zelliklerini ta��maktad�r. A��r� korku halinde mutlaka yard�ma ihtiyac�n�z var demektir, �stelik ya�am kaliteniz de k�s�tlanm�� olacakt�r. Ancak korkusuzluk halinde sosyal a��dan topluma uyumlu ve de ba�ar�l� olman�z m�mk�nd�r. Korku olgusunun bu her iki t�r�n�n de hastal�k niteli�i ta��mas�na ra�men, a��r� korku vakas�n�n daha �nemli oldu�u da bir ger�ektir.

4. Korku Ko�ullamas�

korku ko�ullanmas� , g�ndelik hayatta daha �nemli bir rol oynar. �o�umuz korku ko�ullanmas� t�r�nde deneyimler ge�irmi�izdir; bu deneyim ve korkular �evreye yapt��m�z uyum (veya uyumsuzlu�un) temelini olu�turmu�tur, insanlarda korku ko�ullanmas�n�n psikolojide �ok �nl� bir �rne�i, Albert adl� 11 ayl�k bir erkek �ocu�un vakas�d�r.

Deneyin ba�lang�c�nda Albert'in hayvanlardan korkusu yoktur. Kendisine beyaz bir tav�an sunuldu�unda sevin� g�sterilerinde bulunmu� ve hayvandan uzakla�mak i�in hi� bir �aba g�stermemi�tir . Ancak daha sonra kendisine bir fare g�sterilirken �ok �iddetli bir g�r�lt� duymas� sa�lanm��t�r. �iddetli g�r�lt�ler genellikle �ocuklar i�in, hatta hepimiz i�in, korku uyand�r�c� uyar�c�lard�r . Ses Albert'in geriye do�ru �ekilmesine neden olmu�tur. Beyaz farenin g�sterilip hemen arkas�ndan �iddetli bir g�r�lt�n�n verilmesi i�lemi, bir�ok kez tekrar edilmi�tir. Daha sonra, �nceleri korku uyand�rmam�� olan beyaz tav�an, Albert'e yeniden g�sterilince, bu kez tav�an�n sadece g�r�n�m�nden bile korkan Albert ondan uzakla�maya �abalam��t�r. Hatta bu korku di�er t�yl� beyaz nesnelere, �rne�in bir insan�n y�z�ndeki beyaz sakala kar�� da g�sterilmeye ba�lam��t�r. Tav�ana ve di�er t�yl� beyaz nesnelere bu ge�i�, bir sonraki b�l�mde ele al�nacak olan uyar�c� genellemesi olay�n� g�stermektedir. �u halde, korkuyu ko�ullanmak i�in gerekli olan �ey n�tr bir uyar�c�y� , do�al ya da ko�ulsuz bir korku uyar�c�s�yla e�le�tirmektir. Korku ko�ullanmas�n�n �nemli bir �zelli�i �ok �abuk, adeta bir anda olu�mas�d�r. Salya ko�ullanmas�n�n ger�ekle�mesi i�in bir�ok tekrar gerekir, oysa korku ko�ullanmas� birka� tekrarda olu�ur.

Bo�ulma ge�iren bir insan�n suya kar�� ok �iddetli bir korku geli�tirmesi s�k s�k g�r�len bir olayd�r. "The Locomotive God" (Leonard, 1927) adl� kitapta ��yle bir yaka anlat�lmaktad�r: Evinden birka� sokak uzakta dola��rken tren raylar�na �ok yakla�an bir �ocuk, ge�en bir trenin ��kard�� buharla ha�lanm��t�r. Y�llar sonra, bir profes�r ve ozan olan bu ayd�n ki�i evinden ya da evinin yak�n �evresinden uzakla�mas� gerekti�inde �ok �iddetli bir korku g�stermektedir.

5. Korkunun Geli�imi

Korkumuz, ancak hayat�m�z s�recinde geli�en bir olgudur. Yani ne "�dlek" olarak, ne de �zellikle cesur ve korkusuz bir insan olarak d�nyaya geliriz. G�zle g�r�l�r ilk korku reaksiyonlar�n�, bebeklerin d�rd�nc� ila alt�nc� aylar� aras�ndaki d�nemlerde alg�layabilmemiz m�mk�nd�r. �ocuklar�n ebeveynlerinden uzun s�re uzak kalmalar�na katlanmalar�, i�lerinde bu �ah�slar�n bir imaj�n� muhafaza edebildikleri s�rece m�mk�nd�r.
Bebe�in anneye ba�lanmas�n�n en �nemli nedenlerinden birisi de annenin bebekteki korkuyu azaltma kapasitesidir. Bebeklik ve erken �ocukluk d�neminde, yeni bir durumla kar�� kar��ya kal�nd�� zaman, �ocu�un g�sterece�i tepkide, annenin tepkisi �ok belirleyicidir. �ocuk, �rne�in ilk kez bisiklete binmeyi ��renecekken annenin y�z�ndeki ifadeyi ve davran��lar�n� inceler. E�er anne, �ocu�a destek veriyorsa ve onun gittik�e kendine g�ven kazanmas�n� ve ba��ms�z olmas�n� sa�l�yorsa, �ocuk bisiklete binmeyi zevkli bir durum olarak alg�layacak ve b�t�n dikkatini bu etkinli�e y�neltecektir. �te yandan, anne ya da �ocukla ilgilenen di�er bir ki�i, �ocuk bu ��renme s�recini ya�arken s�rekli endi�eli bir y�z ifadesiyle onu izler ve uyar�larda bulunursa veya onu azarlarsa, �ocuk dikkatini vermesi gereken etkinlikten ziyade, hayat�nda kendisi i�in �ok �nemli olan ki�iyle ilgilenecek ve o durumla ba�lant�l� olarak ortaya ��kan endi�esi giderek y�kselecektir. Bu da, �ocu�un o durumdan ka��nmas�na ve bir daha kar��la�mak istememesine neden olacakt�r. Bu ka��nma davran��na biz �korku� diyoruz.

Korku bir ka��nma davran�� olarak ortaya ��kabilece�i gibi bir �artlanma olarak da ortaya ��kabilir. Bebeklik d�neminde y�ksek sesten korkman�n normal oldu�undan bahsetmi�tik. Bu d�nemde, bebek tam banyosunu yaparken, d��ar�da �ok b�y�k bir g�r�lt� meydana geldi�ini varsayal�m. Bu talihsiz durum, bebe�in bir su veya banyo fobisi geli�tirmesine neden olabilir.

Ka��nma ve �artlanman�n yan� s�ra korkuya neden olan bir di�er fakt�r de endi�elerdir. Endi�enin yaratt�� korkuya en �ok karanl�kta ve uykuya dalarken yaln�z kal�nd��nda rastlan�r. �ocuk, yakla��k 3 ya��ndan itibaren toplumun kurallar�yla annesi ve babas� arac�l��yla daha �ok tan��maya ba�lar. Art�k istedi�ini yapmada eskisi kadar �zg�r de�ildir. Bunun sonucunda, �ocuk kendini bu s�k�nt�l� duruma sokan anne ve babas�na kar�� bir �fke duymaya ba�lar, ancak bu duygusunu onlara yans�tmaya �ekinir. Yine de b�yle bir duyguya sahip oldu�u i�in su�luluk hisseder. Ona rahats�zl�k veren bu durumla ba� edebilmek i�in, anne ve babas�n� ya da genel olarak toplumu ve kurallar� temsil eden bir tak�m korkutucu fig�rler bularak, korku ve su�luluk duygular�n� onlara yans�t�r; bunlar bir cad�, hayalet ya da ejderha olabilir. Uykuya dalmadan �nce �ocuk bilin�le bilin�d�� aras�ndad�r. ��inde biriktirdi�i �fkelerin fark�na var�r, bunlar� bast�racak g�c� kendinde bulmakta zorlan�r. O zaman da, asl�nda bu duygular�n ya�anmas�na neden olan, ama ayn� zamanda ona destek olan ve g�ven veren annesini ya da babas�n� yan�nda ister. Onlar yan�nda oldu�u zaman onlar�n varl��ndan ve sevgisinden emin olur ve uykuya dalabilir. Karanl�k da �ocu�un kendini, yine kontrol�n� kaybetmi� olarak hissetti�i bir and�r ve endi�e vericidir. Bu endi�eyle ba� etmek i�in yine bir d�� deste�e ihtiya� duyabilir.

�ocukluk psikolojisi a��s�ndan korkunun geli�imine gelince �unlar� s�yleyebiliriz: Do�du�u andan itibaren, �evresiyle �e�itli ili�kiler i�erisine giren �ocuk i�in asl�nda herhangi bir korku objesi s�z konusu de�ildir. Genellikle �ocuklarda korkular 2-3 ya�lar�nda ortaya ��kmaktad�r. Bu ya�lar ise, zihni geli�imin ba�lad�� a�a rastlamaktad�r. �ocu�un, daha birka� ayl�k iken y�ksek sese kar�� a�layarak tepkide bulunmas� ise, korku co�kusunun sadece bir belirtisidir.

Korkular genellikle ya�a paralel olarak artmaktad�r. Ancak bir �ocu�un ne zaman neden korkaca��n� tespit etmek olduk�a zordur. ��nk� daha �nce de belirtti�imiz gibi, korkunun -meydana geli�inde, �evre �artlar�, ge�mi� ya�ant�lar ve o andaki psiko-fizyolojik durum rol oynamaktad�r. Mesela, k�y �ocuklar� incelenmi� ve korkuya sebep olan fakt�rlerin u'ini hayvanlar�n olu�turdu�u tespit edilmi�tir.

Bat�'da yap�lan bir ara�t�rmada ise, �dokuz ya��ndaki �ocuklar�n @'�ndan fazlas�n�n korkular�n�n bedensel zarar, soygunlar, �ocuk h�rs�zlar� ya da �l�m ve hayvanlar �evresinde yo�unla�t�� belirtilmektedir.

G�r�l�yor ki bir b�lgede hayvan korkusu birinci s�rada yer al�rken bir ba�ka b�lgede son fakt�r olabilmektedir. Bat�'da soygun ve �ocuk h�rs�zl��n�n ilk s�rada yer almas� ayr�ca dikkatle incelenmesi gereken bir ba�ka konudur.

�ocuklarda rastlan�lan korkular�n '�n�n hatal� ve yanl�� e�itimden kaynakland�� ger�e�i, bizi korkunun en �nemli nedenine g�t�rmektedir. ��nk� hakk�nda hi� bir fikre sahip olmad�� herhangi bir �eyi �ocuk, -telkin vas�tas�yla- sevebilir veya ondan korkabilir. Ergenlikte korku tepkisi bir anlamda �ocukluktakiyle e�de�erdir. Korkular �ocuklukta ba�lar ve ergenlikte devam etme e�ilimi g�sterir. �niversite seviyesinde yap�lan bir incelemeye g�re, ergenlik �a�� y�llar�n�n sonlar�nda yani yeti�kinlik y�llar�n�n ba�lang�c�nda bulunan kimseler h�l� �ocukluk �a�lar�ndan kalma korkular�yla birlikte ya�amaktad�rlar. Gen�likte korku heyecan� ile ilgili de�i�iklikler �nitel� olmaktan daha ziyade �nicel�dir. Art�k gencin ilgi sahalar� de�i�mektedir. Ergenin ilgilendi�i faaliyetlerin sonucunu kestirememesi ve toplumdaki yerini yitirme endi�esi �ocuklu�a g�re daha farkl� korkulara neden olabilir. Sonu� olarak �unu belirtmeliyiz ki, korku ve endi�e ya�tan ya�a ve k�lt�rden k�lt�re farkl�l�k arz edebilir. Bunda inan��lar�n ve �ocukluk d�neminde al�nan telkinlerin b�y�k rol� vard�r. Ya� ilerledik�e, �evreyle olan ili�kilerin artmas� sonucu korkular�n giderek azald�� veya mevcut korkular�n daha anlaml� bir zemine oturdu�u g�r�l�r. Bu durum ayn� zamanda ki�inin e�itimi ve ya�ant�lar� ile de ba��nt�l�d�r.

Korkunun bir di�er kayna�� da, �ocu�un ba�kalar�n� korktuklar� durumlar i�inde izlemesidir, yani korkuyu g�rerek ��renmesidir. �rne�in, �ocuk annesini u�a��n i�inde bembeyaz olmu� bir y�zle g�r�r ve annenin panik i�inde oldu�unu anlarsa, o da u�aktan korkmaya ba�layabilir.

Ayr�lma korkusunda, korkunun nedeni genellikle �ocuk de�il annedir. Anne, �ocu�un kendisinden ayr�l�p, �rne�in okula ba�lamas�n� istemez ve bunu �ok dolayl� ve ince mesajlarla �ocu�a aktar�r. Anne, �ocu�a, o okula ba�lad��nda kendisinin b�t�n g�n onu bekleyece�ini, bunu yaparken onu �ok �zleyece�ini, birlikte ne kadar g�zel zaman ge�irdiklerini anlatmaya ba�lad��nda ve bunu uzunca bir zaman s�rd�rd��nde, �ocuk okula ba�lamay� adeta annesine ihanet etmekle e�anlaml� tutmaya ba�lar ve okula gitmek istemeyebilir. Bu da okul fobisi veya ayr�lma endi�esi olarak tan�mlanabilir.

Sonu� olarak �ocukluk d�neminde �ok �e�itli nedenlerden kaynaklanabilen, �ok �e�itli tiplerde korkular olabilece�ini g�rd�k. �ocukta korkuyla ba� ederken, korkunun bir ya� d�neminin �zelli�i mi oldu�u, korkuya neden olan belli bir olay�n olup olmad�� iyice ara�t�r�lmal�d�r. Anne ve babalar, �ocukla kurduklar� ili�kiyi g�zden ge�irmeliler, �ocukla birlikte bu konuyu ele almal�lard�r. B�t�n bunlara ra�men �ocu�un korkusunda bir azalma olmuyorsa, bu konuyla ilgili profesyonel bir yard�m aramakta yarar vard�r.

6. Korkunun Motive Edici Etkisi

Uyand�r�lan korku derecesi ile bunun tutum ve davran��lar �zerindeki etkisi �e�itli ara�t�rmalarla incelenmi�tir. Bu konu daha �ok sosyal psikoloji ve ileti�im uzmanlar�n�n dikkatini �ekmektedir.

Korkunun y�ksek d�zeyde olmas�n�n �ocuklarda olumsuz y�nde tesir yapt�� bilinmektedir. ��nk� �ocuk, korku ile olu�turulmak istenen davran�� de�i�ikli�inin sebebini bilmemekte ve korkuyu i�selle�tirememektedir.

Ka��t��ba��, bir faraziye ile bu konuyu ��yle a��klamaktad�r: �rne�in, ders �al��may� sevmeyen Fatma'n�n bu davran��na b�y�k bir ceza ile mi yoksa k��k bir ceza ile mi korkutarak engel olmak daha etkilidir?

Fatma ders �al��mak istememektedir. Bu tutumuna ters d��en bir davran�� yani ders �al��mas� sa�lanm��t�r. B�y�k bir ceza s�z konusu ise, Fatma, davran��n� bu cezaya �arp�lmamak i�in yapt��n� d��necek, ders �al��may� sevmeme tutumunda herhangi bir de�i�iklik olmayacakt�r. Yan�nda kendisini cezaland�rabilecek bir b�y�k var iken Fatma ders �al��acak, fakat kendi kendine kal�nca -tutumu de�i�memi� oldu�undan- yine �al��mayacakt�r.
Oysa k��k bir ceza ile Fatma'n�n ders �al��mas� sa�lanm��sa durum farkl�d�r. Fatma ders �al��ma davran��n�, bu hafif ceza ile kendi kendine a��klayamayaca�� i�in, yani bu kadar az bir cezadan kurtulmak i�in bu kadar tats�z bir i�in yap�lmas� pek akla yatk�n olmayaca��ndan, onu bir i� nedenle a��klayacakt�r. Yani, Fatma tutumunu davran�� do�rultusunda de�i�tirerek asl�nda ders �al��maktan o kadar nefret etmedi�ine, hatta belki �al��maktan ho�land��na kendisini inand�racakt�r.

Gen�lerde ve yeti�kinlerde y�ksek korkunun toplumsall�k �zerinde yo�un motive edici etkisi oldu�u bilimsel ara�t�rmalarla ortaya konmu�tur: Schachter'in 1959 y�l�nda bu konuda yapt�� deney �zetle ��yledir: Kendilerine, yap�lan ara�t�rman�n elektrik �okunun etkileri ile ilgili oldu�u s�ylenen deneklerden bir gruba elektrik �oku hakk�nda y�ksek d�zeyde korkutucu bilgiler, di�er gruba da d��k korku d�zeyinde rahatlat�c� bilgiler verilmi� ve ilk grubun ikincisinden daha fazla korktu�u g�zlenmi�tir. Elektrik �okuna ba�lanmadan, isteyenlerin odalarda birlikte veya yaln�z olarak beklemeleri gerekti�i s�ylenmi�tir. Korku d�zeyi y�ksek olan deneklerin b.5 oran�nda birlikte bekledikleri, bu oran�n d��k korku d�zeyinde 3 oldu�u tespit edilmi�tir. Buradan y�ksek korku d�zeyinin toplumsall�k e�ilimini art�rd�� anla��lmaktad�r.

Y�ksek korkunun bu noktadaki motive edici etkisi evrenseldir. Ancak farkl� konulardaki korkular�n e�itim ve zek� d�zeyine g�re farkl� ki�ilikteki insanlarda de�i�ik etkiler yapt�� ortaya konan ba�ka ara�t�rmalarla belirlenmi�tir:

1953 y�l�nda Janis ve Feshbach taraf�ndan yap�lan bir deneyde �� grup dinleyiciye di� s�hhati ve bak�m� konusunda foto�raflar da kullan�larak konu�ma yap�lm��t�r. Bu konu�malardan biri �ok korkutucu olarak haz�rlanm��, di�lere bak�lmad�� takdirde �e�itli hastal�klar�n meydana gelebilece�i �ne s�r�lm�� ve �ok �irkin g�r�n��l� di� ve a��z hastal�klar�n�n foto�raflar� g�sterilmi�tir. Di�er iki konu�ma, orta derecede ve az derecede korku meydana getirecek �ekilde haz�rlanm��t�r.

Bu i�lemler sonunda, yukar�daki toplumsalla�ma deneyinin aksine, az korku yarat�c� ileti�imin en etkili oldu�u g�r�lmektedir. Bu gruptaki dinleyicilerin 6's�n�n di� bak�m�na daha fazla �nem verdi�i g�r�lm��t�r. Kuvvetli korku yarat�c� ileti�im sonucunda ise deneklerin sadece %8'inin davran��lar�nda bu t�r bir de�i�me g�r�lm��t�r.

Denekler, a��r� korku yarat�c� ileti�ime inanmam��lar, bir art niyet olabilece�ini d��nm��ler, onu ��phe ile kar��lam��lard�r. Yani kendilerini savunmu�lard�r. A��r� korku verici ileti�im �ok rahats�z edici oldu�undan, ki�i bu s�k�nt�dan kurtulmak i�in ileti�imi reddetmektedir. Buna, a��r� korkuya kar�� benli�i savunma da diyebiliriz. Y�ksek korku, dinleyicide korunmak i�in engelleyici tepkiler ��retti�inden beklenen tutum de�i�imi meydana gelmemektedir.

Daha sonra yap�lan baz� ara�t�rmalar, tam tersine korkutulan ki�inin, etkili davran��a ge�ti�ini g�stermektedir. Bu konuda bir seri ara�t�rma yapan Leventhal, bir deneyde, dinleyicileri, sigara i�meyi b�rak�p g��s r�ntgeni �ektirmelerini �ng�ren ileti�ime tabi tutmu�tur. �� ayr� �ekilde �� denek grubuna verilen ileti�im, �ok, orta ve az korku uyand�racak bi�imde haz�rlanm��t�r. �ok korku sa�lamak i�in bir de kanser ameliyat� i�eren renkli bir film g�sterilir. Sonu�, �ok korku i�eren ileti�ime hedef olmu� deneklerin bu ileti�imden en �ok etkilendiklerini, bunlar�n sigaray� b�rak�p g��s filmi �ektirdiklerini g�stermi�tir.

Anlat�lan ayr� iki deneyde ki�iler aras� farkl�l�klar�n �n plana ��kt��n� g�r�yoruz. Leventhal'in bulgusu �zellikle kendine g�veni y�ksek olan kimseler i�in, Janis ve Fesbach'in bulgusu ise, kendine g�veni az olan kimseler i�in ge�erli g�r�nmektedir. Yani, kendine g�venen kimse, �ok korkutucu bir ileti�ime hedef olunca hemen tedbir al�c� bir davran�� g�sterebilmekte, kendine g�venmeyen kimse ise bu t�r bir ileti�imi kabul etmeyerek kendini -deveku�unun ba��n� kuma sokmas� misali- korkuya kar�� korumaktad�r.

Ancak, Leventhal'in elde etti�i ilgin� bir sonu� da ��yledir: kendine g�veni az olan kimseler, korkutucu ileti�imden bir m�ddet sonra, kendine g�venen kimseler gibi davranabilmektedirler. Bunu ��yle a��klayabiliriz: Kendine g�veni az olan kimseler, sorunlarla ba�a ��kmakta zorluk �ekerler. H�lbuki daha hafif bir korkunun alt�nda ezilmeden harekete ge�ebilirler. Fazla korku durumunda ise bir m�ddet sonra, korkunun ilk uyu�turucu etkisi ge�ince -kendine g�venen denekler gibi- sorunu ��z�mleyici davran��a ge�erler.

Yukar�da bahsedilen deneylere benzer deneyler yap�lm��, benzer ve tutarl� bilgiler elde edilerek korkunun tutum de�i�ikli�ini kolayla�t�r�c� etkisi oldu�u ispatlanm��t�r. Ancak korkunun motive edici etkisinin ki�inin benlik yap�s� ve ruh sa�l�� a��s�ndan de�eri ayr� bir tart��ma konusudur. �z Sevgi ve korku insan i�in do�al duygulard�r. Ancak il�h� kel�mdan hareketle insan�n mayas�n�n a�kla yo�ruldu�unu s�ylersek, a�k ve sevginin insan� daha �ok etkiledi�ini, bir ba�ka ifadeyle insan� daha �ok d�n��t�rd��n� d��nebiliriz. Korku ise insan olarak s�n�rlar�m�z� hat�rlatan bir kavramd�r.

Sevginin insan� motive edici etkisi, korkunun motive edici etkisinden daha yo�un ve daha kal�c�d�r. Yeti�kinlerde korku, nesne ve alg�lama a��s�ndan uygun bir zemin varsa insan� tutum de�i�ikli�ine g�t�rmekle birlikte �ocukluk ve ergenlikte bu tutum de�i�ikli�i kal�c� veya yeterince anlaml� olmamaktad�r.

7. Korku ve Fobi

Korku normal ve olduk�a s�radan bir duygudur. Ho� bir duygu de�ildir baz� durumlarda yararl� oldu�unu kabul etmek gerekir. Tehlikelerden korur hatta uygun dozlarda motive edici bile olabilir. A��r� ve panik �eklinde olursa tam tersine bizi engeller. Korkunun objesi ger�ek ya da hayal �r�n� olabilir. Korku mant�kl� ya da mant�ks�z (usd��) olabilir. ��te bu irrasyonel olanlara fobi ad� verilir. Fobi Yunanca bir kelimedir (phobos) anlam� ka�makt�r. Ad�ndan da belli oldu�u gibi fobi korku ile ka��nma aras� bir duygudur.

Fobi, psikiyatrideki tarifine g�re bireyin bir �eyden korkusu ona sa�ma ve mant�ks�z gelmesine ve bundan korkmamal�y�m demesine ra�men bu korku ve ka��nmadan kendini al�koyamamas�d�r. Bunu sa�ma buldu�u i�in ba�kalar�na anlatamamas�, hayat�n�, ya da bir i�levini aksatmas� nedeniyle duyulan s�k�nt�, �zd�rap ve engelleme durumu da fobinin bir par�as�d�r.

Fobi ile korku ya da korkakl�k farkl� olgulard�r. Fobik ki�i sadece fobik oldu�u �eyden ka��n�r. Ba�ka konularda ise olduk�a giri�ken ve cesur olabilir. Sonu�ta; bir veya birka� fobimiz olmas� her �eyden korktu�umuz anlam�na gelmez. Hele cesur bir olmad��m�z anlam�na hi� gelmez. U�ak fobisi olan bireylerin �o�u entelekt�el; i� ya da sosyal ya�am�nda ba�ar�l� olmu� kimselerdir. Elde ettikleri konumu bir�ok insan�n denemeye cesaret edemeyece�i riskleri �stlenerek kazanm��lard�r. Fobik psikiyatri de korku bozukluklar� ba�l�� alt�nda de�il, Anksiyete bozukluklar� ba�l�� alt�nda toplan�rlar. Anksiyete, gerginlik stres, endi�e kelimelerine kar��l�k gelir. B�y�l� kelime de budur. U�u� korkusu olanlar gergin, endi�eli olabilen insanlard�r. ��renilmi� ya da ko�ullan�lm�� olan bu duygu bir�ok fizyolojik de�i�imlere, bu de�i�imlerde korku ve panik duygusunun olu�mas�na neden olur. Gerginlikle ba� etmede tedavinin temel noktas�, fizyolojik de�i�imleri kontrol etme ve pani�e d�n��m�n� engellemeye dayan�r g�zel bir �ey korku.

8. Fobik Bozukluk

Fobik bozukluk, daima spesifik bir durum veya obje ile ba�lant�l� olan bir korku halidir. Objeye ba�l� fobi, �rne�in �r�mcek, y�lan veya ate� gibi belli bir nesneye ba�l� olarak ortaya ��kan bir korku halidir.

9. Genel Korku Bozuklu�u

Korku belirtilerinin �o�u g�nlerde, en az birka� hafta boyunca devamla ortaya ��kt�� hallerde, genel korku bozuklu�undan s�z edilir. Bu bozuklu�u te�his eden doktorun, te�hisine temel ald�� en �nemli belirtiler aras�nda �u haller de bulunmaktad�r:

Kayg�lar (gergin his hali, heyecanl� olma, belli bir olguya konsantre olmada zorlanma)
Motorik gerginlik (�rne�in titreme, kaslarda gerginlik hissetme, sakin olamama)
A��r� vejetatif (kontrol d��) reaksiyonlar (�rne�in terleme, ba� d�nmesi).

�ocuk ya�ta ortaya ��kan korkular� d��nd��m�z zaman genellikle hepimizin kafas�nda ba�ka �eyler olu�ur. �lk akl�m�za gelenler aras�nda okul korkusu, karanl�k korkusu, yaln�z kalma korkusu, anneden ayr�lma korkusu, yabanc� korkusu bulunur. Bu listeyi tabii ki daha da uzatmak m�mk�nd�r.

�ncelikle belirtmek gerekir ki, korku normal geli�imin bir par�as�d�r ve ki�inin kendini tehlikelerden sak�nmas�n� sa�lar. Korku, bebeklikten ergenlik d�nemine kadar, s�k�a rastlanan bir durumdur. �yle ki ara�t�rmalar, �ocuklar�n '�nda geli�imlerinin bir d�neminde herhangi bir �eyden korktuklar�n� g�stermektedir. Bu nedenle �ocuklardan kay�ts�z, �arts�z korkusuz olmalar�n� beklemek �ok ger�ek�i olmaz.

kaynak

Fobik Bozukluklar

Ki�inin bir nesne ya da durumun tehlikesiyle ilgili, orant�s�z, g�nl�k i�levselli�ini bozacak �ekilde rahats�zl�k duydu�u bir bozukluktur. �zg�l (spesifik) fobi ve sosyal fobi olmak �zere iki �e�it fobik bozukluk vard�r.

�zg�l fobi

Ki�ide belirli bir nesne ya da durumla ilgili ortaya ��kan abart�l� ve as�ls�z korkulard�r. �zg�l fobi, kaza ge�irme korkusu, u�a�a binememe ya da �s�r�lma tehlikesi ile k�peklerden korkma gibi durumlarla kar��m�za ��kabilece�i gibi, korkulan nesne ile kar��la��nca kontrol�n� kaybetme, bay�lma gibi sonu�lardan kayg� duyma �eklinde de kendisini g�sterebilir. �rne�in; ki�i y�ksek yerlere ��k�nca ba��n�n d�nece�inden, kapal� yerlerde kal�rsa kontrol�n� kaybedece�inden yo�un bir �ekilde endi�e duyar.
Ki�i, fobik nesne ya da durumla kar��la�masa da, zihninde g�r�nt�s�n�n, hayalinin belirmesi bile, genellikle korkunun ortaya ��kmas� i�in yeterli olabilmektedir.
Fobik bozuklukta ki�i, uyarana kar�� mevcut korkusunun yo�un ve anlams�z oldu�unun fark�ndad�r. Rahats�zl�k veren durumlardan, �ncelikle ka�ma e�ilimi g�sterir; zorunlu kald��nda ise ancak �iddetli bir gerginlik ve kayg� hali ile bu duruma katlan�r.
Fobik uyarandan ka��nma davran�� y�z�nden ya da fobik uyaranla zorunlu durumlarda y�zle�me s�ras�nda �ekilen s�k�nt� nedeni ile ki�inin ola�an g�nl�k i�lerini s�rd�rmesi g��le�ir, sosyal ve mesleki i�levselli�i bozulur.
En s�k rastlanan �zg�l fobiler; hayvan fobisi, kan ve enjeksiyonla ilgili fobiler, durumsal (u�ak, asans�r, kapal� yerler) fobilerdir.

�zg�l Fobinin Belirtileri

Birey ya�ad�� korkunun yo�un ve anlams�z oldu�unun fark�nda olmas�na kar��n, fobik bir durumla kar��la�t��nda veya durumu hayal etti�inde kayg� belirtileri ortaya ��kar. Bu belirtiler farkl�l�k g�stermesine ra�men en s�k kar��la��lanlar, kalbin h�zl� �arpmas�, titreme, terleme, s�k idrara ��kma ihtiyac�, bay�lacak gibi olma hissi, nefes darl��, ba� d�nmesi, v�c�dun herhangi bir b�lgesinde uyu�ma ve kar�ncalanmad�r.

�zg�l Fobinin Nedenleri

�zg�l fobilerin nas�l olu�tu�u konusunda tek bir a��klama yoktur. Yap�lan ara�t�rmalara g�re, genetik yatk�nl�k kadar biyolojik olaylar�n ve �evreninde etkisi �nemlidir.
Genetik aktar�m ile ilgili yap�lan ara�t�rmalar�n sonucuna g�re, �zg�l fobi bozuklu�u olan ki�ilerin birinci derece akrabalar�nda, �zg�l fobinin di�er bireylere oranla yakla��k �� kat daha fazla oldu�u ortaya ��km��t�r. �zellikle, kan ald�rma veya enjeksiyon fobisi olan kisilerin ailesinde benzer bir durumun oldu�unu ortaya koyan bir�ok ara�t�rma mevcuttur.
�zg�l fobinin nedenleri biyolojik a��dan incelendi�inde ise, adrenalin ve noradrenalin sal�n�m�n�n fazla olmas�n�n �zg�l fobiye yol a�t�� sonucu ortaya ��km��t�r.
�zellikle �ocukluk �a�lar�nda a��r� korku ya�amam�za sebep olan olaylar�n, ilerleyen s�re�lerde fobilere neden oldu�u d��n�lmektedir. Fakat, ge�mi� ya�ant�s�nda olumsuz bir olaya maruz kalmayan bireyin de, �zg�l fobi geli�tirmesi olas�d�r. Ayr�ca, ki�i i�in korku uyand�rmayan bir uyaran�n travmatik bir olayla e�le�tirilmesi ve zihinde o �ekilde kodlanmas� fobilere yol a�abilir. Ayn� �ekilde, korku uyand�rmayan bir nesne ya da duruma kar��, bir ba�kas�n�n verdi�i tepkilerle korkma davran��n�n ��renilip korku geli�tirmesi m�mk�nd�r.

Hangi s�kl�kta ve kimlerde g�r�l�r?

�zg�l fobi toplumda en s�k g�r�len ruhsal bozukluklardand�r. Toplumda yayg�nl�� %10 civar�nda tespit edilse de, bu oran�n % 25 dolaylar�nda oldu�u d��n�lmektedir. Bunun nedeni, toplumda fobilerin bir huy ya da ki�ilik �zelli�i oldu�unun d��n�lmesi ve tedavi i�in ba�vuranlar�n say�s�n�n az olmas�d�r. �zg�l fobi kad�nlarda erkeklerden iki kat daha fazla g�r�l�r. Bunun nedeni olarak ise erkeklerin korkular�n� gizleme e�iliminin olmas� g�sterilmektedir.

Tedavi

Uzmanlara sadece �zg�l fobiden dolay� ba�vuran hasta say�s� olduk�a azd�r. Genellikle ba�ka problemlerle gelen hastalarda herhangi bir �zg�l fobiye de rastlan�r. �zg�l fobilerin tedavisinde psikoterapi daha �ok tercih edilen bir y�ntemdir. �la�lar�n �zg�l fobi tedavisinde kullan�mlar� olduk�a s�n�rl�d�r. Psikoterapide en �ok bili�sel davran�� y�ntem kullan�l�r. Bili�sel modelde durum ile ilgili yanl�� d��nceler d�zeltilir ya da farkl� alternatifler geli�tirilir. Davran�� modelde ise, ki�inin kayg� yaratan nesne ya da durumun �zerine giderek kayg�y� nas�l ya�ad�� ve onunla nas�l ba�a ��kaca��n� ad�m ad�m ��renmesi hedeflenir.

Sosyal Fobi

Ki�inin toplulukta etkile�imden ka��nma ve yo�un bir �ekilde rahats�zl�k duyma hissidir. Sosyal fobiye sahip ki�ilerin en �ok rahats�z olduklar� durumlar, genellikle konu�maya kat�lma, sunum yapma, toplum i�inde yemek yemedir. Sosyal fobinin �iddetine g�re, ki�inin ya�am kalitesi �nemli oranda bozulabilir. �rne�in i�yerindeki bir toplant�da s�z s�ras�n�n kendine gelmesinden dolay� �ok endi�e duyar ve bu nedenle g�zlerden uzak yerlere oturmay� tercih eder. Al��veri� i�in bir ma�azaya girmesi, �al��anlar�n ve orada bulunanlar�n �n�nde be�endi�i bir �eye bakmas�, de�i�im yapmas�, fiyat sormas� �ok zor bir durumdur. Bu sebeple ki�inin, i�i ve sosyal hayat� olumsuz �ekilde etkilenir. Bu durumdaki ki�ilerin bir�o�u ya�ad�� kayg� ile zor da olsa ba�a ��kar, baz�lar� ise i�ten, okuldan ayr�lma noktas�na gelirler.

Sosyal Fobinin Belirtileri

Sosyal fobiye sahip ki�iler, rahats�zl�k duyduklar� durumlara maruz kald�klar�nda, ortam� terk etme, g�z temas� kurmama, ilgisiz �eyler d��nme gibi ka��nma belirtileri g�sterirlerken, baz� bedensel belirtiler de ortaya ��kar. Bu belirtiler fobik bozuklu�un �iddetine g�re de�i�mektedir. En s�k kar��la��lanlar, y�z k�zarmas�, yo�un terleme, titreme, ate� basmas�, kas gerginli�i, �arp�nt�, nefes darl��, tuvalete ��kma ihtiyac�d�r.

Sosyal Fobinin Nedenleri

Sosyal fobinin nedeni tam olarak kesinlik kazanmamas�na kar��n, genetik nedenler, �evresel etkenler, beyin i�levlerindeki bozulma ve psikolojik nedenler �zerinde durulmaktad�r.
Ara�t�rmalar sonucu anne, baba veya birinci derece akrabalarda da s�k olarak sosyal fobiye rastland��ndan, sosyal fobinin genetik ge�i�li oldu�u d��n�lmektedir. Ayr�ca beyinde sinirler aras� iletimi sa�layan maddelerden biri olan serotonin dengesizli�inin de sosyal fobiye neden oldu�u y�n�nde ara�t�rmalar mevcuttur.
Sosyal fobinin di�er nedenlerinden birisi ise, bireyin sosyal durumlarda yeteneklerini k��mseyerek ya da ��kabilecek problem olas�l��n� abartarak, bu durumlar� tehdit olarak g�rmesi ve ka��nma davran�� g�stermesidir. Di�er taraftan birey, ba�kalar�n�n davran��lar� sonucunda ya�ad�klar� olumsuz durumlar� g�zlemleyerek de sosyal fobi geli�tirebilir.
Son olarak, �ocukluk d�neminde ebeveyenleri taraf�ndan korumac� �ekilde b�y�t�lm�� bireylerin, sosyal becerileri yeterince geli�medi�inden sosyal fobi geli�tirme olas�l�klar� di�er ki�ilere oranla daha y�ksektir.

Hangi s�kl�kta ve kimlerde g�r�l�r?

Sosyal fobi en s�k g�r�len ruhsal hastal�klardan biridir. Yap�lan �al��malara g�re, ya�am boyu yayg�nl�� %2 ile %13�t�r. Kad�nlarda erkeklere g�re daha s�k g�r�l�r. Hastal�k daha �ok �ocukluk d�neminde veya gen�lik d�neminin ilk zamanlar�nda ortaya ��kar.

Tedavi

Sosyal fobi tan�s� alan ki�ilerin b�y�k bir �o�unlu�u tedaviden olumlu sonu� almaktad�r. Tedavide, hem ila� hem de psikoterapi yakla��m� �nemli bir yer tutmaktad�r. Baz� durumlarda, terapi ve ila� yakla��m�n�n bir arada kullan�lmas� tedaviyi daha etkili k�lmaktad�r.
En yayg�n kullan�lan psikoterapi y�ntemlerinden bir tanesi bili�sel davran�� terapidir. Terapideki temal ama�, ki�ideki olumsuz d��ncelerin belirlenip, terapistle beraber tekrar yap�land�r�l�p, y�zle�tirme al��t�rmalar�n�n yap�lmas�d�r.

Kaynak

Ven�strafobi

Fobi denince akla ilk kapal� yer, y�kseklik ya da �l�m gelse de son zamanlarda �yle bir fobi ortaya ��kt� ki adeta erkeklerin hayat�n� cehenneme �eviriyor. Bu korkunun ad� Ven�strafobi. Yani g�zel kad�ndan korkmak. Uzmanlar, erkeklerin �o�unda g�r�len Ven�strafobi'nin, g�zel bir kad�n g�r�ld��nde; terlemeye, kalp art�� h�z�n�n artmas�na ve nefesin kesilecekmi� gibi hissedilmesine yol a�t��n� s�yl�yor.

�sk�dar �niversitesi Uzman Klinik Psikolog Aziz G�rkem �etin�e g�re erkekler, g�zel kad�nlarla birlikte olmay� hedefleyerek bir yandan rekabette kendisini y�celtmeye �al��rken bir yandan da o rekabete kendini kurban ederek g�zel bir kad�nla olmaktan ka�abiliyor. Bu ka��nman�n nedenlerinden biri de yetersizlik duygusudur. Bireyin g�zel bir kad�n g�rd��nde baz� fizyolojik tepkileri ya�ad��n� aktaran �etin, �Ven�strafobi'de terleme, kalp art�� h�z�n�n artmas� ve nefesi kesilecekmi� gibi hissetme semptomlar�yla kar��la�abiliyoruz� diye konu�tu.

�ddias�z ki�ilerle ili�ki tercih ediliyor
Kar�� taraf� g�venilmez olarak d��nme, ki�inin �zg�veni ile ilgili sorunu tetikleyebiliyor. �zellikle kayg�l� ve �ekingen ki�iler ya da ili�kilerde g�vensizli�e maruz kalm�� bir deneyim ya�ayanlar, kendilerine k�yasla g�r�n�� olarak daha iddias�z ki�ilerle ili�ki tercih edebiliyorlar.

�Kad�n, toplumda sorumluluk ve tehdit unsuru olarak g�r�ld�� s�rece erkekte g�zel kad�n fobisinin olu�mas� son derece do�al� diyen �etin, erke�in; yetersizlik, g�vensizlik, tehdit ve bask� gibi unsurlar� kolayl�kla hissedebildi�ini ve g�zelli�i tamamen farkl� bir noktada arayabildi�ini belirtiyor.

Fobilerin genellikle �ocukluk y�llar�nda ya�anm�� olan olaylar�n ya da travmatik durumlar�n etkisi ile ortaya ��kt��n� da belirten �etin, bu konuda da �unlar� s�yledi: ��nsan hayat�nda ge�mi� ya�ant�lar, tetikleyici durumlar, ki�ilik �zellikleri, yeti�tirilme tarzlar gibi bir�ok payday� bir arada d��nmek daha ger�ek�i olacakt�r. Bunun d��nda d��nce yap�s�n�n da �nemi olduk�a b�y�kt�r.�

karar.com

Korku Gen�lerin D�rt� Kontrol�n� Etkiliyor!

Bir ara�t�rman�n bulgular�na g�re; tehdit edilmi� bir gencin geri �ekilmemesinin sebebi, beyninde bu tehditi korkuya �eviren bir mekanizma olmas� olabilir. Ara�t�rman�n yazarlar�, bulgular�n�n gen�lik d�neminde su� faaliyetinin artmas�n�n sebeplerini a��klayabilece�ini s�yl�yor.

Yazarlar, g�zlemlerini San Diego�daki Society for Neuroscience toplant�s�nda aktard�lar. New York�taki Weill Cornell T�p Okulu�ndan Kristina Caudle ve meslekta�lar�, 6- 29 ya�lar� aras�ndaki 83 ki�inin d�rt� kontrollerini test etti. Caudle��n ekibi her bir kat�l�mc�ya; kar��lar�ndaki bilgisayar ekran�nda mutlu bir y�z ifadesi g�rd�klerinde butona basmalar�n�, ancak tehditkar bir y�z ifadesi g�rd�klerinde butona basmamalar�n� s�yledi.

Tehditkar bir y�z ifadesi g�sterildi�inde butona en �ok basanlar 13- 17 ya�lar� aras�ndayd�. Bu tepki, gen�lerdeki d��k d�rt� kontrol�ne kan�t olarak g�sterildi. Ara�t�rmac�lar, kat�l�mc�lar�n beyin aktivitelerini de g�zlemlemek i�in fonksiyonel manyetik rezonans g�r�nt�leme tekni�ini kulland�. Beyin taramas� sonu�lar�, kat�l�mc�lar y�z ifadelerine bakarken baz� durumlarda orbitofrontal kortekslerinde y�kselmi� aktivite oldu�unu g�sterdi. Hatta bu aktivite, en s�k, kat�l�mc�lar butona basmaktan ka��nd�klar� zaman y�kseldi. Caudle, bu bulgular�n orbitofrontal korteksin d�rt� kontrol�nde rol oynad��n� g�sterdi�ini bildirdi.

Caudle��n ekibi, daha k��k �ocuklar�n tehditkar bir y�z ifadesi g�r�nce neden 13- 17 ya� aral��ndaki �ocuklarda g�r�len d�rt� kontrol�ne benzer tepkiler vermediklerini bilmiyorlar. �leriki �al��malar, beynin davran�� kontrol eden k�s�mlar�n�n gen�lik d�neminde nas�l geli�ti�i ve de�i�ti�ini belirleyebilir.

Kaynak: ScienceNewsforStudents

Fobi T�rleri / Zenofobi!

Zenofobi, bireyin kendisinden farkl� olan insanlardan veya yabanc�lardan korkmas� ve nefret etmesi psikolojik literat�rde zenofobi olarak adland�r�l�r. Birey de�i�ik ve farkl� olan� tehlikeli olarak alg�lar ve bu �zellik zenofobik olarak nitelendirilir. D�nya d�� ya�am formlar�ndan korkma, �rk��l�k ba�lam�nda zenofobinin u� noktas� olarak de�erlendirilir. �lgili fobinin daha ileri boyutu ise toplumlar� soyk�r�m yapmaya varacak �ekilde d��lamak olarak g�r�l�r. Ara�t�rmac�lar zenofobinin bir nedeninin de k�lt�rel farkl�l�klar�n yanl�� yorumlanmas� oldu�unu bu ba�lamda zenofobik bir birey olmamak i�in de toplumlar� ve ba�lant�l� olaylar� ho�g�r�l� bir �ekilde anlamaya �al��mak gerekti�ini belirtiyor.

Zenofobinin Nedenleri!

Belirli bir gruba dair davran�� ve tutumlar� ger�ekle ba�da�mayacak �ekilde alg�lama.
Devletin etnik k�kenli, �rk��l�� temel alan bir politika y�r�tmesi.
K�lt�rel farkl�l�klar�n yorumlanmas�nda ger�eklerden uzakla��lmas�.
Yabanc�lara dair ger�ek�i olmayan analizlerin yap�lmas�.

Kaynak: Science

Y�lan ve �r�mcek Fobisi!

Fobiler �zerine ara�t�rma yapan bilim insanlar�, 6 ayl�k bebeklerin bile y�lan veya �r�mcek gibi hayvanlarla kar�� kar��ya geldiklerinde pani�e kap�ld��n� tespit etti. Yap�lan ara�t�rmaya g�re s�z konusu korku, milyonlarca y�ld�r �l�mc�l olabilecek bu canl�larla bir arada ya�aman�n bir sonucu ortaya ��km�� olabilir. The Times gazetesinin sonu�lar�n� aktard�� ara�t�rma ba�lam�nda y�lan ve �r�mcek kar��s�nda stres ya�ayan bebeklerin ayn� tepkiyi, gergedan ve ay� gibi hayvanlar�n resimlerini g�rd�klerinde vermedi�i belirlendi.

Konuyla ilgili daha �nce yap�lan ara�t�rmalar, s�z konusu korkuyu ��renmi� olmas� muhtemel, daha b�y�k ya�taki �ocuklar ve yeti�kinler �zerinde ger�ekle�tirilmi�ti. Ara�t�rmay� y�neten Leipzig Enstit�s�'nden Stefanie Hoehl, bebeklere, �i�ek ve bal�k resmi yerine, y�lan ve �r�mcek resmi g�sterildi�inde bebeklerin g�zbebeklerinin dikkat �ekici �ekilde b�y�d��n� ifade etti. Ara�t�rmac�lar, aktar�lma yoluyla ge�ebilen y�lan ve �r�mcek korkusunun, ger�ek anlamda bir fobiye, ebeveynlerin g�sterdi�i bir panik tepkisinin g�zlemlenmesi ile ge�ebildi�ini de belirtiyor.

Kaynak: BBC Bilim / Frontiers in Psychology (24 Ekim 2017)