|
İş, oluş, durum bildiren fiiller, cümleler nelerdir? |
Alıntı:
a)Kılış fiilleri b)Durum fiilleri c)Oluş fiilleri. Bunları birbirinden ayırt etmek için pratik olarak şu bilgiyi kullanabiliriz.: Eğer bir fiil geçişli ise (yani ‘neyi’, ‘kimi’ sorularını sorabiliyorsak) kılış fiilidir. *Kırmak ,atmak , dikmek, içmek, ezmek,delmek,yolmak,dizmek…. Görüldüğü gibi yukarıdaki fiillere ‘neyi kırmak?, neyi atmak…’sorularını yöneltebiliyoruz. Öyleyse bu fiiller geçişlidir ve geçişli olduğu için de kılış fiilidir. Fiil, öznenin kendi iradesi dışında geçirdiği değişimi anlatıyorsa ve bir hareket bildirmiyorsa o fiil oluş fiilidir. *Sararmak ,Yaşlanmak,Uzamak, Paslanmak,büyümek,solmak,acıkmak… Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller geçişli olmadığı için kılış fiili olamaz.Bir hareket olmadığı için ve eylem öznenin kendi isteği dışında gerçekleştiği için bu fiiller oluş fiilidir. Fiil, öznenin kendi iradesinde yani kendi isteği ile gerçekleşiyorsa ve fiil bir hareket ifade ediyorsa o fiil durum fiilidir. *Yürümek, oturmak, gitmek, çıkmak,ağlamak… Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller , bir hareket bildirmektedir ve bu hareket kişinin kendi isteğiyle gerçekleşmektedir bu yüzden yukarıdaki fiiller durum fiilleridir. Not: Durum fiilleri de oluş fiilleri de geçişsiz fiillerdir. ^ yukarıda ki filleri baz alarak cümlelerinizi kendiniz kurabilirsiniz.Kolay gelsin. |
örnek cümleler; Ali camı kırdı(geçişli-Kılış fiiline örnek ) Yapraklar sararmaya başladı.(oluş fiiline örnek) Ayşe yıkandı,tarandı(Durum fiiline örnek) yukarıda üç fiilede örnek verdim bu doğrultuda açıklamaları okuyarak örnekleri kendiniz benzer şekilde çoğaltabilirsiniz.... |
Alıntı:
|
Alıntı:
Ayşe okula yarım saat geç geldi Çocuk simit satıyor. Tren saat dokuzda istasyona geldi. Ali tahtayı sildi. Okulun bahçesinde toplandık. Duvarlar boyandı. Babam çabucacık giyindi. Çocuk biraz geriye çekildi. havalar soğumaya başladı dün bulduğum yavru serçecik bugün öldü vsvs.... Alıntı:
Bir işin kılışın yapıldığını yapılacağını anlatan fiillerdir. Kılış fiillerinde eylem bir nesne üzerinde gerçekleşir Bu tür fiiller mastar durumunda iken kimi neyi sorularına cevap verirler.mesela yukarıdaki örnek cümlelerden Ali tahtayı sildi cümlesi kılış -iş fiiline örnek bir cümledir neyi sildi Ali dediğimizde tahtayı şeklinde cvp alırız bu nedenle aynı zamanda bu cümleler yani kılış-iş cümleleri geçişli fiillerede giriyordur |
Alıntı:
Doğmak ve ölmek fiilleri OLUŞ bildirir. Hatta geçen hafta 7. sınıfların yazılı sınavında sormuştum. :D Ayrıca ''Onu'' kelimesinden sonra fiili getirdiğimizde ( Kapıyı kapat. [Onu kapat.] ) anlamlıysa iş fiilidir. Yani yüklem nesneye ihtiyaç duyar. Durum ve oluş fiillerinin ikisi de nesne almaz. Fiilin gerçekleşmesi belirli bir zaman alıyorsa, sararmak, yaşlanmak vb. oluş fiillerine örnektir. Fiillerin anlam özelliklerini cümle içinde aramamız gerekir.. Çünkü bir fiil iki farklı cümlede iki farklı türde olabilir. Örnek: ''Okulun tüm kapıları açıldı. Bu cümle sözde özne olan kapılar bu işi gerçekleştirirken başka bir nesneye ihtiyaç duyacaktır. Örneğin bir insana. Bu sebeple işin gerçekleştirilmesi için başka bir nesneye ihtiyaç duyulduğundan İş(Kılış) fiilidir. Nesne almıyor demeyin sözde özne aslında bu cümlenin nesnesidir. Yüzme bilmediği halde denize açıldı. Burada açıl- fiili durum fiilidir. Bu kez özne bu işi her istediğinde yapabilecek konumdadır. (Örneğin bir insan) Her istediğinde denize açılabilir. Öznenin işi yapmasında bünyesinin yeterli olması gerkir. Ve her istediğinde işi gerçekleştirebilecek konumda olması gerekir.'' |
onu çok kırdın (işkılış) eline batan iğne paslanmış(oluş) düz yolda bile yürüyemiyor(durum) |
iş:silmek ,dövmek, yırtmak, asmak,taşmak..... durum:yatmak, uzanmak, oturmak, yürümek, koşmak.......... oluş: esmek, açtı, dogdu,öldü, kızardı, sarardı........ |
gözlerimi kapatıp istanbul'u dinledim dinledi iş fiili mi onu karşımda görünce olduğum yerde kaldım kaldım durum fiili mi sevgili kardesim,hasretle gözlerinden öpüyorum öpüyorum durum fiili midir cevap bekliyorum. |
Oluş Cümleleri -Oluş cümlelerinde kendine kendine olma söz konusudur -Kırlar yeşillendi -Yağmurun etkisiyle baraj taşmış -Yapraklar sararmaya başladı -Güneş doğdu -Rüzgar deli gibi esiyor -Dün yaptığımız kardanadam bugün erimiş -Havalar soğumaya başladı -Dün bulduğum yavru serçecik bugün öldü Altı çizili sözcükler oluş fiilidir |
Alıntı:
-Mehmet futbol oynuyor -Yere düşen kitapları,itinayla kitaplığa dizdi -Çantamı akşamdan hazırladım -İki gün önce bir konferansta konuşma yaptım Altı çizili sözcükler hareket bildiren sözcüklerdir ve kullanıldığı cümleyi ,hareket cümlesi yapmıştır. |
Alıntı:
|
iş fiili:cisim + kişi örn:taşımak kaldırmak sürüklemek durum fiili:kişi örn: uyumak kalkmak gezmek oluş fiili :zamanla olan durumlardır. örn:sararmak büyümek gelişmek |
Alıntı:
-Okulun bahçesinde toplandık (iş bildiren cümle-çekimli fiil yüklem) -Havalar soğumaya başladı(oluş bildiren cümle-çekimli fiil yüklem) Altı çizili iş ve oluş bildiren kelimeler cümle içinde çekimlenerek yüklem olmuşlardır |
oluş->bütün çiçeklerimiz, biz tatildeyken solmuş. Bahçedeki domatesler, kızarmıştı. iş(kılış)->arkadaşım kitaplarını çantasına koydu. bu konuyu çok iyi anladım. durum->küçük kardeşim erkenden uyanmış. pencerenin önünde sessizce oturuyordu. |
Alıntı:
Alıntı:
İş fiillerine örnek cümleler; *Çok ağır olduğu için çantasını taşıyamıyordu *Oda çok havasız olduğu için pencereyi açtı *Deli gibi yağan yağmur çevreyi su gölüne çevirmiş *Çok aramasına rağmen istediği kitabı hiçbir kitapçı da bulamadı *Yarışmaya çok iyi hazırlandığı için soruların tümünü cevapladı *Ayakkabılarını güzelce sildi ,parlattı ve onları rafa koydu *Rüzgar öyle şiddetli esiyordu ki,ağaçların dalları cama çarpıyordu...vsvs gibi **Durum ve Oluş fiilerine örnek cümleler için önceki sayfalardaki mesajları inceleyin |
iş oluş oluş filli yapraklar sararmaya başladı kırlar yeşilendi yagmurun etkisiyle baraj taşmış güneş dogdu rüzgar deli gibi esiyor dün yaptıgımız kardarnadam bugün erimiş havalar sogumaya başladı dün buldugum yavru serçe bugün öldü eline batan igne paslanmış annem çok yaşlandı BUNLAR OLUŞ FİİLİ ALIN ÖDEVİNİZİ YAPIN KOLAY GELSİN |
Alıntı:
Alıntı:
Durum Cümleleri; Ayşe okula yarım saat geç geldi Çocuk simit satıyor. Tren saat dokuzda istasyona geldi. Duvarlar boyandı. Babam çabucacık giyindi. Okulun bahçesinde toplandık. Çocuk biraz geriye çekildi. İş Cümlesi; Ali tahtayı sildi. Oluş cümleleri; Havalar soğumaya başladı. Dün bulduğum yavru serçecik bugün öldü. |
arkadaşlar çoğu kişi ölmek ve doğmak fiillerine durum diyor fakat ölmek ve doğmak oluş fiilleridir çünkü kendiliğinden gerçekleşir iş fiillerine örnek isteyenler *bu işi olsa olsa sen yaparsın *baba koruk yer oğlunun dişi kamaşır *yemeğin tadını çok beğendik *mum dibine ışık vermez *babam çabucak giyindi *duvarları en sevdiği renk olan eflatuna boyadı *giresunda fındık toplama zamanı fındık topladık *selami tahtaya yazdıklarını sildi *o çocuk bütün sınıfı sattı *böyle davranarak kalbimi kırdın |
Alıntı:
Alıntı:
Durum fiilleri (Bu tür fiiller varlıkların içinde bulundukları durumu ifade eden cümlelerdir ve bir hareket bildirirler neyi,kimi sorularına cevap vermedikleri için nesne almazlar varlıkların süreklilik gösteren durumlarını anlatan fiillerdir) *Ayşe okula yarım saat geç geldi *Çocuk simit satıyor. *Tren saat dokuzda istasyona geldi. *Duvarlar boyandı. *Babam çabucacık giyindi. *Okulun bahçesinde toplandık. *Çocuk biraz geriye çekildi. *Ayşe yıkandı,tarandı *Mehmet futbol oynuyor *Aşırı yorgun olduğu için bütün gün uyudu *Çocuklar kavga etmeden, güzelce oynuyorlar *Oturduğu banktan hiç kalkmadan,yağmur altında uzun süre düşünerek bekledi... *Dağcılar hiç yılmadan,zirveye ulaştılar... Oluş filleri (Bu tür fiillerde kendi kendine olma,irade dışı oluş anlamı vardır.Bu fiiller nesne almazlar) *Yapraklar sararmaya başladı *Kırlar yeşilendi *Yagmurun etkisiyle baraj taşmış *Güneş dogdu *Rüzgar deli gibi esiyor *Dün yaptıgımız kardarnadam bugün erimiş *Havalar sogumaya başladı *Dün buldugum yavru serçecik bugün öldü *Bahçedeki asmalar evin balkonuna sarkacak kadar uzadı *Bir aydan beri rafta duran elma kurtlanmış... İş fiilleri (Bu tür fiiller bir iş,hareket anlatan fiillerdir.Nesne alabildikleri için neyi,kimi sorularına cevap verirler. İş cümlelerinde varlıklar işi kendi iradeleriyle yaparlar. ) *Çantamı akşamdan hazırladım (Hazırladım sözcüğü iş belirten bir fiildir. Neyi hazırladım? sorusu sorulduğunda; çantamı şeklinde cevap alınır Buradaki çanta sözcüğü ise nesnedir vsvs gibi...) *Yere düşen kitapları,itinayla kitaplığa dizdi *Ali camı kırdı *Çok ağır olduğu için çantasını taşıyamıyordu *Oda çok havasız olduğu için pencereyi açtı *Deli gibi yağan yağmur çevreyi su gölüne çevirmiş *Çok aramasına rağmen istediği kitabı hiçbir kitapçı da bulamadı *Yarışmaya çok iyi hazırlandığı için soruların tümünü cevapladı *Ayakkabılarını güzelce sildi ,parlattı ve onları rafa koydu *Rüzgar öyle şiddetli esiyordu ki,ağaçların dalları cama çarpıyordu... *Sürekli aynı korku filmini izliyor *Yıldızları ve gezegenleri incelemeyi seviyorum... |
İş Oluş Durum Bildiren fiiller, İş Oluş Durum Bildiren Cümlelerine örnekler Fiiller, iş ,oluş, durum ve hareket bildiren sözcüklerdir. ÖRNEK Yürü, gidelim; bu iş olmaz. dedi Fiillerin sonuna -mek, -mak ekleri getirildiğinde anlamlı olur. ÖRNEK Bu akşam kardeşinin yanına var .(eylem) *Kardeşimin güzel bir evi var. (isim) Fiiller anlamlarına göre üçe ayrılır 1) Nesne alan, iş yani hareket bildiren ve neyi, kimi sorularına cevap veren fiiller kılış fiilleridir. ÖRNEK Bu işi olsa olsa sen yaparsın . *Baba koruk yer, oğlunun dişi kamaşır. *Yemeğin tadını çok beğendik. *Mum dibine ışık vermez, derler 2)Nesne almayan, öznenin içinde bulunduğu durumu gösteren fiiller durum fiilleridir. ÖRNEK Su uyur, düşman uyumaz. *Can çıkar, huy çıkmaz. *Teyzesi bize dün sabah geldi. 3)Kendiliğinden ve zaman içinde gerçekleşen fiiller oluş bildirir. *Yine yeşillendi fındık dalları. *Genç yaşta ağardı saçlarım. *Korkudan beti benzi sararmış. Bu eylemler değişerek yeni bir görünüm kazanma anlamı verir. *Elleri, ayakları kabarmıştı. *Denize gidince epey bronzlaşmış. Fiiller -me,- ma,-mez , maz ekleriyle olumsuz yapılabilir. *Gülme komşuna, gelir başına. *Kaz gelecek yerden tavuk esirgenmez. *Yoldan kal, yoldaştan kalma . Geniş zaman eki olumsuz yapıldığında -mez maz olarak değişir. *Nuh der, peygamber demez. Fiiller tekil ve çoğul tüm kişilere göre haber ve dilek kipleriyle çekimlenebilir. *Ben hazırlandım, artık gidebiliriz; dedi. *Erken yatın, yarın işe gideceğiz Şart kipiyle çekimlenmiş fiiller yan cümlenin yüklemi olabilir. *Erken gelirse birlikte gidelim. -yor eki yerine -mekte,- makta eki de kullanılabilir *O zamanlar büyük bir şirkette çalışmaktaydım. *Haber kipleri zaman anlamı taşır, dilek kipleri zaman anlamı taşımaz. * Şimdi polisler gelecek, artık çıkalım . Çekimli fiil sorulduğunda kip,kişi, olumsuzluk ekleri alabilen ve yüklem olan fiiller anlaşılır. * İçimden şu zalim şüpheyi kaldır. *Ya sen gel ya beni yanına aldır. *Mecnun um, Leyla mı gördüm Bir kerecik baktı geçti Ne sordum ne de söyledi Kaşlarını yıktı, geçti Cümledeki yargı sayısı sorulduğunda çekimli fiiller, fiilimsiler ve ek eylem alarak yüklem olmuş ad soylu sözcükler sayılır. *Garibim,namıma Kerem diyorlar *Hastayım, derdime verem diyorlar *Aslımı el almış, harem diyorlar *Maraşlı Şeyhoğlu Satılmış ım ben *Senin dudakların pembe, ellerin beyaz *Al, tut ellerimi bebek, tut biraz |
Alıntı:
Örnek:Uyumak, uyanmak, ölmek, susmak, oturmak, yatmak, uzanmak... oluş: Örnek: Solmak, büyümek, bayatlamak, yeşermek, uzamak... |
Alıntı:
Alıntı:
Alıntı:
5 dk=>2 m yol gidiyorsa,1080 dk=>432 metre yol gitmiş olur. |
Alıntı:
Çekimli Fiilin Yapısındaki Unsurlar 1. Kök ve Gövde 2. Şahıs Ekleri 3. Ek-fiil, Çekimi ve Görevleri Filleri ve fiilden türemiş kelimeleri anlam ve yapı bakımından inceleyelim: A. FİİLDE HAREKET Fiilde hareket, fiilin temel anlamını ifade eder. Fiiller taşıdıkları temel anlamlara göre türlere ayrılırlar: Fiilin temel anlamı harekettir. Hareketin anlam yönünden üç yönü vardır. 1. İş ve Kılış Fiilleri Öznenin iradesiyle, bir nesne üzerinde gerçekleşen, öznenin nesneyi etkilediğini ve o nesnenin de etkilendiğini gösteren fiillerdir. Bu fiiller geçişlidir, yani nesne alarak kullanılırlar. Zaten bu bakımdan iş ve kılış bildirirler. Örnek:Taşımak, yazmak, açmak, anlatmak, görmek, bilmek, silmek... 2. Durum Fiilleri Öznenin süreklilik gösteren bir durumunu anlatan fiillerdir. Bu fiillerin bitmeleri için başka herhangi bir fiilin başlaması gerekir. Durum fiillerinde özne durağan hâldedir. Birçoğu, öznenin iradesi dışında gerçekleşir. Bunlar genellikle geçişsizdir, yani çoğunlukla nesne almazlar. Örnek:Uyumak, uyanmak, ölmek, susmak, oturmak, yatmak, uzanmak... 3. Oluş Fiilleri Bunlar da bir nitelik değişikliği, yani bir durumdan başka bir duruma geçildiğini veya geçilmekte olduğunu bildirirler. Gerçekleşmelerinde öznenin doğrudan etkisi yoktur. Daha çok "kendiliğinden olma" söz konusudur. Geçişsizdirler. Örnek:Solmak, büyümek, bayatlamak, yeşermek, uzamak... |
Alıntı:
Alıntı:
Alıntı:
“Yazları havalar ısınır.” cümlesinde “ısınır” oluş bildiren fiildir. Bu fiil, öznenin iradesiyle gerçekleşmeyen nesne alamayan fiildir. Yapraklar sararmaya başladı.(oluş fiiline örnek)*Sararmak ,Yaşlanmak,Uzamak, Paslanmak,büyümek,solmak,acıkmak… Ayşe yıkandı,tarandı(Durum fiiline örnek) *Yürümek, oturmak, gitmek, çıkmak,ağlamak… |
İş Fiili: Süpürge ile odayı süpürdü. O günkü dersini tekrar etti. Pencereyi kapattı. Yanlışlıkla dolabı kırdım. Bayramda bayramlıklarımı giyeceğim. Oluş Fiili: Anneannemin en sevdiği çiçekleri soldu. Birçok askerimiz şehit oldu. Geçen seneden beri boyu epey uzamış. Bu yaştan sonra anneanneme ben bakıyorum, çünkü çok yaşlandı. Kağıdı minicik parçalara ayırdı. Durum Fiili: Annemi çok seviyorum. Aldığım hediyeyi çok beğeneceğini biliyorum. Yolda çaresizce yürüyordu. Sevinçten gözleri yaşardı. Odamı toplamadığım için annem bana çok kızdı. |
Alıntı:
|
Alıntı:
Neden dışarıya bakıyorsun? Bahçede bir tavuk gördüm. Kitapların nerede? Gözlerinden adeta kan gelircesine ağladı NOT:Fiil öznenin kendi iradesinde yani kendi isteği ile gerçekleşiyorsa ve fiil bir hareket ifade ediyorsa o fiil durum fiilidir. *Yürümek oturmak gitmek çıkmak,ağlamak… Görüldüğü gibi yukarıdaki fiiller bir hareket bildirmektedir ve bu hareket kişinin kendi isteğiyle gerçekleşmektedir bu yüzden yukarıdaki fiiller durum fiilleridir. |
Alıntı:
İş, oluş, durum bildiren cümlelere örnek verir misiniz? Alıntı:
|
Alıntı:
*Binada büyük bir yangın çıkmış=>Yangın;sözcüğü isimdir büyük,sözcüğü yangının derecesini belirten bir niteleme sıfatıdır. *Cümlede özellikle vurgulanmak istenen sözcükler tırnak işareti içine mi alınır?=>Herhangi bir cümlede;cümle içinde vurgulanmak istenen bir sözcük genelde yükleme yaklaştırılır(cümlede vurgu);Özel olarak belirtilmek istenen sözler ise tırnak içine alınır. Alıntı:
*seslenmek,havlamak,oynamak,emeklemek,bağırmak,uzanmak,üzülmek=>Durum fiili *soğumak,ihtiyarlamak,yağmak=>Oluş fiili |
(oku-,çiz-,al-,kır-,yaz-,iç-,sev-,sil-,yak-,uç-,at-,dik-,ez-,del-,yol-,diz-,taşı-,aç-,anlat-,gör-,bil-,bul-)bunların hepsi kılış (iş)bildiren fillerdir. |
Alıntı:
Kaynağı doğru belirtin.Yukarıdaki cümleler iş ,oluş ve durum fiilleri konusunda kendi kurmuş olduğum,bana ait örnek cümlelerdir.muhtemelen buradan alınıp,kaynağını verdiğiniz siteye taşınmış.Önceki sayfaları kontrol edin. İş, oluş, durum bildiren cümlelere örnek verir misiniz? |
Fiiller, iş ,oluş, durum ve hareket bildiren sözcüklerdir. ÖRNEK: “Yürü, gidelim; bu iş olmaz.” dedi Fiillerin sonuna “-mek, -mak” ekleri getirildiğinde anlamlı olur . ÖRNEK: Bu akşam kardeşinin yanına var .(eylem) *Kardeşimin güzel bir evi var. (isim) Fiiller anlamlarına göre üçe ayrılır: 1) Nesne alan, iş yani hareket bildiren ve “neyi, kimi” sorularına cevap veren fiiller kılış fiilleridir ÖRNEK:Bu işi olsa olsa sen yaparsın . *Baba koruk yer, oğlunun dişi kamaşır. *Yemeğin tadını çok beğendik. *Mum dibine ışık vermez, derler 2)Nesne almayan, öznenin içinde bulunduğu durumu gösteren fiiller durum fiilleridir. ÖRNEK:Su uyur, düşman uyumaz. *Can çıkar, huy çıkmaz. . *Teyzesi bize dün sabah geldi. 3)Kendiliğinden ve zaman içinde gerçekleşen fiiller oluş bildirir. *Yine yeşillendi fındık dalları. *Genç yaşta ağardı saçlarım. *Korkudan beti benzi sararmış. *Bu eylemler “değişerek yeni bir görünüm kazanma” anlamı verir. *Elleri, ayakları kabarmıştı. *Denize gidince epey bronzlaşmış. *Fiiller “-me,- ma,-mez , maz” ekleriyle olumsuz yapılabilir. *Gülme komşuna, gelir başına. *Kaz gelecek yerden tavuk esirgenmez. *Yoldan kal, yoldaştan kalma . *Geniş zaman eki olumsuz yapıldığında “-mez –maz” olarak değişir. *Nuh der, peygamber demez. *Fiiller tekil ve çoğul tüm kişilere göre haber ve dilek kipleriyle çekimlenebilir *Ben hazırlandım, artık gidebiliriz; dedi. *Erken yatın, yarın işe gideceğiz *Şart kipiyle çekimlenmiş fiiller yan cümlenin yüklemi olabilir. *Erken gelirse birlikte gidelim. * “-yor” eki yerine “-mekte,- makta” eki de kullanılabilir *O zamanlar büyük bir şirkette çalışmaktaydım. *Haber kipleri “zaman”anlamı taşır, dilek kipleri “zamn” anlamı taşımaz. * Şimdi polisler gelecek, artık çıkalım . Çekimli fiil sorulduğunda “kip,kişi, olumsuzluk” ekleri alabilen ve yüklem olan fiiller anlaşılır. · İçimden şu zalim şüpheyi kaldır. *Ya sen gel ya beni yanına aldır. *Mecnun um, Leyla mı gördüm Bir kerecik baktı geçti Ne sordum ne de söyledi Kaşlarını yıktı, geçti *Cümledeki yargı sayısı sorulduğunda “çekimli fiiller, fiilimsiler ve ek – eylem alarak yüklem olmuş ad soylu sözcükler” sayılır. *Garibim,namıma Kerem diyorlar *Hastayım, derdime verem diyorlar *Aslımı el almış, harem diyorlar *Maraşlı Şeyhoğlu Satılmış’ ım ben *Senin dudakların pembe, ellerin beyaz *Al, tut ellerimi bebek, tut biraz Fiillerde Anlam (zaman,kip) Kayması: *Bir fiil kipinin kendi anlamı dışında kullanılmasına “anlam kayması” denir. *Kardeşim ve ben bu okuldan mezun olduk. Anadolu’nun kapıları 1071’de açıldı.(öğrenilen geçmiş zaman) *Dün akşam komşulara gitmişler. Saçların çok güzel olmuş. Eyvah,anahtar kapının üstünde kalmış!(Sonradan fark etme) *Yarın ki sınav için ders çalışıyor. İki yıldır ÖSS’ye hazırlanıyor.(devam eden iş) Az sonra en sevdiğim dizi başlıyor.(gelecek zaman) Yedi yıl önce bu şehre yerleşiyorlar.(geçmiş zaman) Her sabah geç kalıyor okula.(geniş zaman) *Haftaya bu işi de bitireceğiz. Bu iş sabaha mutlaka bitecek (emir) Karşıdaki adam Ali’ nin dayısı olacak.(gereklilik ) *Yıllardır tanırım, kimsenin işine karışmaz Ben doğmadan önce kardeşim tifodan ölmüş.(geçmiş zaman ) Biraz sabret, biz de az sonra geliriz.(Gelecek zaman ) Akşamki davete bu işi bitirir öyle gidersin.(emir) *Şu binayı bir de ben göreyim. Arkadaşlar sessiz olalım! *Yarın toplantının hazırlıkları yapmalıyım. Tam bir saat sonra burada olmalısın(emir) Şimdi İstanbul da olmalı, Boğaz da çay içmeli.(istek) *Derhal burayı terk edin! Allah'ım sen aklımı koru!(rica) *Fiiller ek –eylemin “idi, imiş, ise” ekleriyle kullanılarak bileşik zamanlı yapılır. Sen gidersen yaşayamam Ölürse ten ölür, canlar ölesi değil. Ben ölürsem, akşam üstü ölürüm. Gidiyordum gurbeti gönlümde duya duya. Akşamlar bir roman gibi biterdi. Üşürdüm, içim ürperirdi. Mesutmuş, seviyormuş kocasını . Söz olurmuş, olsun ; sevgilim değil misin? Yağmurlardan sonra büyürmüş başak . Meyveler sabırla olgunlaşırmış. *Sıralı cümlelerde bileşik zaman eki son fiilde verilebilir. Beraber oynar, ders çalışır , film izlerdik. Erkenden kalkar, kahvaltıyı hazırlar, işe gidermiş. Beni arar, bulamazsa telaşlaşmasın . Ekeylemin üç görevi vardır: 1. Ad soylu sözcükleri yüklem yapar. Hastayım, yalnızım üstelik param yok. Beş yaşındaydım, kimsesizdim. Hepimiz kardeşiz, Müslüman ız Hastaysan, yorgunsan hiç gelme. 2.Basit zamanlı fiilleri bileşik zamanlı yaapar Böyle olacağını bilmeliydim. Bir daha aramayacaksın. Babam öğrenirse çok kızardı. 3. Basit zamanlı fiillere getirilen “dir” ekeylemi cümleye olasılık, kesinlik anlamı getirir. Bu konu kapanmıştır, artık bunu tartışmayalım.(kesinlik) Babam geç kalacağımızı öğrenince çok kızmıştı.(olasılık) Ders bitmiştir, gidebilirsiniz (kesinlik) Şu saatlerde evine varmıştır.(olasılık) |
İş;Tabağı kırdım(Neyi kırdın? Tabağı kırdım neyi sorusuna cevap verdiği için iş) Oluş;Gökyüzü karardı(gökyüzünün kararması bizim elimizde olan bir şey değildir bu yüzden oluş) Durum; Boyun ne kadar uzamış!(ben-yapmadığım için durum) |
iş fiili = öznenin isteği ile gerçekleştiren , yapılan hareketin bir nesneye yöneldiğini bildiren fiillere denir . Bu fiillerde öznenin yaptığı işlem etkilenen bir varlıklardır . Bunlar '' neyi - kimi '' sorularına cevap verir ayrıca '' bu '' kelimelerinin başına '' onu '' sözcüğünü getirebilirriz. Durum fiili = öznenin bir durumdaki sürekliliğini anlatan fiillerdir . Durum fiillerinde yapılan işten etkilenen bir nesne yoktur . |
İş (Kılış) Fiilleri Alıntı:
|
Fiiller, iş ,oluş, durum ve hareket bildiren sözcüklerdir. ÖRNEK Yürü, gidelim; bu iş olmaz. dedi Fiillerin sonuna -mek, -mak ekleri getirildiğinde anlamlı olur. ÖRNEK Bu akşam kardeşinin yanına var .(eylem) *Kardeşimin güzel bir evi var. (isim) Fiiller anlamlarına göre üçe ayrılır 1) Nesne alan, iş yani hareket bildiren ve neyi, kimi sorularına cevap veren fiiller kılış fiilleridir. ÖRNEK Bu işi olsa olsa sen yaparsın . *Baba koruk yer, oğlunun dişi kamaşır. *Yemeğin tadını çok beğendik. *Mum dibine ışık vermez, derler 2)Nesne almayan, öznenin içinde bulunduğu durumu gösteren fiiller durum fiilleridir. ÖRNEK Su uyur, düşman uyumaz. *Can çıkar, huy çıkmaz. *Teyzesi bize dün sabah geldi. 3)Kendiliğinden ve zaman içinde gerçekleşen fiiller oluş bildirir. *Yine yeşillendi fındık dalları. *Genç yaşta ağardı saçlarım. *Korkudan beti benzi sararmış. Bu eylemler değişerek yeni bir görünüm kazanma anlamı verir. *Elleri, ayakları kabarmıştı. *Denize gidince epey bronzlaşmış. Fiiller -me,- ma,-mez , maz ekleriyle olumsuz yapılabilir. *Gülme komşuna, gelir başına. *Kaz gelecek yerden tavuk esirgenmez. *Yoldan kal, yoldaştan kalma . Geniş zaman eki olumsuz yapıldığında -mez maz olarak değişir. *Nuh der, peygamber demez. Fiiller tekil ve çoğul tüm kişilere göre haber ve dilek kipleriyle çekimlenebilir. *Ben hazırlandım, artık gidebiliriz; dedi. *Erken yatın, yarın işe gideceğiz Şart kipiyle çekimlenmiş fiiller yan cümlenin yüklemi olabilir. *Erken gelirse birlikte gidelim. -yor eki yerine -mekte,- makta eki de kullanılabilir *O zamanlar büyük bir şirkette çalışmaktaydım. *Haber kipleri zaman anlamı taşır, dilek kipleri zaman anlamı taşımaz. * Şimdi polisler gelecek, artık çıkalım . Çekimli fiil sorulduğunda kip,kişi, olumsuzluk ekleri alabilen ve yüklem olan fiiller anlaşılır. * İçimden şu zalim şüpheyi kaldır. *Ya sen gel ya beni yanına aldır. *Mecnun um, Leyla mı gördüm Bir kerecik baktı geçti Ne sordum ne de söyledi Kaşlarını yıktı, geçti Cümledeki yargı sayısı sorulduğunda çekimli fiiller, fiilimsiler ve ek eylem alarak yüklem olmuş ad soylu sözcükler sayılır. *Garibim,namıma Kerem diyorlar *Hastayım, derdime verem diyorlar *Aslımı el almış, harem diyorlar *Maraşlı Şeyhoğlu Satılmış ım ben *Senin dudakların pembe, ellerin beyaz *Al, tut ellerimi bebek, tut biraz |
Kılış, oluş, durum fiili nedir? Örnekler ve Cümleler Fiilde hareket, fiilin temel anlamını ifade eder. Fiiller taşıdıkları temel anlamlara göre türlere ayrılırlar: Fiilin temel anlamı harekettir. Hareketin anlam yönünden üç yönü vardır. 1. İş ve Kılış Fiilleri Öznenin iradesiyle, bir nesne üzerinde gerçekleşen, öznenin nesneyi etkilediğini ve o nesnenin de etkilendiğini gösteren fiillerdir. Bu fiiller geçişlidir, yani nesne alarak kullanılırlar. Zaten bu bakımdan iş ve kılış bildirirler. Örnek:Taşımak, yazmak, açmak, anlatmak, görmek, bilmek, silmek... 2. Durum Fiilleri Öznenin süreklilik gösteren bir durumunu anlatan fiillerdir. Bu fiillerin bitmeleri için başka herhangi bir fiilin başlaması gerekir. Durum fiillerinde özne durağan hâldedir. Birçoğu, öznenin iradesi dışında gerçekleşir. Bunlar genellikle geçişsizdir, yani çoğunlukla nesne almazlar. Örnek:Uyumak, uyanmak, ölmek, susmak, oturmak, yatmak, uzanmak... 3. Oluş Fiilleri Bunlar da bir nitelik değişikliği, yani bir durumdan başka bir duruma geçildiğini veya geçilmekte olduğunu bildirirler. Gerçekleşmelerinde öznenin doğrudan etkisi yoktur. Daha çok "kendiliğinden olma" söz konusudur. Geçişsizdirler. Örnek : olmak, büyümek, bayatlamak, yeşermek, uzamak... |
İş Oluş Durum Bildiren Cümlelerine örnekler Fiiller, iş ,oluş, durum ve hareket bildiren sözcüklerdir. ÖRNEK Yürü, gidelim; bu iş olmaz. dedi Fiillerin sonuna -mek, -mak ekleri getirildiğinde anlamlı olur. ÖRNEK Bu akşam kardeşinin yanına var .(eylem) *Kardeşimin güzel bir evi var. (isim) Fiiller anlamlarına göre üçe ayrılır 1) Nesne alan, iş yani hareket bildiren ve neyi, kimi sorularına cevap veren fiiller kılış fiilleridir. ÖRNEK Bu işi olsa olsa sen yaparsın . *Baba koruk yer, oğlunun dişi kamaşır. *Yemeğin tadını çok beğendik. *Mum dibine ışık vermez, derler 2)Nesne almayan, öznenin içinde bulunduğu durumu gösteren fiiller durum fiilleridir. ÖRNEK Su uyur, düşman uyumaz. *Can çıkar, huy çıkmaz. *Teyzesi bize dün sabah geldi. 3)Kendiliğinden ve zaman içinde gerçekleşen fiiller oluş bildirir. *Yine yeşillendi fındık dalları. *Genç yaşta ağardı saçlarım. *Korkudan beti benzi sararmış. Bu eylemler değişerek yeni bir görünüm kazanma anlamı verir. *Elleri, ayakları kabarmıştı. *Denize gidince epey bronzlaşmış. Fiiller -me,- ma,-mez , maz ekleriyle olumsuz yapılabilir. *Gülme komşuna, gelir başına. *Kaz gelecek yerden tavuk esirgenmez. *Yoldan kal, yoldaştan kalma . Geniş zaman eki olumsuz yapıldığında -mez maz olarak değişir. *Nuh der, peygamber demez. Fiiller tekil ve çoğul tüm kişilere göre haber ve dilek kipleriyle çekimlenebilir. *Ben hazırlandım, artık gidebiliriz; dedi. *Erken yatın, yarın işe gideceğiz Şart kipiyle çekimlenmiş fiiller yan cümlenin yüklemi olabilir. *Erken gelirse birlikte gidelim. -yor eki yerine -mekte,- makta eki de kullanılabilir *O zamanlar büyük bir şirkette çalışmaktaydım. *Haber kipleri zaman anlamı taşır, dilek kipleri zaman anlamı taşımaz. * Şimdi polisler gelecek, artık çıkalım . Çekimli fiil sorulduğunda kip,kişi, olumsuzluk ekleri alabilen ve yüklem olan fiiller anlaşılır. * İçimden şu zalim şüpheyi kaldır. *Ya sen gel ya beni yanına aldır. *Mecnun um, Leyla mı gördüm Bir kerecik baktı geçti Ne sordum ne de söyledi Kaşlarını yıktı, geçti Cümledeki yargı sayısı sorulduğunda çekimli fiiller, fiilimsiler ve ek eylem alarak yüklem olmuş ad soylu sözcükler sayılır. *Garibim,namıma Kerem diyorlar *Hastayım, derdime verem diyorlar *Aslımı el almış, harem diyorlar *Maraşlı Şeyhoğlu Satılmış ım ben *Senin dudakların pembe, ellerin beyaz *Al, tut ellerimi bebek, tut biraz |
İş, Oluş ve Durum Fiilleri Alıntı:
|
İş(kılış),durum,oluş fiileri tanımı ve örnekler Eğer bir fiil geçişli ise (yani ‘neyi’ ‘kimi’ sorularını sorabiliyorsak) kılış fiilidir. İş - Kılış Fiilleri Kırmak atmak dikmek içmek ezmek delmek yolmak dizmek…. İş Bildiren Cümle Örnekleri -Arkadaşım kitaplarını çantasına koydu. -Çok ağır olduğu için çantasını taşıyamıyordu -Oda çok havasız olduğu için pencereyi açtı -Deli gibi yağan yağmur çevreyi su gölüne çevirmiş -Çok aramasına rağmen istediği kitabı hiçbir kitapçı da bulamadı -Yarışmaya çok iyi hazırlandığı için soruların tümünü cevapladı -Ayakkabılarını güzelce sildi parlattı ve onları rafa koydu -Rüzgar öyle şiddetli esiyordu kiağaçların dalları cama çarpıyordu. Fiil öznenin kendi iradesi dışında geçirdiği değişimi anlatıyorsa ve bir hareket bildirmiyorsa o fiil oluş fiilidir. Oluş Fiil Örnekleri Bir durumun değiştiğini bir varlığın bir durumdan başka duruma geçtiğini belirten fiilerdir. Sararmak,Yaşlanmak,Uzamak,Paslanmak,büyümek,solmak,acıkmak… Oluş Bildiren Cümle Örnekleri -Kırlar yeşillendi -Yağmurun etkisiyle baraj taşmış -Yapraklar sararmaya başladı -Güneş doğdu -Rüzgar deli gibi esiyor -Dün yaptığımız kardanadam bugün erimiş -Havalar soğumaya başladı -Dün bulduğum yavru serçecik bugün öldü -Havalar soğumaya başladı. -Dün bulduğum yavru serçecik bugün öldü. Durum Fiil Örnekleri Fiil öznenin kendi iradesinde yani kendi isteği ile gerçekleşiyorsa ve fiil bir hareket ifade ediyorsa o fiil durum fiilidir. Yürümek oturmak gitmek çıkmak ağlamak… Durum Bildiren Cümlelere Örnekler *Ayşe okula yarım saat geç geldi *Çocuk simit satıyor. *Tren saat dokuzda istasyona geldi. *Duvarlar boyandı. *Babam çabucacık giyindi. *Okulun bahçesinde toplandık. *Çocuk biraz geriye çekildi. *Ayşe yıkandıtarandı *Mehmet futbol oynuyor *Aşırı yorgun olduğu için bütün gün uyudu *Çocuklar kavga etmeden güzelce oynuyorlar *Oturduğu banktan hiç kalkmadanyağmur altında uzun süre düşünerek bekledi. *Dağcılar hiç yılmadanzirveye ulaştılar. |
Alıntı:
|
Alıntı:
|
o okula gitti o bunu bildi o yaptı o bakkala gitti o ödevini yapmamış |
Alıntı:
Hava yine bozdu (oluş fiili)! Dolaptaki yoğurt bozulmuş (oluş fiili)! Çocuklar TV' yi bozmuş (kılış fiili)! Onunla yaptığım anlaşmayı bozdum (kılış fiili)! |
bunlar klaemi ortadan kırdı yere çöp attı fidan dikme kampanyasına katıldı çok su içti kardeşim karıncayı ezdi ortasını delgeçle deldi saçını başını yoldu sırasıyla dizdi çiçeklerin hepsini suladı |
| Saat: 03:05 |
©2005 - 2026, MsXLabs - MaviKaranlık