Sosyoloji insan toplumlarýný bilimsel,sistematik ve eleþtirel olarak inceleyen sosyal bir bilimdir. Bu sosyolojinin en genel düzeyde tanýmlanmasýdýr. Sosyolojinin araþtýrma konusu toplum ve toplumsal yaþamla ilgili olgu ve olaylardýr. Toplumun yapýsý, organizasyonu, deðiþimi, iþleyiþi, ... sosyolojinin ilgi alaný içine girer. Toplumun yapýsýný keþfetme, toplumdaki gruplarý bir arada tutan veya onlarý birbirinden ayýran, uzaklaþtýran güçlerin neler olduðunu ortaya koymak, toplumsal yaþamý deðiþtiren ve dönüþtüren koþullarý belirlemek, insanlar arasý iliþki ve etkileþimlerin yapýsý ve iþleyiþi ile ilgili kural ve ilkeleri ortaya koymak, sosyal davranýþý toplumsal baðlam içerisinde açýklamak,.... sosyolojinin en temel amaçlarý arasýnda yer alýr.

Yukarýda da ifade edildiði gibi toplum ve toplumsal yaþamla ilgili olgular (evlenmek, boþanmak, göç, kentleþme,suç,terör, spor,....)sosyolojinin araþtýrma konusunu oluþturur. Toplum sosyolojik açýdan sosyal bir gerçekliktir. Ancak bu gerçeklik, fiziksel bir gerçeklik gibi doðrudan algýlanan ve deneyimlenen bir gerçeklik deðildir. Sosyal gerçeklik insanlar arasý iliþki ve etkileþimleri, grup yaþamýný, gruplar arasý iliþkileri, kültürü, sosyal kurumlar ve tüm bunlarýn insanlarýn sosyal davranýþlarý üzerindeki etkilerini anlatan bir kavramdýr. Bu baðlamda sosyal gerçeklik sosyal davranýþlarýmýzý þekillendiren sosyal bir güç olarak tanýmlanabilir. Örneðin; nasýl mevsimler faaliyetlerimizi, giysilerimizi ve yaþamla ilgili seçimlerimizi etkileyebiliyorsa , sosyal gerçeklikte sosyal davranýþlarýmýzý biçimlendirir.

Ýçinde yaþadýðýmýz toplumun ekonomik yapýsý, aile düzeni, kültürü, yönetim biçimi, nüfusu, dini, ahlak anlayýþý.... sosyal davranýþlarýmýzý þekillendirir. Örneðin; hangi partiye oy verdiðimiz, eþ seçimimiz, yaptýðýmýz meslek , boþ zamanlarý deðerlendirme biçimimiz ,…toplumsal koþullardan etkilenir.

Ýnsan davranýþlarý üzerinde toplumsal koþullarýn etkili olmasý sosyal davranýþýn çözümlenmesinde, toplum ve toplumsal yaþamla ilgili olgu ve süreçlerin bilinmesini önemli bir hale getirmiþtir. Bu çerçevede sosyoloji daha özel olarak sosyal davranýþý açýklamayý amaçlar.Sosyal davranýþ toplumsal bir baðlamý içeren, diðer insanlarýn davranýþlarýný içeren ve /veya çaðrýþtýran örgütlü insan eylemleri olarak tanýmlanabilir. Örneðin; bir fabrikada çalýþan iþçilerin veya bir okulda ders anlatan öðretmenlerin davranýþlarý sosyal davranýþlardýr.

Sosyoloji, sosyal davranýþý çözümlemek için sosyal davranýþýn baðlamýný, yine en genel düzeyde toplumu ve onunla iliþkili olgu ve süreçleri dikkate almak durumundadýr. Sosyolojiye özgünlüðünü
ve önemini kazandýran da budur. Toplumsal çözümlemede toplumsal bakýþ açýsýný içermeyen bir sosyoloji anlayýþý oldukça ek*****r. Bu nedenle toplum ve toplumsal yaþam üzerinde biraz ayrýntýlý durmanýn gerekli olduðunu düþünüyoruz.

Bilindiði gibi insanlar toplum içinde yaþayan sosyal varlýklardýr. Toplum halinde yaþamak insan için zorunlu, kaçýnýlmaz ve onun doðasýyla ilgili bir özelliktir. Ýnsanlarýn sosyal varlýk olduðu; yani diðer insanlarla iliþki kurarak bir arada bulunmasý bir çok filozof ve sosyologun paylaþtýðý temel bir fikirdir.

Ýnsanýn sosyal bir varlýk oluþu , toplumun hem bir nedeni ve hem de bir sonucu olarak ortaya çýkar. Ýnsanlarýn yapýsý ve mahiyeti (temel özelliði) onlarýn bir arada yaþamasýný gerektirmiþ ve böylece toplum hayatý ortaya çýkmýþtýr. Ayný zamanda toplum hayatý da insanlarý tarihsel süreç içerisinde deðiþtirmiþ ve insanlarýn toplumsal yaþamdan etkilenen ve hatta belirlenen varlýklar olmasý üzerinde etkili olmuþtur. Ancak burada önemli olan insan mý?, toplum mu?, ayrýmý deðil, insan ve toplum arasýndaki etkileþimdir. Ýnsan ve toplum bir bütünün iki önemli yüzü ve gerçekliðidir.

Toplum yapýsý çeþitli türden gruplarý ve bu gruplarýn organizasyonunu içerir. Sosyolojik açýdan toplum en büyük, en karmaþýk ve en geliþmiþ sosyal gruptur. Toplumu bir tür gruplar aðý veya organizasyonu þeklinde ele almak olanaklýdýr. Coser (1985:3)’a göre toplum, örgütlü insan gruplarý arasýndaki etkileþim kalýplarýna verdiðimiz bir isimdir. Gruplar içinde ve gruplar arasýndaki etkileþimin örüntülenmesi veya kalýplaþmasý toplumsal yaþamýn düzenliliðini iþaret eder. Oldukça karmaþýk toplumlar da bile sosyal yaþamýn dikkatli bir gözlemi, toplumsal yaþamda kaos ve kargaþa yerine düzenliliðin olduðunu ortaya koyar. Örneðin; sabahleyin evimizden ayrýlýp iþimize giderken genellikle içinde yaþadýðýmýz sosyal dünyanýn dünkü gibi olacaðýný umarýz veya böyle bir beklenti içinde yaþarýz. Bu düþünüþ toplumsal yaþamýn öngörülebilirliðini de ifade eder. Ancak, sosyal yaþamýn bu düzenli yapýsý onun þaþýrtma, uyumsuzluk, gerilim ve sosyal gruplar arasýndaki çeþitli türden anlaþmazlýklarý içermemesi anlamýna gelmez. Sosyal yaþam bu ve benzeri süreçleri de içermesine raðmen tüm bu süreç ve oluþumlar belirli kural, ilke ve kalýplarla ortaya konur. Örneðin;iþçi ve iþverenler arasýndaki çatýþmalar ve anlaþmazlýklar sendika, grev, lokavt toplu iþ sözleþmesi gibi kurum ve örgütlenmelerle düzenlenmiþtir. Çatýþmalarýn topluluðun istikrarýný bozduðu durumlar genellikle bir deðiþim durumunu ifade eder. Bu sürecin yöneldiði durum göreli de olsa yeni bir denge veya istikrardýr.

Toplum kavramý sosyolojide merkezi bir kavramdýr. Sosyal grup boyutu kadar diðer boyut ve özellikleri de vardýr. Giddens (2002:621)’a göre bir toplum belirli bir toprak parçasýnda yaþayan , ortak bir politik otorite sistemine tabi olan ve çevrelerindeki çeþitli gruplardan (toplum) ayrý bir kimlikleri olduðunun farkýnda olan bir insan grubudur. Giddens’ýn bu tanýmý açýsýndan örneðin; Türk toplumu, Ýngiliz toplumu, Amerikan toplumu,... bir toplumdur.

Toplum kavramýnýn çözümlenmesinde kültür ve kurumlar da önemli bir yere sahiptir.Kültür toplum yaþamýnýn kurucu ögelerinden birisini oluþturur. Toplumsal yaþamýn çeþitli alanlarý kültürle bir yapýya bir düzene kavuþur. Bauman (1998:163) kültürü “ yapay düzen kurma iþi” olarak tanýmlar. Bu yapay düzen insanýn toplum halinde yaþamasýnýn zorunlu bir sonucu veya gereði olarak ortaya çýkar ve insan iliþkilerini düzenleme, insanlarýn çeþitli türden ihtiyaçlarýný karþýlama iþlevlerini yerine getirir. Kültür, bu baðlamda insani; insana özgü ve toplumsal bir karaktere sahiptir. Fichter (1990:120) kültürü “insan ürünü” olarak deðerlendirir.

Sosyolojide kültür kavramý bir grubun (az yada çok geniþ ) üyelerinin ortak edinimlerinin bütünü ifade eder. Bu edinimler þeyleri algýlamada, yapýlanlarý deðerlendirmede bilinç dýþý ve sürekli referans iþlemi görerek, davranýþlarýn yönlendirilmesinde etkili olurlar. (Muchielli,1991:9).

Kültürün insan davranýþlarý için referans oluþturmasý toplumsal açýdan oldukça önemlidir. Bir toplumda bireyler arasý iliþkilerin düzenlenerek toplum hayatýnýn meydana geldiði bilinmektedir. Kültür, sosyal kurumlarla çok sýký bir iliþki içinde bulunur. Sosyal kurumlarda temel olarak toplum içerisinde bireyler arasýndaki sosyal iliþkileri düzenler. Fichter (1990:123) kültür ve kurumlar arasýndaki ayrýmýn daha çok analitik olduðunu söyleyerek kültürü toplumdaki kiþilerin ortaklaþa paylaþtýklarý toplam kurumlarýn bileþkesi olarak tanýmlar. Ayný sosyologa göre , kurum kültürün en geniþ parçasýný oluþturur. Kültürün en küçük ve indirgenemez temel oluþturucusu yürürlükteki davranýþ örüntüsüdür. Sosyal rol, statü ve etkileþim formlarý ise sosyal kurumlarýn oluþturucularý olarak deðerlendirilir. Kültür bünyesinde bir topluma veya gruba ait temel deðer, norm ve davranýþ kalýplarýný içerir. Bir toplumun kültürü onun inançlarý, ahlaký , sanatý , hukuku, dili, gelenek, görenek örf ve adetlerden oluþan karmaþýk bir bütündür. Sosyal kurumlar ise düzenlenmiþ, tesis edilmiþ veya yapýlanmýþ davranýþ örüntüleri ve bunlardan oluþan sosyal bütünlerdir.

Ýnsanlar toplumsal yaþam içerisinde gereksinimlerini karþýlamak için diðer insanlarla sosyal iliþkilere girerler. Çünkü, insanlar gereksinimlerini tek baþlarýna karþýlayamazlar. Örneðin; beslenmek, giyinmek,evlenmek,güvenlik, sevgi gibi gereksinimlerimiz tek baþýmýza karþýlayamadýðýmýz , diðer insanlarla iliþkiyi içeren sosyal boyutlu ihtiyaçlarýmýzdýr.

Sosyal iliþki ve etkileþimin toplum hayatý için en temel önemi grup oluþumunu, grup yaþamýný ve bu yaþamla ilgili yapýlarý; kalýplarý ortaya çýkarmasýdýr. Sosyal iliþki ve etkileþimin bu baðlamda içinde yaþadýðýmýz karmaþýk modern toplum da dahil, bütün sosyal oluþum ve yapýlarý ortaya çýkaran temel bir toplumsal süreçtir (Erjem,2004)

SOSYOLOJÝK BAKIÞ AÇISI
Sosyolojik bakýþ açýsý sosyolojini toplumsal olaylara nasýl yaklaþtýðýný, nasýl incelendiðini, sosyolojinin olaylarý incelemesini diðer sosyal bilimlerden nasýl farklý olduðuyla ilgilidir. Daha öncede ifade edildiði gibi sosyoloji toplumsal baðlam içerisinde sosyal davranýþý inceler. Sosyal davranýþ bireylerin bir anlam ifade eden ve diðer insanlarla iliþkili davranýþlarýdýr. Sosyal davranýþ sosyal iliþki ve etkileþim sonucu oluþur. Sosyoloji sosyal davranýþý açýklamak için kendine özgü bir bakýþ açýsý geliþtirmiþtir. Bu bakýþ açýsý belli temel öncüllere dayalýdýr.Bunlarý þöyle ifade edebiliriz:
·Ýnsanlar sosyal varlýklardýr.
·Sosyal davranýþ öðrenilir.
·Toplum insanlarýn ait olduðu en geniþ gruptur.
·Ýnsanlar tek boyutlu deðildir. Bu nedenle sosyal davranýþta çok boyutludur
·Birey davranýþlarýndaki iliþki toplamý açýsýndan incelenir.
* Sosyal davranýþýn nedeni toplumsaldýr.

Sosyolojik bakýþ açýsýyla bir olayý incelemeyi þöyle ortaya koyabiliriz.Örneðin Mehmet’in iþsiz oluþu.

AÇIKLAMALAR:

Psikolojik( Bireyci): insanlar tembel , aptal olduklarý veya beceriksiz olduklarý için iþsiz kalýrlar. Mehmet’te bu özelliklere sahip olduklarý için iþsizdir.
Sosyolojik açýklama: iþsizlik toplumdaki eþitsizliðin, dengesizliðin sonucu olarak ortay çýkar. Eþitsizlik kiþinin meslek edinmesini, eðitimini olumsuz etkiler. Ayrýca eþitsizlik sonucu toplumun kaynaklarý da akýlcý kullanýlýp yatýrýmlara dönüþtürülemez. Mehmet’in iþsizliði bu nedenle daha çok toplumsaldýr. Ýþsizlik problemi toplumsal düzenlemeler sonucu çözülebilir ( Erjem ,2004)

SOSYOLOJÝNÝN DOÐUÞU VE GELÝÞÝMÝ

Toplumla ilgili fikir ve düþünceler insanlýk tarihi kadar eskidir. Ancak toplumu ve toplumsal olaylarý bilimsel olarak araþtýrýp, incelemeyi oldukça yeni bir geliþme olarak deðerlendirebiliriz. Bu baðlamda sosyoloji ikiyüzyýllýk bir geçmiþe sahip bir bilim dalýdýr. Sosyoloji 19.yy’da, özellikle Batý Avrupa toplumlarýnda meydana gelen önemli siyasi, sosyal , ekonomik ve entelektüel geliþme ve deðiþmelerin sonucu olarak ortaya çýkmýþtýr. Batý Avrupa toplumlarýnda meydana gelen büyük deðiþimler modern toplum denilen bir toplum biçimini ortaya çýkarmýþtýr. Modern toplum, eski topluma ait birbirinden kopuk topluluklarýn bütünleþmesini, gelenek ve dinden kopmayý, bireyleþmeyi, rasyonelleþmeyi, kentleþmeyi, eþitsizliði kapsayan bir dizi süreçle ortaya çýkmýþtýr. Bu karmaþýk toplumu incelemek sosyolojinin konusu haline gelmiþtir.Modern toplumu oluþturan olaylar þunlardýr:

1.Ulus devletin yükseliþi.
2.Endüstrileþme
3.Kapitalizmin yükseliþi
4.Sosyalist ülkelerin ortaya çýkýþý
5.Temsili demokrasinin doðuþu
6.Bilim ve teknolojideki geliþmeler
7.Kentleþme
8.Kitle iletiþim araçlarýnýn geliþimi ve çeþitlenmesi
9.Rönesans
10.Aydýnlanma
11.Fransýz ve Amerikan devrimleridir.

Sosyoloji kelimesi Fransýz sosyologu ve tarih felsefecisi A. COMTE tarafýndan icat edilmiþtir. Comte sosyal olaylarý doða bilimleri modelinde kurmayý amaçlayan bir sosyoloji kurmak istemiþ, ancak bunu baþaramamýþtýr. Daha sonra Comte’u takip eden Fransýz sosyologu E. Durkheim, sosyolojinin konusu, yöntemi ve akademik yaþamda yer almasý konusunda önemli çalýþmalar yaparak sosyolojinin gerçek olarak kurulmasýný saðlamýþtýr. Daha sonraki geliþmeler sosyolojinin bütün dünyada giderek daha çok yayýlmasýna neden olmuþtur. Sosyolojiye önemli katký saðlayan baþlýca düþünürler E. Durkheim , K. Marks, M. Weber, V. Pareto,G.Simmel,W. Mills ve T. Parsons’dur.Türkiye’de sosyolojinin kurucusu ise Ziya Gökalp’dir.

Sosyoloji
 

Kavramsal Ýçeriði

Sosyoloji; “Toplum Bilimi” veya “sosyal olaylarýn bilimi” ya da “sosyal örgütlenme ve sosyal deðiþimler bilimi” olarak da bilinmektedir.
Aslýnda sosyoloji, sosyal hayatýmýzda var olan sosyal gerçekleri (sosyal hadiseler ve olgular), insanlarýn meydana getirdiði gruplarý, gruplarýn davranýþlarýný ve sosyal kurumlarý olduðu gibi inceleyen pozitif bir sosyal bilim dalýdýr. Bir baþka ifadeyle, sosyoloji, bir takým varsayýmlardan çok; var olan gerçekleri ortaya koymaya çalýþan, sosyal gerçeðe eðilen bir ilimdir.
Geniþ anlamýyla sosyoloji, insanlarýn birbirleriyle kurduklarý sosyal münasebetleri, sosyal gruplar, kurumlar ve örgütler arasýndaki münasebetleri, toplu eylem, toplu direniþ gibi topluluk ve fert davranýþlarýný, deðiþik düzeylerde bütün sosyal etkileþim biçimlerini, sosyal yapý özelliklerini ve bu yapýda ortaya çýkabilecek deðiþme temayüllerini belirli bir yöntem dahilinde inceleyen, sosyal gerçekleri ve süreçleri sistematik ve bilimsel olarak mercek altýna alan bir bilim dalýdýr.
Sosyoloji, hem insan davranýþýnýn yüz yüze etkileþim baðlamlarýný (Mikro-Sosyoloji), hem de çok sayýdaki ve büyük ölçekli gruplarýn, örgütlerin veya sosyal sistemlerin (Makro-Sosyoloji) özelliklerini inceler.
Sosyoloji, fertten ziyâde toplumun aynasýdýr. Ýnsanýn, sosyal diye vasýflandýrabileceðimiz bütün davranýþlarý, sosyolojinin ilgi alanýna girmektedir. Her ne kadar insan ruhuna pek yakýn olan ilgi alanlarýný, deðerleri ve duygularý ihtiva eden sorunlarý ele alýyorsa da, sosyoloji, bir þeyin iyiliði veya kötülüðü, uygunluðu veya uygunsuzluðu gibi hususlarda yargýda bulunmaktan uzak durmaya, yani tarafsýz kalmaya gayret etmektedir.


Sosyolojinin Tarihçesi

Sosyal olaylar, her ne kadar insanlýk tarihi ile baþlatýlmakta ise de, hadiselere sosyolojik yaklaþým tarzý, daha çok 18. ve 19. yüzyýllarda ortaya çýkmýþtýr.
Sosyoloji terimi, ilk kez bir sosyolog olmaktan ziyâde bir bilim felsefecisi olan Fransýz, August Comte (1798-1857) tarafýndan kullanýlmýþ ve Ýngiliz, Herbert Spencer (1820-1903) tarafýndan da geniþ kitlelere tanýtýlmýþtýr.
Ancak, sosyolojinin ilk temel esaslarýný, ilmî yöntemlerle ortaya seren ilk bilim adamý belki de Ýbni Haldun ‘dur (1332-1406). Prof. Dr. W. Barthold’a göre Ýbni Haldun, tarih felsefesinin en mümtaz simalarýndan birisi olduðu kadar, sosyolojinin ilk büyük kurucusudur. Sosyal kanunlarý, tarihî hadiselerden çýkaran Ýbni Haldun, cihan tarihinde, büyük devlet ve medeniyetlerin kuruluþunda, göçebe unsura yer verdiði, bunlarýn medeni halk içerisinde yaþayýp milliyetlerini kaybettikleri hakkýndaki fikirleri bugün bile geçerlidir. Ayrýca, sosyal psikoloji, sosyal ekonomi, tarih felsefesi, etnografya, sosyal coðrafya, sosyal felsefe, kentleþme, sosyal antropoloji gibi sosyal bilim dallarýna ait sosyal teorileri, ciddî mânâda ancak 19. asýrda kavranabilmiþ ve bir çok Avrupalý bilim adamýnýn çalýþmalarýna temel dayanak vazifesi görmüþtür.


Sosyoloji Dallarý

Sosyolojinin geliþmesiyle, toplumlara ve topluluklara yönelik yapýlan ilmî çalýþmalar sonucunda bir çok sosyolojik disiplin ortaya çýkmýþtýr. Bunlardan en önemlileri aþaðýda sýralanmýþtýr:

• Ahlâk Sosyolojisi.
• Askeri Sosyoloji.
• Beden Sosyolojisi.
• Bilgi Sosyolojisi.
• Bilim Sosyolojisi.
• Çalýþma (Endüstriyel) Sosyolojisi.
• Din Sosyolojisi.
• Eðitim Sosyolojisi.
• Folk Sosyolojisi.
• Gender Sosyolojisi.
• Hukuk Sosyolojisi.
• Ýktisat Sosyolojisi.
• Ýnsan Ekolojisi ve Demografi.
• Kent (Þehir) Sosyolojisi.
• Köy (Kýrsal) Sosyolojisi.
• Kurumlar Sosyolojisi.
• Küçük Gruplar Sosyolojisi.
• Kültür Sosyolojisi.
• Medikal Sosyoloji.
• Natüralist Sosyoloji.
• Saðlýk Sosyolojisi.
• Sanat Sosyolojisi.
• Sanayi Sosyolojisi.
• Siyaset Sosyolojisi.
• Sosyal Psikoloji.
• Sosyolojik Teori.
• Tarih Sosyolojisi.
• Tatbikî Sosyoloji
• Vergi Sosyolojisi

Sosyolojiye Yakýn Olan Diðer Sosyal Bilimler

Sosyoloji ile çok yakýndan baðlantýlý olan en önemli bilim dalý Sosyal Antropolojidir.
Sosyal hayatý, kültürleri, yazýnýn icadýndan önceki devirlerden baþlayarak, bugüne kadarki geliþmeleri inceleyen sosyal antropoloji, dinî, siyasî, iktisadî ve sosyal kurumlarýn yapýlarýný ve folklorik hususiyetlerini inceler.
Sosyal antropoloji ayrýca etnoloji (kültürel antropoloji) ile psikoloji (psikolojik-kültürel antropoloji) arasýndaki münasebetleri, mukayeseli olarak araþtýrýr.
Sosyal Antropoloji, altý kola ayrýlmaktadýr:

• Kültürel Antropoloji (Kültür Antropolojisi veya Etnoloji).
• Etnografya.
• Arkeoloji.
• Folklor (Halk Bilimi).
• Dil (Filoloji).
• Psikoloji Antropolojisi (Psikolojik-Kültürel Antropoloji).

Sosyolojinin Amaçlarý
 

- Toplumlarý, içinde bulunduklarý yere ve zamana göre, nesnel ve somut koþullarýyla anlamak.

Sosyoloji
 

Sosyolojinin Diðer Bilimlerle Ýliþkisi
 

Sosyoloji ve Tarih :
Tarih bilimi, toplumlarýn ortaya çýkýþý, geliþimi, daðýlmasý, çözülmesi gibi geçmiþte olup biten toplumsal olaylarý belgelere dayanarak inceler. Ýçinde yaþadýðý toplumsal yapýyý anlamaya çalýþan sosyolog, mutlaka araþtýrmasýnýn bir yerinde bu toplumsal yapýyý oluþturan tarihsel olaylarý bilme zorunluluðu hisseder. Tarih bilimi de sosyologa, olaylarýn geçmiþi hakkýnda bilgi sunarak, toplumu bir bütün halinde kavramasýna yardýmcý olur.



Sosyoloji ve Psikoloji :
Psikoloji, insanlarýn duyumsal (görme, tad alma, vb.) duygusal, davranýþsal, biliþsel (zihinsel) özelliklerini inceler. Baþka bir deyiþle psikoloji insan doðasýný inceleyen bir bilimdir. Kurumlarý, gruplar içerisindeki insan davranýþlarýný inceleyen sosyoloji, insan doðasýný bilmeden toplum içindeki insaný (toplumsal insaný) anlayamaz.

Bu yüzden sosyoloji insan doðasýyla ilgili bilgilerini psikolojiden alýr.



Sosyoloji ve Antropoloji :
Antropoloji (insanbilim), evrim sürecinde, insanýn deðiþen biyolojik yapýsýný, bedensel özelliklerini, ýrklara ayrýlýp ayrýlmayacaðýný, ilkel topluluklarý ve bunlarýn kültürlerini inceleyen bir bilimdir. Antropoloji ikiye ayrýlýr :

Fizik Antropoloji : Ýnsanýn biyolojik yapýsýnda meydana gelen deðiþmeleri, ýrklarýn kökenini inceler.

Kültürel Antropoloji : Tarým, hayvancýlýk türleri gibi kültürel özellikleri; inanç, gelenek, görenek gibi kültürel kalýplarý; araç, gereç, sanat ve bilgiler gibi kültürel ürünleri konu edinir.



Sosyoloji ve Hukuk :
Hukuk bireylerin birbirleriyle ve toplum ile olan iliþkilerini düzenleyen ve devlet gücünün desteðindeki yaptýrýmlarla uyulmasý zorunlu duruma getirilen kurallar bütünüdür. Toplumu inceleyen sosyolojinin, toplumu düzenleyen hukuk kurallarýný bilmeden, toplumsal yapýyý tam olarak anlamasý mümkün deðildir.



Sosyoloji ve Ekonomi :
Ekonomi, insanlarýn ihtiyaç duyduðu mal ve hizmetlerin nasýl üretildiðini, bölüþüldüðünü ve tüketildiðini inceleyen bir bilimdir. Üretim, bölüþüm ve tüketim gibi ekonomik olaylar sýrasýnda, insanlar arasýnda birçok iliþki kurulur (iþçi-iþveren iþ bölümü gibi). Bu ekonomik iliþkiler bilinmeden toplumun yapýsý bir bütün olarak anlaþýlamaz.



Sosyoloji ve Coðrafya :
Toplumsal iliþkiler, kurumlar, “doðal çevre” (fiziki çevre) üzerinde var olurlar. Bu doðal çevreyi inceleyen bilim de coðrafyadýr. Bu doðal çevre tanýnmadan toplumsal olaylar, iliþkiler, kurumlar açýklanamaz. Sosyolog, toplumun içinde bulunduðu maddi (fiziki)
yapýyý açýklayabilmek için coðrafyadan yararlanmak zorundadýr.

SOSYOLOJÝ ÝLE ÝLGÝLÝ KAVRAMLAR
 

SOSYOLOJÝ ÝLE ÝLGÝLÝ KAVRAMLAR

Sosyoloji
 

TOPLUM
 

Toplumsal ihtiyaçlarýný karþýlamak için etkileþen , belli bir coðrafi mekanda yaþayan ve ortak bir kültürü paylaþan pek çok sayýdaki insanýn oluþturduðu birlikteliðe “toplum” denir.

a. Daima belirli bir toplum için söz konusudur.

b. Her bireyin doðduðu andan itibaren gerçekleþen bir süreçtir.

c. Kiþilik geliþmesinin topluma ve kültüre uyarlanmasý ve öðrenilmesi gibi süreçlerin benzerlikleri ile ilgilidir.

d. Bireyi , çevresindeki modellerin , simgelerin , beklentilerin ve duygularýn öðrenilmesine yetenekliliði yönünden ele alýr

TOPLUMSALLAÞMANIN ARAÇLARI

a. Aile : Kültürü aktaran temel araçlardandýr.

Sosyoloji
 

Eleþtirel Teori
 

Yirminci yüzyýl düþüncesinde, Frankfurt Okuluyla birleþtirilen toplumsal analiz tarzý. Tüm kapalý sistemleri eleþtiri yoluyla çözmeyi ya da yýkmayý amaçlayan eleþtirel teori, eleþtirinin daha çok Hegel’deki versi­yonundan yola çýkmýþ ve dolayýsýyla da, eleþtirinin öncelikle özeleþtiri þeklinde ger­çekleþmesi gerektiði inancýný hayata geçir­meye çalýþmýþtýr. Eleþtirel teorinin Adorno, Horkheimer, Marcuse, Habermas gibi sahipleri, insanýn toplumsal eleþtiri yoluyla, baskýlardan kurtulup özgürleþmesine katký­da bulunan her felsefi görüþe sýcak bakmakla birlikte, daha çok Marksist bir çerçeve içinde kalmýþlardýr. Söz konusu eleþtirel dü­þünürler, öncelikle toplumsal çýkarlarýn, ça­týþma ve çeliþkilerin düþüncede nasýl ifade edildiði ve baský sistemlerinde nasýl üretil­diðiyle ilgilenmiþlerdir.

Baskýcý sistemi ere iliþkin incelemenin ta­hakküm ve baskýnýn kökleri konusunda uya­nýþa yol açacaðýný, ideolojileri geriletip bi­linçlenmeyi hýzlandýracaðýný öne süren eleþtirel teorisyenler, kapitalizmin oldukça hýzlý ve temelli bir biçimde deðiþmesinden dolayý, Marx’ýn on dokuzuncu yüzyýl kapita­lizmiyle ilgili eleþtirisinin meydana getirdi­ði genel çerçeve içinde kalmanýn imkansýz olduðunu savunmuþlardýr. Bundan dolayý, Marksizmin çaðdaþ koþullarýn ýþýðý altýnda yenilenmesinin ya da yeniden kurulmasýnýn gerekliliðini savunan Frankfurt Okulu düþü­nürleri, felsefenin yeri-ne bilimi ve devrim­ci pratiði geçiren Ortodoks Marksizmden çok temelli bir biçimde ayrýlarak, felsefeyi ön plana çýkartmýþlar ve LukAcs’ýn, Marx’ýn kendi eleþtirel yönteminin, onun Öðretisinin içeriðinden çok daha büyük bir önem taþýdý­ðý görüþünü benimseyerek, K. Marx’ýn eleþ­tirel yöntemini ‘eleþtirel teori’ þeklinde yorumlayýp uygulamýþlardýr.

Eleþtirel teori, en iyi bir biçimde, Ortodoks Marksizmle olan söz konusu farklýlýðýna ek olarak, zaman zaman negatif felsefe diye nitelendirilen pozitivizmin ilkeleriyle olan karþýtlýk, ki bu karþýtlýk birinci karþýtlý­ðýn da temelinde bulunmaktadýr, aracýlýðýyla ifade edilebilir. Buna göre, pozitivizmin bil­ginin duyu-deneyinin sonucu olduðunu dile getiren tempirizminin tersine, eleþtirel teori belli bir akýlcýlýðýn ifadesi olmak durumun­dadýr. Eleþtirel teorisyenler, bilgimizin ve ortak insanlýðýmýzýn kaynaðýnda, her birimi­zin rasyonel varlýklar olmamýz olgusunun bulunduðunu öne sürerler. Hegel gerçek olanýn rasyonel olduðunu söylemiþti. Eleþtirel teoriyi benimseyen Frankfurt Okulu dü­þünüleri ise, gerçek olanýn rasyonel olmasý gerektiðini öne sürer. Rasyonalite ise, eleþti­rel teorinin bakýþ açýsýndan, formel mantýk­tan ziyade, tez ve antitezlerin özümlenip, çeliþkilerin yeni sentezlere dönüþtüðü diya­lektik bir düþünme sürecini ifade eder.

Böyle bir rasyonalite anlayýþýný, savunu­cularýnýn çok deðerli bulduklarý bir ütopik düþünce tarzýyla bir araya getiren eleþtirel teori, buradan rasyonel bir toplum idealine veya ütopyasýna yönelmiþtir. Madem ki biz­ler, insan varlýklarý olmamýz hasebiyle, ras­yonel düþünme yeteneðine sahip bulunmak­tayýz, öyleyse rasyonel bir toplum, tüm üyelerinin çevrelerini yaratmak ve dönüþü­me uðratmak için varolduklarý, söz konusu yaratma ve dönüþtürme sürecine fiilen ve bir bütün olarak katýldýklarý bir toplum ol­malýdýr. Ýþte bu yaklaþým, eleþtirel teoriyi benimseyenlere, varolan Batýlý kapitalist toplumlarýn eleþtirisinde kullanýlacak temel ölçütü saðlar: Batýlý modern kapitalist top­lum, kimi toplumsal kesimleri ekonomik ve politik katýlýmýn dýþýnda býrakan, veya birta­kým toplumsal gruplarý sistematik bir tarzda tahakküm altýna alýp güçsüzleþtiren irrasyo­nel bir toplumdur. Söz konusu standart, eleþtirel teorinin en önemli savunucularýn­dan biri olan Jürgen Habermas’ta farklý bir modelle dönüþüme uðrar. Rasyonel düþün­me yetisine sahip varlýklar olmamýz olgusundan deðil de, hepimizin semboller veya bir dili kullanmamýz olgusundan yola çýkan filozof un ütopyasý ise, nitekim hiç kimsenin söylem dýþýna itilmediði, tüm bireylerin gerçek bilgiye eriþip, kamusal tartýþmaya etkin bir biçimde katýlabildikleri bir ideal konuþ­ma durumudur.

Eleþtirel teorinin akýlcýlýðý ile pozitiviz­mm empirizmi arasýndaki karþýtlýk, ayný za­manda bir eleþtirel teori/geleneksel teori karþýtlýðý olarak da ifade edilebilir. Gele­neksel teoriyi, a) empirist bir bilim anlayýþýný uygun, yeterli ve doðru bir bilim görüþü olarak gören ve b) her tür bilginin doða bi­limleriyle, özde ayný biliþsel yapýya sahip olmasý, ve dolayýsýyla da, doða bilimlerinin yönteminin insan ve toplum bilimlerine de uygulanmasý gerektiðini savunan bir teori olarak tanýmlayan eleþtirel kuram, bu teori­ye karþý toplumsal alanla insanýn dünyasýn­da, doða alanýnda olduðu gibi, ezeli-ebedi ve deðiþmez hakikatler için verili bir temel olmadýðýný öne sürer. Rasyonel bir toplu­mun veya rasyonel bir toplumsal varoluþun henüz varolmadýðýný savunan eleþtirel teo­risyenler böyle bir toplumu eleþtirel teorinin amacý yaparken, eriþilmesi gereken hedefi gösterirler. Buna uygun olarak, geleneksel teorinin sözde çýkar gözetmediði, doðru bil­giye ulaþmak dýþýnda bir amaç taþýmadýðý yerde, eleþtirel teori önce geleneksel teori­nin olumsuz sonucunu gösterir, yani doða bilimlerinin yönteminin insana ve insanla doðrudan doðruya ilgili olan konulara uygu­lanmasýnýn insanýn potansiyel güçleriyle özgürlüðünün yadsýnmasýndan baþka bir þey olmadýðýný ortaya koyar ve sonra da, kendi en temel ilgisini dile getirir: Ýnsanýn özgürleþimi.

Bundan dolayý, eleþtirel teori, yüklendiði varolan yapýlarý eleþtirme görevine ek ola­rak, insanýn özgürleþimi için radikal bir top­lumsal deðiþmeyi baþlatma amacý güder. Buna göre, eleþtirel teori, insanýn, varolan toplumsal düzenin ihmal ettiði potansiyelle­rini ortaya çýkarmak durumundadýr. Frank­furt Okulu düþünürlerine göre, eleþtirel teori, Aydýnlanma biliminin veya pozitiviz­im tek yanlý akýlcýlýðýnýn sýnýrlý kaynakla­rýndan daha fazlasýna ihtiyaç duyar; sanata, ütopik düþünceye, fantazi ve imgeleme iþte bunun için, eþdeyiþle inþanýn bastýrýlmýþ güçlerinin, varolan toplumsal düzen tarafýn­dan ihmal edilmiþ potansiyellerinin su yü­züne çýkarýlmasý için ihtiyaç vardýr.

Eleþtirel teori, ütopik düþünce geleneðin­den koparak, pozitivizmin olumsuz etkisi altýnda kalan Ortodoks Marksizmi de, yani Marx’ýn düþüncelerinin pozitivist bir yaklaþýmla fosilleþtirilmesi veya dondurulmasý iþ­lemini de þiddetle eleþtirir. Buna göre, eleþ­tirel teorisyenler, determinist bir toplum bi­liminin kapitalizmin temel yasalarýný saptayacaðý ve onun gelecekteki çöküþünü tahmin edebileceði anlayýþýnýn, Doðudaki Stalinizmin ve Batýda da Stalinizme sadýk komünist partilerin büyük yanlýþlarýnýn en önemli kaynaðý olduðu þeklindeki sert ve aðýr eleþtiriyi çekinmeden dile getirmiþler­dir. Baþka bir deyiþle, Frankfurt Okulunun eleþtirel kuramý benimseyen mensuplarýna göre, tarihsel maddeciliðin bilimsel statüsü, ya da pozitivizm kaynaklý bilimsellik iddia­sý, parti liderleriyle entellektüellerini eleþtiriden korumuþtur. Teorinin sözde bilimselliði, ahlâki ya da siyasi konularý teorik ya da tek­nik uzmanlýkla ilgili konulara dönüþtürmek suretiyle, Bolþevik partinin demokratik mer­keziyetçiliðini haklý kýlmýþtýr. Kararlar, sýra­dan iþçiler ya da köylüler tarafýndan deðil de, Marksist teori çok ayrýntýlý olarak ve de­rinlemesine bilenler tarafýndan alýnmalýdýr. Þu halde, Sovyet Marksizmindeki bürokratik otoriteryanizmi doðuran þey, Frankfurt Okulu düþünürlerine göre, Marx’ýn kendisin­den ziyade, pozitivizmin kendisidir.

Ortodoks Marksizmin geleneksel ekono­mik açýklama modellerinden veya ekono­mik determinizminden uzaklaþan eleþtirel teori, bir yandan bir ideoloji ve siyaset eleþ­tirisi geliþtirirken, bir yandan araçsal akýlcý­lýkla modern Batý toplumlarýnda güçlenen totaliter hakimiyet tarzýný analiz etmiþtir. Aydýnlanma ve pozitivizmle modernliðe iliþkin deðerlendirme ve eleþtirilerinde çok büyük ölçüde, ünlü sosyolog Weber’in top­lumun rasyonalizasyonuyla ilgili görüþleri­ne dayanan eleþtirel teorisyenler, bu bað­lamda bürokrasi ve kapitalizmin tek yanlý bir akýlcýlýðý, araçsal akýlcýlýðý temsil ettiðini öne sürmüþlerdir. Eleþtirel teorisyenlere göre, bürokrasi ve kapitalizm toplumu saptanmýþ olan belirli amaçlara en iyi ve saðlam bir biçimde ulaþma olanaðý verecek araçlarýn seçimiyle ilgilenen formel akýlcýlýk açýsýndan rasyonalize eder. Ve toplumun bu açýdan rasyonalizasyonu, eleþtirel teorinin savunucularýna göre, birtakým irrasyonel so­nuçlarýn ortaya çýkýþýný engelleyemez. Da­hasý araçsal akýl dünyayý ve baþka insanlarý konu alýr ve deðerlendirirken, onlarý nasýl sömürebileceðimiz sorusunu temele koyar. Olgu deðer ayrýmýný benimserken, deðerlere bilgi ve yaþamda son derece önemsiz bir rol verir. Modern toplumlara özgü söz konusu düþünme tarzý, totaliter yönetim tarzý ve tahakküm arzusuyla yakýndan iliþkilidir. Bu açýdan ele alýndýðýnda, eleþtirel teorinin esas hedefinin araçsal akýlcýlýk, ve özellikle de doða bilimlerinin gerçek bilginin tek geçerli türü olma iddiasý olduðu söylenebilir. Bundan dolayý, eleþtirel teori, son çözümlemede bili­min ve kapitalizmin temellerine iliþkin bir eleþtiri ve analiz olmak durumundadýr.

EÐÝTÝM SOSYOLOJÝSÝ
 

EÐÝTÝM SOSYOLOJÝSÝ

Eðitim kurumlarýný ve okullaþma ile modern endüstri toplumlarýnda okullaþma sistemlerini, ‘okul ile toplumsal yapý arasýndaki iliþkileri konu alan, eðitim kurumunun toplumun diðer büyük kurumsal düzenleriyle, yani iktisat, politika, din, vb. ile olan iliþkilerini sosyolojinin yöntemleri ve bakýþ açýsýyla araþtýran sosyoloji dalý.
Eðitim sosyolojisinin günümüzdeki araþ­týrmalarý, eðitimin öncelikle, yeniden üreti­lecek bir kültürü, bir bilgi ve beceriyi aktar­mak, sonra da ekonomik ve toplumsal kalkýnmaya katkýda bulunmak gibi iki ayrý ve birbiriyle çeliþen iþlevi olduðunu ortaya koyar. Son zamanlarda, özellikle eðitimin söz konusu iki iþlevi baðlamýnda yapýlan eleþtirel çalýþmalarýn temel tezi, okul eðiti­minin egemen sýnýflar tarafýndan saptanmýþ olan toplumsal ve kültürel koþullarýn yeni­den üretilmesine yardýmcý olduðu, ve yine eðitimin hakim kültürün kurumsallaþmasýna ve toplumsal tabakalaþmanýn pekiþmesinde önemli bir rol oynadýðýdýr.
Klasik sosyolojik kavram ve yaklaþýmlarýn karþýlýklarýnýn eðitim alanýnda aranmasýnýn yanýnda eðitim sosyolojisi, alanda çeþitleri süreçleri, rejimleri, teorileri kendi içerisinde inceler ve analiz eder.yapýsalcý model gibi. Bir eðitim bilimcinin iþi uygulamaya yönelik bir sistem ve proje ortaya koymaktýr. Eðitim sosyolojisinin verileri eðitim bilimciye kaynak saðlarken ayný eðitimcinin ortaya koyduðu çalýþmayý da inceleyen eðitim sosyolojisi bu çalýþmanýn sonuçlarýný eðitimbilim tecrübesi içerisindeki konumunu ortaya koyar. Eðitimbilim'in öncesinde de analizinde de eðitim sosyolojisi vardýr.


Hukuk Sosyolojisi:

Boyutuyla hukuk eksenli araþtýrmalar yapan bir bilim dalýdýr.
Hukuk çok boyutlu bir olgu, bir kurumdur. Hukukun bir norm düzeni olarak pozitif hukuk niteliðinde uygulama boyutu, etik deðer içermesi bakýmýndan felsefi boyutu, toplumsal bir olgu olmasý bakýmýndan da sosyolojik boyutu vardýr. Birincisi hukuk bilimini, ikincisi hukuk felsefesini, üçüncüsü hukuk sosyolojisini ilgilendirmektedir.



Çalýþma sosyolojisi

Sosyolojinin temel olarak çalýþma yaþamýna ve endüstri iliþkilerine odaklanmýþ alt disiplinidir. Endüstrileþmeyle birlikte ortaya çýkan sosyal dönüþümlerin çalýþma yaþamýndaki yansýmalarýyla ilgilenir. Çalýþma sosyolojisi, özellikle günümüzde, sosyolojinin en dinamik alt disiplinlerinden birini teþkil etmektedir. Emek süreci, sýnýf tartýþmalarý, ayrýmcýlýk, insan kaynaklarý yönetimi, dýþlanma, yabancýlaþma gibi tartýþma baþlýklarý üzerine bir çok önemli sosyolog eserler vermekte ve çaðdaþ kapitalist toplumlarýn irdelenmesi açýsýndan bu tartýþmalarýn her biri önem arz etmektedir. Ýnsan yaþamýnýn önemli bir parçasýný oluþturan çalýþma kavramýnýn sosyolojik çalýþmalara konu edilmesi, toplumlarýn geçmiþleri kadar geleceklerine de ýþýk tutacaktýr.

Materyalizm
 

Demokrasi
 

Demokrasi Alm. Demokratie (f), Fr. Demokratie (f), Ýng. Democracy. Halkýn kendi kendini yönetmesi. Eski Yunancada “demos” halk ve “kratos” otorite demektir. Ýkisinin birleþmesinden “demokratia” sözü meydana gelir. Buna göre, demokrasi, “halk idaresi”anlamýndadýr. Ancak, bu söz, çok çeþitli anlamlarda kullanýlmaktadýr. Bunlardan baþlýcalarý þunlardýr:Doðrudan doðruya demokrasi: Siyasi kararlarýn, çoðunluk esasýna göre, yurttaþlarýn oy çokluðu ile, doðrudan doðruya þehir halký tarafýndan alýndýðý yönetim þekline, doðrudan doðruya demokrasi denir.

Temsili demokrasi: Yurttaþlarýn siyasi haklarýný doðrudan doðruya deðil de, kendi seçtikleri ve kendilerine karþý sorumlu olan temsilciler yoluyla kullandýklarý yönetim þekline temsili demokrasi denir.

Yarý doðrudan demokrasi: Temsili demokrasinin bazý mahzurlarýndan kurtulmak ve doðrudan demokrasiye yaklaþmak için yarý doðrudan demokrasi sistemine gidilmiþtir. Bu demokrasi türü referandum, halkýn kanun teklifi ve halkýn vetosu gibi yollarla saðlanmaktadýr.

Liberal demokrasi: Çoðunluðun meydana getirdiði iktidarýn, azýnlýðýn da haklarýný (kiþisel ve kamu haklarýný-söz hürriyeti, din hürriyeti vs.) güvence altýna alan ve anayasa hükümleriyle sýnýrlanmýþ demokrasi çeþidine “liberal demokrasi” denir. Bunun bir diðer adý da “anayasal demokrasi”dir.

Sosyal veya ekonomik demokrasi: Doðrudan doðruya, temsili liberal demokrasiyi ve bunlarýn öne sürdüðü ilkeleri dikkate almaksýzýn, toplumsal ve ekonomik farklarý azaltma, servet daðýlýmýndaki eþitsizliklerden doðan farklarý en azýna indirmek gayesini güden demokrasiye, sosyal veya ekonomik demokrasi denir.

Demokrasinin esaslarý: Demokrasi günümüz anlamýyla bir hükümet þekli olduðu gibi, toplum hayatýný düzenleme bakýmýndan bir kurallar bütünüdür. Demokraside soy, sop, servet, ýrk ve benzeri özellikler hiçbir þahsa, baþkalarýna karþý üstünlük saðlamaz. Gerçek bir demokratik yönetimlerde, fertler arasýnda büyük çapta ekonomik farklýlýklar olmaz.

Demokrasi, diðer taraftan, fertlerin hükümet baskýsý altýnda kalýp ezilmelerini de önler. Demokrasi yönetiminde, herkesin konuþma, basýn-yayýn ve din hürriyeti vardýr. Ayrýca, kanunlara aykýrý olmamak kaydýyla yürürlükteki hükümete muhalefet etme, icraatlarýný serbestlikte tenkit ve tasvib etme hakký da vardýr. Tek partili sistemde, doðu bloku halk demokrasilerinde ( komünizmde) ve totaliter demokrasilerde bu haklar yoktur. Demokratik yönetimde, kanun karþýsýnda herkes eþit sayýlýr. Kanunlara aykýrý olmamak þartýyla, herkes görüþlerini serbestçe açýklayabilir.
Demokrasinin geliþimi ve tarihi:
Demokrasinin baþlangýcý çok eski zamanlara kadar ulaþýr. Fakat bugünkü, anlayýþ þekline göre demokrasi, eski Yunanlýlar zamanýndan sonra baþlamýþ sayýlýr. Eski Yunan þehir, devletlerinin (sitelerinin) yönetim þekli, asýl demokrasiye örnek gösterilir. O devirde henüz temsili sistem bilinmiyordu. Diðer taraftan nüfus da azdý. Bu sebeple doðrudan doðruya demokrasi uygulamasý yapýlýyordu. Fakat, bunlarda tutsaklara (esirler) ve kölelere, diðerlerine verilen demokratik haklar verilmediði için, ayrýca kadýnlara oy verme hakký tanýnmadýðýndan bu devir demokrasisine, gerçek manada demokrasi denilemez. Bu demokraside, köleler, tutsaklar ve kadýnlar hariç herkes oylamada hazýr bulunur, yönetime de seçilebilirlerdi. Bu tür demokrasi, özellikle M.Ö. V. yüzyýlda Yunanistan’da uygulanmýþtýr. Sonradan eski Yunan þehir sitelerinin ortadan kalkmasý neticesinde bu demokrasi akýmý da durmuþtur.

Yýkýlan demokrasinin yerine aristokrasi geçmiþtir. Bu ise, ülkeyi en seçkin kimselerin yönetmesi esasýna dayanýyordu.

Romalýlar, Yunanistan’a yakýn olmalarý sebebiyle demokrasiye yabancý deðillerdi. Fakat bunlarda da oligarþik bir cumhuriyet vardý. Sonradan bu ülke imparatorluk yönetimine geçmiþtir.

Daha sonra Avrupa’da feodal krallýklarýn ortaya çýktýðýný görüyoruz. On altý ve on sekizinci yüzyýllar arasýnda bunlarýn yerini de mutlakiyet idareleri almaya baþladý. Ortaçaðda zaman zaman görülen cumhuriyetlerin de demokrasi deðil, oligarþi olduðu tarihi bir gerçektir.

Aradan zaman geçtikçe mutlakiyet idarelerine karþý birçok ülkelerde hoþnutsuzluk baþladý. Bu hoþnutsuzluk 18. yüzyýlda daha da büyüdü ve demokrasiye doðru adým atýlmaya baþlandý. Bunun ilk semeresi Amerika’da görüldü. 1776 yýlýnda Ýngiliz egemenliðinden kurtulmak gayesiyle Amerikan kolonileri birleþerek “Özgürlük Bildirisi” yayýnladýlar. Bu bildiri, demokrasi tarihinin klasik belgelerinden biridir. Bu daha sonra, 1787’de Amerikan Anayasasý kabul edilerek, hükümetin halka baský yapmasý bu anayasa ile önlenmiþtir.

Bugünkü demokrasi tarihin ikinci dönüm noktasý kabul edilen 1789 Fransýz devrimi ise, mutlakiyet rejimine karþý bir ayaklanma þeklinde baþlamýþ ve “Ýnsan ve Yurttaþ Haklarý Beyannamesi”nin yayýnlanmasýný saðlamýþtýr. Neticede 1791 yýlýnda kabul edilen Fransýz Anayasasý ile, yurttaþlarýn kanun karþýsýnda eþit olduklarý ilkesi kabul edilmiþtir.

Ýlk Ýslam devletinin dört halife devri de bir nevi temsili demokrasi olarak kabul edilir. Bu durum bilhassa hazret-i Ömer zamanýnda çok belirgindir. Seçimle gelen halifeler bugünkü modern demokrasi anlayýþýnýn bütün ideallerini uygulama örneklerini vermiþlerdir. Devleti idare tarzlarý, þahsi yaþayýþlarý ile idare edilenlerin teklif ve fikirlerine itibar etmeleri bakýmlarýndan fevkalade yüksek faziletlerin tatbikatçýsý olmuþlardýr.

Batýda gerçek anlamda demokrasinin kapýsýný Fransa’nýn açtýðý kabul edilirse de, Ýngiltere, çok daha önceleri, demokrasi biçimi idareye daha yakýn örnekler vermiþ. Fransýz devrimi yanýnda Ýngiltere’de oligarþik bir yönetim biçimi vardý. Fakat ayný Ýngiltere’de 1688 devrimi sonunda kabul edilen anayasa, demokrasinin geliþmesine açýktý. Anayasaya göre kralýn gücü zayýflamýþ, yaþama ve maliye kesinlikle parlamentonun denetimindeydi. Bu anayasa sonradan 1832 ylýnda daha da demokratik hale getirilmiþtir. Bu bakýmdan bazýlarýna göre klasik demokrasinin beþiði Ýngiltere’dir.

Klasik demokrasi: Avrupa’da feodalitenin yýkýlýp, merkezi krallýklarýn kurulmasýndan sonra, krallýklarýn güçlenmesi, aristokrasi burjuvazi çekiþmesine yol açmýþtýr. Bu deneme ilk defa Ýngiltere’de baþlamýþtýr. Burjuvazi krallýk otoritesini sýnýrlamaya kalkýþmýþ ve neticede “Milli Hakimiyet” teorisi ortaya atýlmýþtýr. Bu sûretle, devlete ait her türlü egenmenliðin millete ait olduðu savunularak “klasik demokrasi”sistemi kurulmuþtur.

Klasik demokrasi üç bölüme ayrýlmaktadýr: “Doðrudan doðruya demokrasi”, “yarý doðrudan demokrasi” ve “temsili demokrasi”. Doðrudan doðruya demokrasi, eski Yunanlýlarda uygulanan tarihi bir sistemdir. Buna göre, halk toplanarak topluca yönetim þekline katýlýr. Bugün bu sistemle idare, Ýsviçre’nin küçük kantonlarýnda vardýr. Yarý doðrudan demokrasi, bu sistemde, gerçek yönetim halkýn seçtiði temsilciler de olmakla beraber, yerine göre halk da, “referandum”, “plebisit” ve “kanunlarý veto” usulleriyle yönetime iþtirak etmektedir. Yine bu sistem Ýsviçre’de en geniþ þekliyle uygulanmakdadýr.

Temsili demokrasiye gelince, bu sistemde, hakimiyetin millete ait olduðu prensibi vardýr. Yönetim milletin seçtiði temsilciler tarafýndan ve anayasaya uygun olarak yürütülür. Temsili demokrasiler, hükümet þekillerine göre, “Parlamenter Sistem”, “Meclis Hükümeti Sistemi” ve “Baþbakanlýk Sistemi” gibi deðiþik hükümet þekillerine ayrýlýr. Fakat hepsinde temel esas, devletin, halkýn seçtiði ve milleti temsil etmekte olan temsilciler tarafýndan idare edilmesidir. Bu sistem, kaynaklarýný, tabii hukuk ve içtimai mukaveleden alýr. Hukuk literatüründe bunlarýn da temsilcileri, Hobbes, Locke, Montesquieu ve Rousseau’dur.

Demokrasiye karþý görüþler: Yirminci yüzyýlda, dünya devletlerinin birçoðu, bünyelerine uygun olan demokrasiyi benimsediler. Fakat yer yer demokrasiye karþý görüþler de ortaya çýktý. Bunlarýn en baþýnda Rusya’da yapýlan ihtilal sonunda, halk adýna bir komünist diktatörlüðü kuruldu (1917). Bunu takiben Ýtalya’da 1922 yýlýnda Mussolini, Almanya’da 1933 yýlýnda Hitler, diktatörlük yönetimine tarihi bir zorlama neticesinde geçtiler.

Bu tür idareciler, totaliter olmalarý sebebiyle demokrasiye zýt görüþteydiler. Sonradan Faþizmin yenilgisiyle Ýtalya ve Almanya tekrar demokrasiye döndü. Fakat Rusya, totaliter karakterini daha da derinleþtirecek komünizm rejimini birçok Balkan ülkesine yayarak bugün artýk daðýlmýþ olan Varþova blokunu meydana getirdi. Diðer taraftan dünyanýn en kalabalýk insaný ülkesinde barýndýran Çinde, Rusya’nýn entrikalarý ile komünizm aðýna düþtü. Bu ülkede de komünizm rejimi kuruldu.

Komünistler, halka söz hakký tanýmadýklarý halde, kendi yönetimlerinin gerçek demokrasi olduðunu iddia ederler. Sözde “halk cumhûriyeti” dedikleri ülkelerinde katý ve kýzýl bir diktatörlük vardýr. Yakýn zamanda bu diktatörlüðe baþ kaldýran Macaristan, Çekoslovakya ve Polonya halký, büyük diktatör Rusya tarafýndan acýmasýzca kan dökülerek ezildi ve susturuldu. Komünist devlet yönetimini bütün dünyaya yaymak isteyen ve bu uðurda birçok dünya devletini iç savaþýn eþiðine getirerek iþgal eden, milyonlarca insanýn ölümüne sebep olan Rusya, en son 1979’da Afganistan’ý iþgal ederek, komünizmin gerçek yüzünü dünyaya gösterdi.

Dünya ülkelerinin halklarý zenginlerken uygulanan bozuk sistem sebebiyle devamlý fakirleþen komünist ülkeler, devrimi dünya yüzeyine yayma inatlarý sonucunda iyice yoksul düþtüler. Ekonomileri çýkmaza girdi. Bunun sonucunda Gorbaçov tarafýndan uygulamaya konulan perestroika ile çözülme baþladý. Asker ve polis gücüyle 73 yýldýr inleyen Sovyet Cumhuriyetleri komünizmden vazgeçerek bir bir istiklallerini ilan etme yarýþýna girdiler. Nihayet 1991 senesinin sonunda Sovyetler Birliði tasfiye edilerek komünist idareye son verip demokrasiye geçildi. Bugün dünyada Küba ve Çin’in dýþýnda komünist idare kalmadý.

Sosyoloji
 

(Hicrî 732 / 808)Doðumu ve Yetiþmesi:
Tam adý: Abdurrahman b. Muhammed b. Ebu Bekr Muhammed b. Hasan’dýr.
Ýbn'i Haldun, Hicrî 732 yýlýnda nesli sahabilerden Vâil b. Hacer’e uzanan Arap bir ailede Tunus’da doðdu. Aslý Yemen kabilelerinden Hadramut’a kadar uzanýr. Dedelerinden ilk olarak Halid b. Osman Endülüs’teki Karmuna’ya hicret etti. Endülüs halkýnýn âdeti olarak Halid olan ismine u ve n harfleri eklenerek ismi Haldun’a dönüþtü.
Babasý fakih idi ve kendini fýkýh ile edebiyata adamýþtý.
Ýbn'i Haldun, Tunus’ta Kur’an-ý Kerim ezberleyerek ve tecvit öðrenerek yetiþti. Ayný zamanda babasýndan Arapça ilimleri, Ýslam hukuku ve Arapça dersleri aldý. Babasý, Ýbn Haldun’un dönemindeki en iyi âlimlerden ders almasýna özen gösterdi.
Ýbn'i Haldun hayatýnýn ilk dönemlerinde uzun bir süre hükümette memur olarak çalýþtý.

Seyahatleri:
Ýbn'i Haldun Tunus’u býrakýp Cezayir’deki Biskra’ya giderek yerleþti. Biskra’dan da yine Cezayir’deki Konstantin’e geçti. Daha sonra ailesini Konstantin’de býrakarak Fas’a geçti.
Ýbn'i Haldun, o dönemde Batý Ýslam dünyasýnýn baþkenti olan Fas’a yerleþip orada kaldý.
Ibn Haldun, Fas’ta kaldigi müddetçe kendini tefkir ve kiraate vererek Magrib ve Endülüs halkindan ilim adamlari ile karsilasti. Okuma alanini ve ilmi isteklerini gerçeklestirmek için Fas’taki kütüphanelere gidiyordu. Bu dönemde el-Ibar isimli kitabinin giris bölümünü yazdi.
Ibn Haldun, Endülüs’e gitti ve daha sonra Cezayir’e döndü. Kasabe camiinde hatip oldugu bir dönemde saray nazirligi görevine getirildi. Siyasi görevinin yani sira camii de ders vermeye devam etti.
Yedi yil sonra ailesi ile birlikte Tilmisan’a sonra da Fas’a gitti. Fas’ta ilim ögrenmeye ve ögretmeye devam etti. Sonra ailesini Fas’ta birakip tekrar Endülüs’e döndü. Granada’da bir müddet kaldiktan sonra Magrib’e geldi.
Ibn Haldun, Tilmisan’da bir kez daha ailesi ile bir araya geldi. Bir müddet kitap telifi ve okumak için burada kaldiktan sonra Cezayir’deki Seleme Ogullari kalesine gitti ve burada dört yil kaldi. Bu dönemde el-Ibar isimli kitabini düzenledi ve daha sonra kontrolden geçirip milletler tarihini ilave etti. Sonra tekrar Tunus’a döndü.
Kahire’ye Yerlesmesi:
Ibn Haldun, hicrî 784 yilinda hac ibadetini yerine getirmek istedi ve kirk gün deniz yolculugu yaptiktan sonra Ýskenderiye’ye ulasti. Bu dönemde Sultan Berkuk yönetimi üstleneli henüz on gün olmustu. Bu sene hacca gitme imkani olmadi ve Kahire’ye geldi.
Kahire’de, ilim talebeleri kendisinden ders almak istediler ve Ezher Camiinde ders vermeye baslayan Ibn Haldun’un mertebesi yükseldi ve Sultan Berkuk tarafindan ödüllendirildi. Kahire’de kalmaya karar verdikten sonra ailesini de getirmek istedi. Fakat geri dönmesini saglamak için Tunus Sultani bunu kabul etmedi. Sultan Berkuk devreye girerek Tunus Sultanina mektup yazdi.
Ibn Haldun, Amr b. As Camii yakinindaki Kamhiye medresesinde ögretmenlik sonra da Misir Kraliyet kadiligi görevine getirildi. Bu dönemde ailesi Tunus’tan gemi ile Kahire’ye gelirken gemi kasirgaya tutulup batti ve ailesinin hepsi bogularak öldü. Büyük bir üzüntüye ugrayan Ibn Haldun’un gittikçe üzüntüsü artti ve görevden ayrilmaya karar verdi. Ilim, ders verme, okuma ve kitap telif etmeden baska kendini teselli edecek bir sey bulamadi.
Ibn Haldun, Misir’da 24 sene kaldi. Bu dönemde hac, Beyt-i Makdis’i ziyaret ve Timurlenk ile görüsmek için Þam’a gitmesinden baska Mýsýr’dan hiç ayrilmadi.
Basarilari:
Ibn Haldun, az sayida eser birakmistir. el-Ibar, Divan-i Mübteda, el-Haber fi Eyyamu’l-Arab, el-Acem ve el-Berber eserlerinin en meshurlaridir. (Türkçe'de bilinen en ünlü eseri: Mukaddime)
Sosyoloji, Mimarî ve tarih ilimlerinin gerçek kurucusu olmasi en büyük basarilarindandir.
Vefati:
Hicri 808 yilinin ramazan ayinda Misir’da vefat etti ve burada defnedildi.


Yaklaþýmlarý:

Ýbn-Rüþt’ün öðrencisi olan Ýbn-i Haldun, yaþadýðý sürece Ýspanya’daki son müslüman devletlerin ortadan kalkýþýný belirleyen olaylara, Kuzey Afrika’daki toplumsal karýþýklýklara tanýk olmuþ, Timur istilasý sýrasýnda doðuda bulunmuþtur. Ýbn- Haldun’un en önemli eseri olan “Mukaddime” onu çaðdaþ toplumbilimlerin öncülerinden biri olmasýný saðlamýþtýr.
Ýbn- Haldun’un toplumbilimsel tarih tanýmý önemlidir; tarihin gerçek konusu bize insanýn toplumsal durumunu, yani uygarlýðýný anlatmak ve buradan ona baðlanan olgularý; gelenekleri, aile ve kabile hayatýný, hükümdar ailelerinin doðuþuna neden olan üstünlüklerini, toplumsal tabakalar arasý ayrýmlarý, insanlarýn geçimlerini sürdürmek için yaptýklarý uðraþlarý kýsacasý nesnelerin doðasý gereði toplumun yapýsýnda meydana gelen deðiþmeleri öðretmektir. Görüldüðü gibi Ýbn-i Haldun tarih incelemesi ile aslýnda bugün bizim toplumbilimsel inceleme konularýmýzýn bir kýsmýný incelemektedir.
Ýbn-Haldun her türlü pratik düþünceyi bir yana býrakarak, nesnel bir tavýrla siyasal egemenliklerin kaynaklarýný ve iþleyiþ süreçlerini incelemiþtir. Onun için asýl sorun insan iradesinden baðýmsýz olarak meydana gelen çevrimsel (cyclique) bir olguyu açýklamak ve bu düzenli akýþýn nedenlerini belirlemektir.
Ortaya çýkardýðý kuram, Platon’un açýkladýðý çevrimler kuramýný hatýrlatmaktadýr. Ýbn-i Haldun için de kral ailelerinin ve yönetici aristokrasilerin evrimini kuþaklar arasýndaki psikolojik açýdan görülen farklýlýklar açýklamaktadýr. Toplumsal hayat doðal bir olgudur. Yaþam koþullarý, özellikle coðrafi ortamýn ve iklimin þartlarýna baðlý olarak þekillenmektedir. Bu koþullar ise siyasal olgulardan daha kararlý ve süreklidir.
Ýbn- Haldun’ göre insan otoriteye gereksinim duyan tek canlýdýr; otorite olmazsa anarþi ve düzensizlik hüküm sürer, insandaki kötü güdüler öne geçer. Otorite ise güçle kurulur ve cesaretleri, kendi aralarýndaki birlikleri sayesinde onu elde etmeði baþaran topluluklara aittir. Ýktidarý ele geçirme davranýþý yaratan nitelikler göçebe hayatý ile kazanýlmýþtýr. Buna örnek olarak Ýbn- Haldun en büyük fetihleri yapanlar göçebe ya da yarý göçebe toplumlar olan Germen, Hun, Arap, Moðollarý gösterir.
Ýbn- Haldun otoritenin ele geçirilme nedenini belirledikten sonra, bir kral ailesinin, bir partinin, bir grubun egemenliðinin ortalama yaþama süresini inceler ve bunun genellikle üç kuþak yani yaklaþýk bir yüzyýl sürdüðünü ileri sürmüþtür. Buna neden olarak da iktidarýn yürütülmesinin umutsuz ve düzensiz kuþaklardan alýnýp güçlü gruplara devredilmesini göstermiþtir. Ýktidarý ellerine tutanlar sonunda sahip olduklarý iktidarý/otoriteyi fetihlerle ve ispat ettikleri cesaret ve yeteneklerinin bir ödülü olarak deðil de doðumlarýyla ya da aile baðlarýnýn bir devamý olarak sahip olduklarýný düþünmeye baþlarlar. Ýbn- Haldun’a göre böylece de kendilerini yýkýlmaya elveriþli bir duruma gelirler.
Ýbn- Haldun otoritenin deðiþme sürecini incelerken, özellikle maliye ve para sistemlerinden gelen ekonomik kaygýlar ile bu çözülme sürecinin daha da aðýrlaþtýðýný görmüþtür. Her siyasal yýkýlýþýn kamu borçlarý ile özel borçlar için bir çözüm getirdiðini, yani her yýkýlýþýn aslýnda mali yönden tam bir hesap tasfiyesi anlamýný taþýdýðýný ileri sürmüþtür. O’na göre toplumlardaki pek çok ayaklanma ve zorbalýk olayýnýn temelinde borçlanmaný getirdiði sýkýntýlar yatmaktadýr. Ýbn- Haldun ayrýca imparatorluklarýn son günlerinde nüfusun iyice artmýþ olmasýnýn ve bunun gitgide ekonomik güçlükleri de arttýrmasýnýn da çözülme sürecinde etkili olduðunu söylemiþtir.

Sosyoloji
 

SOSYAL YAPI ÝLE ÝLGÝLÝ KAVRAMLAR

SOSYAL DEÐERLER
 

Sosyoloji
 

TOPLUM ÝÇÝN BÝLÝM VE SOSYAL BÝLÝMCÝNÝN GÖREVÝ

SOSYAL KONTROL
 

SOSYAL KONTROL

Avrupa Birliði ve Bilgi Toplumu
 

Sosyoloji
 

Sosyoloji
 

SOSYAL GRUP ÇEÞÝTLERÝ

Sosyoloji
 

Sosyoloji
 

Grup Dýþýndaki Topluluklar:

Sosyoloji
 

Sosyolog Behice Boran

Behice Boran (1 Mayýs, 1910 - 7 Ekim, 1987) Sosyolog ve sosyalist siyasetçi
1 Mayýs 1910’da Bursa’da doðan Boran, Arnavutköy Amerikan Kýz Koleji’ni bitirdikten sonra ABD’ye gitti. Michigan Üniversitesi’nde sosyoloji doktorasýný tamamladýktan sonra 1939’da yurda döndü ve AÜ Dil ve Tarih-Coðrafya Fakültesi’ne doçent olarak atandý.

Öðretim üyeliði yýllarýnda (1939-1948) çýkardýðý Yurt ve Dünya, Adýmlar dergilerinde sýnýflar arasý akýþkanlýk, iþçi, köylü ve gençlik sorunlarý, demokrasi ve hümanizm konularýnda yazýlar kaleme aldý.

1946’da Nevzat Hatko ile evlenen Boran 1948’de siyasal görüþleri yüzünden Pertev Naili Boratav ve Niyazi Berkes ile birlikte üniversiteden uzaklaþtýrýldý. 1950’de kurucularý arasýnda yer aldýðý Barýþseverler Cemiyeti’nin ilk genel baþkaný seçildi. Cemiyet, Menderes hükümetinin Kore’ye asker göndermesini kýnayan bir bildiri yayýmlayýnca kapatýldý ve Boran 15 ay hapis cezasýna çarptýrýldý. 1953’te Türkiye Komünist Partisi (TKP) davasýyla ilgili görülerek tutuklanmasýna karþýn, kanýt yetersizliðinden salýverildi. 1962’de Türkiye Ýþçi Partisi’ne üye oldu. Birinci Büyük Kongre’de (1964) MYK’ya seçildi. 1965 genek seçimlerinde TBMM’ye Urfa milletvekili olarak giren Boran, SSCB’nin Çekoslovakya’nýn iþgalinden (Aðustos 1968) sonra, Genel Baþkan Mehmet Ali Aybar ile görüþ ayrýlýðýna düþen grubun içinde yer aldý. Aybar ve arkadaþlarýnýn partiden ayrýlmalarýnýn ardýndan, Dördüncü Büyük Kongre’de genel baþkanlýða getirildi (1970). 12 Mart 1971 Muhtýrasýný izleyen günlerde tutuklandý; TÝP, Anayasa Mahkemesi’nce kapatýldý, Boran 15 yýla mahkûm oldu. 1974 genel affýndan yararlanýlarak salýverildi. 1975’te ikinci kez kurulan TÝP’in genel baþkanlýðýna getirildi. 12 Eylül Darbesinde (1980) kýsa bir süre evinde gözetim altýnda tutulan ve Kasým 1980’de saðlýk sorunu nedeniyle yurtdýþýna çýkan Boran 1981’de yurttaþlýktan çýkarýldý. 12 Eylül’de kapatýlan Türkiye Ýþçi Partisi’nin son genel baþkaný, siyasetçi ve sosyolog Behice Boran (Hatko) 7 Ekim’de 1987'de Brüksel’de öldü.

Ölümünden birkaç saat önce Türkiye Komünist Partisi (TBKP) adýný aldýðýný kamuoyuna duyurdu. Cenazesi Türkiye’ye getirilen Boran, TBMM ve Ýstanbul’da düzenlenen törenlerin ardýndan 18 Ekim’de Ýstanbul Zincirlikuyu Mezarlýðýnda topraða verildi.

Sosyoloji
 

Sosyoloji
 

TOPLUMSAL DEÐÝÞME ANLAYIÞI


Son yýllarda Anglosakson toplumsal bilimlerinin önde gelen kiþisi olan Parsons,kuramýný,klasik ekonomistlerin rasyonellik ilkesine,pozitivistlerin determinist biyoloji kanunlarýna ve idealistlerin kültürel deðerlerine dayanarak kurmuþtur.Parsons bu üç modelin de gerçeðin bir kýsmýný yansýttýðýna ve bu nedenle uzlaþtýrýlmalarý gerektiðine inanýr.
Amerikan sosyolojisinin anlaþýlmasý en zor kiþisi diye ün yapmýþ olan Parsons’un çalýþmalarýný anlayabilmek için önce onun terminolojisini bilmek gerekir.Toplumsal yapý,toplumsal sistem ve aktör onun en çok kullandýðý terimlerdir.
Parsons toplumsal bir pozisyon ve dolayýsýyla bir rol sahibi olan kiþiye aktör diyor.Toplumsal sistemi ise Parsons’a göre aktörler arasýndaki etkileþim süreçlerinin sistemidir. Yapý, Parsons’a göre birimlerin nispeten istikrarlý bir kalýp gösteren iliþkileridir. Toplumsal sistemin birimi aktör olduðuna göre de, toplumsal yapý aktörlerin toplumsal iliþkilerinin kalýplaþmýþ sistemidir.
“Sosyolojiyi çok iyi bilmek sosyolojik kavramlarý iyi bilmekle olasýdýr” anlayýþýndan hareketle Parsons’ý da anlayabilmek Parsons’ýn kullandýðý temel kavramlarý iyi bilmemiz gerekmektedir. Bu yüzden öncelikle Parsons’ýn kullandýðý temel kavramlarý açýklayalým:

Eylem: Parsons’a göre eylem , tek tek bireylerin oluþturduðu bir birliktelik durumunda ortaya çýkan bir süreçtir.Ýnsan eylemi , evrensel insan toplumlarý, dil çevresinde odaklaþan sembolik sistemler yönünden kültüreldir. Tüm eylem insanlarýn eylemidir.
Aktör:Parsons’a göre aktör toplumsal bir pozisyon ve dolayýsýyla rol sahibi olan bireydir.Aktör sosyal bir varlýktýr,toplum tarafýndan belirlenen rolleri yerine getirmekle yükümlüdür.
Statü-rol:Statü-rol aktörün sosyal sistem içinde diðer aktörlere göre pozisyonunu belirler.Aktörün içinde bulunduðu pozisyon statüsüne göre belirlenir.”Rol”aktörün diðerleriyle iliþkisinde yaptýklarýnýn sosyal sistem için iþlevsel önemi baðlamýnda görülmesidir.
Sosyal davranýþ: Parsons’a göre sosyal davranýþ sosyal sistemin en temel birimidir,aktör ve diðer aktörler arasýndaki etkileþim iþleminin kýsýmlarýndan biridir.
Sosyal yapý:Parsons’a göre sosyal yapý, aktörlerin sosyal etkileþimlerinin kalýplaþmýþ sistemidir,davranýþý yönlendiren karþýlýklý iliþkili roller,birliktelikler,normlar ve deðerlerin bir kümesidir.
Sistem: Parsons’a göre sistem ayný tip eylem içinde birleþmiþ karþýlýklý iliþkili birimlerin kümesidir.Sistem,öðeleri ve dýþ çevreden istenen görevleri yapmak ve karþýlaþtýðý gerilimlerle uðraþmak için iþlemler kümesine ve iç yapýya sahiptir.

Bu terimlere dayalý olarak, Parsons’ýn çalýþmalarý þu esaslar üzerine kurulmuþtur.
1-Amaç olarak tek bir kuram peþinde koþar. 2- Parsons’a göre uygun bir genel sosyoloji kuramý, bir eylem kuramý olmak zorundadýr. Yani kuramýn temel mekanizmasýný, belli amaçlar, deðerler ve normatif standartlar çerçevesinde davranarak, kendilerini belli durumlara ayarlayan aktörler meydana getirir. 3-Anlamlý bir eylem kuramý, gönüllülük esasýna dayanmalýdýr. 4-Gönüllülük esasýna dayalý bir eylem kuramý, fikirlere ideallere amaçlara ve normatif standartlara, deðiþkenler olarak bakar.
Parsons’a göre karmaþýk örgütsel iliþkilerin çeþitli düzeylerinde yeni sistemler ortaya çýkar. Bunlar, kendilerini meydana getiren parçalarýn ya da öðelerin iþleyiþlerine bakýlarak anlaþýlamazlar ve kuram içinde nedensel iliþki sahibi deðiþkenler olarak ele alýnmalýdýrlar.
Parsons’ýn deðiþme modeli farklýlaþma fikrine dayanýr. Farklýlaþma, toplumdaki yeri iyi-tanýmlanan bir birimin veya alt sistemin daha geniþ bir sistem için hem yapý ve hem de iþlevsel önem bakýmýndan farklý birimlere bölünmesi sürecidir. Farklýlaþma süreci içersinde çeþitli fonksiyonlar kendi yapýsal birimlerine sahip olurlar. Örneðin, bir zamanlar aile içersinde yerine getirilen üretim ve sosyalizasyon süreçleri artýk fabrikalarda ya da okullarda yerine getirilmektedir. Bu farklýlaþma Parsons’a göre, ayný zamanda yeniden bir bütünleþme gerekliliði ortaya koyar. Bu ise köprü görevi yapan kurumlar aracýlýðýyla çeþitli fonksiyonlarý yerine getiren toplumsal üniteler arasýndaki iliþkileri düzenleyen bir normatif sistemin varlýðýný gerektirir.

Parsons’ýn Toplum Modeli:
Parsons’ýn bu farklýlaþmaya dayanan yapýsal-fonksiyonel çözümlemesini daha iyi anlayabilmemiz için onun toplum modelini sosyal, kültürel ve kiþilik sistemleri açýsýndan ele almamýz gerekir. Parsons, bir toplumda 3 sistem tanýmlar: 1-Kiþilik sistemi ,2-Sosyal sistem,3-Kültürel sistem.
“1-Kiþilik Sistemi: Parsons’a göre her birey (aktör) hedefe yöneliktir, belli güdüler ve kültür tarafýndan belirlenen gereksinimleri vardýr. Birey benliðini (ego) bütünleþtirmek ve hazlarýný yükseltmek için güdülenir. Parsons’a göre, kiþilik aksiyon teorisi içinde incelendiði zaman her bireyin güdüsel ve deðer yönelimli (value-oriented) bir birleþme yoluyla aksiyon içinde kendi durumuna yöneldiði görülür.
2-Sosyal Sistem: Parsons’a göre, sosyal sistem bireylerin aksiyonundan oluþmuþtur. Sosyal sitemi oluþturan aksiyonlar, ayný zamanda bireysel aktörlerin kiþilik sistemlerini oluþturan aksiyonlardýr. Bu baðlamda aktörlerin çoðunluðunun etkileþiminin bir sistemi olan sosyal sistem genellikle kurumsallaþmýþ deðer sistemine göre karakterize edilir. Bu yüzden sosyal sistemlerin ilk fonksiyonel zorunluluðu, sistemlerin kurumsallaþmasý ve deðer sistemlerinin bütünlüðünü korumaktýr. Yine sosyal sistem, aktörlerin gereksinimlerinin önemli bir kýsmýný karþýlamak zorundadýr. Ve ayný zamanda sosyal sisten varlýðýný sürdürmek için diðer sistemlerden zorunlu olarak destek almak zorundadýr.
3-Kültürel Sistem: Parsons kültürel sistemi, kendi diðer sistemlerini tanýmlarken yaptýðý gibi, diðer aksiyon sistemleriyle olan iliþkisine göre tanýmlar. Bundan dolayý kültür, sosyal sistem içindeki kurumsallaþmýþ örüntüleri (institutionalized patterns), kiþilik sisteminin içselleþmiþ yönlerini ve objelerin aktörlere yönelimini içeren sembollerin düzenlenmiþ ve bir sistemi olarak Parsons tarafýndan ele alýnýr.” (1)
Parsons,yukarýda bahsettiði üç sistemi birbirleri için vazgeçilmez nitelikte bulur.Busistemleri meydana getiren ‘eylem’e gelince, bu, özel bir “stimuli”ye yapýlan ad hoc tepkilerden deðil,aktörün bir durum içinde çeþitli konularla ilgili olarak geliþtirdiði beklentiler sistemine göre yaptýðý tepkilerden meydana gelir.
Parsons,üç toplumsal sistem belirler:Grup,örgüt ve toplum.Grup ve örgüt,toplum için temel fonksiyonlarý yerine getirmekle kalmaz,ayný zamanda topluma benzer þekilde örgütlenmiþlerdir.Bütün bu toplumsal sistemlerin bir deðer sistemi, bir uyum mekanizmasý, iþleyiþ kurallarý ve bütünleþtirici bir mekanizmasý vardýr.
“Parsons’ýn evrimci toplum kuramýnýn hedefi sistemlerin kendi çevrelerini kontrol etme yeteneklerinin artmasýna doðrudur.Toplumlarýn iþlevsel ön gerekliliklerin kuramsal bir çözümlenmesi ve arkeolojik, antropolojik ve tarihsel bulgularýn incelenmesiyle Parsons evrimsel geliþmede kontrolü mümkün kýlan önemli atýlýmlarý belirlemiþtir.Bunlardan biride çevreyi kontrol etmek için gerekli en uygun olan becerili liderlerin ortaya çýkmasýný saðlayan, eþitsizlikleri tanýyan tabaklaþma sisteminin doðmasýdýr.” (2)
“Parsons, aktörlerin toplumsal eylemlerinin toplumsal kurumlar tarafýndan belirlendiðini söyler.Toplumsal kurumlar,yada kurumsal kalýplar, belli bir toplumda hangi toplumsal eylemlerin yada toplumsal iliþkilerin meþru yada beklenen eylem ve iliþkiler olduðunu belirler.Buradaki meþruluk terimi, bir yaptýrýmý kapsar ve belli bir eylemin yapýlmasýnýn hiç olmazsa kuvvetli bir þekilde eleþtirileceðini belirler.Bir baþka deyiþle toplumsal kurumlar (din,ahlak,ekonomi gibi), bireylerin belli toplumsal kiþiliklerinde sahip olduklarý rollerin yerine getirilmesini düzenler.” (3)

Kuramsal olarak Parsons yapýlarýn deðiþtiðini kabul etmektedir. Parsons deðiþim olasýlýðýna karþý bir ilgi duymaktadýr. Bir toplum, uzmanlaþmýþ sistemlerden ve bunlarýn alt sistemlerinden oluþur, her birisinin diðeriyle ve toplumsal sistemin kendisinin dýþýnda kalan çevrelerle (yani, kültürel sistem ve kiþilik sistemi) sýnýr alýþveriþi vardýr.
Parsons’a göre her toplum varlýðýný sürdürmek, hedeflerine ulaþmak, uyumlu olmak ve bütünleþmek için karþýlaþtýðý problemlere çözümler bulmak zorundadýr.Toplumda bu çözümler dört kurumsal yapý veya kurumsal alt sistemle saðlanabilir.Þimdi bu alt sistemleri kýsaca açýklayalým:


a-Ekonomi:(Uyumu saðlamak için)

Parsons’a göre ekonomi, toplumun üyelerince gereksinim duyulan maddi kaynaklarý üreten ve daðýtan bir kurumdur.Toplumun fonksiyonel zorunluluklarýndan uyuma hizmet eder.
b-Politika:(Hedeflere ulaþma)
Parsons’a göre politika, toplumun ortak hedeflerini seçmek ve bu hedeflere ulaþmak için toplumun üyelerini güdüleme hizmet eder.
c-Akrabalýk:(Örüntü sürdürme)
Parsons’a göre akrabalýk sosyal etkileþimin kabul edilen ve beklenen örüntülerini sürdürme iþlevine hizmet eder.Sosyalleþtirme mekanizmasý yoluyla bireyler arasý gerilimi denetleme iþlevini yüklenmiþtir.
d-Topluluk ve örgütlenmiþ din:(Bütünleþme)
Parsons’cý anlamda topluluk ve örgütlenmiþ din, eðitim ve kitle iletiþim gibi kültürel kurumlar sosyal sistemin bütünleþme iþlevine hizmet ederler.
e-Kültür:
Parsons’a göre kültür, sosyal etkileþimin kabul edilen ve beklenen örüntülerini sürdürme fonksiyonuna hizmet eder.
Parsons, gerek daha önce belirttiðimiz farklýlaþma modeli ile, gerekse daha sonra kavramsal geliþimini incelemeye çalýþtýðýmýz kiþilik sistemi özellikleri ile toplumsal deðiþmeyi bir denge içersinde basitten karmaþýða doðru giden bir toplumun normal bir evrimi olarak görür. Fonksiyonlarýn bölünmesi sonunda ortaya çýkan bütünleþme ihtiyacý Parsons’un kiþilik sistemleri ve toplumsal sistemler kadar, kültürel sistemlere de önem verdiðini göstermektedir.Bir diðer deyiþle toplumsal sistemde fonksiyonlarýn ayrýmý sonunda meydana gelen yapýsal farklýlaþma kültürel sistemlerin yardýmýyla bütünleþmeye gidecektir.

Eleþtiriler:


Parsons kuramsal kavramsal düzeyini iþlevselciliðin toplumsal düzen probleminde odaklaþan konsensüs yaklaþýmýna göre geliþtirmiþtir.Teorik incelemeler toplumlarýn dayanýklý, duraðan, birleþtirici, bütünleþmiþ tümler, kültürel ve sosyal-yapýsal düzenlemelerde farklýlaþmýþ tümler olarak görülebildiði varsayýmýna dayanýr.
C.Wright Mills Parsons’ýn teorisini çok soyut düzeyde ortaya koymasýna “soyutlanmýþ empirisizm” diyor ve böyle genel ve soyut düþünme bir düzeyini seçmenin gözlem yapmada yararlý olmayacaðýný iddia eder.Zaten Parsons’a 1950’lerde yöneltilen düþmanca tavýr en sert ifadesini C.Wright Mills’te bulmuþtur.C.W.Mills’e göre; Parsons’ýn esrinin %50’si laf salatasý, %40’ý sosyoloji el kitabý, geriye kalan %10’u ise tutucu bir ideolojiden ibarettir.
Parsons’a gelen en sert eleþtirilerden biride Ralph Dahrendorf ‘dandýr.Dahrendorf’a göre Parsons’ýn teorisi bir ütopya gibidir.Çünkü deðiþme dinamiði yoktur. Ona göre Parsons iki þey yapmýþtýr: Toplumsal dengeyi vurgulamýþ ve sürekli normlara önem vermiþtir.Toplum nasýl sürekli kýlýnýr ve bu sürekliliði saðlamak için normlar nasýl deðerlendirilir? Sorularýný açýklamýþtýr. Fakat bir toplumsal süreç, hem düzen hem de deðiþmeden oluþur. Sosyolojik bir teorinin hem toplumsal düzeni hem de toplumsal deðiþmeyi açýklayabilecek yeterlilikte olmasý gerekir
“Sosyal düzen nasýl mümkün olur”.konusuyla ilgilenen ve sosyal düzeni sosyal sistemin önemli kýsýmlarýndan biri olarak gören Parsons’ýn, genellikle son derecede karýþýk ve bu yüzdende anlaþýlmasý gereken zor olan kuramý, yapýsal-iþlevsel çözümlemenin genel niteliði olan denge kuramýyla belirlendiði için, toplusal deðiþmeyi yeterince açýklayamaz .
E.Kongar’a göre Weber ve Durkheim’in temel kavramlarýný yabancý bir terminaloji icat ederek uzlaþtýrmaya ve bir genel kuram bulmaya çalýþan Parsons, Freud’un temel yaklaþýmýndan da etkilenerek, kiþilik üzerinde odaklaþýr. Böylesi bir yaklaþým doðal olarak, karýþýklýða ve çeþitli çýkmazlara yol açar.
Yapýlan tüm bu eleþtirilere karþýn Parsons’ýn çalýþmalarý ve oluþturduðu teorisi, çaðdaþ sosyoloji teorileri arasýnda önemini hala kaybetmiþ deðildir, hatta giderekte önem kazanmaktadýr.Özellikle günümüz Amerikan sosyolojisinin emprik çalýþmalar içinde adete boðulmaya baþlamasý ve teoriden uzaklaþmasý bu önemi artýran en büyük etkendir.

Sosyolog Emile Durkheim
 

Emile Durkheim


Emile Durkheim, ( 15 Nisan1858 - 15 Kasým1917); Yahudi kökenli Fransýzsosyolog, Modern Sosyolojinin kurucularýndan sayýlmaktadýr.
[deðiþtir]

Hayatý ve Düþüncesi

15 Nisan1858 yýlýnda Epinal-Loren'de dünyaya geldi. Felsefe öðretmenliði yaptý. 1885 de Almanya'da bulundu Fransa'ya dönüþte yayýmladýðý makaleler ilgi topladý. 1887Bordeaux Üniversitesi'nde ders vermeye baþladý. 1902 de SorbonneEdebiyat Fakültesi'nde çalýþmalarýný sürdürdü. 1906 da Buisson'un ölümü üzerine SorbonneEðitimbilimProfesörlüðüne getirildi.
Durkheim toplumbilimi kendi olgularýný kendi ön dayanaklarýyla iþleyen bir bilim durumuna getirdi. Auguste Comte'un fiziði, Herbert Spencer'in biyolojiyi örnek alýp inceledikleri toplumsal olaylar ona göre yalnýz kendi türünden olaylarla açýklanabilir, "toplumsal olay" bireye baðlý ve bireyle baþlayýp biten bir süreç deðildir. Toplumsal olay bireyi aþkýndýr, birey ona katýlýr. Her birey için toplumsal olaya katýlmak kaçýnýlmaz bir zorunluktur. Çünkü toplumsal olaylar; genel zorunlu bireyi ve bireyler arasý iliþkileri belirleyen din, ekonomi, hukuk, ahlâk, siyaset, bilim ve sanat türünden olaylardýr. Durkheim bireyi bireyselliði toplum içinde tümüyle eritmez. Ýnsanýn kendine özgü bireyliðini ve topluma özgü toplumsallýðýný saptar. Ýnsan genel doðrularý hazýrca, tartýþýp araþtýrmadan toplumdan alýr. Bu doðrular: bireyin, kendisi, baþkalarý, insanlar arasý iliþkiler, doða, evren olgularý üzerine yargýlarýna temel dayanak olur. Toplum bir baþka yanýyla da insana iliþkin her kurumun temeli olup doðal bir bileþimdir. Kurumlar örneðin din ve Tanrý anlayýþý da topluma baðlýdýr ve onunla birlikte geliþip evrimleþir.
Durkheim bilgi anlayýþýnda toplumun görüþünü örnek alýr. Bilgide en genel kavramlar tek tek þeylerin tümünden baðýmsýz olmayýp tersine onlara uygulanabilen, topluma iliþkin kavramlar olduklarýndan en geçerli kavramlardýr. Bunlarýn mutlak, öncesiz sonrasýzca doðru ve kesin kavramlar olduklarý da söylenemez. Bilginin temel taþlarý olan genel kavramlar toplumla birlikte zaman ve uzam baðlamýnda deðiþip geliþen kavramlardýr.

Din sosyolojisi ile ciddi olarak ilgilenen Durkheim'in eserlerinin bir kýsmý Türkçe'ye çevrilmiþtir. Comte'un takipçisidir. Cemiyeti, Tanrý yerine koymuþtur.
15 Kasým1917'de Paris'te ölmüþtür.




Baþlýca eserleri

• De la division du travail social, 1893 (Ýçtimaî Taksim-i Amalo, 1923)
• Règles de la méthode sociologique, 1895 (Sosyolojik yöntemin kurallarý, 1985)
• Le Suicide, 1897 (Ýntihar, 1987)
• Les Formes élémentaires de la vie religieuse, 1915 (Din hayatýnýn ilkel biçimleri, 2005)

Türkiye'de yayýmlanmýþ diðer eserleri

• Ahlaksal terbiye - 1938
• Ahlak ve hukuk kaideleri hakkýnda dersler - 1947
• Meslek ahlaký - 1949, 1962
• Ceza evriminin iki kanunu, 1966
• Dini Hayatýn Ýlkel Biçimleri, 2005Ataç yayýnlarý

Sosyoloji
 

Hüsamettin Arslan




Sosyolog (Toplumbilimci) , Uludað Üniversitesi Fen ve Edebiyat Fakültesi öðretim üyesi (12 Ocak1956 - ...)


Özgeçmiþ

12 Ocak1956 tarihinde Ordu - Mesudiye'de doðdu. 1979 yýlýnda Hacettepe Üniversitesi Sosyal Ýdari ve Bilimler Fakültesi Tarih Bölümü'nden mezun oldu. 1979 - 1981 yýllarý arasýnda ayný fakültede yüksek lisans yaptý ve "Ondokuzuncu Yüzyýlda Osmanlý Ýmparatorluðun'da Sanayileþme Giriþimleri" konulu bir yüksek lisans tezi hazýrladý.

Doktorasýný 1986 - 1991 tarihleri arasýnda Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyoloji Bölümü'nde yaptý ve doktora bittikten sonra yayýnlamýþ bulunduðu "Epistemik Cemaat / Bir Bilim Sosyolojisi Denemesi" (Paradigma Yayýnevi, Ýstanbul 1992) adlý bir doktora tezi hazýrladý.

Çalýþmakta olduðu Sosyoloji alt bilim dalý Genel Sosyoloji ve Metodolojidir. Çalýþmalarý ; Bilgi Sosyolojisi, Bilim Sosyolojisi, Sosyal Bilimlerde Yöntem ve Hermeneutik alanlarýnda yoðunlaþmýþtýr.

Çeþitli dergilerde bilgi , bilimsel bilgi ve bilim üzerine makaleleri ve yabanñý dillerden yaptýðý sosyoloji kitaplarý çevirileri yayýnlanmýþtýr.
Halen Uludað ÜniversitesiSosyoloji Bölümü'nde profesördür.

Sosyoloji
 

Immanuel Wallerstein

Bir sosyolog olan Immanuel Wallerstein 1930'da New York'da doðmuþtur. Wallerstein, Afrika'da sömürgeciliðin etkileri üzerine araþtýrmalar yapmýþ, kapitalizmin tarihi üzerine geniþ incelemelerde bulunmuþtur. Halen "Fernand Braudel Ekonomik Araþtýrma Merkezi"nin direktörlüðünü yapmaktadýr.



Teorileri

Wallerstein "Dünya sistemi teorisini" yarattý. Wallerstein'e göre 16. yüzyýldan beri uluslararasý iþbölümü ile karakterize edilen bir dünya sisteminde yaþýyoruz.
Temel tezlerinden biri þu þekilde özetlenebilir: 1945'ten beri dünya sisteminin baþý çeken hegemonik gücü olan Amerika Birleþik Devletleri gerilemektedir. 11 Eylül ve sonrasýndaki olaylar bunun en son ve en belirgin kanýtýdýr.


Ýçinde yaþadýðýmýz dünya sisteminin hýzla temel bir deðiþime doðru gittiðini ve tercih ve seçimlerimize, insan iradesine hiç olmadýðý kadar açýk hale geldiðini savunan Wallerstein ne yapabileceðimiz konusunda þunlarý söylüyor: "Hepimizin üçlü bir görevi olduðu yolundaki görüþüme baðlý kalýyorum: Gerçekliði eleþtirel ve ayýk bir kafayla analiz etmekle ilgili entelektüel görev; bugün öncelik vermemiz gereken deðerlerin neler olduðuna karar vermekle ilgili ahlaki görev ve dünyanýn, kapitalist dünya sistemimizin þu anki kaotik yapýsal krizinden çýkýp, mevcut sistemden gözle görülür ölçüde daha kötü deðil de, gözle görülür ölçüde daha iyi olacak farklý bir dünya sistemine geçmesi olasýlýðýna hemen nasýl katkýda bulunabileceðimize karar vermekle ilgili siyasi görev."

ÝÇEBAKIÞÇI TOPLUM BÝLÝM
 

Her disiplinde olduðu gibi sosyolojide de toplumsal olgularý ve toplumun genel iþleyiþini anlayabilmek için çeþitli görüþler öne sürülmüþtür. Her biri tutarlýlaþtýrýlmaya çalýþýlarak oluþturulan bu görüþler aslýnda birer yöntem olarak karþýmýza çýkarlar.
Bu yöntemlerle hedeflenen, toplumsal iliþkilerin kökenlerini bulmak ve eðer mümkünse girift iliþki tiplerini açýklamaktýr. Bu noktada toplumbilim de siyaset, ruhbilim, tarih ve felsefe gibi disiplinlerden beslenir ve bunlarýn da yardýmýyla çözümlemeler yapmaya çalýþýr.

Toplumbilimin özellikle ruhbilimle iliþkisi oldukça tartýþmalý ve kimi zaman da çok da net olmayan bir iliþkidir. Özellikle sosyal psikoloji, psikolojizm, mikrososyoloji gibi dal ve akýmlarýn ortaya çýkmasýyla beraber iki disiplinin zaten çok da net olmayan iliþkileri daha da karmaþýk bir hal almaktadýr. Bilim dünyasýnda bu tip akýmlarýn tam olarak hangi alanlarla ilgilendikleri ve kimlere hizmet ettikleri ile siyasal statükoya katkýlarý, ayrý bir araþtýrma ve tartýþma konusudur. Eðer kendimizi konuya sadece bilimsel açýdan bakma noktasýnda sýnýrlayacak olursak, toplumbilimin incelediði toplumsal örüntülerin kaynaðýný salt psikolojide arayan 'içebakýþçý toplumbilimin' sakýncalarýndan özetle bahsetmemiz yeterli olacaktýr.
Tekil olarak insaný düþündüðümüzde çeþitli tutum ve tavýrlardan bahsetmek mümkündür. Kiþi, geçmiþinden bugüne elde ettiði birikimlerle olaylarý algýlayarak onlara karþý hareket ve düþünce planlarý geliþtirir. Ama bu noktada kullandýðýmýz birikim sözcüðünü fazlaca önemsemek gerekir, çünkü bu sözcük dýþ etkilere, kýsacasý dýþ kaynaklý bir þekillendirmeye iþaret etmektedir. Yani, tekil olarak bakýldýðýnda orijinal bir tablo oluþturan insan, bu tabloyu ortaya çýkaran etkenler açýsýndan bakýldýðýnda bir ürün ve hatta bir tip olarak karþýmýza çýkmaktadýr. Ýþte toplumca þekillendirilen bir ürün olarak bakýldýðýnda (ki bu aslýnda birinci aþama olduðu için önceliklidir) karþýmýza çýkan insanýn, kendisini þekillendiren tüm yapýlardan ve tüm iliþkilerden baðýmsýz olarak kendi 'öz' amaçlarý uðruna toplumsal iliþkileri þekillendirdiðini söylemek, toplum-insan iliþkisini insan merkezli ama çarpýk bir þekilde analiz etmektir.
Analize bir kez bu noktadan baþlandýðýnda, ortaya gerçekçi olmayan metafizik varsayýmlar çýkmasý olasýdýr. Bu yanýlgýlara örnek olarak aþýrý derecede 'iradeci' yaklaþýmlarý göstermek mümkündür. Ýþte içebakýþçý toplumbilim de kaynaðýný bu yanýlgýdan alan yaklaþýmlardan biridir. Buradaki tutum, toplumsal olaylarý, insanlarýn kiþisel/ruhsal erekleri ve buna baðlý davranýþlarýyla, kýsacasý 'ruh halleriyle' açýklama eðilimidir. Bu, iki açýdan incelendiðinde yanlýþ ya da en iyi ihtimalle ek*****r. Bunlardan birincisi, bu yaklaþýmýn hiçbir þekilde bilimsel bir yönteme dayandýrýlamayacaðýdýr. Toplumsal iliþkilerin insanlarýn içsel istek ve eðilimlerine baðlý olduðunu düþünmek ilk bakýþta mantýklý ve doðru görünse de, insanlarýn içsel yaþantýlarýný nelerin þekillendirdiði ve tekil insanýn toplumsal yapýlarýn iþleyiþine etki oraný göz önüne alýndýðýnda, bu yaklaþýmýn saðlýksýzlýðý ortaya çýkmaktadýr.
Açýkçasý günümüzde insanlarýn içsel yaþantýlarý ve düþünce kalýplarý da dahil olmak üzere tüm faaliyetleri, toplumsal sistemlerin bizzat kendileri tarafýndan þekillendirilip kontrol edilirler. Ne yazýk ki özgün insaný ararken kanýt göstermeye çalýþtýðýmýz veriler bile katýþýksýz deðildir. Elbette insan sýnýrlý da olsa halen bazý kontrol mekanizmalarýnda söz sahibidir fakat bu mekanizmalarýn kimi zaman ana mekanizmanýn bir yan unsuru (onunla çeliþmeyecek biçimde), kimi zaman da sýnýrlý ve gözetimli bir özgürlük alaný olduðunu görmek, kiþi olarak insan ve topluluk olarak insaný ayýrt etme açýsýndan yararlý olacaktýr. Her nasýl ki insaný 'gizemli ve üstün bir potansiyel' olarak hayal etmek bilimsel deðilse, toplumsal dinamikleri 'metafizik' ve 'stabil' bir güç olarak kabul etmek de bilimsel olmayacaktýr. Bu noktada toplumu yönlendiren ve þekillendiren çarký, yine bu toplumun içindeki alt-üst yapý iliþkilerini inceleyerek anlamaya çalýþmak daha yerinde bir çaba olacaktýr.

Ütopyalar
 

Ütopyalar

Ütopyalar
 

Kriminoloji
 

Kriminoloji suçun açýklamasýný yapan, suçlu davranýþýn nedenlerini inceleyen, suçun önlenmesi ve suçlulukla mücadele ile ilgilenen bir bilimsel öðretidir.

Kriminoloji sözcüðünün mucidinin kim olduðu kesin olarak bilinmemekle birlikte isim babalýðý çoðunlukla bir Fransýz doktoru olan 1851-1911 yýllarý arasýnda yaþayan P.Topinard'ýn bulduðu yönünde yakýþtýrmalar yapýlmaktadýr. Ancak Ýtalyan yargýç Garofalo 1855 yýlýnda La Criminologie (Kriminoloji) adlý kitabýný yayýnlayarak büyük oranda bu bilimin tanýnmasýný saðlamýþtýr. 1855 tarihinden 1913'e kadar suç ve onun bastýrýlmasý amacýyla uluslararasý düzeyde bir çok kongre "Kriminal Antropoloji" adý altýnda düzenlenmiþtir.
Augusto Comte'nin etkisinden kalan Les Horizons Du Droit Penal (Ceza Yasasýnýn Yeni Ufuklarý) adlý eserini yayýnlayan Dr. Cesare Lombroso'nun, 1876 yýlýnda iki cilt halinde yayýnlanan Homo Criminalis (Suçlu Ýnsan'ýyla) belli yakýnlýklarý olmakta ve kendisini suç karþýsýnda savunmanýn toplumun ödevi olduðu yönünde fikirlerini beyan etti. Öylece öncülüðü toplumun korunmasýna veren ama artýk bunun gerçekleþtirmek için yollar öngörene toplumsal savunma kavramýnýn ortaya çýkmasýna neden oldu.
Kriminoloji çoðunlukla bir gözlem bilimi olarak kabul edilmesine raðmen uyumlu bir strateji belirlenmesi ile toplumun suç karþýsýndaki tepkisinin derinlemesine deðiþmesine öncelik ederek toplumu daha huzurlu bir zemine oturtmasýnda ana damar olma vasfýný gösterebilir. Kriminoloji yalnýzca ceza hukukunun yetersizliklerinden doðmakla kalmamýþ, onun yenilenmesinin koþullarýný da belirlemede aktif rol almýþtýr.
Suç nedenleri bilimi olarak da tanýmlanan Kriminoloji, o kadar geniþ bir bilim alanýdýr ki, sosyoloji, psikoloji, týp, psikiyatri gibi daha bir çok sosyal bilim dallarý ile insan üzerinde etkili olan fen bilimlerinden de faydalanmaktadýr. Bu bilimlerdeki geliþmelere paralel olarak kriminoloji kendisini geliþtirecek ve toplumun saðlýða kavuþmasýnda bir toplum doktorluðu görevini üstlenecektir.
Suça karþý açýlmýþ savaþýn yetersizliklerinden doðmuþ olan kriminoloji günümüzde hala daha tam olarak yerine oturamamýþtýr. Bunda bilim dalýnýn yeterince bilinemeyiþi ve siyasetçiler tarafýndan gevþek politikalarýn uygulanmasýna dayanmaktadýr. Suçla mücadele edebilmek için suçu tanýmanýn önemli olduðunda yola çýkacak olursak özgürlükçü anlayýþa dayalý bir bilim ile huzur topluma ulaþmak zor olmasa gerekir. Kriminoloji biriminde araþtýrmalar yapan Roger Hood ve Richard Sparks'ýn gözlemleri sonucunda kriminolojinin bir sosyal hizmet türünden ziyade toplumdaki suç olgusuna akýlcý bir yaklaþým olarak deðerlendirilmektedir.
Ýngiliz Yazar Thomas More (1478-1535), sýnýrsýz suçun daha az ahlaki ve hukuki ama "Sosyolojik" açýklamasýnýn arayýþýnýn yerindeliðinin farkýna vararak kriminolojinin doðuþunu saðlamýþtýr. Ancak o devirlerde anlaþýlamayan bu görüþ geçerliliði görmesi için 18. hatta 19. yüzyýlý bekleme zorunda kalacaktýr.

Postmodernizm
 

Postmodernizm tartýþmalarý teori alanýnda modernist sanat biçimleri ve uygulamalarýnýn koptuðu iddia edilen bir dizi kültürel yapýntýyý tanýmlayan mimarlýk, felsefe, edebiyat, güzel sanatlar vb. alanlarda yeni postmodern kültür biçimlerinin iþaretleri olarak baþladý. Bu tartýþmalar zamanla diðer bir çok alanlara da yansýmýþtýr. Bu alanlarda birisi de eðitimdir.
Postmodernizm bilgi, doðru ve insanla buna benzer ilgilerin ortaya koyduðu iddialar eðitimi de yakýndan ilgilendirmektedir. Ancak eðitimle ilgili tartýþmalarý daha kapsamlý bir biçimde ele alabilmek için öncelikle postmodernizmin ne olduðunu ya da ne olmadýðýný ortaya koymak gerekmektedir. 'Postmodernizm tam olarak nedir?' sorusuna birden fazla yanýt vermek mümkün görünmektedir. Postmodernizm kimilerine göre, bir dönemin adýdýr. Ayný zamanda bir felsefenin, yeni bir düþüncenin, üslubun yeni bir usçuluðun (modern usçuluðu aþan farklý bir usçuluðun) yeni bir söylemin adýdýr. Bazý yazarlara göre 1943 yýlý modernitenin bittiði sayýlan tarihtir. Bu dönemde modernitenin ülküleri ihlal edilmiþtir; bilim, teknik, sanat, siyasal özgürlükler adýna yapýlan her þeyin ortak amacý insanýn özgürleþmesidir.

Kendini karþý-modernlik olarak savunan sunan postmodernizm söylemini þöyle açýklayabiliriz:

• Genel geçerlik iddiasý taþýyan önermelerinin reddedilmesi

• Dil oyunlarýnda bilgi kaynaklarýnda,bilim adamý topluluklarýnda çoðulculuðun ve parçalanmanýn kabul edilmesi

• Farklýlýðýn ve çeþitliliðin,vurgulanýp,benimsenmesi gerçeklik;hakikat,doðruluk anlayýþlarýnýn tartýþýlmasýna yol açan dilsel dönüþümün yaþama geçirilmesi

• Mutlak deðerler anlayýþý yerine yoruma açýk seçeneklerle karþý karþýya gelmekten çekinmemek;korkmamak;güvensizlik duymamak.

• Gerçeði olabildiðince yorumlamak, belli bir zaman ve mekanýn sözcüklerini kullanmak yerine gerçekliði kendi bütünlüðü özerkliði içinde anlamaya çalýþmak

• Ýnsaný ruh-beden olarak ikiye bölen anlayýþlarla hesaplaþmak, tek ve mutlak doðrunun egemenliðine karþý çýkmak

Bu söylemde artýk önemli olan daha doðru bilginin araþtýrýlmasý deðil yeni doðrularýnýn oluþturulmasýdýr. Genel ahlaksal anlayýþlar ve ilkeler artýk geçerliliðini yitirmiþtir; ahlaksal normlarýn kaynaðý yaþanan koþullar, çaðýn gerekliliðidir.




Postmodernizm Kelimesi

Postmodernizmdeki post-eki sonra anlamýna gelmekle birlikte modernizmden devam eden, ondan kaynaklanan ve ondan ayrýlan anlamýna gelmektedir.
Arnold Toynbee “Bir Tarih Ýncelemesi” (1939) adlý eserinde modern dönemin 1.Dünya Savaþý'yla sona erdiðini, bundan sonraki dönemin postmodern dönem olduðunu ileri sürerek ilk kez postmodern terimini kullanmýþtýr. Yine 1934 yýlýnda Amerika'da yayýnlanan bir þiir antolojisinde postmodern sözcüðü yer almýþtýr. 1950'lerde modernizmdeki hemen tüm olgulara bir tepki olarak ortaya çýkýp mimarlýk, sanat, politika, eðitim, toplum gibi çok farklý alanda kendinden iyice söz ettirmeye baþlayan postmodernizm 1980'lerin baþlarýnda yaygýn olarak kullanýlan bir kavram olmuþtur.



Postmodernizmin Tarihçesi ve Moderniteyi Eleþtirisi

Savaþýn yarattýðý yýkým, batý dünyasýný ahlaki ve etik deðerlerini alt üst etmiþtir. O zamana kadar entelektüel çevrelerde geniþ kabul gören dünya görüþü ve anlayýþ (bu zamanlar ona “modern düþünce” deniyordu) geçerliliðini kaybetmeye baþladý. Daha iyi ve daha güzel bir dünyaya kurulan özlem ve hayaller artýk sona ermiþti. Ýþte postmodernizm terimi bir önceki dönemden kopuþ anlamýnda modernizm sonrasýný, ötesini belirtmektedir.

Ýkinci dünya savaþý ertesinde sanat, edebiyat ve bilimsel etik alanýndaki inançlarýn ve iyimserliðin kaybolmasýný ifade eden bir düþünce biçimini olarak da tanýmlanabilir. Modernizmin kaybolmuþ düþlerinin yerine; postmodernizm yeni bir ütopya koymak amacýnda deðildi. Postmodernizm yeni bir lisan, yeni kavramlar getirerek modernist vizyonun gözden kaçýrdýðý açýlarý ve ufuklarý fark etmemizi amaçlamaktaydý. Bu yeni dil dinamik bir oyuna benzetilebilir, anlamlar sürekli deðiþmekte ve geliþmektedir. Postmodernizmi anlamak demek aslýnda bu yeni dili okuyabilmek ve anlayabilmek demektir.

Postmodernizm öncelikle dünyaya olagelen deðiþimlere yanýt olarak ortaya çýkmýþtýr. Postmodernizm kuralsýzlýðýn kural, ilkesizliðin ilke olduðu bir görüþ açýsý veya yaþam tarzýný ifade eder.

Postmodern düþünürlerin yazýlarýnca daha çok iki önemli epistemolojik duruþu göz önünde bulundurduklarýný görürüz. Bunlar çoðunlukla dilin felsefesinde ve anlam teorisinde takýnýlan pragmatik tavýrlardýr. Postmodernizm, bilime ve bilgiye yaklaþýmlarýn radikal bir eleþtiriyi ya da baþka deyiþle epistemolojinin sorgulanmasý olmuþtur. Postmodern eleþtiri ve sorgulamalarýn düðüm noktasýný asýl bu olgu oluþturmaktadýr.

Modernistler topluma ait bilgiyi ve dili insanlarýn bir araya toplanmasý olarak düþünürken postmodern düþüncede dilin ve topluluðun rolü arasýnda vazgeçilmez bir iliþki öne sürülür.

Toplumun yapýsal elementlerle düzenlendiðine inananlar postmodernistlerin bir düzen ihtiyacý içerisinde olmamalarýndan yakýnýrlar. Her ne kadar postmodernistler düzeni tümüyle reddetmeseler de düzenin soyut ifadelendirilmeleri postmodernizmin içerisinde ciddi bir biçimde sorgulanýr. Toplum onlara göre dil oyunlarýnýn esnek aðlarýyla örülüdür. Sonuçta postmodernist düþüncede insanlar farklý idealleri taþýdýkça uzlaþma (konsensus) temeline oturtulmaya çalýþýlmaz.
Postmodernistlere göre gerçeklik yorumdan ayrýlan bir þey deðildir. Varolan bilginin tümü ancak insanlýðýn varlýðý aracýlýðýyla anlaþýlýr. Düþünce ve gerçek birbirine karýþmýþtýr; düþünceyi kýsýtlayan, onu týkayan ayrýca otonom bir gerçeklik yoktur

Beyin göçü
 

Beyin göçü, yetiþtirilmesi için büyük kaynak gerektiren veya yetiþtiði halde ilgisizlik ve imkansýzlýk sebebiyle istihdam edilemeyen bilim adamý, hekim, mühendis vb. gibi vasýflý insan gücünün daha geliþmiþ bir ülkeye göç etmesi.
Beyin göçünden bahsedilebilmesi için terk edilen ülke ile göç edilen ülke arasýnda geliþmiþlik ve imkan açýsýndan az da olsa bir fark bulunmalýdýr. Beyin göçü temelde geliþmiþ ülkelere yönelik bir kaynak aktarýmý olarak deðerlendirilebilir. Az geliþmiþ ülkelerin bu yüzden uðradýðý kayýp geliþmiþ ülkelerden bu ülkelere gönderilen geçici uzman ve teknik personel yardýmýyla kapatýlamayacak kadar büyüktür. Geliþmiþ ülkelerce gönderilen uzmanlarýn vazife müddetinin sýnýrlý olmasýna karþýlýk, geliþmiþ ülkelere giden uzmanlar göç ettikleri ülkelere büyük çoðunlukla yerleþmektedirler. Geliþmiþ ülkelere göç eden, hekim, mühendis, bilim adamý ve diðer uzmanlarýn yetiþmesi için harcanmýþ olan milli kaynaklar toplamý, göçü kabul eden geliþmiþ ülkelerin, göç veren az geliþmiþ ülkelerdeki kalkýnma programlarý için yaptýklarý yardýmlarý çok aþmaktadýr.

"Yetiþmiþ insan gücü hareketi" olarak deðerlendirilen beyin göçünün geçmiþi çok eski devirlere dayanýr. Çeþitli dini, siyasi, ilmi ve ideolojik sebeplere dayanan beyin göçü ilk ve ortaçaðlarda mevcuttu. Ýkinci Dünya Savaþýndan önce çok sayýda bilim adamlarý Hitler'den kaçýp ABD'de yerleþtiler.

Günümüzde ise genellikle ekonomik, sosyal sebeplerle ve siyasi baskýnýn fazla olduðu ülkelerden, diðer ülkelere doðru insan gücü akýmý devam etmektedir. Ülkemizden de çeþitli Avrupa ülkelerine ve bilhassa ABD'ye beyin göçü sürmektedir. Gerek ülke imkanlarýnýn sýnýrlý olmasý gerek kanuni düzenlemelerdeki karmaþýklýklar ve devlet yetkililerinin ilgisizliði, gerekse iç ve dýþ menfaat gruplarýnýn baskýlarý sebebiyle yetiþmiþ insan gücüne sahip çýkýlamamaktadýr. Bilim ve teknoloji sahasýnda ilerlemiþ ülkeler ise bu yetiþmiþ insan gücüne her türlü imkaný hazýrlayarak ülke menfaatlerine göre istihdam etmektedirler. Geliþmiþ ülkelerin geliþtirdiði ve uyguladýðý projelerdeki Türk bilim adamý, hekim, mühendis gibi yetiþmiþ elemanýn bulunmasý Türkiye'den olan beyin göçünün durumunu göstermektedir.

Türkiye Cumhuriyeti devleti ve yetkilileri gerekli kanuni düzenlemeleri yapýp, bilim ve teknolojinin geliþmesini teþvik edici ve özendirici tedbirler alýrlarsa ve gerekli maddi imkanlar hazýrlarlarsa beyin göçü önlenecek, yetiþmiþ elemanlar, milli menfaatler doðrultusunda kullanýlacak ve ülkemizin kalkýnmasýnda büyük mesafeler kat edilecektir.

Kurum
 

Kurum kavramý, günlük dilde çeþitli kuruluþlarý tanýmlamak amacýyla kullanýlýr. Örn: Çocuk Esirgeme Kurumu, Ýþ ve Ýþçi Bulma Kurumu gibi. Oysa kurum sözcüðünün bilimsel anlamý, çoðunluðun ayný þekilde ve sýklýkla ortaya koyduðu davranýþlarýmýzýn toplamýdýr, örüntülerdir.


Sosyolojik Tanýmý

Kurumlar, bir toplumda sosyal yaþamýmýzý birbirimize benzer þekilde gerçekleþtirdiðimizi ifade eden ve saðlayan kültürel süreçlerdir. Bir baþka deyiþle davranýþ örüntüleri, sosyal roller ve etkileþim süreçlerinden oluþan, kültürün büyük kýsmýný anlatmak için kullanýlan bir kavramýdýr. Kurum denilince, 'sosyal kurum' anlaþýlýr.
Kurumlar, temel davranýþ örüntülerine göre þekillenirken, toplumlara özgü bir yapýya kavuþurlar. Her bir toplumun kültürü, örfü, ananesi farklý olduðu için kurumlarý da farklýdýr. Fakat her toplumda ztemel kurumlar vardýr.

Bunlar,

• Aile Kurumu

• Ekonomi Kurumu

• Siyaset Kurumu

• Din Kurumu

• Eðitim Kurumu

• Boþ Zamanlar Kurumu'dur

Jürgen Habermas
 

(1929-...) Almanfelsefeci, sosyolog ve politika bilimci.


Hayatý ve Düþüncesi

18 Haziran1929'da doðdu. 1961 yýlýnda Marburg'da doçent oldu. 1961-1964 yýllarý arasýnda Heidelberg'de felsefe dersleri verdi. 1964 yýlýnda Frankfurt am Main Üniversitesi'nde felsefe ve sosyoloji profesörü oldu. 1971-1981 yýllarýnda Starnberg'deki, bilim-teknik dünyasýnýn yaþam koþullarýný araþtýran Max Planck Enstitüsü'nün müdürlüðünü yaptý. 1981'de Berkeley Üniversitesi'nde konuk profesör olarak bulundu. 1982 yýlýnda Frankfurt Üniversitesi'ne profesör olarak geri döndü. 1994 yýlýnda buradan emekli oldu ve Northwestern University'de konuk profesör olarak seminerler verdi.

Habermas'ýn baþyapýtý sayýlan “Ýletiþimsel Eylem Kuramý” (1981) çaðdaþ düþünme evrenine gerek amaçlarý gerekse yapýsý bakýmýndan toplum kuramýnýn yönünü deðiþtirecek denli önemli katkýlarda bulunmuþtur. Habermas kitabýna týpký Weber ile Parsons gibi bir eylem tipolojisi geliþtirmeyi amaçlayan üstkuramsal düþüncelerle baþlamaktadýr. Bu doðrultuda "uzlaþým yönelimli" (iletiþim yönelimli) eylemler ile "baþarý yönelimli" (ussal amaç yönelimli) eylemler arasýnda çok temel bir ayrým yapmýþ; buna baðlý olarak da "stratejik eylemler" ile "araçsal eylemler" arasýnda ayrýca bir ayrýma gitmiþtir. Araçsal eylemler her zaman için fiziksel dünyada gerçekleþtirilen amaç yönelimli müdahalelerdir. Genellikle etkililikleri açýsýndan deðerlendirilirken, teknik kurallara baðlý olarak da betimlenirler. Buna karþý stratejik eylemler belli sonuçlar elde etmek için insanlarý etkilemeyi amaçlayan eylemlerdir. Ayný araçsal eylemler gibi stratejik eylemler de etkililikleriyle deðerlendirilip, oyun kuramýnýn sunduðu araçlar yanýnda ussal seçim kuramlarýnca betimlenirler.

Bu anlamda pek çok araçsal eylem aslýnda stratejik eylemdir de, buna karþý stratejik eylemlerden ancak kimileri araçsaldýr. Öte yanda iletiþimsel eylem, bütünüyle baðýmsýz ve ayrý bir toplumsal eylem türüdür. Ýletiþimsel eylemin en son amacý baþkalarýný etkilemek olarak dile getirilemeyeceði gibi bu eylem türü sýrf etkilemek yoluyla da gerçekleþtirilemez. O nedenle daha çok dünyadaki herhangi bir þey üzerine uzlaþýma varma, bu konuda karþýlýklý anlamaya ulaþma çabasý olarak anlaþýlmasý gerekmektedir. Bu açýdan bakýldýðýnda bütün eylem türleri eninde sonunda amaç yönelimli olmasýna karþýn, iletiþimsel eylemde ulaþýlmak istenen tek amaç, karþýdaki kiþi ya da kiþilerin yaþam dünyalarýna deðgin onlarla iþbirliði yaparak beraber yürütülen yorumlama süreci yoluyla ortak bir anlayýþa varmaktýr. Böyle bir süreçte, yani iletiþimsel olarak eylemde bulunurken, Habermas'a göre kiþiler az ya da çok ortaya koyduklarý savlarýn geçerli olduðunu kabul ederler; ayrýca her iki taraf da karþýlýklý olarak kendi savlarýnýn geçerliliðini tanýtlayacak nedenler göstermeye, gösterdikleri bu nedenler doðrultusunda savlarýnýn geçerliliðinin sorgulanmasýna izin vermeye hazýrlýklý olmalýdýrlar.
Habermas daha teknik bir düzeyde, modern ussallýk yapýlarý baðlamýnda, iletiþimsel olarak karþýlýklý anlamaya varma uðraþý içinde olan bireylerin kendi yorumlarýný gerçekte üç temel "konuþma edimi"ne karþýlýk gelen üç ayrý geçerli sav türüyle dillendirdiklerini savunmaktadýr:

1) sabit, deðiþmez konuþma edimlerinde ileri sürülen doðruluk savlan;

2) düzenli konuþma edimlerinde ileri sürülen normatif doðruluk savlarý;

3) dile getirmeci konuþma edimlerinde ileri sürülen doðruluk savlarý.

Bu üstkuramsal ve yöntembilgisel düþünceler dýþýnda Ýletiþimsel Eylem Kuramý, bir ussallaþtýrma ve toplumsal ayrýmlaþma sürecinin sonucunda ortaya çýkan modern toplum üzerine oldukça kapsamlý bir yorum sunmaktadýr.
Habermas'ýn geliþtirdiði özgün "söylem etiði" (iletiþim etiði) onun iletiþim kuramýnýn ayrýlmaz bir bileþenidir. Söylem etiðinin temelde yararcýlýk ile Kantçý etik kuramlarýna karþý bir seçenek olarak geliþtirilmiþ; uzlaþým sonrasý bir etik anlayýþa karþýlýk gelen bir yaklaþým olduðunu söyleyen Habermas, bu yaklaþýmýn ana düþüncesinin birbiriyle çarpýþan farklý savlarýn geçerliliklerinin sýnanabilmesine olanak tanýyacak bir uslamlama ilkesi geliþtirmek olduðunu belirtmektedir. Habermas'a göre böyle bir ilke, ancak iletiþim ile uslamlamanýn genel pragmatik varsayýmlarýna bakýlarak temellendirilebilecek bir ilkedir. Ýlkeyi temellendirirken Habermas'ýn izlediði yol en genel anlamda þu biçimde özetlenebilir: Belli ifadeleri dile getirirken konuþmacýlar en azýndan üstü örtük bir biçimde farklý türden geçerlilik savlarýna baþvurmaktadýrlar. Bunlar sýrasýyla "doðruluk savý", "normatif doðruluk", "içtenlik ya da dürüstlük" diye sýralanmaktadýr. Bu geçerlilik savlarý ayný zamanda dýþsal kýsýtlamalardan kurtulmuþ "ideal konuþma ortamý"nýn da yeter koþullarýný oluþturmaktadýr.

Geliþtirdiði "Ýletiþimsel Eylem Kuramý" ile toplum kuramý alanýnda oldukça yanký uyandýrmýþ, özellikle iletiþim felsefesi alanýndaki düþünceleriyle üstfelsefe tartýþmalarýna önemli bir açýlým kazandýrmýþ Frankfurt Okulu'nun en önemli son kuþak felsefecisi, Alman toplum kuramcýsý ve eleþtirmeni. Adý çok büyük ölçüde modern kamu alaný düþüncesi doðrultusunda temellendirdiði "kamusallýk" ile "özgür kamusal ussallýk" anlayýþlarýyla öne çýkmasýna karþýn, Habermas iletiþim kuramý, biçimsel olmayan uslamlama, etik, toplum bilimlerinin temelleri ve yöntembilgisi gibi alabildiðine deðiþik alanlara son derece önemli katkýlarda bulunmuþtur.


Baþlýca Eserleri

• Strukturwandel der Öffentlichkeit (1962, "Kamusal Alanýn Yapýsal Dönüþümü");
• Erkenntnis und Interesse (1968, "Bilgi ve Ýlgi");
• Technik und Wissenschaft als 'Ideologie' (1968, "Ýdeoloji" Olarak Teknik ve Bilim);
• Zur Logik der Sozialwissenschaften (1970, "Sosyal Bilimlerin Mantýðý Üzerine");
• Theorie der Gesellschaft oder Sozialtechnologie. Was leistet die Systemforschung? (Niklas Luhmann'la birlikte, 1971, "Toplum Kuramý ya da Sosyal Teknoloji. Sistem Araþtýrmasý Neye Yarar?");
• Zur Rekonstruktion des histo- rischen Materialismus (1976, "Tarihsel Materyalizmin Yeniden Ýnþasý Üzerine");
• Theorie des kommunikativen Handelns (1981, "Ýletiþimsel Eylem Kuramý");
• Der philosophische Diskurs der Moderne (1985, "Modernin Felsefî Söylemi");
• Die nachholende Revolution (1990, "Arkadan Yetiþen Devrim");
• Faktizität und Geltung (1992, "Olgular ve Normlar").

Max Ferdinand Scheler
 

"Yaþantý"nýn, baþta dinsel, kiþisel, toplumsal, tarihsel yönleri olmak üzere, her birine gereken önemi verecek biçimde bütün yönleriyle ele alýnmasý gerektiðini savunan Alman görüngübilimci, toplum felsefecisi, bilgi toplumbilimcisi. Hemen hemen felsefesinin tamamýnda geleneksel filozoflarýn çoðunlukla gözardý ettiði düþüncenin duygusal temelleri üstüne yoðunlaþan Scheler, Münih kentinde doðmuþ, Jena'da ögrenim görmüþ, 1907'de döndüðü Münih'te görüngübilimle, özellikle de önceki dönem Husserl görüngübilimiyle ve Husserl'in Münih Okulu izleyicilerince uygulanan gerçekçi görüngübilimle tanýþmýþtýr.
Dilthey ile Bergson'un yaþam felsefelerinden büyük ölçüde etkilenen Scheler’in ilk çalýþmalarý, etik alanýnda daha sonra oluþturacaðý deðer kuramýna yönelik ön hazýrlýk niteliðindeki görüngübilimsel araþtýrmalardan oluþmaktadýr. Bu ilk çalýþmalarýnda "duygudaþlýk" ile "gücenme" duygularýnýn betimlenmesi üzerine yoðunlaþan Scheler, formculuk üzerine kurulu kantçý usçuluðun eleþtirisini yapmýþtýr. Bunun yanýnda Scheler, I. Dünya Savaþý sýrasýnda ateþli bir ulusçu olarak savaþý destekleyen, savaþýn neden gerekli olduðunu modem kültüre yönelik felsefý eleþtirileriyle temellendirmeye çalýþan denemeler yazmýþtýr. Daha sonralarý çok daha geniþ, çok daha kapsamlý bir toplum tasarýmýna geçmiþ olmakla birlikte, yaptýðý modernlik eleþtirileri yazýlarýnýn deðiþmez konularýný oluþturmaktadýr. Bu eleþtirilerin temel hedeflerinden biri, Ýngilizce konuþulan ülkelerin felsefelerinin doðalcýlýðý ile us yürütmeye dayalý çýkarsamacýlýðýdýr. Savaþtan sonra katolikliðe geçiþi, görüngübilimsel betimleme yöntemini dinsel görüngülere ve duygulanýmlara uygulamasýna olanak tanýmýþ, daha sonralarý ise bu yöntemi çoðunlukla insanbilim ile doða bilimlerinin izleklerine uygular olmuþtur.
Scheler son dönem yazýlarýnda daha çok modern bilimin yükseliþiyle birlikte ortaya çýkan metafizik felsefe sorunlarý üstünde durmuþtur. Düþüncelerinde çok derin içgörülerle karþýlaþýlmasýna karþýn bu içgörülerin genellikle dizgeli bir biçimde düzenlenip saðlam bir biçimde temellendirilmemiþ oluþlarý felsefesinin en belirgin özelliklerinden birini oluþturmaktadýr.
Scheler'in felsefesinin kuþkusuz en önemli bölümünü Kant etiðine karþý geliþtirilen nesnel deðerler sýradüzeninin a priori olarak duygusal bakýmdan kavranmasýný amaçlayan deðer çözümlemeleri üstüne kurulu etik öðretisi oluþturmaktadýr. Geliþtirdiði etiðin özce "kiþiselci olduðunu özellikle vurgulayan Scheler , bu baðlamda "kiþi"yi "ben"den kesin çizgilerle ayýrarak kiþisel deðerleri her bakýmdan üstün kýlmaya çaliþmaktadýr. Bu baðlamda, en üst konuma yerleþtirilen söz konusu kiþisel deðerleri deðiþik toplumsal etkileþim biçimleri için sunduðu çözümlemelerle iliþkilendirmeye ayrý bir özen göstermiþtir. Bilgi kuramý alanýnda daha çok pragmacý bir yaklaþýmý benimseyen Scheler bu yaklaþýmý bilim ile algý alanlarýna uygularken, felsefeyi özlerin görüsünü araþtýran bir disiplin olarak tanýmlamýþtýr. Öte yanda Scheler 'in din felsefesine büyük ölçüde Tanrý'ya sevgi yoluyla ulaþýlabileceðini savunan Augustinusçýý anlayýþ ile Tanrý'nýn us yoluyla bilinebileceðini ileri süren Aquinasçý anlayýþý uzlaþtýrma çabasý olarak bakýlabilir. Nitekim özellikle son dönem çalýþmalarýnda felsefi insanbilim ile merafizik sýnýrlarý çizilmiþ ikici bir yaklaþým sergileyen Scheler 'in, bu baðlamda duygudaþlýk kavramý üstüne yoðunlaþarak tinsel sevgi ile yaþam itkisi arasýndaki geleneksel çatýþkýyý ortadan kaldýrma arayýþý içinde olduðu gözlenmektedir.
Scheler 'in görüngübilim yönteminin belkemiðini, yaþamýnda baþtan beri hep bulunmalarýna karþýn bilenden a priori anlamda baðýmsýz olan özlerin nesnelliði anlayýþý oluþturmaktadýr. Bu anlamda Scheler 'e göre, deðerler nesnel olmalarýna karþýn Platoncu anlamda birer öz deðildir. Nesnelliklerine ancak dolaysýz yaþantýda, duygular alanýnda eriþilebilir. Sözgelimi müzikte güzelliði dinlemek salt belli notalarý, belli sesleri duymak demek deðildir. Scheler bu noktada "deðerlemeler" ya da deðer bakýþ açýlan ile "deðerler" arasýnda bir ayrýma gider. Ýlki yani deðerlemeler tarihsel olarak göreceyken, deðiþkenlik gösterebilirken, ikincisi yani deðerler baðýmsýz ve deðiþmezdirler. Buna göre aralarýnda her zaman için keskin bir sýradüzen bulunan dört deðer bulunmaktadýr: "haz", "canlýlik", "tin", "din".
Bu deðerlere karþýlýk gelen, bu deðerleri kendisi yaratmamasýna karþýn keþfetme yetisini kendinde taþýyan çeþitli kiþilikler söz konusudur. Bunlar deðer keþifçileri ya da deðerleri açýða çýkaranlar olabilecekleri gibi, açýða daha önce çýkarýlmýþ deðerleri yaþamlarýyla somut bir biçimde örneklendirenler de olabilirler. Scheler 'in gözünde sanat icracýlarý, kahramanlar, dehalar, azizler bunlarýn en baþýnda gelen kiþiliklerdir. Benzer bir deðer sýradüzeni, en yukarýda Kilise'nin bulunduðu, sevgi ile dayanýþmanýn egemen olduðu Hýristiyan toplumu olmak üzere toplum katmanlarýnda da bulunmaktadýr. Nitekim bu noktada Scheler , liberal toplum anlayýþlarýný bu sýradüzeni bozduklarýndan, topluma içedönüklüðü, bireyciliði, yanlýþ bir deðer düzenini pompaladýklarýndan ötürü sürekli eleþtirmiþtir.
Scheler 'in deðer felsefesinin en önemli özelliklerinden birisi "yükseklik" ya da "alçaklýk" bildiren sýradüzenli kategoriler doðrultusunda yapýlanmýþ oluþudur. Nitekim varlýk türleri, bilinç düzeyleri, deðer biçimleri gibi sýradüzen ayrýmlarýyla Scheler'in düþüncelerinin hemen her yerinde karþýlaþmak olanaklýdýr. Söz konusu ayrýmlar Scheler'in önceki felsefe anlayýþlarýna karþý eleþtirel bir konum alabilmesine olanak tanýmasý yanýnda, metafizik bakýmdan kilit önemi bulunan tin ile itki arasýndaki ayrým üstüne yoðunlaþan olgunluk döneminde geliþtirdiði felsefi insanbilim anlayýþý için de sýradüzenli bir insan varliðý yapýsý sunmaktadýr. Bu baðlamda kendi düþüncesinin etik bakýmdan "kiþiselciliði"ne sürekli vurguda bulunan Scheler, yöntem olarak ilkece Husserl'in görüngübilim anlayýþýný benimsemiþ olmakla birlikte önemli kimi noktalarda ondan ayrýlmaktadýr. Sözgelimi Husserl "görüngübilimsel indirgeme" yi gerçek nesnelerin ya da olgularýn dikkatimizi bozmasýna karþý "varoluþun ayraç içine alýnmasýnýn", dolayýsýyla da salt düþünce alanýna geçmenin etkin bir yolu olarak görürken, Scheler bütün varoluþu dürtülerce uyarýlmaya karþý direnme yetisi olarak yorumladýðýndan, ilkece burada ayraç içine alýnan dürtüler ve dürtülenimler olduðunu savunmaktadýr.
Scheler bize verili olanýn tinsel iþleyiþimizin en altýnda yatan kör dürtüler olduðunu (Aristoteles'in bitkisel tin tasarýmýný anýmsatan), bunlarýn da her türden biliþ etkinliðinin önündeki en büyük engeller olmalarý nedeniyle, Husserlci anlamda asýl ayraç içine alýnmalarý gerekenin de onlar olduðunu ileri sürmektedir. Nitekim Scheler'e göre felsefe özü gereði bir özbilgisi, bir özdenetim, en önemlisi de alçakgönüllülük üstüne kurulu bir etik kültür edinmeyi zorunlu kýlmaktadýr. Felsefenin doðasýna yönelik söz konusu açýklamanýn ayrýntýlý bir biçimde sunulduðu Ýnsandaki Bengisel Üzerine (Vom Ewigen im Menschen, 1921) baþlýklý kitabýnda Scheler, felsefenin baþkoþulu olarak "yapýlanma bilgisi" (Bildungwissen) diye adlandýrdýðý tinsel özler ile deðerler tarafýndan yapýlanmýþ olmayý göstermektedir. Buna göre gerçek felsefe Scheler'in gözünde her zaman için özler ile deðerlerin bir uzantýsý olacak biçimde kendini yapýlandýrmýþ tinsel kiþilerin, yani gerçek filozoflarýn uðraþ alanýdýr. Bu görüþ ayný zamanda Eski Yunan düþüncesi ile skolastik felsefedeki bilme ediminin bütünüyle bilinen nesneyle girilen paylaþým iliþkisi olduðu yollu tasarýmý, o nesneyi deðiþtirmeksizin o nesneye katýlma anlayýþýný anýþtýrmasý bakýmýndan bir hayli dikkat çekicidir. Öz olarak (gua eessence) düþünüldüðünde bilinen nesne bu anlamda her zaman bilenin zihnindedir.
Felsefenin ayný zamanda dünyamn simgeselliðinden arýndýrýlmasý çabasý olduðunu ileri süren Scheler, þeylere doðal, ben ya da grup merkezli "canli" yaklaþýmýmýzýn (sonradan "yaþam dünyasý" olarak temellendirilen) canlýlýðýn önemi uyarýnca biçimlenen bir bölümleme üzerine bina olduðunu belirtmiþtir. Bu anlamda algý, Scheler'e göre her zaman verili olanýn bütünlüðünden ya da toplamýndan seçilip ayýklanarak olanaklýlýk kazanmaktadýr. Sözgelimi nesnelerin alýmladýðýmýz belli yönleri (bir kirazýn kýrmýzýlýðý gibi) amaçlarýmýza bu biçimde uygun olmalarýndan ötürü nesnenin simgeleri olma iþlevini yerine getirmektedirler. Oysa ki felsefi bakýþ ancak özsel doðaya iliþkin bütün kavramlarýn görüntüsünün dýþýna çýkýldýðýnda "gürülebilir olaný görmemize" olanak tanýmaktadýr. Bu noktada gerek kültürde gerekse dilde verili olarak bulduðumuz "doðaya yönelik dünya görüþünün" kendi çevremizi denetleyebilmemizin temelini oluþturduðu gerçeðine dikkat çeken Scheler, bu bakýþ açýsýndan edinilmiþ bilginin en az felsefe bilgisi kadar yetkin olduðunu dile getirmektedir. Ancak burada bilginin nesnelerinin insan ilgileri karþýsýnda her zaman için göreliliði söz konusudur. Sözgelimi bilimsel nesneler, bilimsel etkinlik doðasý gereði insanýn olaðan duyu alanýnýn sýnýrlarýný aþarak insan ilgisinin kapsam alanýný geniþlettiðinden dolayý, ancak kendilerine bu türden bir ilgi doðrultusunda yaþamayý seçmiþ bilim adamlarýnýn yaþam ilgilerine göredir. Felsefe bilgisi, bilimsel bilgi ve kimi görece daha önemsiz öteki bilgi ilgileri yanýnda Scheler'in üstünde özellikle durduðu, "kurtuluþ bilgisi" (Heilwissen) diye adlandýrdýðý bir bilgi türü daha bulunmaktadýr. Scheler'in koyu bir katolik olduðu dönemde kurtuluþ doðrudan ahlâksal ve dinsel bilgiyle ya da pratikle ilintili bir konu olarak düþünülür, bireyin tinsel anlamda kurtuluþu demek söz konusu bireyin "sevgi toplumun" a katýlmasý, o toplumun bir üyesi olarak tinsel bakýmdan tanýnmasý demektir. Buna karþý kurtuluþ bilgisi Scheler'in son dönemlerinde daha çok metafýzik bir anlama bürünmüþtür. Bu yeni metafýzik yönelimli kurtuluþ tasarýmýnda tin özler ve deðerler alanlarýna karþýlýk gelirken, beden ise evrenin maddeselliðini simgeleyen saltýk varlýktaki bütün gerilimler ile çatýþkýlarýn çözülüþünü ifade ermektedir.
Scheler'in etiðinin belkemiðini olýýþturan deðerler kuramýnda, deðerler her durumda yönelmiþliðe konu duygu nesneleridir. Deðerler ya nesneler içinde ya da nesneler üzerine duyulan niteliklerdir, bu yüzden de ussal yolla anlaþýlmaya açýk deðillerdir. Bu anlamda deðerler "duygusal a priori bir alam meydana getirmektedirler, çünkü iyilerin ve amaçlann görüngüleri, hatta haz duyulanýmlarý da dahil olmak üzere, bütün deðerler daha baþtan bu "a priori' alanýn varliðýný varsaymaktadýrlar. Deðerlerin olumlu ya da olumsuz biçimlerde bize verili oldukla- nný ileri süren Scheler, deðerler sýradüzeninin en alanda hazsal ve duyusal deðerlerin, onun bir üstünde dirimsellik deðerlerinin, onlarýn üstünde salt doðrulukla ilintili pragmatik çýkarlara konu olmayan güzellik, adalet, yüreklilik gibi tinsel deðerlerin, en yukarda da tanrýsallýk deðerlerinin bulunduðunu savunmaktadýr. Bu durum Scheler'in deðerler öðretisine en büyük katkýsý olarak düþünülen "duygudaþlýk" üzerine verdiði ayrýntýlý görüngübilim betimlerinde kendisini göstermektedir. Pek çok felsefe tarihçisinin Scheler ’in en deðerli yapýtý olarak deðerlendirdiði Duygudaþlýðýn Özü ve Biçimi (Wesen und Formen der Sympathie, 1923) özünde filozoflarca göz ardý edilmiþ deðiþik duygudaþlik türlerini ortaya serme amacýndadýr. Söz konusu yapýtýnda baþta "özdeþleyim" (Einfýibkrn) anlayýþý olmak üzere çeþitli metafýzik duygudaþlýk kuramlarýný eleþtirel bir gözle inceleyen Scheler, sevgi ile nefret duygularýnýn kapsamli bir çözümlemesini sunduktan sonra, sevginin gerek tinselliðin gerekse kiþiselliðin baþkoþulu olduðu saptamasýnda bulunmaktadýr. Buna göre, yalnýzca gerçek sevginin özler ile deðerler dünyasýnýn kapýlarýnýn aralanmasýna olanak tanýdýðýný belirten Scheler, insanýn doðasý gereði seven bir varlýk olduðunu bildirmektedir. Scheler'in özellikle kiþinin duygusuyla yöneldiði nesnelerden daha yüksek olan o nesne üstüne kurulu deðerlerin yaratýmý sürecini sevgi olarak tanýmlamasý, hem varoluþçu hem de görüngübilimci felsefe çevrelerinde halen yakýn bir ilgi uyandýrmayý sürdürmektedir.
Max Scheler'in diðer önemli yapýtlarý arasýnda, Kant'ýn biçimsel ahlâk felsefesini eleþtirdiði (Etikte Biçimcilik ve Maddi Deðer Etiði, 1921), Marksist yaklaþýma eleþtirel bir gözle yaklaþan ve bir bilgi toplumbilimi denemesi olan Die Wirreuýfornýen und die Gerellrcbaft (Bilgi Biçimleri ve Toplum ,1926) ile Felsefi insanbilim üzerine görüþlerini sunduðu Die Stellrmg der Menrcheu im Kormos (Ýnsanýn Kozmostaki Yeri , 1928) sayýlabilir.

Sosyoloji
 

1949 yýlýnda Ýstanbul'da doðdu. Galatasaray Lisesi ve Sorbonne Üniversitesi'nde okudu. Nancy'de Sosyoloji Doktorasý verdi. Waldeck Rochet'nin önermesiyle Georges Marchais'nin yönetimindeki Fransýz Komünist Partisi'ne (FKP) girdi. Süreç içinde "sosyalistlerle ortak hükümet" ve "Eurocommunisme" çalýþmalarýnýn içinde ve eðitim sekretaryasý baþýnda görev aldý. Türkiye'deki 1971 ve 1980 askersel faþist cuntalarý döneminde kitap çevirilerinden ve yurtdýþý komünist örgütlenme yönetmenliðinden tutuklandý ve toplam 4.5 yýl hapis yattý. 1990 olaylarý ertesinde FKP'den ayrýldý. Þimdilerde "Katman" baþlýklý bir analiz portalý iþletmektedir.

Sosyal pedagoji
 

Sosyal pedagoji, Alman bilim adamý Adolf Diesterweg (1790-1866) tarafýndan ilk defa ortaya atýlan bu terim, toplumda maðdur duruma düþmüþ, sosyal yönden tecrit edilmiþ veya þahsî yönden problemleri olan insanlarýn sosyal hayata yeniden kazandýrýlmalarý, baðýmsýz ve üretken hâle gelmelerini saðlayan terapoytik, eðitimsel ve danýþmaya yönelik hizmetlerin bütünüdür. Daha basit bir yaklaþýmla sosyal pedagoji, sosyal sorunlu çocuk, genç ve yetiþkinlerin okul dýþý eðitim ve terbiyesidir.

Bazý sosyal bilimciler, sosyal pedagojiyi, toplumsal eðitim veya yaygýn eðitim anlayýþý ile daha çok halk eðitimi veya kitle-toplum eðitimi olarak tanýmlamaktadýr. Bazýlarý da sosyal pedagojiyi, halk eðitimi çerçevesinde dar anlamda sadece yetiþkinler eðitimi olarak görmektedir.

Topluma yönelik eðitim faaliyetlerinin ortak noktasý, okul dýþý, bir baþka ifadeyle örgün eðitimin dýþýnda kalmasýdýr. Dolayýsýyla, sosyal pedagoji; mecburî eðitimini tamamlamýþ olan veya buna paralel olarak bazý sosyal sorunlu kiþiler için, genelde kamu kurum ve kuruluþlarca düzenli, plâanlý ve sistemli bir þekilde yürütülen yaygýn eðitim faaliyetlerinin bütünüdür.

Örgün eðitim sistemine hiç girmemiþ veya herhangi bir kademesinde bulunan veya bu kademeden çýkmýþ gençlere ve bütün yaþ gruplarýna, örgün eðitimin yanýnda veya dýþýnda düzenlenen eðitim, öðretim, rehberlik ve uygulama faaliyetleri, sosyal pedagoji kapsamýna girmektedir.

Halk eðitiminin yöneldiði kitle; yaþ, akýl, cinsiyet, eðitim düzeyi, öðrenme ihtiyacý-isteði, sosyal statü ve sosyal gereklilik bakýmýndan birbirinden farklý kiþilerden meydana gelmektedir.
Türkiye'de halk eðitiminden yararlanan kiþilerin baþýnda daha çok okuma yazma bilmeyenler, ev kadýnlarý; beceri sahibi olmayan veya niteliksiz iþsizler¸ serbest meslek erbabý; yaþadýklarý ülkenin lisanýný bilmeyen yabancýlar, iþçiler; iþverenler; çiftçi; öðrenci; zanaatkâr ve esnaf gelmektedir.
Sosyal pedagojik faaliyetlerin kapsamýna hemen hemen ayný sosyal gruplar girmektedir. Ancak, bu hedef kitlelerin içinde psiko-sosyal yönden sorunlu olan kiþiler, asýl sosyal pedagojin ilgi alanýna girmektedir.
Sosyal eðitim faaliyetleri, sosyal politikalar, sosyal hizmetler, gençlik hizmetleri ve aile hizmetleri aracýlýðý ile yürütülmektedir.

Avrupa'da sosyal pedagojik hizmetler, 19. yüzyýlda kilise tarafýndan baþlatýlmýþtýr. Hedef grup, daha ziyâde sanayi devriminden olumsuz yönde etkilenen ve þehirlere göç eden büyük ailelerin çocuklarý olmuþtur. Bu dönemde örneðin Almanya'da, özellikle büyük þehirlerde kilise örgütleri tarafýndan muhtaç gençlere, meslekî eðitim imkâný tanýyan yurtlar, dernekler ve okullarýn yanýnda özel çocuk bakým evleri açýlmýþtýr.
Bugün, sosyal pedagojik hizmetlerin faaliyet alanlarý ile sosyal çalýþmanýn faaliyet alanlarý birbirine çok yakýndýr. Bir kamusal sosyal faaliyet biçimi olarak sosyal çalýþma, kötü sosyal þartlarý ortadan kaldýrmak ve sosyal sorunlu kiþi ve ailelere aynî veya nakdî destek saðlamakla bu maddî sorunun ortadan kalkmasýna yardýmcý olurken, sosyal eðitim daha çok bu sosyal gruplarýn eðitimleri ile ilgilenmektedir.


Sosyal Pedagoji ve Sosyal Çalýþmanýn Faaliyet Alanlarý

• Özürlülerin sosyal hayata adaptasyonu ve eðitimi.
• Alkol ve uyuþturucu baðýmlýlarýn psiko-sosyal sorunlarýna eðitimsel açýdan yardýmcý olmak.
• Yabancýlarýn sosyal hayata uyumlarýný kolaylaþtýrmak amacýyla dil kurslarý çerçevesinde pedagojik uyum programlarý sunmak.
• Evsiz-barksýz kiþilere sosyal konut alanýnda veya geçici iskan konusunda yardýmcý olmak.
• Yardýma muhtaç kiþi ve ailelerin psiko-sosyal ve maddî sorunlarýný gidermek konularýnda yardýmcý olmak.
• Aile içi þiddete maruz kalmýþ kadýn ve çocuklarýn psiko-sosyal sorunlarýna yardýmcý olmak ve geçici-kalýcý sosyal konutlar bulmak.
• Çocuklarýn psiko-sosyal ve eðitim sorunlarýna yardýmcý olmak.
• Tutuklularýn eðitim gereksinimlerini karþýlamak.

Sosyal Pedagoji ve Halk Eðitiminin Hedefleri

• Aileleri korumak ve saðlýklý bir ortamda geliþtirmek.
• Çocuklarýn sosyalleþmesine yardýmcý olmak.
• Kiþilere sosyal ahlâk ilkeleri çerçevesinde sosyal sorumluluk aþýlamak.
• Toplumun genel kültürel, meslekî ve eðitim ihtiyacýný karþýlamak. Özellikle meslek veya sanat sahibi olmayanlara meslekî bilgi ve beceri öðretmek.
• Bireyin kiþisel yeteneklerini geliþtirmek.
• Bireyin toplum içindeki görevini daha iyi kavramasýný saðlamak. Sosyal uyumuna ve geliþimine yardýmcý olmak.
• Örgün eðitim kurumlarýndan yararlanamamýþ olanlara temel eðitim olanaklarý sunmak.
• Örgün eðitimden geçmiþ kiþilere belirli alanlarda duyduklarý eksikliklerini giderebilmek için tümleyici ve yenileyici eðitim sunmak.

Türkiye’de Sosyal Pedagoji ve Halk Eðitimi

Türkiye'de sosyal pedagoji ve sosyal çalýþma faaliyetleri, sýnýrlý imkânlar doðrultusunda daha çok sosyal hizmetler çerçevesinde yürütülmektedir. Yaygýn eðitim faaliyetlerinin büyük bir bölümü ise, iyi organize edilmiþ bir þekilde daha çok Halk Eðitim Merkezleri tarafýndan düzenlenmektedir.
1956 yýlýnda açýlmaya baþlayan ve sayýlarý 1960'da 19'a, 1970'de 334'e, 1980'de 567'ye ve 1991'de de 767'ye ulaþan Halk Eðitim Merkezleri, il ve ilçelerde Millî Eðitim Müdür Yardýmcýlarýndan birine baðlý olarak çalýþmaktadýr.
Halk Eðitim Merkezlerinde eðitim hizmetleri, genellikle 4 deðiþik alanda olmaktadýr:
Meslek Kurslarý Merkezlerde, biçki-dikiþ, giyim, modelistik, kilim-halý dokuma, el örgüsü, yapma çiçekçilik, ve nakýþ gibi evlerde kullanýlabilecek beceriler kazandýran kurslarla elektrikçilik, oto elektrik, trikotaj, torna-tesviye, traktör bakým ve onarým, demircilik, doðramacýlýk, tornacýlýk ve kaynakçýlýk gibi sanayi kesiminde iþ bulmaya yarayacak beceriler kazandýran kurslar Meslek Kurslarý adý altýnda yürütülmektedir. Sosyo-Kültürel Kurslar Merkezlerde, genel kültür konularý ile örgün eðitimdeki ders konularýný içeren, katýlanlarýn genel kültürlerini, bilgilerini artýrmaya yönelik ya da onlarý çeþitli imtihanlara hazýrlayan kurslar da tertiplenmektedir. Bu kurslar þunlardýr:

• Müzik (Türk halk müziði; Türk sanat müziði); Folklor (Halk oyunlarý);
• Üniversiteye Hazýrlýk (Genel yetenek, Fen, Lisan, Sosyal);
• Müzik Aletleri (Keman, Baðlama, Flüt, Kanun, Tambur, Ney);
• Yabancý Dil (Ýngilizce, Fransýzca, Almanca, Arapça);
• Okul Bitirmelere Hazýrlýk (Fizik, Edebiyat, Matematik, Fen bilgisi, Kimya, Coðrafya, Sosyal bilimler, Tarih);
• Spor (Jimnastik, Basketbol, Hentbol, Voleybol, Güreþ, Tenis, Atletizm, ***s);
• Diðer sosyo-kültürel kurslar (Ýlk yardým, Çevre Saðlýðý, Nüfus planlamasý, Anne ve Çocuk Saðlýðý.

Okuma Yazma Kurslarý Bu kurslar, okuma-yazma öðretmeyi amaçlayan 1. kademe kurslarýyla, okuma-yazma öðrenenleri ilkokul bitirme sýnavlarýna hazýrlayan 2. kademe kurslarýndan oluþmaktadýr. Sosyo-Kültürel Etkinlikler Merkezlerde sosyal-kültürel etkinlikler adý altýnda herkese açýk olan toplantýlar, sergiler, tiyatro ve sinema gibi gösteriler düzenlenmektedir

Prens Sabahattin
 

Sosyolog ve siyaset adamý Prens Sabahattin 1877'de Ýstanbul'da doðdu. Padiþah Abdülmecit'in kýzý ve II. Abdülhamit'in kardeþi Seniha Sultan ile Damat Mahmut Celaleddin Paþa'nýn oðludur. Özel öðrenim gördü.
II. Abdülhamit'in yönetimini eleþtirdiði için gözden düþen ve baský altýnda tutulan Mahmut Celalettin Paþa, 1899 yýlýnda Fransa'ya kaçarken çocuklarý Sabahattin'i ve Lütfullah'ý da birlikte götürmüþtü. Sabahattin, Paris'te siyaset adamlarý ve toplumbilimciler çevresiyle iliþkiler kurdu. Abdülhamid'in saltanattan uzaklaþtýrýlmasý, Meþrutiyet'in ilaný amacýyla yurt dýþýnda mücadele sürdüren Türk aydýnlarýný bir araya getiren 1902'deki Birinci ve 1907'deki Ýkinci Jön Türk kongrelerini topladý. Teþebbüsi Þahsi ve Ademi Merkeziyet Cemiyeti'ni kurdu. 1906 yýlýnda Terakki dergisini yayýmlayarak, yönetimde ademi merkeziyet ve iktisatta telebbüsi þahsi ilkelerini savundu.

Topladýðý kongrelerle meydana gelen hareketten yararlanarak Osmanlý Ahrar Fýrkasý'ný kurdu. Ýttihat ve Terakki yönetiminin sonra ermesinden ve Birinci Dünya Savaþý yenilgisinden sonra yurda dönerek çalýþmalarýný sürdürdü. Hanedanla olan akrabalýðý yüzünden Cumhuriyet Türkiyesinden gitmek zorunda kaldý. Sonralarý Fransa'da, daha sonra Ýsviçre'de güç koþullar içinde yaþadý. 30 Haziran1948'de Ýsviçre'nin Nechautel kentinde öldü. Kemikleri Türkiye'ye getirilerek Eyüp mezarlýðýnda babasýnýn kabri yanýna gömüldü.

Prens Sabahattin, Ziya Gökalp'in Durkheim'dan etkilenerek öne sürdüðü toplumcu görüþe karþý, Le Play'in bireyci anlayýþýný savundu. Edmond Demoulins'in Anglo-Saksonlarýn Üstünlüðü Neden Ýleri Geliyor adlý yapýtý, görüþlerinin temelini oluþturdu. Demoulins toplumlarý, zümrelerin hakim olduðu ve kiþilerin önem kazandýðý toplumlar olarak ikiye ayýrýyordu. Bireylerin önem kazandýðý toplumlarda, toplumsal zümreleþmenin, bireyin çevresinde oluþtuðunu söylüyor, Anglosakson ülkeleri örnek vererek bu tür toplumlarýn geliþtiðini öne sürüyordu. Prens Sabahattin, çeþitli tarihlerde yayýmlanan yapýtlarýnda, Osmanlý Devleti'nin çöküþünü, bu görüþler doðrultusunda, zümrelerin egemen olduðu bir toplum olmasýyla açýkladý, merkezi otoriteye karþý ve bireysel giriþimciliðe destek veren bir yaklaþýmý savundu.

Prens Sabahattin'e göre Ýmparatorluðun kurtuluþu ve aðýr sorunlarýn çözümü için tek yol baðýmsýz bireyin hiçbir dayanaða ihtiyaç duymadan çalýþmasýdýr. Çünkü, çalýþmak, bir kiþilik prensibidir; ama bu prensibin hayata geçmesi için bireyin ailesi, devleti, cemaati ile olan göbek baðýný kesmesi gerekir. Eþitlikçi ve özgürlükçü bir siyasi ortamda bunun anlamý, tebaadan vatandaþ statüsüne geçmektir.
Eserleri

• Türkiye Nasýl Kurtarýlabilir?
• Ýttihat ve Terakki Cemiyetine Açýk Mektuplar
• Mesleðimiz Hakkýnda Üçüncü ve Son Bir Ýzah

Talcott Parsons
 

1902’de Colorado’da dünyaya gelen Talcott Parsons, 1924 yýlýnda mezun olacaðý Amherst Koleji’nde felsefe ve biyoloji okudu. 1925 yýlýnda London School of Economics’e girdi ve burada Bronislaw Malinowski ile çalýþtý. Bir yýl sonra Heidelberg Üniversitesi’nden kabul aldý ve bu dönemde, düþünsel seyrini önemli oranda etkileyecek olan Max Weber’in fikirleri ile tanýþtý. Son dönem Alman düþüncesindeki kapitalizm analizleri üzerine yazdýðý doktora tezi, 1927 yýlýnda kabul edildi. Ayný yýl Harvard Üniversitesi’nde ekonomi dersi vermeye, 1931 yýlýndan itibaren de sosyoloji dersleri okutmaya baþladý. 1944’te sosyoloji profesörü oldu. 1946-56 yýllarý arasýnda Sosyal Ýliþkiler Bölümü baþkanlýðýný yürüttü. 1949 yýlýnda Amerikan Sosyoloji Derneði baþkanlýðý yaptý. Emekli olduðu 1974 yýlýna kadar Harvard Üniversitesi’nde kaldý. Parsons, en temelde klinik psikoloji ve sosyal antropolojiyi sosyoloji ile birleþtiren bir akademik yönelim ortaya koymuþtur. Parsons, “eylem” konusuna duyduðu ilginin yanýnda, esasýnda, geniþ boyutlu sistemler ve toplumsal düzen, bütünleþme ve denge sorunlarý üzerinde durmuþtur. The Social System en klasik olmuþ eseridir

Taner Akçam
 

Taner Akçam, 1953 yýlýnda Ardahan'ýn Ölçek köyünde doðdu. ODTÜ Ýdari Ýlimler Fakültesi'ni bitirdi. 1973'ten sonra ODTÜ-DER, ADYÖD gibi derneklerin kurucularý arasýnda yer aldý. 1975'te yayýna baþlayan Devrimci Gençlik dergisinin sorumlu yazýiþleri müdürü olarak, dergide komünizm ve Kürtçülük propagandasý yapýldýðý iddiasýyla yargýlandý ve 1976 tutuklandý, 1977'de de yaklaþýk 9 yýl hapis cezasýna çarptýrýldý. 1977 Ankara Merkez Kapalý Cezaevi'nden kaçtý.
1978-1995 yýllarý arasýnda Almanya'da siyasi mülteci olarak yaþadý. 1988 yýlýnda HamburgSosyal Araþtýrmalar Enstitüsü'nde çalýþmaya baþladý. 1995'te Hannover ÜniversitesiSosyoloji Bölümü'nde "Ýttihat ve Terakki Yargýlamalarý ve Ermeni Kýrýmý" konulu doktora çalýþmasýný tamamladý. Ayný üniversitede profesörlük tezini hazýrladý. Cezalandýrýlmasýna neden olan maddelerin TCK'dan çýkarýlmasýndan sonra sýk sýk Türkiye'ye gelen ve konferanslar veren Akçam'ýn, çeþitli dergilerde yayýmlanan çok sayýda makalesi bulunmaktadýr. Akçam, Minnesota Üniversitesi Tarih Bölümü'nde görev yapýyor.


Eserleri

Akçam'ýn çeþitli dergilerde yayýmlanmýþ çok sayýda makalesinin yanýsýra

• Ýþkenceyi Durdurun - Ýnsan Haklarý ve Marksizm (Ayrýntý Yayýnlarý, 1991)
• Siyasi Kültürümüzde Zulüm ve Ýþkence (Ýletiþim Yayýnlarý, 1992)
• Ýslamda Hoþgörü ve Sýnýrlarý (Baþak Yayýnlarý, 1994)
• Türkiye'yi Yeniden Düþünmek (Ýletiþim Yayýnlarý, 1996)
• Ýnsan Haklarý ve Ermeni Sorunu (Ýmge Kitabevi Yay., 1999, 2002)
• Ermeni Tabusu Aralanýrken (Su Yay., 2000)
• Türk Ulusal Kimliði ve Ermeni Sorunu

Max Weber
 

Almandüþünür ve sosyolog.

1864 - 1920 yýllarý arasýnda yaþamýþ olan Weber’in büyük önemi, onun Emile Durkheim’la birlikte, ayrý ve baðýmsýz bir disiplin olarak modern sosyolojinin kurucusu olmasý olgusundan kaynaklanmaktadýr. O, sosyal bilimlere felsefi bir temel, sosyolojiye de kavramsal bir çerçeve kazandýrmýþtýr. Baþka bir deyiþle, Weber bir bilim olarak sosyolojinin genel kavramsal çerçevesini en iyi bir biçimde ortaya koyduðu, tutarlý bir sosyal bilimler felsefesi geliþtirdiði ve nihayet, modern endüstri toplumunun temel özelliklerini saðlam bir biçimde kavrayýp ifade ettiði için, modern sosyolojinin kurucusu olarak tanýnýr.




Zira, Durkheim’ýn sosyoloji bilimini kurma, sosyoloji iyi temellendirme giriþimi, zamanýnýn pozitivizmine dayandýðý yerde, entelektüel geliþimi Windelband ve Rickert’in de içinde yer aldýðý Yeni-Kantçý gelenek içinde gerçekleþmiþ olan Weber, öncelikle sosyolojinin insan davranýþýyla ilgili olarak, doða bilimlerininkine benzer, genel-geçer yasalara ulaþamayacaðýný iddia etmiþtir. Diðer bir deyiþle, Yeni-Kantçý felsefenin algýlanan dünya ya da fenomen ve algýlayan bilinç ya da numen ayýrýmýný benimseyen Weber’de söz konusu ayýrým doða bilimleriyle sosyal bilimler arasýndaki bir ayýrým haline gelmiþtir. Buna göre, biz doða bilimlerinde evrensel yasalara ulaþmaya ça­lýþýrýz. oysa bu , toplumsal eylemleritikel, tarihsel baðlamlarý içinde anlamayý amaçlayan sosyal bilimlerin amacý olamaz.
Sosyolojininyöntemi ve felsefi problemleriyle ilgili analizinde Yeni-Kantçý bir bakýþ açýsý sergileyen Weber, her þeyden önce sosyolojinin insan davranýþýyla ilgili olarak, doða bilimlerininkine benzer, genel-geçer yasalara ulaþamayacaðýný, insan toplumlarý söz konusu olduðunda, evrim niteliði taþýyan bir geliþmeyi doðrulayýp temellendiremeyeceðini öne sürmüþtür. Fakat Weber bir yandan da, sosyolojinin eylemlerin anlamýný kavramayý amaçlamak durumunda olduðunu, onun buradan hareketle, karþýlaþtýrmalý bir temel üzerinde, ideal eylem tiplerine ya da formel davranýþ modellerine yönelmesi gerektiðini ve dolayýsýyla, sosyolojinin yalnýzca eyleme iliþkin öznel bir yorum olmadýðýný savunmuþtur.
Þu halde, sosyolojinin konusunun sosyal eylem olduðunu öne süren Weber, sosyal eylemi dörtlü bir baþlýk altýnda sýnýflamýþtýr.
Bu dört eylem türü sýrasýyla:

• Geleneksel eylem.
• Duygulara dayalý eylem.
• Nihai ve en yüksek deðerlere yönelmiþ deðer temelli rasyonel eylem.
• Araçsal eylem.

Bu dört eylem türünden rasyonel eylem kapsamý içine sadece son ikisinin girdiðini söyleyen Weber, rasyonalizasyonukapitalistBatý toplumundaki en temel ve belirgin eylem olarak görmüþtür. Rasyonalizasyonun her alanda izlerini süren ünlü düþünür, söz ko­nusu rasyonalizasyonun bir kaynaðýnýn Pro­testanahlâkýnýn yol açtýðý kültürel deðiþmelerde bulunduðunu savunmuþtur. Buna göre, Protestan ahlâký, her ne kadar kapitalizmin ilk ve temel nedeni olmasa da, bireyciliðin, sýký çalýþma ve disiplinin, rasyonel davranýþ ve özgüvenin önemini vurgulayan bir kültür doðurduðu için, kapitalizmin doðuþunda ve geliþiminde önemli bir rol oynamýþtýr.
Weber’in sosyal bilimlere yaptýðý bir baþka önemli katký da, onun sýklýkla naif bir nesnellik inancý diye yanlýþ yorumlanmýþ olan deðerden baðýmsýzlýk teorisinden meydana gelir. Weber’e göre, bilim ve sosyoloji tercihi, araçsal akýlcýlýk temeli üzerinde hiçbir zaman meþrulaþtýrýlamayacak olan bir tercihtir. Ayný durum, bilimsel ve sosyolojik araþtýrma konularýnýn seçiminde de geçerlidir. Bununla birlikte, söz konusu tercih ve seçimler bir kez yapýldýktan sonra, sosyolojik bir araþtýrma, rasyonel tutarlýlýðýn bilim cemaatinin eleþtirilerine tabi olmasý anlamýnda, deðerden baðýmsýz ve yansýz olmak durumundadýr.
Weber, buradan da anlaþýlacaðý üzere, ekonomik determinizme karþý çýkýp, kültürün, özellikle de dinin, insan davranýþýný biçimlemedeki rolünü vurguladýðý; insan iliþkilerinde, bireylerin öznel yönelimlerini ön plana çýkardýðý, ve nihayet, kapitalizmin yýkýlacaðý tezine karþý eleþtirel bir tavýr takýnýp, sosyalist toplumlardaki planlý ekonominin rasyonalizasyonu güçlendirdiðini söylediði için, Friedrich Nietzsche’yle birlikte, 19. yüzyýlýn en önemli düþünürlerinden biri olarak gördüðü Karl Marx’ý olmasa bile, kurumsallaþmýþ Marksizm'i þiddetle eleþtirmiþtir

Ziya Gökalp
 

Ziya Gökalp (1876-1924) özellikle milliyetçilik ve türkçülük üzerine kaleme aldýðý eserleri ile ünlenmiþtir.
23 Mart1876’da Diyarbakýr’da doðdu. 25 Ekim1924’te Ýstanbul’da yaþamýný yitirdi. Asýl ismi Mehmet Ziya. Babasý yerel bir gazetede çalýþan memurdu. Eðitimine Diyarbakýr’da baþladý. Amcasýndan geleneksel Ýslam ilimlerini öðrendi. 18 yaþýnda intihara teþebbüs etti. Bir yýl sonra 1895'te Ýstanbul’a gitti. Baytar Mektebine kaydýný yaptýrdý. Buradaki öðretimi sýrasýnda Ýbrahim Temo ve Ýshak Sukûti ile iliþki kurdu. Jön Türkler’den etkilendi. Ýttihat ve Terakki Cemiyeti’ne katýldý. Muhalif eylemleri nedeniyle 1898’de tutuklandý. Bir yýl cezaevinde kaldý. Serbest býrakýldýktan sonra 1900'de Diyarbakýr’a sürgüne gönderildi. 1908'e kadar Diyarbakýr'da küçük memuriyetler yaptý. 2'nci Meþrutiyetten sonra Ýttihat ve Terakki'nin Diyarbakýr þubesini kurdu ve temsilcisi oldu. "Peyman" gazetesini çýkardý. 1909'da Selanik'te toplanan Ýttihat ve Terakki Kongresi'ne Diyarbakýr delegesi olarak katýldý. Bir yýl sonra, örgütün Selanik’teki merkez yönetim kuruluna üye seçildi. 1910’da kurulmasýnda öncülük yaptýðý Ýttihat Terakki Ýdadisi'nde sosyoloji dersleri verdi. Bir yandan da "Genç Kalemler" dergisini çýkardý. 1912'de Ergani Maden'den Meclis-i Mebusan'a seçildi, Ýstanbul'a taþýndý. Türk Ocaðý'nýn kurucularý arasýnda yer aldý. Derneðin yayýn organý "Türk Yurdu" baþta olmak üzere Halka Doðru, Ýslam Mecmuasý, Milli Tetebbular Mecmuasý, Ýktisadiyat Mecmuasý, Ýçtimaiyat Mecmuasý, Yeni Mecmua'da yazýlar yazdý. Bir yandan da Darülfünun-u Osmani'de (Ýstanbul Üniversitesi) sosyoloji dersleri verdi.
Birinci Dünya Savaþý'nda Osmanlý Devleti'nin yenilmesinden sonra tüm görevlerinden alýndý. 1919'da Ýngilizler tarafýndan Malta Adasý'na sürgüne gönderildi. 2 yýllýk sürgün döneminden sonra Diyarbakýr'a gitti, Küçük Mecmua'yý çýkardý. 1923'te Maarif Vekaleti Telif ve Tercüme Heyeti Baþkanlýðý'na atandý, Ankara'ya gitti. Ayný yýl Ýkinci Dönem Türkiye Büyük Millet meclisi'ne Diyarbakýr mebusu olarak girdi. 1924'te kýsa süren bir hastalýðýn ardýndan Ýstanbul'da öldü.
Osmanlý Devleti'nin parçalanma sürecinde yeni bir ulusal kimlik arayýþýna girdi. Düþüncesinin temelinde, Türk toplumunun kendine özgü ahlaki ve kültürel deðerleriyle, Batý'dan aldýðý bazý deðerleri kaynaþtýrarak bir senteze ulaþma çabasý yatýyordu. "Türkleþmek, Ýslamlaþmak, Muasýrlaþmak" diye özetlediði bu yaklaþýmýn kültürel öðesi Türkçülük, ahlaki öðesi de Ýslamcýlýktý. Uluslararasý kültürün yapýcý öðesinin ulusal kültürler olduðunu savundu. Saray edebiyatýnýn karþýsýna halk edebiyatýný koydu. Batý'nýn teknolojik ve bilimsel geliþmesini saðlayan pozitif bilim anlayýþýný benimsedi. Dini, toplumsal birliðin saðlanmasýnda yardýmcý bir öðe olarak deðerlendirdi. Toplumsal modeli, Emile Durkheim'in teorik temellerini kurduðu "dayanýþmacýlýk" temelinde þekillendi. Bireyi temel alan liberalizm ile çatýþmacý toplumu temel alan Marksizm'e karþý mesleki örgütleri temel toplum birimi olarak kabul eden solidarizmde karar kýldý. Toplumsal ve siyasi görüþlerini anlattýðý sayýsýz makale yazdý. "Türkçülük" düþüncesini sistemleþtirdi. Milli edebiyatýn kurulmasý ve geliþmesinde önemli rol oynadý.




Eserleri

• Kýzýl Elma (1914)
• Türkleþmek, Ýslamlaþmak, Muasýrlaþmak (1918)
• Yeni Hayat (1918)
• Altýn Iþýk (1923)
• Türk Töresi (1923)
• Doðru Yol (1923)
• Türkçülüðün Esaslarý (1923)
• Türk Medeniyet Tarihi (1926, ölümünden sonra)
• Kürt Aþiretleri Hakkýnda Sosyolojik Tetkikler (ölümünden sonra)

Ýsmail Beþikci
 

Ýsmail Beþikci (1939) Sosyolog ve yazar. Ýskilip'te dünyaya gelmiþtir. Beþikci ailesi; Ýskilip'te aile yapýsý olarak oldukça muhafazakar ve milliyetçi bir Türk aile olarak bilinir*1. Ülkemizde Kürtler, cumhuriyetin kuruluþu ve tek parti dönemine ait eserleriyle tanýnýr.
Ýskilip'te ilkokulu okuduktan sonra Çorum lisesini bitirerek, 1962 yýlýnda Siyasal Bilgiler Fakültesi'nden mezun oldu. 1965-1971 yýllarý arasýnda ErzurumAtatürk Üniversitesi'nde asistanlýk yaptý. Erzurum'da Atatürk Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi'nde sosyoloji asistaný iken ayný bölümde sosyoloji doçenti olan Orhan Türkdoðan tarafýndan, Marksist propaganda ve bölgecilik yaptýðý gerekçesiyle 'ihbar' edilen Dr. Ýsmail Beþikci, 12 Mart1971 döneminde sýkýyönetim mahkemelerinde yargýlandý ve üniversite ile iliþiði kesildi.1974 affýyla cezaevinden çýkar, bu kez de Kürt sorununu iþleyen düþüncelerinden ötürü yargýlanýr.
Kürt sorunu üzerine araþtýrmalarý ve yazýlarýyla tanýnan Beþikçi, 8 kez cezaevine girip çýktý ve yaþamýnýn 17 yýlý cezaevinde geçti. 12 Eylül askeri darbesinden önce 1979'da cezaevine girer ve 1987'de serbest býrakýlýr ancak davalar bir türlü peþini býrakmaz bu davalardan giydiði hükümlerle 1999'a kadar tutuklu kalýr. 1999 yýlýnda yapýlan sýnýrlý yasal düzenleme sonucu tahliye olduðunda hakkýnda toplam 100 yýl hapis ve 10 milyar lira para cezasý verilmiþti. Ýsmail Beþikçi'nin 36 kitabýndan 32'si yasaklandý.
Özellikle ErzurumAtatürk Üniversitesi'nde asistanlýðý döneminde yaptýðý çalýþmalarla dikkati çekmiþtir. Bu dönemde doktora tezi olarak hazýrladýðý "Alikan Aþireti Üzerine Sosyolojik Bir Ýnceleme" alanýnda ülkemizde yapýlmýþ olan en önemli sosyolojik bilimsel bir çalýþmadýr.
Öðretim üyeliði döneminde ülkemizde yaþanan öðrenci hareketleri de göz önüne alýndýðýnda çalkantýlý bir döneme denk gelmektedir. Dönemin hükümeti tarafýndan (S. Demirel hükümeti) suçlanmýþ ve akabinde uzun yýllarýný geçireceði hapishane hayatý baþlamýþtýr.
Ülkemizde özellikle Kürt Milliyetçiliðini benimseyen ve savunan insanlarý etkilemiþ ve yönlendirmiþtir. Kendisine saygý duyulduðu gibi Beþikci için sarý hoca demektedirler.
Türk marksist düþüncesi tarafýndan da ilk dönem eserleri sonrasýnda hapishane döneminde yazdýðý kitaplarý nedeniyle Kürt Milliyetçiliði yapmakla suçlanmaktadýr.
Günümüzde bazý elit çevreler tarafýndan yeni yeni anlaþýlmaya baþlanmýþtýr. Elbette bu anlaþýlma durumu Beþikci'nin doktora tezi çevresinde þekillenerek o dönem bazý çözümlerin üretilmesi saðlanabilirdi demektedirler.
Hayatýný üç evre olarak izlemek ve incelemek onu anlamak açýsýndan yararlý olacaktýr.

• Ýskilip dönemi.
• Üniversite öðrencilik ve öðretim üyeliði dönemi.
• Hapishane dönemi ve sonrasý.

Eserleri

• Doðu Mitinglerinin Analizi 1967
• Doðu Anadolu da Göçebe kürt Aþiretlerinde Toplumsal Deðiþime 1968
• Doðuda Deðiþim ve Yapýsal Sorunlar 1969
• Doðu Anadolu nun Düzeni, Sosyo-Ekonomik ve Etnik Temeller1969 çapa 2.
• Bilim Yöntemi 1977
• Bilim Yöntemi, Türkiye de ki Uygulama 1 Kürtlerin Mecburi Ýskaný 1977
• Bilim Yöntemi, Türkiye de ki Uygulama 2 Türk Tarih Tezi, Güneþ Dil Teorisi ve Kürt Sorunu 1978
• Bilim Yöntemi, Türkiye de ki Uygulama 3 Cumhuriyet Halk Fýrkasýnýn Tüzüðü ve Kürt Sorunu 1978
• Cumhuriyet Halk Fýrkasý'nýn Programý (1931) ve Kürt Sorunu
• Devletlerarasý Sömürge Kürdistan 1990
• Bilim, Resmi Ideoloji, Devlet, Demokrasi ve Kürt Sorunu 1990
• Bir Aydýn Bir Örgüt ve Kürt Sorunu 1990
• Tunceli Kanunu ve Dersîm Jenosidi 1990
• Savunmalar 1991

Farklý Boyutlarýyla Ýnsan
 

Sosyoloji
 

Sosyoloji

Taným: Kýsa:
Sosyoloji (toplum bilimi): sosyal olaylarý inceler. toplumlarýn kuruluþ, yükseliþ ve çöküþü ile toplumlarýn kendi aralarýndaki münasebetleri ve kendi içindeki insan iliþkilerinin yasalarýný inceleyen bilim. sosyoloji bilimi toplumu parçalayarak kendisine uzmanlýk alanlarý oluþturmuþtur; bunlar: eðitim(eðitimin toplumsal koþullarý incelenir), ekonomi (ekonomini toplum içindeki yeri incelenir), siyaset, aile, hukuk (türkiye’de hukuk sosyolojisi geliþmemiþtir), sanat(sanatýn toplumlara göre deðiþmesi olgusu incelenir), spor, din konularýnda incelemeler geliþmiþtir.

Datay:
SOSYOLOJÝ: Kelime anlamý toplumbilimidir. Latince toplum anlamýna gelen Socius ile Yunanca bilgi demek olan logos sözcüklerinin birleþmesinden oluþmuþtur.Sosyoloji sözcüðünü ilk kullanan Fransýz sosyoloðu Auguste Comte (1798 - 1857)'dur.bilim olarak Sosyoloji: Toplumlarýn meydana geliþini, geliþmesini,toplum içinde farklý kesimlerde görülen sosyal olaylarý, sosyal kurumlarý, sosyal iliþkileri, sosyal yapý özelliklerini ve bu yapýda ortaya çýkabilecek deðiþme eðilimlerini ele alarak inceleyen bir bilim dalýdýr.

TOPLUM: Belli bir coðrafya parçasý üzerinde yer alan,üyeleri arasýnda sýký bir etkileþim ve iþbölümü olan bir insan topluluðudur.

Sosyal Olay: Toplum içinde meydana gelen, baþlama ve bitiþ noktalarý belirli olan birden fazla kiþiyi ilgilendiren bir oluþumu ve deðiþimi ifade eder.

SOSYAL olgu: Genellikle baþlangýç ve bitiþ zamaný bilinmeyen, nerede baþlayýp nerede bitebileceði kesin olarak tesbit edilemeyen bir sosyal oluþum ve deðiþimi ifade eder.Tek tek meydana gelen sosyal olaylarýn genel bir ifade tarzýdýr.Selma ile Mehmed'in evlenmesi bir sosyal olaydýr. Ama tüm evlilik olaylarýnýn hepsine birden evlenme denir. Bu ise sosyal olgudur.

SOSYAL KURUM: Birbirleriyle sosyal iliþki ve etkileþim halinde bir arada bulunan insanlarýn, toplum içinde nasýl davranmalarý gerektiðini ve bu davranýþlarýn kurallarýný belirleyen, kiþilere belli þekillerde davranýþlarda bulunmasý için zorlayýcý etkide bulunan, aralarýnda birlik ve bütünlük olan, uyumlu ve örgütlü bütünlerdir. Aile, eðitim, din, hukuk,ekonomi, yönetim, devlet kurumlarý.

SOSYAL ÝLÝÞKÝ: Birbirinden haberdar olan en az iki insan arasýnda belirli bir süre devam eden, anlamlý ve belirli amaçlar etrafýnda kurulan sosyal bir baðdýr.

SOSYAL YAPI: Ýçinde sosyal iliþkilerin sosyal olaylarýn meydana geldiði, sosyal gruplarýn ve kurumlarýn yer aldýðý,nüfus ve yerleþim tarzýnýn þekillendirdiði, toplumun þekil ve çevresi ile ilgili dýþ görünüþe sahip olan bir sosyal varlýktýr.

Sosyal Grup: Belli ortak özelliklere sahip, etkileþim ve iliþki içinde bulunan iki veya daha fazla kiþinin meydana getirdiði göreli bir sürekliliði olan bireyler topluluðudur.

SOSYAL DÜZEN: Bir toplumdaki üretim güçleri ve üretim iliþkileriyle din, hukuk, eðitim gibi kurumlarýn karþýlýklý baðýmlýlýk içinde oluþturduklarý uyumlu bir bütündür.

KÜLTÜR: Tarihsel ve sosyal deðiþme süreci içinde oluþturulan, bütün maddi ve manevi deðerleri ile bunlarý yaratmada ve gelecek kuþaklara iletmede kullanýlan araçlarýn tümüdür.

cemaat: Kan baðlýlýðýnýn, benzerliðin, geleneklerin bulunduðu, iþ bölümünün görülmediði insan topluluðudur.

CEMÝYET: Ýþ bölümünün geliþtiði, akýlcýlýðýn egemen olduðu, daha çok organik dayanýþmanýn görüldüðü toplumdur.

MÝLLET: Siyasi bir birlik þeklinde yaþayan, ortak, mazi ve kültüre sahip, devlet þeklinde teþkit-lanmýþ fert ve zümrelerin toplamýdýr.

KALABALIK: Ortak fikirlerle hareket eden ve ayný heyecaný taþýyan, teþkilatsýz ve sürekli olmayan, kendiliðinden oluþan insan yýðýnýdýr.

Halk: Üyeleri yoðun bir þekilde bir araya toplanmýþ olmayan, bir arada bulunmalarý tesadüfi olmaktan uzak,sürekli, ortak bir kültürle birbirlerine baðlý, teþkilatsýz yaygýn,insan topluluðudur.

SOSYAL DEÐÝÞME: Bir toplumda ekonomik büyüme ile birlikte sosyal, siyasi ve kültürel alanlarda bir ilerlemenin olmasý demektir.

SOSYAL BÜTÜNLEÞME: Bir toplumu oluþturan, topluluk,grup ve kurumlarý gibi, Sosyal Yapýnýn çeþitli öðeleri arasýndaki birbirini tamamlayabilme durumuna denir.

SOSYAL ÇÖZÜLME: Bir toplumda maddi ve manevi kültür öðelerinin bir araya gelerek bir anlam ifade edecek ve iþleyen bir bütün oluþturacak çok biçimde birbirlerini tamamlayamamalarýdýr.

ÝÞBÖLÜMÜ: Bir toplumsal üretim düzeni içindeki deðiþik görev ve hizmetlerin, toplumun üyeleri, gruplarý arasýnda karþýlýklý baðýmlýlýk iliþkileri içinde bölünmesi sürecidir.

SOSYAL TABAKALAÞMA: Toplumu meydana getiren üyelerin ya da öðelerin bir ya da daha fazla ölçüte göre hiyerarþik sýrýlanmalarý

SOSYAL SINIF: Toplumun düzeyi, yaþam biçimi, eðitim,saygýnlýk gibi özellikler bakýmýndan birbirine benzeyen ve bunun bilincinde olan insanlar tarafýndan oluþturulan bir bütündür.

SOSYAL HAREKETLÝLÝK: Kiþilerin, ailelerin ve sosyal gruplarýn toplum içinde sahip olduklarý bir stüdüden diðer bir statüye veya bir tabakadan diðer tabakaya geçmeleridir

SOSYAL YAPI

I. tanýmý: Sosyal yapý, içinde sosyal iliþkilerin, sosyal olaylarýn meydana geldiði, ses yol gruplarýn, kurumlarýn yer aldýðý, nüfus ile yerleþim tarzýnýn þekillendirdiði, toplumun þekil ve çerçevesi ile ilgii dýþ görünüþe sahip olan bir sosyal varlýktýr.

Sosyal Yapýnýn iki yönü vardýr:
A - Kültürel (Manevi) Yapý: Toplumun sosyal iliþkiler aðý dediðimiz sosyal statüler, roller ve deðer yargýlarýndan oluþan yapýsý
B- Fizik (Maddi) Yapý: Toplumun þekil ve çevresi olarak belirtilen dýþ görünüþünü oluþturan nüfusun yerleþim tarzý (köy - þehir) fiziksel yapýsýný oluþturur.

Toplumdan topluma sosyal yapý farklý özellikler gösterir.

II - SOSYAL YAPI ÝLE ÝLGÝLÝ KAVRAMLAR

A - Sosyal Ýliþki: Birbirinden haberdar olan en az iki insan arasýnda belirli bir süre devam eden, anlamlý ve belirli amaçlar etrafýnd kurulan sosyal bir baðdýr.

M.Weber’e Göre Sosyal Ýliþkinin Özellikleri:
1. En az iki kiþi arasýnda olmalý
2. Bir zaman sürecini içermesi
3. Kiþi ya da gruplarýn karþýlýklý etkileþim içinde bulunmalarý
4. Birbirlerinin varlýðýndan haberdar olmalarý
5. Ýliþkiler ortak bir anlam taþýmasý
6. Ýliþkide bulunan kiþilerin birbirlerini içten karþýlýklý bað duymalarý

Sosyal Ýliþki Çeþitleri:

1. Samimiyet Derecelerine Göre
a) Birincil Ýliþkiler: Daha çok cemaat tipi örgütlenmelerde görülen ve yazýlý hale getirilmemiþ iliþkilere dayanýr. Daha çok örf ve adetler biçimindedir.

Özellikleri:
- Ýliþkiler karþýlýklý duygusal güven anlayýþa samimiyete dayalý yüzyüze iliþkilerdir.
- Yazýlý kurallara baðlý deðildir.
- Sosyal etkileþim çok güçlüdür.
- Ýliþkiler uzun sürelidir.
- Daha çok küçük gruplarda (aile, arkadýþlýk, köy, komþuluk) görülür.
- Bütün toplumlarda görülebilir.

b) Ýkincil Ýliþkiler: Daha çok Cemiyet tipi bir teþkilatlanmada (þirket, sendika,kentler . . .) görülür.

Özellikleri:
- Ýliþkiler resmidir. Duygusal iletiþim çok zayýf
- Yazýlý kurallara baðlýdýr.
- Kýss sürelidir.
- Sosyal etkileþim çok zayýftýr.
- Daha çok büyük graplarda (þehir, þirket, resmi kurumlar ) görülür.
- kitle iletiþim araçlarýnýn etkisi çoktur.

2. Sürelerine Göre

a) Tesadüfi (geçici): Kýsa süreli (bir maçta biraraya gelen insanlarýn
iliþkileri)dir.
b) periyodik: Yýlýn belli zamanlarýnda kurulan iliþkilerdir. Mevsimlik iþçilerin iliþkisi
c) Sürekli Ýliþkiler: Çok uzun süreli iliþkilerdir. Ayný, köyde, þehide oturan insanlar arasýndaki iliþkiler gibi.

B - SOSYAL STATÜ VE ROLLER:

Statü: Ýnsanlýrn toplum içindeki yerini ifade eden bir kavramdýr. Statü, kiþilerin çocuk, doktor, müslüman, öðretmen, iþveren, örneklerindeki gibi kim olduklarýný belirtir, ona bir takým haklar saðlar ve yükümlülükler yükler.

Statü Çeþitleri:

1. Verilmiþ (edinilmiþ) Statü: Kiþilerin yetenek ve becerilerine bakmadan ve onlarýn bir çabasý olmadan, kendileri dýþýndaki faktörler tarafýndan

saðlanýr. Yani kiþi doðumuyla, cinsiyetiyle veya yaþýyla ilgili bu statüyü elde eder. Örneðin, Yaþlý, genç, kadýn, erkek, siyah, beyaz . . .

2. Kazanýlmýþ Statü: Kiþilerin kendi çabalarý sonucu elde ettikleri stütüdür.Örneðin, anne, baba, öðretmen rolü çok büyüktür ve çok çabuk deðiþebilir.

Sosyal Prestij (Ýtibar): Bir bireye ya da kümeye (grub) baþka birey ya da kümelerle, iliþkilerinde üstünlük saðlayan duruma denir. Doktorluk statü,doktorun sevilmesi, aranmasý durumuna prestij denir.

statünün Özellikleri:
1. Her insan birden fazla statüye sahip olabilir.
2. Bazýlarý doðuþtan bazýlarý sonradan kazýnýlýr.
3. Bazýlarý doðumdan ölüme kadar deðiþmezken koþullarý daha kolay deðiþir.
4. Her stütü belli kurallara baðlýdýr.
5. statüler arasý iliþkiler aðý vardýr.
6. Toplumdan topluma deðiþiklik gösterebilir.

Anahtar (Temel) Statü: Bireyin sahip olduðu statülerden toplum da en etkin olanýna anahtar statü denir. Anahtar stütü kiþinin toplum içindeki kiþiliðini belirler. Cumhurbaþkaný, General, Öðretmen, Ýmam genellikle kiþinin diðer statülerine göre anahtar stütü niteliði taþýr.

Rol: Toplumun bireyden statüsüne uygun olarak beklediði davranýþlarýna rol denir. Kiþinin her taþýdýðý statüye göre bir çok rolleri vardýr. Her rol, diðer rollerle olan iliþkilerinin derecelerine göre var olur ve anlam kazanýr. statünün dinamik yönüdür.Bir kimse hem öðretmen, hem sporcu hem parti üyesi olabilir.Rol Pekiþmesi: Rollerin birbirini kolaylaþtýr-masýdýr. Ana okulu öðretmeni Rol Çatýþmasý: Bireyin sahip olduðu statülerine uygun rolleri arasýnda herhangi birine uygun davranýþý yapacaðýna karar verememesi haline rol çatýþmasý denir. Örneðin, bir müdürün evde müdür rolüne devam etmesi, subayýn evdekilere asker imiþ gibi davranmasý

C - SOSYAL DEÐERLER:

Deðerler, kiþilerin düþünce, tutum ve davranýþla-rýnda birer ölçüt olarak ortaya çýkan ve sosyal yaþamýn vazgeçilmez bir öðesini oluþturur.Deðerler: Bir gruba ya da topluma üye olanlarýn uymak durumunda olduklarý genelleþmiþ ahlaki inançlardýr. Neyin iyi, güzel ve doðru; neyin kötü, çirkin ve yanlýþ olduðunu gösteren kriterlerdir.

Sosyal Deðer Çeþitleri:

1. Pratik Deðer: bir toplumun üyelerini birarada tutmaya yönelik inançlardýr.Bu deðerler kiþiler arasýnda birlik ve dayanýþmayý bozacak eðilim ve davranýþlarý kötülerken, toplumun ihtiyaçlarýný giderecek davranýþlarý özendirir.

2. Ýdeal Deðer: Ýnsanýn ideside neler yapmasý gerektiðine iliþkin davranýþ modelleri önerir. Çoðuna uymak günlük yaþamda mümkün olmasa da önemleri büyüktür.Çünkü, insanlarý bencillikten kurtarýr, toplum sorunlarýyla ilgilenmeye, yüksek ahlaki deðerler edinmeye özendirir.3. Egemen Deðer: Özgürlük, baðýmsýzlýk, yoksullarý korumak, namuslu olmak gibi tüm toplumca benimsenmiþ ve korunan, uzun zamandan beri varlýðýný sürdüren deðerlere denir.

Özellikleri:
- Toplum fertlerinin ortak duygu ve düþüncelerini yansýtýrlar.
- Toplumun birliðini güçlendirirler.
- Toplumsal kurallara temel oluþtururlar.
- Zorlayýcýdýrlar.
- Toplumda kuþaktan kuþaða aktarýlýrlar.
- Ahlaki, dini inanç ve ilkelere dayanýrlar.
- Toplumdan topluma deðiþirler.
- Zamanla ayný toplumda deðiþebilirler.

D - Sosyal Normlar:

Bir toplumda insanlarý belli olaylar karþýsýnda nasýl davranmalarý gerektiðini belirleyen öyle davranmaya zorlayan kurallara sosyal norm denir.

1. Yazýlý(Resmi) Normlar: Kanunlar, tüzükler, yönetmelikler gibi devletin yetkili organlarýnca düzenleyip, uygulamaya konan, gerektiðinde deðiþtirilen, devletin ve sosyal düzenin korunmasýný ve devamýný amaçlayan normlardýr. Uymayanlar maddi ve bedeni cezaya çarptýrýlýr. hukuk kurallarý gibi

2. Yazýsýz (Resmi Olmayan) Normlar:

Bireyler arasýndaki iliþkilerin düzenlenmesinden doðan töre, adet, gelenek,görenekler, din kurallarý, görgü kurallarý gibi yazýlý olmayan normlardýr. Yaptýrmalarý mesnevidir.

Örf (Töre): Toplum yaþamýnda yararlý ve gerekli olduðuna ortaklaþa inanýlan; kimi yerde yasa ve ahlakýn yerine geçebilen, yaptýrým gücü (kanun veya norm þeklinde) olan kurallara örf veya töre denir.

Adet: Halk tarafýndan alýþýlmýþ ve yaygýn olarak kullanýlan davranýþ þekilleridir. Bayramda akraba ve ahbap ziyaretleri yapmak gelenek: Bir toplumda, eskiden kalmýþ olmalarý dolayýsýyla saygýn tutulup kuþaktan kuþaða geçen kültür miraslarý, alýþkanlýklar bilgiler ve davranýþlardýr.

görenek: Bir þeyi görülebildiði gibi yapma alýþkanlýðýdýr. Uyulmasý için yaptýrýmý bulunmayan, ya da çok az olan davranýþ öðeleridir.

Din Kurallarý: Ýnsanlarýn Tanrýyla veya diðer insanlarla iliþkilerini düzenler.Sevap ve günah gibi yaptýrým çeþitleri vardýr.

Ahlâk Kurallarý: Ýnsanlarýn kendi nefislerine karþý vazifelerini ve diðer insanlarla iliþkilerinde nasýl davranmalarý gerektiðini belirten kurallardýr.

Görgü Kurallarý: Örf ve adetlerin basit biçimidir. Bir kimsenin belli bir olayda nasýl davranmasý gerektiðini gösterir. Bir toplantýda konuþurken, bir davette yemek yerken bir törene katýlýrken nasýl davranýrýz?

hukuk Kurallarý: Kiþiler arasý ve kiþi ile toplum arasý iliþkileri düzenleyen,maddi yaptýrým olan bu nedenle uyulmasý zorunlu kurallardýr.

Sosyal Normlarýn Özellikleri
- Sosyal deðerlerin somut þeklidir.
- Toplumun düzen ve devamlýlýðýný saðlar.
- Toplumsal kontrolü saðlarlar.
- Toplumsal süreç içinde veya merkezi otoritece oluþturulabilir.
- Bireylerin davranýþlarýný sýnýrlayan emir, yasaklardýr.
- Toplumdan topluma veya zamanla deðiþir.
- Uymayanlar toplumca cezalandýrýlýr, zorlayýcýdýr.
- Çoðunluðun sosyal normlara uymasý sosyal bütünleþmeye, uymamasý ise sosyal çözülmeye neden olur.

E - SOSYAL KONTROL

Bireylerin veya sosyal gruplarýn sosyal üzeninin gereklerine uygun biçimde davranmalarýný saðlamaya yönelik önlemlerin tümünü ifade eder.Sosyal kontrol, grup ve toplumun, kiþinin davranýþlarýný sýnýrlandýrmasý ve bu sýnýrlandýrma yoluyla sosyal deðerleri benimsemesinin saðlanmasý demektir.

Özellikleri
- Kaynaðý sosyal yaþamdýr ve her toplumda görülür.
- Toplumun düzeni ve devamýný saðlar.
- Her türlü sosyal iliþkiyi kapsar.
- Bireylerin toplumsallaþmasýný saðlar.
- birey örnek davranýþ kalýplarýný öðrenir ve taklik yoluyla kazanýlýr.
- Toplumdan topluma veya ayný toplumda da deðiþir.
- Toplumsal norm ve deðerleri araç olarak kullanýr.

III. Sosyal Olay VE olgu:

Sosyal Olay:Toplum içinde meydana gelen, baþlama ve bitiþ noktalarý belli olan ve birden fazla kiþiyi ilgilendiren bir oluþumu, deðiþimi ifade eder.

Sosyal olgu: Genellikle baþlangýç ve bitiþ zamaný bilinmeyen nerede baþlayýp nerede bitebileceði kesin olarak tesbit edilemeyen bir sosyal oluþumu ve deðiþimi ifade eder. Tek tek meydana gelen sos olaylarýn genel bir ifade tarzýndan

IV. SOSYALLEÞME: Bireyin toplumsal etkileþim sonucu o toplumun kültür, davranýþ, düþünme biçimlerini kazanmasý süresine denir.

V. ANOMÝ: Düzensizlik ve kuralsýzlýk ifade eder.

VI. SOSYAL DAYANIÞMA: Grup içindeki bireylerin diðer bireylerle uyumlu iliþkilere girmesi ile ortaya çýkan duruma denir.

Durkheim'e göre dayanýþma çeþitleri

a) Mekanik Dayanýþma: Toplumda benzer, ortak duygu ve düþüncelere sahip insanlar arasýndaki dayanýþmadýr. Ýliþkiler dostça ve samimidir.

SOSYAL GRUPLAR:

A. tanýmý: Belli amaçlar ve bunlarý gerçekleþtirme çabasý çerçevesinde toplanmýþ, belli kurallara göre. belirli süre karþýlýklý sosyal iliþkide bulunan,en az iki kiþiden oluþan, göreli bir sürekliliði olan bireyler topluluðuna Sosyal Grup denir.

B. Özellikleri ve Fonksiyonlarý
1 - Grup üyelerin ortak bir amaca sahip olmasý
2 - Ýki veya daha fazla kiþiden oluþmasý
3 - Üyelerin karþýlýklý sosyal iliþkide oluþmasý
4 - Göreli bir sürekliliðin bulunmasý
5 - Grup üyeleri arasýnda iþbirliði ve iþ bölümü vardýr.
6 - Grubun bireylerin beklentilerine cevap vermesi
7 - Grub bireyleri arasýnda biz bilincinin olmasý
8 - Grup üyeleri arasýnda rol ve statü daðýlýmý vardýr.
9 - Grup üyerine baský yapar ve yol gösterir.
10 - Yapý ve fonksiyon bakýmýndan zamanla deðiþir.
11 - Bireyi sosyalleþtirir, tutumlarý deðiþtirir, pekiþtirir.
12 - Grup birey için bir güvencedir.
13 - Grup, iþlevini yerine getirdiði sürece vardýr.
14 - kültür grup aracýlýðýyla nesilden nesile aktarýlýr.

C. Sosyal Grup ÇEÞÝTLERÝ

1 - Grup Üyelerinin Sayýsýna Göre
a) Büyük Grup: Üye sayýsý çok olan, iliþki ve etkileþimleri daha sýnýrlý ve resmi olan gruplardýr. Ýkincil iliþkiler hakimdir. Þehir gibi gruplardýr.
b) Küçük Grup: Üye sayýsý sýnýrlýrdýr ve iliþkiler yüzyüze (birincil)dir. Köy,aile

2 - Grubun Süresine Göre:
a) Geçici Gruplar: Belli bir iþ yapmak veya belli bir amacý gerçekleþtirmek üzere bir araya gelen kiþilerden oluþur. Bunun için kýsa ömürlü ve geçicidirler. Mevsimlik iþçi, izciler grubu.
b) Sürekli Gruplar: Genellikle grup üyelerinin ömürlerinden daha uzundur. millet,aile, köy, þehir, gruplar

3 - Bireyin Gruba Katýlýþýna Göre:

a) Resmi Gruplar: Yetkili organlarca oluþturulmuþ ve önceden belirlenmiþ yasa, tüzük, yönetmelik gibi hukuk kurallarýna göre düzenlenmiþ gruplardýr.

Milli eðitim de çalýþan grup.

b) Resmi Olmayan Gruplar: Kanun ve yönetmelikler yerine grup üyeleri tarafýndan geliþtirilen kurallara göre var olan gruptur. Genellikle küçük gruplardýr. Aile, arkadaþ gruplarý, imece (bir örgütte kendiliðinden doðmuþ yardýmlaþma þekli), klik-hizip (bir örgüt düþünce ve davranýþ bakýmýndan ayrýlýk gösteren küçük gruplaþma) gibi...

4- Bireyin Gruba Katýlýþýna Göre

a) Bireyin Kendi Ýradesiyle Katýldýðý Grup:
Gruba girip çýkmanýn serbest olduðu gruplardýr. Arkadaþlýk, klup, demek gruplarý
b) Bireyin Ýrade Dýþý Katýldýðý Grup:
Bireyin doðal yolla katýldýðý gruptur aile millet, kastlara bireyler doðal yolla katýlýrlar.
türk veya Fransýz olmak kiþinin ömrü boyu devam eder.

5 - Sosyal Ýliþki Tiplerine Göre:

a) Birincil Gruplar: Üyeleri arasýnda birincil (yüzyüze, samimi) iliþkilerin olduðu gruptur. Aile, arkadaþlýk, komþuluk, komþuluk
b) Ýkincil Gruplar: Üyeler arasýnda ikincil iliþki bulunan, bulunan, bu iliþkilerin yasa, yönetmeliklerle belirlendiði gruplardýr. Üyeler arsýndaki iliþkilerde çýkar duygusu egemendir. Dernekler, sendikalar, siyasi gruplar gibi...

6. Ferdinan Tönnies’in Grup Sýnýflamasý

a. cemaat: Zaman içerisinde yavaþ yavaþ meydana gelen, bireyleri arasýnda duygu ve düþünce birliði olan insan topluluðudur. Irk, etnik köken ve kültür bakýmýndan farklýlaþmýþ kiþilerden meydana gelirler. cemaat üyeleri arasýnda sýcak, samimi,yürekten, duygusal iliþkiler vardýr. Aile, akrabalýk, klan gibi kana baðlý; komþuluða dayanan köy gibi yere baðlý, düþünce ve duygu benzerliðine dayalý topluluklar cemaate örnek verilebilir.
b. Cemiyet : Irk, etnik köken, sosyo ekonomik statü ve kültürce farklýlaþmýþ topluluklardýr. Cemiyetler kiþisel olmayan, soðuk, rasyonel ve özgür iliþkiler üzerine kuruludur. sanayi ve ticaret iþletmeleri, baský gruplarý, þehirler gibi örnekler....

cemaat-Cemiyet Özellikleri
cemaat (topluluk)
Cemiyet (Toplum)
- Ortak irade
- Üyelerin kiþiliði yok
- Toplum çýkarlarý
- Ýnan
- Din
- Töre, adet
- Doðal dayanýþma
- Ortak mülkiyet
-Bireysel irade
Var
birey çýkarlarý
Ýdeoloji
Kamuoyu
Moda, geçici arzular
Sözleþmeli dayanýþma
Bireysel mülkiyet

7. Durkheim’in Toplum Sýnýflamasý:

a. Mekanik Dayanýþmalý Toplum:
- Bireysel bilinçler birbirine benzer, bireyin kiþiliði yoktur. Toplum önemlidir.
- Baðlýlýk benzerlikte doðan sempati baðlýlýðýdýr.
- Dayanýþma tam bir benzeþme ve uyum içinde ortaya çýkar. Dayanýþma, insanlarýn birbirine benzediði oranda artar. Dayanýþma inorganik varlýklarýn molekülleri arasýndaki dayanýþmaya benzetildiðinden mekanik dayanýþma denir.
- nüfuz az iþbölümü yok, homojen geleneksel

b. organik Dayanýþmalý Toplum:

- Toplumsal iþbölümü geliþmiþ ve bireylerarasý, farklýlaþma artmýþtýr. ? bireysel farklarý doðurur.
- Dayanýþmma iþbölümüne dayanan, baþkalarýnýn bizi tamamladýðý dayanýþmadýr. Bu dayanýþmada bireysel bireysel farklýlýklarýný kazanýrlar. Geliþmiþ hayvanlarýn organlarý arasýndaki dayanýþmayý hatýrlattýðý için organik daynýþma denir.
- nüfuz artmýþ, Bireycilik, ihtisaslaþma artmýþ, din evrenselleþmiþ, evrensel deðerler geliþmiþ yerel baðlar zayýflamýþtýr.

IV. Grup Dýþýndaki Topluluklar:

A. Kalabalýk (Yýðýn) : Aralarýnda fiziki yakýnlýk bulunmalarýna raðmen,karþýlýklý iliþkiler, birleþtirici, bütünleþtirici baðlan bulunmayan veya yüzeysel iliþki ve geçici bir süre için birbirine baðlanan insan birimleridir.
Rastlantý sonucu oluþurlar. Durakta otobüs bekleyenler, yangýný seyredenler.

- Kalabalýklar (sýradan kalabalýk.
- Ýzleyiciler (dinleyici, seyirciler)
- Gösteri Toplu
- Etkin kalabalýklar

B. Sosyal Kategori : Ortak niteliklere sahip olan, fakat aralarýnda hiçbir iliþki olmayan kiþilerin oluþturduðu bir bütündür. Örneðin, öðrenciler, taksi þoförleri, memurlar, yaþlýlar.

Kategori Þekilleri :
1. kitle : Ortak sosyal niteliklere sahip olan insanlarýn oluþturduðu, (fiziksel yakýnlýklarý bulunmayan) kategoridir.
Ayný gazeteyi okuyanlar, ayný futbol takýmýný tutanlar.
2. Sosyal Sýnýf : Ayný hayat tarzýna sahip, gelir, eðitim-öðretim, kültür ve meslek gibi çeþitli özellikler bakýmýndan birbirine benzeyen insanlarýn oluþturduklarý kategoridir. Örneðin, iþçi, iþveren, köylü.
3. azýnlýk : Bir topluma egemen olanlarýn yararlandýðý haklardan (belirgin farklarý nedeniyle) yararlanamayan insanlarýn oluþturduðu bir kategoridir. Batýdaki Türkler

Sosyoloji