�slam Dininde Ana-Baba ve Evlad Hakk�

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- M�sl�manl�k/�slamiyet (https://www.msxlabs.org/forum/muslumanlik-islamiyet/)

- - �slam Dininde Ana-Baba ve Evlad Hakk� (https://www.msxlabs.org/forum/muslumanlik-islamiyet/8232-islam-dininde-ana-baba-ve-evlad-hakki.html)

(F) (F) (F) ANA-BABA HAKKI(F) (F) (F)

Ana-babaya iyilik ve ihsan evl�t �zerine farzd�r, onlara isyan etmek haramd�r. Had�s-i �eriflerde buyuruldu ki:
(Cennet kokusu be�y�z y�ll�k mesafeden duyulur Ana-babas�n� �zenler ve s�l�-l rahmi terk edenler.bunu duyamaz.) [Taber�n�]
(�mr�n�n uzun, r�zk�n�n bereketli olmas�n� istiyen, ana-babas�na iyilik etsin, s�la-� rahmde bulunsun!) [�. Ahmed]
[S�l�-i rahm, ana-baba ve yak�n akrabay� ziyaret etmek demektir.}
(Han�m�n� anas�ndan �st�n tutana ALLAH la'net etsin!) [M. Cinan]
(ALLAH indinde en faziletli amel, vaktinde k�l�nan namazd�r, sonra ana-babaya iyiliktir.) [M�slim]
(Ana-babas�ndan biri hayatta olup da, onun r�z�s�n� alm�yan, onu k�st�ren, Cehenneme girmeye m�stehak olur.)

Esh�b-� kiramdan biri Ya Res�lallah, ana-baba, evl�tlar�na zulmetseler de r�z�lar�n� alam�yan yine Cehenneme gider mi?) diye sorunca, Peygamber aleyhissel�m, �� defa (Evet zulmetseler de...) buyurdu (Beyhek�)
�u h�lde ana-baba z�lim olup, evl�da zulmetseler de, g�nah i�lemeyi emretseler de, yine onlar� �zmemeye, k�st�rmemeye �al��mal�d�r! G�nah olan emirleri yap�lmaz ama, yine de onlar� �z�c� s�z s�ylemek caiz olmaz. Ana-baba k�t� bile olsa, yine onlarla iyi ge�inmelidir! Ziyaretlerini terk etmek b�y�k g�naht�r. Hi� olmazsa, sel�m g�ndererek, tatl� mektup yazarak, telefon ederek, bu g�nahtan kurtulmal�d�r!

�ocu�un da ana-baba �zerinde haklar�
1- Evl�d�n annesini iyi yerden almal�d�r! Ya'n� �ocu�un annesi olacak k�z,s�liha ve iyi bir aileden olmal�d�r! ileride, �ocuk, annesiyle k�t�lenmemelidir!
2- �ocu�a iyi isim koymal�d�r! Had�s-i �erifte buyuruldu ki�� o�lu olup da, birine benim ad�m� vermlyen, cahillik etmi� olur.) [Taber�n�]
Ahmed, Mehmed, Mahm�d gibi Peygamber efendimizin isimlerini koymal�d�r! ��nk� ALLAH� te�l�, (Hatibimin-isminde olan m�sl�mana az�b etmeye haya ederim.) buyurdu.
3- �ocu�una Kur'�n-� ker�mi ��retmelidir!
4- �ocuklar� hel�l lokma ile beslemelidir! B�yle yapmazsa, haram g�dalar�n,yemeklerin te's�ri, �ocu�un �z�ne i�ler �ocukta uygunsuz i�lerin meydana
gelmesine sebep olur. Had�s-i �erifte,(Yiyip i�tikleriniz hel�l, temiz olsun!�ocuklar�n�z, bunlardan h�s�l olmaktad�r.) buyuruldu.
5- �ocu�u yedi ya��ndan itib�ren namaz k�lmaya al��t�rmal�d�r!
6- �ocu�una ilim ��retmelidir!D�nya ve �h�rette kurtulu� ilimledir
7- �ocuklara iyilik etmelidir! Had�s-i �eriflerde buyuruldu kiEvl�d�n�za ikram edin, ana-baban�n sizde hakk� oldu�u gibi, evl�d�n�z�n da sizde hakk� vard�r.) [Taber�n�](Hediye verirken �ocuklar�n�z�n aras�nda e�itli�e ri�yet edin!) [Taber�n�]
8- �ocu�u g�zel terbiye etmelidir!Had�s-i �eriflerde buyuruldu ki�ocu�u g�zel terbiye etmek, evl�d�n baba �zerindeki haklanndand�r.) [Beyhek�]
(Hepiniz, bir s�r�n�n �oban� gibisiniz. �oban s�r�s�n� korudu�u gibi, siz de evinizde ve emriniz alt�nda olanlar� Cehennemden korumal�s�n�z! Onlara m�sl�manl�� retmelisiniz! ��retmezseniz, mes'�l olursunuz.) [M�slim]

EVLAD HAKKI

(Bir m�'min vef�t edince b�t�n amelleri kesilir. Yaln�z �� amelinin sev�b� amel defterine yaz�lmaya devam eder. Bu �� amel, sadaka-i c�riye, faydal� kitaplar� ve kendisine hay�rl� du� eden s�lih �ocuklar�d�r.)

Evl�d�n, ana-baba �zerinde haklar� vard�r. Baz�lar� ��yledir:

1- �leride, �ocuk annesiyle k�t�lenmemesi i�in, evl�d�na anne olacak k�z�, iyi yerden se�melidir. S�liha olmas�na dikkat etmelidir! Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:

(Kad�n, mal�, g�zelli�i, as�leti ve dindarl�� i�in nik�h edilir. Sen dindar olan� se� ki, madd� ve ma'nev� ni'mete kavu�as�n!) [Buh�r�]

(Kad�n� g�zelli�i i�in alma, g�zelli�i onu hel�ke s�r�kleyebilir. S�rf mal� i�in de alma, mal� onu zarara sokabilir. Dindar olanla evlen!) [�bni M�ce]

2- �ocu�a iyi isim koymal�d�r! Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:

(Siz k�y�mette, kendinizin ve baban�z�n ismiyle �a�r�l�rs�n�z. Bu bak�mdan �ocuklara g�zel isim koyunuz!) [Eb� D�vud]

(�ocu�u g�zel terbiye etmek ve ona g�zel bir isim koymak, evl�d�n babas� �zerindeki haklar�ndand�r.) [Beyhek�]

(ALLAH� te�l�n�n indinde isimlerin en sevgili olan� Abdullah ve Abdurrahman'd�r.) [M�slim]

(�� o�lu olup da, birine benim ismimi vermiyen, c�hillik etmi� olur.) [Taber�n�]

(MUHAMMED ismi verdi�iniz �ocu�a kar�� h�rmetli olun, toplant�larda ona yer verin ve hi� bir �ekilde onu azarlamay�n!) [Hat�b]

(MUHAMMED isimli kimseyi hakir g�rmeyin, onu mahr�m etmeyin! MUHAMMED isimli kimsenin bulundu�u bir evde veya bir yerde bereket vard�r.) [Deylem�]

(ALLAH� te�l� buyurur ki: �smi, Ahmed, MUHAMMED, Mahm�d gibi hab�bimin isminden olan m�'mine az�b etmekten hay� ederim.) [R.N�sih�n]

[Ecd�d�m�z, MUHAMMED ismine h�rmetsizlik olmas�n diye Mehmed ismi koymu�lard�r.]

�ocu�a Re�id, Emin gibi �v�c� isimler koymak c�iz ise de koymamak iyi olur. ��nk� b�yle isimleri s�yliyerek, o isim s�hibine hakaret etmek, isme de hakaret olur. Mesel� Tembel Emin yerine, bu �ocuk tembeldir demelidir. (�ir'a)

K�yamet g�n� g�nahlar�, sev�blar�ndan daha �ok olan bir kimse, Cehenneme g�t�r�l�r. ALLAH� te�l�, Cebr�il aleyhissel�ma buyurur:

-Y� Cebr�il, bu kimseye sor ki, hayat�nda hi�bir �limin sohbetinde bulundu mu?

Cebr�il aleyhissel�m, o kimseye sorar. O da, (Ne yaz�k ki, hi� bir �limle bir arada bulunmad�m) der. ALLAH� te�l�, tekrar buyurur.

- Y� Cebr�il, bu kula sor ki, hi�bir �limi ilminden dolay� sevdi mi?

Cebr�il aleyhissel�m, ona sorar. O da, (Hay�r sevdi�im bir �lim yoktu) der.

ALLAH� te�l� buyurur ki:

- Y� Cebr�il, bu kimse, tes�d�fen de olsa bir �limle yemek yemi� midir?

Cebr�il aleyhissel�m sorar. O kimse de (Hay�r hi� bir �limle bir sofrada bulunmad�m) der. ALLAH� te�l� buyurur ki:

- Y� Cebr�il, bu kulun ismi, bir �limin ismine benziyor mu?

Cebr�il aleyhissel�m sorar. O kimse de (Hay�r ismim hi�bir �limin ismine benzemiyor) der. ALLAH� et�l� buyurur ki:

- Bu kulumu Cennete g�t�r�n. ��nk� o, �limi seven bir kimseyi severdi. (El-Env�r)

G�r�ld�� gibi, ismi bir �limin ismine benzemek, hatt� �limi seven kimseyi sevmek bile insan�n kurtulu�una sebep olmaktad�r. Tabi� her �eyden �nce m�'min olmak �art� vard�r. M�'min olmad�ktan sonra g�zel ismin ve hi� bir ib�detin k�ymeti olmaz.

E�er bir kimsenin ismi k�t� ise, bunu de�i�tirmelidir! Had�s-i �er�fte (K�t� ismi olan bunu g�zel isme �evirsin) buyuruldu. (Ber�ka)

Avrupa'da ba'z� gen�ler kendilerine k�fir ismi tak�yorlarm�� m�m-� Rabb�n� hazretleri buyuruyor ki: (Bir m�sl�man�n, bir k�fir ismini almaktan, korkun� arslanlardan ka�maktan daha �ok ka�mas� l�z�md�r. Bu isimlerin s�hibleri, ALLAH� te�l�n�n d��manlar�d�r. Had�s-i �er�fte (K�t� zan alt�nda kal�nacak yerlerden ka��n�z) buyuruldu. Dinsizlik al�meti olan ve bu zann� uyand�ran isimleri koymaktan, [s�zleri s�ylemekten ve al�metleri kullanmaktan ve i�leri yapmaktan] ka��nmak her m�sl�man�n vaz�fesidir.) [M�j. Mekt�blar]

�ocuk do�ar do�maz, hemen isim konabilir, bir hafta kadar geciktirmekte de mahz�r yoktur. M�him olan �ocu�a g�zel isim koymal�d�r! Bir ismin g�zel olmas� i�in mutlaka Kur'�n-� ker�mde bulunmas� l�z�m de�ildir. Y�z binden fazla Esh�b-� kir�mdan Hz. Zeyd h�ri�, hi� birinin ismi Kur'�n-� ker�mde yoktur. G�zel isimler �oktur. De�i�ik isim olsun diye, Kur'�n- ker�mde ge�en her kelimeyi, s�rf Kur'�n-� ker�mde ge�ti�i i�in �ocu�a isim olarak koymak, �ok yanl�� olur. ��nk� Kur'�n-� ker�mde g�zel isimlerin yan�nda �irkin isimler de vard�r. En ba�ta �eyt�n var, iblis var, Hann�s vard�r. K�firlerden K�r�n, H�m�n vard�r. Peygamber efendimizin d��man� Eb� Leheb'in ismi vard�r. Kur�n-� ker�mde ge�iyor diye y�ld�r�m, �im�ek, gelmek, gitmek gibi kelimelerin arab�sini isim olarak koyanlar oluyor. Bu kelimelerden en me�h�rlar�ndan biri Esr�'d�r. Esr�, gece y�r�mek ma'n�s�na gelir. �nzile, indirildi, indirilmi� demektir. B�yle isimleri koymak c�iz ve g�zel ise de, enbiy�n�n, ulem�n�n, evliy�n�n ismini terc�h etmek elbette iyi olur.

Peygamber efendimiz de, Hz. Hasan do�du�u zaman kula��na ez�n okumu�tur. (Tirmiz�)

Bir had�s-i �er�fte de buyuruldu ki:

(Yeni do�an �ocucunun sa� kula��na ez�n, sol kula��na da ik�met okunursa, "�mm� s�by�n" denilen hastal�ktan korunmu� olur.) [Beyhek�]

[Ez�n okuyacak kimse, �ocu�u yast�k gibi yumu�ak bir �ey �st�ne koyarak kuca��na alyr, yava��a sa� kula��na ez�n, sol kula��na da ik�met okur. Sonra kula��na ismini s�yler. �ocu�u birisi kuca��na al�p, ez�n� bir ba�kas� da okuyabilir.] Had�s-i �er�flerde de buyuruldu ki:

(�ocu�a g�zel isim vermek, dinini ��retmek ve vakti gelince evlendirmek, evl�d�n babas� �zerindeki haklar�ndand�r.) [Eb� Nuaym]

Fakir baba �ocu�unu evlendirmeye mecbur de�ildir.

3- �ocu�u g�zel terbiye etmelidir! Had�s-i �er�fte buyuruldu ki:

(�ocu�u g�zel terbiye, evl�d�n babas�ndaki haklar�ndand�r.) [Beyhek�]

4- �ocu�a kar�� efkatli davranmal�d�r! Peygamber aleyhissel�m, torunu Hz.Hasan'� �perken birisi g�r�p, (Y� Res�lallah, benim on �ocu�um var, hi� birini �pmem) dedi. Res�lullah efendimiz, (Merhamet etmiyen merhamet bulamaz) buyurdu. (Buh�r�)

5- �ocuklara beddu� etmemelidir. Abdullah bin M�b�rek hazretleri, �ocu�unu �ik�yet eden birisine, (�ocu�una hi� beddu� ettin mi?) diye sordu. O kimse, evet diye cevap verince, (�ocu�un ahl�k�n� sen bozmu�sun) buyurdu.

6- �ocuklara iyilik etmelidir! Had�s-i �er�fte buyuruldu ki:

(Evl�d�n�za ikr�m edin, ana-baban�n sizde hakk� oldu�u gibi, evl�d�n�z�n da sizde hakk� vard�r.) [Taber�n�]

a) Bir kimse, mal�n�n hepsini �ocu�unun birine verip di�erlerine vermese, c�iz olur. Bu mal, �ocu�un m�lk� olur. Di�er �ocuklar�n, bundan bir�ey istemeye haklar� olmaz. Fakat babas�, s�lih �ocuklar� aras�nda ay�r�m yapt�� i�in g�n�ha girer. (Hindiyye)

b) S�lih ve ilim tahs�linde olan �ocuklar�na, di�erlerinden daha �ok mal vermek c�izdir. Sal�hlar� e�it ise, e�it vermelidir! �ocuklar� f�s�k olan�n, m�r�s b�rakmay�p, s�lihlere, hayrata vermesi efd�ldir. ��nk�, g�n�ha yard�m etmemi� olur. (Fet�v�y� Bezz�ziyye)

c) F�s�k �ocu�a nafakadan fazla yard�m yapmamal�d�r!

7- �ocuklar� hel�l lokma ile beslemelidir! B�yle yap�lmazsa, haram g�d�lar�n, yemeklerin te's�ri, �ocu�un �z�ne i�ler �ocukta uygunsuz i�lerin meydana gelmesine sebep olur. Had�s-i �er�fte, (Yiyip i�tikleriniz hel�l, temiz olsun! �ocuklar�n�z, bunlardan h�s�l olmaktad�r) buyuruldu. (R.N�s�h�n)

8- �ocu�a Kur'�n-� ker�m ��retmeli, yedi ya��ndan i'tib�ren de namaz k�lmaya al��t�rmal�d�r! �ocu�a ilim ��retmelidir. ��nk� d�nya ve �hirette kurtulu� ilimledir.

9- �ocuk �k�l b�lig olup evlendikten sonra had�s-i �er�fte bildirildi�i gibi b�yle demelidir:

(Evl�d�m, seni terbiye ettim. Okuttup evlendirdim. D�nyada bir fel�kete, �hirette az�ba u�ramaktan ALLAH� te�l�ya s��n�r�m. Akl�n� ba��na topla, buna g�re �al��!) [�. Hibban]

Baban�n, �ocuklar�na ilim, edeb ve san'at ��retmesi farzd�r. �nce, Kur'�n-� ker�m okumas�n� ��retmelidir. Sonra �m�n�n ve isl�m�n �artlar�n� ��retmelidir. Yedi ya��ndan i'tib�ren namaz k�lmaya al��t�rmal�d�r! D�nya ve �hirette kurtulu� ilimledir. �ocu�u, din bilgilerini ��rendikten sonra, okula g�ndermeli, lise ve �niversite tahs�li yapt�rmal�d�r. Dinini ��renmeden mektebe g�nderilirse, art�k bunlary ��renecek vakit bulamaz. Din d��manlar�n�n tuzaklar�na d��p, onlar�n yalanlar�na aldan�r. Dinsiz ve isl�m ahl�k�ndan mahr�m olarak yeti�ir. D�nya ve �hirette fel�ketlere s�r�klenir. Millete zararl� olur. Kendine ve ba�kas�na yapaca�� k�t�l�klerin g�n�hlar�, ana-babas�na da yaz�l�r. �ocu�unu, din bilgilerini ��retmeden �nce, k�fir ve h�ristiyanlar�n mekteplerine g�ndermenin b�y�k zararlar�, (�r��d-�l-hiy�ra) kitab�nda yaz�l�d�r.

10- Ahnef bin Kays hazretleri buyurdu ki:

(Evl�d i�in zorluklara katlanmal�y�z. Onlar�n ayaklar� alt�nda yumu�ak yer, ba�lar� �st�nde g�lge olmal�y�z! Onlara sert davranm�yal�m ki bizden uzakla�mas�nlar. Bizden usan�p �l�m�m�z� beklemesinler. Uygun isteklerini yerine getirmeliyiz! �fkelenirlerse tesk�ne �al��mal�y�z!)

11- �ocuklar aras�nda ad�lete ri�yet etmeli,ayr�m yapmamal�d�r. Had�s-i �er�fte buyuruldu ki:

(Hediyede, ihs�nda �ocuklar�n�z aras�nda e�itli�e ri�yet ediniz! E�er onlardan birini tercih etseydim, k�z evl�da �nc�l�k tan�rd�m.) [Taber�n�]

12- Fudayl bin �y�d hazretleri buyurdu ki:

(�unlar� yapan m�r�vvet ehlidir. Anas�na, babas�na iyilik eden, akrab�s�n� ziy�ret eden, din karde�ine ikr�mda bulunan, �olu�u, �ocu�u ve hizmet�isi ile iyi ge�inen, dinini koruyan, mal�n� iyi yerlerde harc�yan, dilini tutan, g�z�n� haramlardan koruyan, fuz�l� i�lerden uzak duran ve Rabbine ib�det eden kimse.)

13- Baba, yapm�yaca��n� zannetti�i emri �ocu�una s�ylememelidir. S�yleyip de onu it�'atsizli�e s�r�klememelidir. S�lih zat�n birisi, o�lundan hi� bir �ey istemezdi. Sebebi su�l edilince, (Bir �ey istedi�im zaman, o�lumun bana kar�� gelmesinden korkar�m. Bana kar�� gelince Cehennem ate�ine m�stehak olur. Ben de �ocu�umun ate�te yanmas�na r�z� olamam) buyurdu. Had�s-i �er�fte buyuruldu ki:

(�unlar, insan�n sa�detinin al�metidir: S�liha han�m, it�'at eden �ocuklar, s�lih arkada�.) [H�kim]

14- �ocu�un ak�kas�n� kesmelidir. Ak�ka, �ocuk ni'metine kar��l�k, ALLAH� te�l�ya ��k�r etmek niyyeti ile hayvan kesmektir. Had�s-i �er�fte, (Ak�ka, erkek �ocuk i�in iki, k�z �ocu�u i�in bir koyun kesmektir) buyuruldu. (Taber�n�)

�ocu�a nafaka vermesi v�cib olan kimsenin, yedinci g�n� isim koymas� ve ba��n� t�ra� ettirip, sa��n�n a��rl�� kadar, erkek i�in alt�n veya g�m��, k�z i�in g�m�� sadaka vermesi ve kendi mal�ndan, erkek i�in iki, k�z i�in bir ak�ka hayvan� kesmesi m�stehabd�r.

15- �ocu�u do�uran kad�n�n emzirmesi faydal�d�r. Had�s-i �er�fte, (�ocu�a, annesinin s�t�nden iyisi yoktur) buyuruldu. (�ir'a)

Annenin s�t� yoksa �ocu�u s�liha, soylu olan bir kad�n emzirmelidir. ��nk� kad�nlar�n s�t�, �ocukta te's�rini g�sterir ve eserleri bir g�n ortaya ��kar. Bug�n modern t�b da yapt�� ara�t�rmalarda, anne s�t� yerini alacak bir g�dan�n olmad��n� bildirmektedir.

16- �ocu�un a�lamas�ndan s�k�lmamal�d�r. ��nk� �ocu�un a�lamas�, zikir, tehl�l ve ALLAH� te�l� i�in hamddir. Ana-babas� i�in ise du� ve istigf�rd�r. Had�s-i �er�fte buyuruldu ki:

(M�'minin �ocu�u 4 ay l� il�he ill�llah, 4 ay MUHAMMED�n Res�lullah, 4 ay da, ALLAH�mmagfir l� ve liv�lideyye [y� rabb�, beni ve ana-babam� magfiret eyle] der.) [R.N�s�h�n]

17- �ocuk konu�maya ba�lay�nca, en �nce L� il�he ill�llah kelimesini ona ��retmelidir. Bunu yedi defa ona telk�n etmelidir. Had�s-i �er�fte buyuruldu ki:

(�ocuklar�n�z konu�maya ba�lay�nca onlara L� il�he illallah'� ��retin.) [�.S�nn�]

M�'min�n s�resinin 116. �yetini, �yet-el-k�rs�'yi ve Ha�r s�resinin sonu olan H�vallah�llez�'yi okuyup ��retmelidir. B�yle yapana, ALLAH� te�l�, k�y�mette hesap sormaz. �ocuk sa��n� solundan ay�rd�� zaman, ona iyi i�ler yapt�rmal�d�r. Yapt�� iyi i�lerin sev�b�, onu yeti�tiren, terbiye eden babas�na da verilir, k�t�l�kleri ise verilmez.

18- �oluk �ocu�u terbiye etmek i�in d�vmek do�ru de�ildir. Ancak yanl�� bir i� yap�nca, cez�lanabilece�i hissini vermek l�z�md�r. Peygamberimiz, ev halk�n�n d�v�lmemesini emretti�i halde, terbiye edilmeleri i�in cez�lanacaklar�, d�v�lecekleri hissini ta��malar� gerekti�ini bildirmi�tir. Bu husustaki had�s-i �er�flerden biri ��yle:

(Ev halk�n�z� terbiye i�in bastonunuzu onlar�n g�rece�i yere as�n!) [Taber�n�]

�ocuk, ana baba elinde bir em�nettir. �ocuklar�n temiz kalbleri k�ymetli bir cevher olup, mum gibi, her �ekli alabilir. K��k iken, hi�bir �ekle girmemi�tir. Temiz bir toprak gibidir. Temiz topra�a hangi tohum ekilirse, onun mahs�l� al�n�r. Bunun gibi �ocuk da neye meylettirilirse, oraya y�nelir. E�er hayr� �det eder, ��renirse hay�r �zerine b�y�r. �ocuklara �m�n, Kur'�n ve ALLAH� te�l�n�n emirleri ��retilir ve yapmaya al��t�r�l�rsa, din ve d�nya sa�detine ererler. Bu sa�dete ana-baba ve hocalar� da ortak olur. E�er bunlar ��retilmez ve al��t�r�lmaz ise, bedbaht olurlar. Yapacaklar� her fen�l��n g�n�h�, ana-baba ve hocalar�na da verilir. Her m�sl�man, emri altInda bulunanlardan mes'�ld�r. Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:

(Hepiniz, bir s�r�n�n �oban� gibisiniz. �oban, s�r�s�n� korudu�u gibi, siz de evinizde ve emriniz alt�nda olanlar� Cehennemden korumal�s�n�z! Onlara m�sl�manl�� retmezseniz, mes'�l olursunuz.) [M�slim]

(�ocuklar�na Kur'�n-� ker�m ��retenlere veya Kur'�n-� ker�m hocas�na g�nderenlere, ��retilen Kur'�n'�n her harfi i�in, on kere K�'be-i mu'azzama ziy�reti sev�b� verilir ve k�y�mette, ba��na devlet t�c� konur. B�t�n insanlar g�r�p imrenir.) [S.Ebediyye]

(�ok m�sl�man evl�d�, babalar� y�z�nden Veyl ismindeki Cehenneme gidecektir. ��nk� bunlar�n babalar�, yaln�z para kazanmak ve keyf s�rmek h�rs�na d��p ve yaln�z d�nya i�leri arkas�nda ko�up, evl�dlar�na m�sl�manl�� ve Kur'�n-� ker�mi ��retmediler. Ben b�yle babalardan uza��m. Onlar da benden uzakt�r. �ocuklar�na d�nlerini ��retmiyenler Cehenneme gidecektir.) [S.Ebediyye]

Kendinin yapmas� har�m olan �eyi �ocu�a yapt�ran kimse, har�m i�lemi� olur. �ocuklar�na i�ki i�iren, kumara al��t�ran, m�stehcen ne�riyat� okumas�na sebep olan, yalanc�l�k, h�rs�zl�k gibi k�t� huylara al��t�ran, k�bleye kar�� ayak uzatmas�na sebep olan kimse, g�n�h i�lemi� olur.

D�nimizin temeli, �m�n�, farzlar� ve har�mlar� ��renmek ve ��retmektir. ALLAH� te�l�, Peygamberleri bunun i�in g�ndermi�tir. Gen�lere bunlar ��retilmedi�i zaman, �sl�miyet y�k�l�r, yok olur. ALLAH� te�l�, m�sl�manlara (Emr-i ma'r�f) yapmay� emrediyor. Ya'n�, benim emirlerimi, bildiriniz, ��retiniz buyuruyor. (Nehy-i m�nker) yapmay� da emrederek, yasak etti�ini bildirdi�i har�mlar�n yap�lmas�na r�z� olmamam�z� istiyor. Kur'�n-� ker�mde buyuruluyor ki:

(Kendinizi ve �ile efr�d�n�z� Cehennem ate�inden koruyun!) [Tahrim 6]

Kur'�n-� ker�mde, nefslerimizi ve aile efrad�m�z�, yak�t� insan ve ta� olan Cehennem ate�inden korumam�z emredilmektedir. Elli-y�z senelik k�sa bir hayat i�in evl�d�m�z� d�nya fel�ketlerinden korumaya �al��t��m�z gibi, ebed� fel�kete d��r olmamas� i�in �h�retini de korumam�z l�z�md�r. Bir baban�n, evl�d�n� Cehennem ate�inden korumas�, d�nya ate�inden korumas�ndan daha m�himdir. Cehennem ate�inden korumak da, �m�n� ve farzlar� ve har�mlar� ��retmekle ve ib�dete al��t�rmakla ve k�t� arkada�lardan ve zararl� ne�riyattan korumakla olur. B�t�n fen�l�klar�n ba��, k�t� arkada�t�r. K�t� arkada�lar�, onun, k�stah, yalanc�, h�rs�z, sayg�s�z ve korkusuz olmas�na sebep olabilir. Senelerce de bu k�t� huylardan kurtulamaz.

Ne zaman �ocukta iyi bir hareket g�r�l�rse, onu takdir etmeli, m�k�fatland�rmal�d�r! �nsanlar�n yan�nda ba'zan onu �vmelidir. (Amcas� benim �ocu�um b�yle yapt�) diyerek iyiye te�vik etmelidir. Bir kabahat i�ler veya k�t� bir s�z s�ylerse birka� defa g�rmezlikten gelmeli, (onu yapma) dememeli, azarlamamal�d�r. S�k s�k azarlanan �ocuk, ces�retlenir, gizli yapt�klar�n� a��ktan yapmaya ba�lar. Yapt�� k�t� i�lerin zarar�, kendisine tatl� dil ile anlat�lmal�, ik�z edilmelidir! Yap�lan i�, d�ne ayk�r� ise i�in zarar�, fen�l�� ve neticesi anlat�larak, o k�t� i�e m�ni olmal�d�r. Baba, baba oldu�unu, b�y�k oldu�unu hissettirmelidir! Anne, �ocu�u babas� ile korkutmal�d�r!

Her g�n bir m�ddet oynamas�na izin vermelidir ki, �ocuk s�k�lmas�n. S�k�lmak ve �z�lmekten k�t� huy h�s�l olur ve kalbi k�rle�ir. Hi� kimseden para istemesine m�saade etmemeli, fazla konu�mamas�n�, b�y�klere sayg�y� ��retmelidir. �yi insanlar�n g�zel h�llerini anlat�p, onlar gibi olmaya, k�t� insanlar�n k�t�l�klerini anlat�p, onlar gibi olmamaya dikkat etmesi ��retilmelidir.

�ocu�a her istedi�ini almak ve l�ks i�inde ya�atmak uygun de�ildir. B�y�y�nce de her istedi�ini ele ge�irmeye �al��r; fakat bunda muvaffak olamay�nca sukutu hay�le u�rar, isy�nk�r olur. Kendimiz hel�l yedi�imiz gibi �ocuklar�m�za da hel�l yedirmeliyiz. Har�mla beslenen �ocu�un bedeni, necasetle yo�rulmu� �amur gibi olur. B�yle �ocuklar da pisli�e, k�t�l��e meylederler.

�ocu�a, israf etmemesini, kanaatk�r olmas�n� ��etmelidir. Ba'zan da yavan ekmek yeme�e al��t�rmal�d�r. �ocu�un k�t� yerlere gitmesine m�ni olmal�d�r. �ocuk k�t�lerin yan�nda ahl�ks�z, yalanc�, h�rs�z ve hay�s�z olur.

Baba, ne devaml� as�k suratl� durmal�, ne de �ocukla fazla y�z g�z olmal�, konu�mas�n�n heybetini korumal�d�r. �ocu�a babas�n�n mal� ile, r�tbesi ile �v�nmemesi tenbih edilmelidir! Tev�zu s�hibi ve kibar olmas� ��retilmelidir! Ba�kalar�ndan bir�ey alman�n zillet oldu�u, veren elin alan elden �st�nl�� bildirilmelidir! Cimrili�in �irkinli�i ��retilmelidir! Ba�kalar�n�n yan�nda edebli oturmas�, ayak ayak �st�ne atmamas�, l�ub�li hareketlerden uzak durmas� telkin edilmelidir!

Fazla konu�maktan �ocu�u men etmelidir! Fazla konu�man�n hay�s�zl��a yol a�t��, �enesi d��kl��n k�t�l�� belirtilmelidir! �ocuk nas�l olsa konu�mas�n� ��renecektir. Maksat, ona ic�b edince susmas�n� ve b�y�klerin s�z�n� dinlemesini ��retmektir.

Do�ru da olsa, �ok�a yemin etmesine izin vermemelidir! Vara yo�a yemin, k�t� bir al��kanl�kt�r. B�y�klere h�rmetin, yerini onlara vermenin ve herkesle iyi ge�inmenin �nemi anlat�lmal�d�r�.

�ocu�u daha k��kken namaza al��t�rmal�d�r. B�y�y�nce namaz k�lmas� zor gelebilir. Ba�kas�n�n mal�n� �almay�, har�m yemeyi, yalan s�ylemeyi g�z�nde �irkin g�sterecek �ekilde anlatmal�d�r! B�yle yeti�tirip b�l��a erince, bu edeblerin s�rlar�n�, inceliklerini ona s�ylemelidir. Her i�i �det olarak yapmamas�, niyetle, �uurla yapmas�n�n l�z�mu anlat�lmal�d�r. Mesel�, yemekten maksat, kulun Rabbine ib�det etmesi, insanlara, vatan�na, milletine faydal� hizmetlerde bulunmas�, insanlar�n sa�deti i�in �al��mas� oldu�u ��retilmelidir. D�nyadan maksad�n, �h�ret i�in az�k toplamak oldu�u, z�r� d�nyan�n kimseye kalmad��, �l�m�n �abuk ve ans�z�n gelebilece�i anlat�lmal�, (ne mutlu o kimseye ki, d�nyada iken �h�ret az�� elde eder, Cennete ve ALLAH� te�l�ya kavu�ur) demelidir. K��k ya��nda b�yle terbiye edilirse, ta� �zerine yaz�lan yaz� gibi olur ve kolay kolay silinmez. Peygamber Efendimiz buyurdu ki:

(B�t�n �ocuklar, m�sl�manl��a elveri�li olarak d�nyaya gelir. Daha sonra bunlar�, ana-babalar� h�ristiyan, yah�d� ve dinsiz yapar.) [Taber�n�]

Had�s-i �er�fte m�sl�manl��n yerle�tirilmesinde ve yok edilmesinde en m�him i�in, �ocuklukta ve gen�likte oldu�u bildirilmektedir. O h�lde, her m�sl�man�n birinci vaz�fesi, evl�d�na �sl�miyeti ve Kur'�n-� ker�mi ��retmektir. Evl�d ni'metinin k�ymeti bilinmezse, elden gider. Bunun i�in (Pedagoji), ya'n� �ocuk terbiyesi, d�nimizde �ok k�ymetli bir ilimdir.

�sl�m d�nine kar�� olanlar, bu m�him noktay� anlad�klar� i�indir ki, (Gen�li�in ele al�nmas� birinci hedefimizdir. �ocuklar� dinsiz olarak yeti�tirmeliyiz) diyorlar. �sl�miyeti yok etmek ve ALLAH� te�l�n�n emirlerinin ��retilmesini ve yapt�r�lmas�n� engellemek i�in, (Gen�lerin kafalar�n� yormamal�d�r. Din bilgilerini b�y�y�nce kendileri ��renirler) diyorlar.

Bug�n, b�t�n h�ristiyan �lkelerinde, bir �ocuk d�nyaya gelince, buna bozuk dinlerinin ic�blar�n� yap�yorlar. Her ya�taki insanlara, h�ristiyanl�� titizlikle a��l�yorlar. M�sl�manlar�n �m�nlar�n�, dinlerini �almak ve yok etmek ve onlar� da, h�ristiyan yapmak i�in, �sl�m �lkelerine paket paket kitap, bro��r ve kaset g�nderiyorlar. O h�lde, m�sl�manlar din c�hillerinin h�lelerine, yalanlar�na aldanmamal�, �ocuklar�m�za sahip olmal�y�z. Onlara sahip olmak da, d�nimizin emirlerine uygun olarak yeti�tirmekle olur. Ahl�k� de�i�tirmek m�mk�n oldu�u i�in Peygamber efendimiz, (Ahl�k�n�z� g�zelle�tirin) buyurmu�tur. Zaten din, g�zel ahl�k demektir. �u h�lde d�nin emrine uyup yasak etti�inden ka�an, huyunu de�i�tirip g�zel ahl�kl� olur. G�zel ahl�kl� olan da iki cih�nda rahat olur.

En vah�� hayvan bile terbiye ile ehlile�tiriliyor. Hi�bir zaman elma �ekirde�inden portakal olmaz. Fakat elma fidan�n� b�y�terek, l�z�mlu a�� ve k�lt�rel tedbirlerle kaliteli elma veren bir a�a� olarak yeti�tirmek m�mk�nd�r. Bunun gibi insan tabiat�nda bulunan ba'z� arz�lar yok edilemez, fakat terbiye edilebilir. Terbiyede dayak at�lmaz.

a) �ocu�u d�vmek ahl�k�n�n bozulmas�na, h�r��nla�mas�na sebep olur.

b) Dayakla b�y�yen �ocuk esnek olmaz, kat� olur.

c) D�v�lmek, �ocukta ana-babaya kar�� k�zg�nl��a yol a�ar. �ocuk kendi yapt��an�n k�t� bir �ey oldu�unu d��nmez, kendini su�lu g�rmez, kendini d�veni su�lar.

d) D�v�len �ocuk, k�zd�� zaman, o da �iddete ba�vurur, bir ba�kas�n� d�ver. B�ylece dayak vicdanl� olmaya de�il, sald�rganl��a sebep olur. �ocu�un hareketli olmas�na �z�lmemelidir! Had�s-i �er�fte buyuruldu ki:

(�ocu�un, hareketli olmas�, b�y�y�nce akl�n�n �ok olaca��n� g�sterir.) [Hak�m]

e) S�zden anlayacak ya�taki �ocu�a dayak at�lmaz. S�zden anlamayan �ocu�una hafif�e vurmak yeter. Ba�a, y�ze tokat atmak, sopa ile d�vmek �ok zararl�d�r. Bu ancak i�kenceciye yara��r.

Bir �eyi, z�dd� k�rar. K�t� huylar�, iyi huylar yok eder. Bu bak�mdan kendini zorla da olsa, iyi i�ler yapmaya al��t�rmal�, onlar� �det h�line getirmelidir! �ocuk, ahl�k� iyi olan insanlarla arkada�l�k ettirilirse, g�zel huylar kendili�inden onun tabiat� olur. �ocuklar b�yle yeti�tirilirse, d�nya ve �h�ret sa�deti elde edilir.

19- �ocuk yedi ya��na gelince, ona namaz k�lmas�n� emretmelidir. Peygamber efendimiz, (�ocuklar�n�z yedi ya��na gelince, onlara namaz k�lmalar�n� emredin, on ya��na gelince, k�lmazsa, zorl�yarak k�ld�r�n) buyurdu. (�.S�nn�)

20- �ocuklar on ya��na gelince, yataklar�n� ay�rmal�d�r! Erkek ve k�z �ocuklar�n odalar�n� ay�rmal�d�r. 21- S�nnet ettirmek m�him s�nnettir. �sl�miyyetin �i'�r�d�r, al�metidir. �ocuk, �k�l b�lig olmadan �nce her ya�ta s�nnet edilebilir. 7-12 aras� daha uygun olabilir. S�nnet ederken, topluca y�ksek sesle bayram tekb�ri s�ylenir.

22- �ocu�u c�mertli�e al��t�rmal�, mal ve m�lk sevgisini g�z�nden d��rmelidir. ��nk� para ve mal sevgisinin zarar�, zehirden �oktur. ��nk� b�t�n k�t�l�klerin men�ei, kayna��; paray�, d�nyay� sevmektir.

23- �ocu�a �nce yemek yemenin edeblerini ��retmelidir. Yemek yemekten maksat, bedenin s�hhatini korumakt�r, lezzet almak de�ildir demelidir.

24- Kapal� ve gizli i�lerden onu men etmeli ki, kabahate kar�� ces�reti k�r�ls�n. G�nd�z ve gece �ok uyutmamal�, yumu�ak elbiselere al��t�rmamal�, yaya y�r�mesini de ��renmeli, oturma, kalkma ve konu�man�n edeblerini anlatmal�, kad�nlar gibi s�slenmemesini, babas�yla ve d�nya mal� ile arkada�lar�na �v�nmekten menetmeli, yalan s�ylemekten s�k� men etmeli, do�ru veya yalan yere yem�n etmemesini tembih etmelidir.

25- �ocu�un neye kabiliyeti oldu�unu sezmeli, kabiliyetinin hangi ilim ve san'ata daha yatk�n oldu�unu anlay�p, o tahs�l ve san'ata vermelidir! Had�s-i �er�fte; (Herkese d�nyal�ktan nasibi neyse, o �eyler ona kolayla�t�r�l�r) buyuruldu. (H�kim)

�ocuk ilim ��renmeye yatk�n ise, �nce ilim tahs�li i�in gerekli terbiye verilmelidir. San'at sahibi olacaksa, d�n� vec�beleri ��renip yapt�ktan sonra, o san'atla me�g�l etmelidir. Burada en iyisi, �ocu�un tabiatine, ya'n� kabiliyetine bakmal�, durumunu incelemeli, neye istid�d� oldu�unu sezmeli, kabiliyetinin hangi ilim ve san'ata daha yatk�n oldu�unu anlay�p, o tahs�l ve san'ata vermelidir.

26- K�t�l��e sebep olacak al��kanl�klar� veren oyunlardan sak�nd�rmal�d�r!

27- Dinimizde, kad�n�n ve k�z �ocuklar�n�n faz�leti b�y�kt�r. Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:

(K�zlar�n�z� alt�n ve g�m�� ile s�sleyin! Elbiseleri g�zel olsun! �'tib�r kazanmalar� i�in en g�zel hediyelerle ihs�nda bulunun!) [H�kim]

(K�z �ocu�unu g�zelce terbiye edip, ALLAH� te�l�n�n verdi�i ni'metlerle bolluk i�inde yedirir giydirirse, o k�z �ocu�u onun i�in bir bereket olur, Cehennemden kurtulup kolayca Cennete girmesine ves�le olur.) [Taber�n�]

(�ki k�z evl�d�na g�zel mu�mele eden, mutlaka Cennete girer.) [ibni M�ce]

(�ki k�z� veya iki k�z karde�i olup da, m�i�etlerini g�zelce sa�layanla Cennette beraber oluruz.) [Tirmiz�]

(�ar��dan ald�� eyleri, erkek �ocuklardan �nce k�z �ocuklar�na verene ALLAH, rahmetle nazar eder. ALLAH, rahmetle nazar etti�ine de az�b etmez.) [Har�it�]

(�ar��dan turfanda meyva al�p evine getiren, sadaka sev�b� al�r. Getirdi�i meyvay�, erkek �ocuklar�ndan �nce k�z �ocuklar�na versin! Kad�nlar�, k�zlar� sevindiren, ALLAH korkusundan a�layanlar gibi sev�b kazan�r. ALLAH korkusundan a�l�yan�n bedeni de Cehenneme har�m olur.) [�bni Ad�n]

(�� k�z�na, ihtiy��tan kurtulana kadar iyi bakan, yedirip giydiren, elbette Cenneti kazan�r.) [Eb� D�v�d]

(�� k�z veya k�z karde�inin ge�im veya ba�ka s�k�nt�lar�na katlanan�, ALLAH� te�l� Cennete koyar.) Esh�b-� kir�mdan biri, (iki tane olursa da ayn� m�d�r?) diye su�l edince, Peygamber efendimiz (Evet, iki tane olursa da a�n�d�r) buyurdu. Ba�ka birisi, (Ya bir tane olursa?) diye su�l etti. Cevab�nda buyurdu ki: (Bir tane de olsa gene a�n�d�r.) [H�kim, Har�it�]

G�r�ld�� gibi, k�z ve kad�nlara de�er vermiyenler, m�sl�manl�� bilmiyen kimselerdir. M�sl�man, dinini iyi ��renip kad�na l�y�k oldu�u de�eri vermelidir!

28- �ocuk sevgisi. B�y�k-k��k �ocuklar�m�za sevgi ve �efkat g�stermek, sevip �pmek s�nnettir. Res�lullah efendimiz, evine gelen k��k �ocuklar� sevip ba�lar�n� ok�ar, evin i�inde oynamalar�na da izin verirdi. Enes bin M�lik hazretleri anlat�r:

Res�lullah, �ocuklara kar�� da insanlar�n en �efkatlisi idi. O�lu �br�him'in s�t annesi, Med�ne'nin bir kenar�nda otururdu. Kad�n�n kocas� demirci idi. Res�lullahla bu eve s�k s�k giderdik. Var�nca demircinin dumanla dolmu� evine girer, �ocu�u kucaklar, �per ve bir m�ddet sonra d�nerdi. Bir torunu ve kendi o�lu �br�him �l�nce de a�lam��, (�efkatimden a�l�yorum. ALLAH ancak merhametli olana rahmet eder) buyurmu�tur. Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:

(�ocuklar�n�z� �ok �p�n, her �p��te Cennetteki dereceniz y�kselir.) [Buh�r�]

�ocuk kokusu Cennet kokusudur.) [Taber�n�]

(�ocuk d�nyada n�r, �h�rette s�rurdur.) [�ir'a]

(�ocuklar� sevip ok�ay�n, onlar g�n�l meyvesi, g�z n�rudur.) [Eb� Ya'l�]

(�ocuklar�m�z ci�erparelerimizdir.) [B.Arif�n]

(�ocuk sevgisi, cehennem ate�ine kar�� perdedir. �ocuklara iyilik etmek, S�rat� ge�meye sebeptir. Onlarla beraber yiyip i�mek, Cehennemden kurtulu�tur.) [�ir'a]

(Cennetteki "Sevin� saray�"na, ancak �ocuklar� sevindirenler girer.) [�.Ad�y]

(�ocu�una iyilik etmek i�in yard�mc� olan babaya ALLAH rahmet etsin!) [� Hibb�n]

(L� il�he ill�llah diyene kadar �ocu�u terbiye eden, hes�ba �ekilmez.) [Taber�n�]

(�ocuksuz bir evin bereketi olmaz.) [Eb��eyh]

Bir bedev�, (Y� Res�lallah, siz �ocuklar� sevip �p�yorsunuz. Biz hi� �pmeyiz) dedi�i zaman,ona, (�efkat ve merhamet duygusu olm�yana ne diyeyim?) buyurdu. (Buh�r�)

Hz.�mer, birini bir g�reve ta'yin eder. O zat, g�rev emrini almak �zere Hz. �mer'in huz�runa gelir. Hz.�mer'in �ocu�unu �pt��n� g�r�r. (Benim birka� �ocu�um var, ama hi� birini �pmem) der. Hz.�mer'in �ekli de�i�ir (Senin k��klere, �efkatin, merhametin yok. �nsanlara nas�l merhamet edersin? Verilen g�revden seni azlediyorum) buyurarak vazife emrini imzalamaz.

Torun sevgisi, evl�d sevgisinden daha ileridir. Res�lullah efendimiz, namaz k�ld�r�rken secdede, torunu Hz. Hasan, m�b�rek omzuna ��k�p oturdu. Res�lullah efendimiz, secdeyi uzat�nca, sahabeden, "acaba vef�t m� etti" diye d��nenler oldu. Namazdan sonra secdeyi ni�in uzatt��n� soranlara buyurdu ki: (Secdede iken torunum omzuma ��kt�. G�nl� oluncaya kadar indirmedi�im i�in secde uzad�.) [Nes��]

Bir z�t, Res�l-i ekremin, Hz. Hasan'� �perken g�r�nce, (On o�lum var, hi�birini �pmem) dedi. Res�lullah efendimiz, (Merhamet etmiyen, merhamete kavu�amaz) buyurdu. (Buh�r�)

Res�lullah efendimiz, Hz. Hasan'� bir dizine Hz. H�seyn'i de �teki dizine oturtur, ba�r�na basar, sonra da (Y� Rabb�, bunlara rahmetini ihs�n et, bunlary seviyor, bunlara �efkat duyuyorum) derdi. (Buh�r�)

Peygamber efendimiz, Hz. Hasan'� �pt�kten sonra Esh�b-� kir�ma buyurdu ki:

(�ocuk �ekingendir, h�li bilinmez, belki �z�nt�l�d�r.) [B.Arif�n]

Kur'�n-� ker�mde, mal�n, evl�d�n, fitne ya'n� imtih�n oldu�u bildiriliyor. (Tegab�n 15)

(Y� Rabb�, d��manlar�ma �ok mal, �ok evl�d ver) had�s-i �er�fi, mal ve evl�d hay�rl� olmad�� takdirde bel� olaca��n bildirmektedir.) (Ber�ka)

Mal, �ocuk ve han�m, cih�d, namaz gibi ib�detlerden al�koyabilir. Dikkatli olmak l�z�md�r. Peygamber efendimiz, (�h�r zamanda sizin en iyiniz, �oluk �ocu�u olm�yand�r) buyuruyor. En iyilerden olanlara m�jdeler olsun! Bunun i�in bir �sl�m �limi, (Bu devirde �ocu�u olm�yan ��k�r secdesi yapmal�d�r) buyurmu�tur.

EVLAD HAKKI

(Bir m�'min vef�t edince b�t�n amelleri kesilir. Yaln�z �� amelinin sev�b� amel defterine yaz�lmaya devam eder. Bu �� amel, sadaka-i c�riye, faydal� kitaplar� ve kendisine hay�rl� du� eden s�lih �ocuklar�d�r.)

Evl�d�n, ana-baba �zerinde haklar� vard�r. Baz�lar� ��yledir:
1- �leride, �ocuk annesiyle k�t�lenmemesi i�in, evl�d�na anne olacak k�z�, iyi yerden se�melidir. S�liha olmas�na dikkat etmelidir! Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:
(Kad�n, mal�, g�zelli�i, as�leti ve dindarl�� i�in nik�h edilir. Sen dindar olan� se� ki, madd� ve ma'nev� ni'mete kavu�as�n!) [Buh�r�]
(Kad�n� g�zelli�i i�in alma, g�zelli�i onu hel�ke s�r�kleyebilir. S�rf mal� i�in de alma, mal� onu zarara sokabilir. Dindar olanla evlen!) [�bni M�ce]
2- �ocu�a iyi isim koymal�d�r! Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:
(Siz k�y�mette, kendinizin ve baban�z�n ismiyle �a�r�l�rs�n�z. Bu bak�mdan �ocuklara g�zel isim koyunuz!) [Eb� D�vud]
(�ocu�u g�zel terbiye etmek ve ona g�zel bir isim koymak, evl�d�n babas� �zerindeki haklar�ndand�r.) [Beyhek�]
(Allah� te�l�n�n indinde isimlerin en sevgili olan� Abdullah ve Abdurrahman'd�r.) [M�slim]
(�� o�lu olup da, birine benim ismimi vermiyen, c�hillik etmi� olur.) [Taber�n�]
(Muhammed ismi verdi�iniz �ocu�a kar�� h�rmetli olun, toplant�larda ona yer verin ve hi� bir �ekilde onu azarlamay�n!) [Hat�b]
(Muhammed isimli kimseyi hakir g�rmeyin, onu mahr�m etmeyin! Muhammed isimli kimsenin bulundu�u bir evde veya bir yerde bereket vard�r.) [Deylem�]
(Allah� te�l� buyurur ki: �smi, Ahmed, Muhammed, Mahm�d gibi hab�bimin isminden olan m�'mine az�b etmekten hay� ederim.) [R.N�sih�n]
[Ecd�d�m�z, Muhammed ismine h�rmetsizlik olmas�n diye Mehmed ismi koymu�lard�r.]
�ocu�a Re�id, Emin gibi �v�c� isimler koymak c�iz ise de koymamak iyi olur. ��nk� b�yle isimleri s�yliyerek, o isim s�hibine hakaret etmek, isme de hakaret olur. Mesel� Tembel Emin yerine, bu �ocuk tembeldir demelidir. (�ir'a)
K�yamet g�n� g�nahlar�, sev�blar�ndan daha �ok olan bir kimse, Cehenneme g�t�r�l�r. Allah� te�l�, Cebr�il aleyhissel�ma buyurur:
-Y� Cebr�il, bu kimseye sor ki, hayat�nda hi�bir �limin sohbetinde bulundu mu?
Cebr�il aleyhissel�m, o kimseye sorar. O da, (Ne yaz�k ki, hi� bir �limle bir arada bulunmad�m) der. Allah� te�l�, tekrar buyurur.
- Y� Cebr�il, bu kula sor ki, hi�bir �limi ilminden dolay� sevdi mi?
Cebr�il aleyhissel�m, ona sorar. O da, (Hay�r sevdi�im bir �lim yoktu) der.
Allah� te�l� buyurur ki:
- Y� Cebr�il, bu kimse, tes�d�fen de olsa bir �limle yemek yemi� midir?
Cebr�il aleyhissel�m sorar. O kimse de (Hay�r hi� bir �limle bir sofrada bulunmad�m) der. Allah� te�l� buyurur ki:
- Y� Cebr�il, bu kulun ismi, bir �limin ismine benziyor mu?
Cebr�il aleyhissel�m sorar. O kimse de (Hay�r ismim hi�bir �limin ismine benzemiyor) der. Allah� et�l� buyurur ki:
- Bu kulumu Cennete g�t�r�n. ��nk� o, �limi seven bir kimseyi severdi. (El-Env�r)
G�r�ld�� gibi, ismi bir �limin ismine benzemek, hatt� �limi seven kimseyi sevmek bile insan�n kurtulu�una sebep olmaktad�r. Tabi� her �eyden �nce m�'min olmak �art� vard�r. M�'min olmad�ktan sonra g�zel ismin ve hi� bir ib�detin k�ymeti olmaz.
E�er bir kimsenin ismi k�t� ise, bunu de�i�tirmelidir! Had�s-i �er�fte (K�t� ismi olan bunu g�zel isme �evirsin) buyuruldu. (Ber�ka)
Avrupa'da ba'z� gen�ler kendilerine k�fir ismi tak�yorlarm�� m�m-� Rabb�n� hazretleri buyuruyor ki: (Bir m�sl�man�n, bir k�fir ismini almaktan, korkun� arslanlardan ka�maktan daha �ok ka�mas� l�z�md�r. Bu isimlerin s�hibleri, Allah� te�l�n�n d��manlar�d�r. Had�s-i �er�fte (K�t� zan alt�nda kal�nacak yerlerden ka��n�z) buyuruldu. Dinsizlik al�meti olan ve bu zann� uyand�ran isimleri koymaktan, [s�zleri s�ylemekten ve al�metleri kullanmaktan ve i�leri yapmaktan] ka��nmak her m�sl�man�n vaz�fesidir.) [M�j. Mekt�blar]
�ocuk do�ar do�maz, hemen isim konabilir, bir hafta kadar geciktirmekte de mahz�r yoktur. M�him olan �ocu�a g�zel isim koymal�d�r! Bir ismin g�zel olmas� i�in mutlaka Kur'�n-� ker�mde bulunmas� l�z�m de�ildir. Y�z binden fazla Esh�b-� kir�mdan Hz. Zeyd h�ri�, hi� birinin ismi Kur'�n-� ker�mde yoktur. G�zel isimler �oktur. De�i�ik isim olsun diye, Kur'�n- ker�mde ge�en her kelimeyi, s�rf Kur'�n-� ker�mde ge�ti�i i�in �ocu�a isim olarak koymak, �ok yanl�� olur. ��nk� Kur'�n-� ker�mde g�zel isimlerin yan�nda �irkin isimler de vard�r. En ba�ta �eyt�n var, iblis var, Hann�s vard�r. K�firlerden K�r�n, H�m�n vard�r. Peygamber efendimizin d��man� Eb� Leheb'in ismi vard�r. Kur�n-� ker�mde ge�iyor diye y�ld�r�m, �im�ek, gelmek, gitmek gibi kelimelerin arab�sini isim olarak koyanlar oluyor. Bu kelimelerden en me�h�rlar�ndan biri Esr�'d�r. Esr�, gece y�r�mek ma'n�s�na gelir. �nzile, indirildi, indirilmi� demektir. B�yle isimleri koymak c�iz ve g�zel ise de, enbiy�n�n, ulem�n�n, evliy�n�n ismini terc�h etmek elbette iyi olur.
Peygamber efendimiz de, Hz. Hasan do�du�u zaman kula��na ez�n okumu�tur. (Tirmiz�)
Bir had�s-i �er�fte de buyuruldu ki:
(Yeni do�an �ocucunun sa� kula��na ez�n, sol kula��na da ik�met okunursa, "�mm� s�by�n" denilen hastal�ktan korunmu� olur.) [Beyhek�]
[Ez�n okuyacak kimse, �ocu�u yast�k gibi yumu�ak bir �ey �st�ne koyarak kuca��na alyr, yava��a sa� kula��na ez�n, sol kula��na da ik�met okur. Sonra kula��na ismini s�yler. �ocu�u birisi kuca��na al�p, ez�n� bir ba�kas� da okuyabilir.] Had�s-i �er�flerde de buyuruldu ki:
(�ocu�a g�zel isim vermek, dinini ��retmek ve vakti gelince evlendirmek, evl�d�n babas� �zerindeki haklar�ndand�r.) [Eb� Nuaym]
Fakir baba �ocu�unu evlendirmeye mecbur de�ildir.

Ana Baba Ve Ya�l� Hakk�

Ana-baba hakk� �zerinde Kur'�n'da �srarla durulur. Bu konudaki �yetlerden bir ka�� yledir:
Her insan�n vebalini, kendi nefsine ba�lad�k, her insan yapt�klar�na g�re muamele g�r�r. Nitekim k�yamet g�n� hesap defterini �n�nde a��lm�� bulacakt�r. ��yle deriz ona: "Defterini oku. Bug�n muhasebeci olarak kendi i�ini g�rmeye kendin yetersin!" (�sra, 17/23-24)

Biz insana, annesine babas�na iyi davranmas�n� emrettik. Zira annesi onu nice zahmetlerle karn�nda ta��m��t�r. S�tten kesilmesi de iki y�l kadar s�rer. �nsana buyurduk ki: "Hem Bana, hem de annene babana ��kret, unutma ki sonunda Bana d�neceksiniz." "E�er onlar seni, �erik oldu�una dair hi�bir bilgin olmad�� eyleri, Bana ortak saymaya zorlarlarsa sak�n onlara itaat etme. Ama o durumda da kendileriyle iyi ge�in, makul bir tarzda onlara sahip ��k. Bana y�nelen olgun insanlar�n yolunu tut. Sonunda hepinizin d�n�� Bana olacak ve Ben i�lediklerinizi tek tek size bildirip kar��l��n� verece�im." (Lokman, 31/14-15)

�yetlerde Y�ce Allah (c.c.), kendisine ibadet ve kulluk yap�lmas�n� emrettikten hemen sonra, ana-babaya iyilik ve ihsanda bulunmay� emretmektedir. Bu, ana-baba hakk�n�n Allah hakk�ndan hemen sonra geldi�inin ve ne kadar �nemli oldu�unun a��k g�stergesidir. Yine �yetlerin bize y�kledi�i g�rev, ana-babam�za �f bile demememiz, onlar� incitecek hi�bir s�z ve davran��ta bulunmamam�z; onlara sevgi, sayg� ve ilgiyle yakla�mam�z ve en �nemlisi onlara dua etmemizdir. Hatt� onlar Allah'a �irk ko�an kimseler olsalar ve bizi de m��rik olmaya zorlasalar bile, onlarla d�nyada g�zel ge�inmemiz ve ana-baba olarak haklar�na riayet etmemizdir. Nitekim Hz. �brahim'den bize yadigar olarak Kur'�n'da ge�en ve her namaz sonunda okudu�umuz duada ��yle diyoruz: "Ey Rabbimiz! Beni, annemi, babam� ve b�t�n m�minleri k�yamet g�n� affeyle." (�brahim, 14/41)

Hikaye olunur ki, bir evlat hasta ******* �� y�l s�rt�nda ta��m�� ve bir g�n annesine, hakk�n� �deyebildim mi, diye sormu�, annesi �u cevab� vermi�: "Ne gezer evl�d�m. Sen beni s�rt�nda ta��d�n ama, yorulunca, istirahat ve ihtiya�lar�n i�in yere indirdin. Bense seni dokuz ay, kendimden hi� ay�rmadan hep karn�mda ta��d�m ve besledim. Ben sana b�y�yesin diye bakard�m. Sense bana �abuk �leyim diye bak�yorsun."

S��nd�klar� ma�aran�n kap�s�, yuvarlanan bir ta�la kapanan �� adam�n yapt�klar� g�zel �eyleri �efaat�i yaparak ma�aradan kurtulduklar� anlat�lan hadiste (Buhar�, "Enbiya," 50; M�slim, "Zikir," 100), adamlardan birinin ana-babas�na yapt�� hizmeti vesile yapmas� ve onun akabinde yapt�� dua ile kurtulmalar� ne kadar da dikkat �ekicidir.
Ana-baba hakk� ba�ta olmak �zere ya�l�lara h�rmet, onlara sayg� ve ilgi duyma hakk�nda Peygamberimiz'den bize gelen tavsiyelerden bir ka�� yledir:
Ana ve babas�n�n ihtiyarl�k zamanlar�nda, bunlardan birine yahut ikisine yeti�ip de, bunlara gereken h�rmet ve hizmette bulunarak Cennet'i hak edemeyen kimsenin burnu yerlerde s�r�ns�n! (Bu ifadeyi �� kere tekrar etmi�lerdir.) (M�slim, "Birr," 8; �bn Hanbel, M�sned, 2/346)

Herhangi bir gen� ya�l�l��ndan dolay� bir ihtiyara h�rmet ederse, Y�ce Allah da ya�land��nda ona h�rmet edecek kimseler halkeder. (Tirmiz�, "Birr," 15; Ebu Davud, "Edeb," 58)

K��klerine �efkat g�stermeyen, b�y�klerine de�er ve sayg� g�stermeyen bizden de�ildir." (a.y.)

Sa�� sakal� a�arm�� ya�l� M�sl�man'a sayg� g�sterip ikram etmek, Allah'a sayg�dand�r. (Ebu Davud, "Edeb," 23)

D��k�nleri g�r�p g�zetiniz, zira siz ancak d��k�nleriniz sayesinde yard�m g�r�r ve r�z�klan�rs�n�z. (Tirmiz�, "Cihad," 24; Ebu Davud, "Cihad," 70)

Bereket, b�y�klerinizin yan�ndad�r. (M�navi, Feyzu'l-Kadir, 3/220)

Beli b�k�lm�� ihtiyarlar, s�t emen bebekler, otlayan hayvanlar olmasayd� bel�lar sel gibi �st�n�ze d�k�lecekti. (Acluni, Ke�f�'l-Haf�, 2/230)

Hadislerde zay�f, bak�ma, ilgiye muhta� kimselere bakmaya, onlar�n s�k�nt�lar�na katlanmaya te�vik, ihtiyarlar i�in ise, ihtiyarl�� kabullenmeye y�nlendirme vard�r. Gen�leri ihtiyarl��a haz�rlayan y�nlendirici bir ba�ka hadiste de ��yle buyurulmu�tur:
Be� �eyden �nce, �u be� �eyin k�ymetini bilin: �l�mden �nce hayat�n, hastal�ktan �nce sa�l��n, me�guliyetten �nce bo� zaman�n, ihtiyarl�ktan �nce gen�li�in, fakirlikten �nce zenginli�in. (a.g.e., 1/166-167)

Ya�l�lar� en iyi tedavi yolu ilgi ve �efkat, en iyi bar�nma yeri s�cak aile ortam�d�r. Huzurevi, Dar�'l-ac�ze vb. yerler, bu de�erlerin dejenere oldu�u toplumlarda alternatif olarak do�mu� yerlerdir. Buralarda ya�l�lara fizik� olarak �ok iyi bak�lsa bile, aile ortam�nda var olan evl�t ve torun sevgi ve s�cak ilgisi asla bulunmaz.

1999 y�l�, D�nya Sa�l�k �rg�t� taraf�ndan Uluslararas� Ya�l�lar Y�l� il�n edildi. �nsanlar, ya�l�lar�yla b�t�n g�n ve y�l ilgilenemeyince, hi� olmazsa bir g�n� ya�l�lar g�n� il�n ettiler; bu ideal olmasa bile elbette tamamen unutulmaktan iyidir.

Ya�l�larla �lgili S�ylenmi� S�zler

Ya�l�lar ve ya�l�l�kla ilgili olarak pek �ok �ey s�ylenmi�tir. Burada, uzun tecr�beler sonucu s�ylenen bu g�zel s�zlerden bir demet sunmak istiyoruz:
Ya�lanma, her insan�n hem �ok istedi�i, hem de hi� istemedi�i bir d�nemdir. Her insan, ya�l�l��a do�ru ko�ar.
Ya�l�l�k da sevgi gibidir, saklanmaz. (Thomas Dekker)
Ya�l�l�k, kimilerinde bilgelik, kimilerinde ise �l�m� g�zleme d�nemidir.
Ya�l�l�k, ge�mi�in muhasebesinin yap�ld��, tecr�be ve birikimlerin yeni ku�aklara aktar�ld��, an�larla ya�an�lan bereketli bir d�nemdir.
Gen�ler bilebilse, ya�l�lar yapabilse..
Gen�ler �mitleriyle, ihtiyarlar hayal ve hat�ralar�yla ya�arlar..
Y�z� ��a/ger�e�e y�nelmi� olan insan her zaman gen�tir ve ya�ar. �nsan�n ya��, ruhunun gen�li�ine yahut ihtiyarl��na ba�l�d�r.
Hayat� d�nya ve �hiret olarak g�r�rsek, ihtiyarl�k hayat�n sonu de�ildir. Ya�ad��m�z her an, kendi hakk�n� ister.
R�yalar�n yerini pi�manl�k doldurdu�u zaman ya�l�l�k ba�lar.
Ya�l�lar, bize kanlar�ndan kan veren, canlar�ndan can katanlard�r.
Ya�l�l�k manen y�kselme �a��d�r.

ANAYA — BABAYA �Y�L�K

Buh�ri —M�slim kaydeder ve �bni Mes'ud'dan rivayet ederler :

�bni Mes'ud :

— Ey Allah'�n Resul�, Allah�n indinde hangi amel daha sevimlidir?

Res�l�llah :

— Vaktinde k�l�nan NAMAZ!

�bni Mes'ud :

— Sonra hangisi ?

Res�l�llah :

— Anaya-babaya �Y�L�K!

�bni Mes'ud :

— Sonra hangisi ?

Res�l�llah :

— Allah yolunda C�HAD!

M�slim ve di�er hadis kitaplar� kaydeder :

— Evl�t, baban�n hakk�n� hi�bir suretle �deyemez, ancak babas�n� k�le olarak bulsa da, onu sat�n alarak �z�t etse, o zaman �deyebilir.

M�slim kaydeder :

Peygamberimize bir adam geldi ve dedi ki:

— Ey Allan�n Resul�, hicret ve cihad i�in senden izin istiyorum. Allah'dan sevap diliyorum.

Bunlar� dinleyen Allah Resul� sordu :

— Anandan, babandan hayatta olan var m�?

— Evet, ikisi de hayatta.

Res�l�llah :

— Allah'tan ecir mi istiyorsun?

— Evet!

Res�l�llah :

— Git anan�n - baban�n yan�na, onlar�n g�nl�n� ho� et!

Taber�ni kaydeder :

Peygambere bir adam geldi, dedi ki:

— Ben, Allah yolunda cihad yapmak istiyorum, fakat buna g�c�m yetmiyor!

Resul sordu :

— Anandan - Babandan hayatta olan var m�?

— Evet, anam sa�d�r! Resul :

— Git, Allah'dan anan�n g�nl�n� ho� etmeyi talep et. Bunu yapt��n zaman sen Hacc, umre ve cihad yapm��a ecir al�rs�n!

Gene Taber�ni kaydeder :

Birisi dedi ki:

— Ey Allan�n Resul�, ben Allah yolunda cihad yapmak istiyorum!

Resul sordu :

— Anan hayatta m�?

— Evet!

— Git onun ayaklar�na kapan. Cennet oradad�r!

�bni M�ce kaydeder :

Birisi sordu :

— Ey Allahm Resul�, anan�n-baban�n evl�d� �zerindeki hakk� nedir?

Buyurdular ki:

— Onlar senin cennetin ve cehennemindir!

Taber�ni kaydeder :

— Analar�n�za-babalar�n�za iyilik edin ki, evl�tlar�n�z da size iyilik etsin. �ffetinizi koruyun ki, kad�nlar�n�z da iffetli olsun!

M�slim kaydeder :

Res�l�llah buyurdular ki :

— Burnu yere s�r�ns�n, burnu yere s�r�ns�n, burnu yere s�r�ns�n!

Soruldu :

— Kimin burnu s�r�ns�n, ey Allah�n Resul�?

Buyurdular ki:

— Anas�n�n-babas�n�n veya s�dece birisinin ihtiyarl�k �n�na yeti�ip te cennete girmiyenin!

Taber�n� kaydeder :

Allah Res�l� Minbere ��kt�, dedi ki: �Amin, �min, �min!� sonra buyurdu ki:

— Bana Cebrail geldi. Dedi ki:

— Ey Muhammed, kim anas�ndan-babas�ndan birine erer de, ona iyilik yapmadan �l�rse, cehenneme girer. Allah uzak etsin! Amin de!

Dedim :

— �min! Dedi :

— Ey Muhammed, kim Ramazana yeti�ir de �l�r, fakat affedilmezse cehenneme girer. Allah uzak etsin! �min de :

Dedim :

— �min ! Dedi ;

— Kim ki, yan�nda senin ismin zikredilir de sana sal�vat ve sel�m getirmez ve �l�rse cehenneme girer. Allah uzak etsin! �min de !

Dedim :

— �min !

Buh�ri — M�sl�m kaydeder :

Birisi peygambere sorar ;

— Ey Allan�n Resul�, iyilik etmeme en �ok l�y�k olan kimdir?

Res�l�llah :

— Annen! Sonra kimdir?

— Annen! Sonra kimdir?

— Annen!

Sonra kimdir?

— Baban!

Buh�ri — M�slim kaydeder:

Hz. Eb�bekir'in k�z� Esma anlat�r:

— Annem bana geliyordu. Fakat O, Res�lullulah'�n zaman�nda, putperest idi. Peygamberden fetva istedim, dedim ki :

— Ey Allah'�n Resul�, annem bana geldi, fakat o �sl�ml�ktan ka��yor. Annemle akrabal�k ba�lar�n� devam ettireyim mi? Buyurdular ki:

— Evet, annenle, akrabal�k ba��n� kesme!

�bni Habb�n ve H�kim kaydeder:

— Allah�n r�z�s�, anan�n-baban�n r�z�s�ndad�r. Allan�n k�rg�nl��, anan�n baban�n k�rg�nl��ndad�r.

Eb� D�vud ve �bni M�ce kaydeder :

Birisi sordu :

— Ey Allah�n Res�l�, anam-babam �ld�kten sonra onlara iyilik yapacak bir yol var m�?

Res�l�llah buyurdular :

— Evet, onlar i�in du� ve isti�far etmek, v�dedip de yerine getiremedikleri bir �ey varsa onu if� etmek, akrabalara s�la-i rahim yapmak ve onlar�n dostlar�na izzet-i ikramda bulunmak! !

M�slim kaydeder :

— Bir g�n Hz. �merin o�lu Abdullah, Mekke yolunda bir Arabi ile kar��la��r. Abdullah ona sel�m verir ve kendisinin binmekte oldu�u merkebe onu bindirir, ayr�ca kendi ba��ndaki sar�� da ona verir. Kafilede bulunan M�lik �bni Dinar der ki:

Biz Abdullah'a dedik ki :

— Allah sana hay�rlar versin, onlar �r�bidir, �ok az bir �eye raz� olurlar.

Hz. �merin o�lu da dedi ki:

— Bunun babas�, �mer �bni Hattab�n (babam�n) dostudur, ve ben Res�l�llahtan i�ittim, ��yle diyordu :

— �yiliklerin en iyisi, evl�d�n, babas�n�n dostlar�na s�la-i Rahim yapmas�d�r.

�bni Habb�n kaydeder :

Eb� B�rde anlat�r :

— Medine'ye gelmi�tim. Abdullah �bni �mer bana geldi �Ben sana ni�in geldim biliyor musun?� dedi. Ben �Hay�r!� dedim. Dedi ki:

— Ben, Res�l�llahtan i�ittim. ��yle diyordu. �Kim babas�na s�la-i Rahim yapmak isterse, o �ld�kten sonra dostlar�n� ve ahbaplar�m ziyaret etsin!� Halbuki, Eb� �mer ile senin baban aras�nda karde�lik ve dostluk vard�. Bunun i�in ziyarete geldim.

Buh�ri-M�slim ve di�er hadis kitaplar� kaydeder :

— Bizden �nceki kavimlerden �� ki�i tic�ret maksad�yle yola ��karlar. Giderken bir ara ya�mura tutulurlar ve bir ma�araya s��n�rlar. Fakat, da�dan d��en bir b�y�k ta� ma�aran�n a�z�n� kapar. Bu durum kar��s�nda kendi kendilerine ��yle derler :

— Bu ta�tan bizi ancak bir �ey kurtar�r! Daha �nce i�lemi� oldu�umuz iyi ameller y�z�-suyu h�rmetine bizi kurtarmas� i�in Allah'a du� etmek! Bu arada i�lerinden biri ��yle du� eder :

— Ey Allah�m, benim bir ya�l� anam bir de ya�l� babam vard�. Ben, onlara ak�am s�tlerini i�irme-den hi� kimseye bulamazd�m. Bir g�n b�z� ihtiya�lar�n temini i�in d��ar� ��km��, onlar�n s�t i�me zaman�na yeti�ememi�tim. Onlar uyumu�lard�. S�tlerini sa�d�m. Onlardan �nce ba�kalar�n�n i�mesini sayg�s�zl�k sayd�m. S�t barda�� elimde oldu�u halde onlar�n uyanmas�n� bekledim. Bu bekleyi� �afak at�ncaya kadar devam etti. O zaman uyand�lar ve s�tlerini i�tiler. Allah�m, e�er ben bunu s�rf senin r�z�n i�in yapt� isem, bu badireden bizi kurtar!

Bu du� �zerine ta� biraz araland�. Fakat hen�z ��kacak kadar de�ildi.

�kinci �ah�s, halas�n�n k�z� ile zina yapmak �zere iken s�rf Allah r�z�s� i�in buna yakla�mad��m s�yliyerek Rabb�na du� etti ve ta��n aralanmas�n� istedi. Ta� biraz daha araland�, fakat gene ��kacak kadar de�ildi. ��nc� �ah�s ��yle du� etti :

— Allah�m, benim, yevmiyeli bir i��im vard�. �cretinin bir k�sm�n� benden alamadan gitmi�ti. O ayr�ld�ktan sonra ben o para ile bir koyun alm��t�m. Bu koyun �o�alarak bir s�r� olmu�tu. Y�llar sonra, �cretini almak �zere geldi�i zaman onun parasiyle al�n�p s�r� h�line gelen o koyunlar� kendisine teslim etmi�tim. E�er bunu senin r�z�n i�in yapt� isem, bizi bu ta�tan kurtar! Bundan sonra ta� tamamen araland� ve onlar da oradan kurtuldular.

ANNE-BABA

Toplum yap�s�n�n temeli olan ailenin kurucular� ve en �nemli iki unsuru.
Allah'�n insanlardan korunmas�n� istedi�i be� kutsal �eyden biri de, neslin devam�d�r. Neslin devam�n� Allah (c.c.), canl�lar�n kabiliyet ve yap�lar�na g�re belli kanunlara ba�lam��t�r. Neslini devam ettirebilmek i�in en b�y�k zorluklarla kar��la�an canl� da insano�ludur. �nsan, canl�lar�n en g��l�s� olmas�na ra�men, do�du�u anda en zay�f olanlar�n ba��nda gelir. Baz� hayvan yavrular� do�umdan hemen sonra, bir k�sm� da k�sa bir zaman sonra aya�a kalkabildi�i, ihtiya�lar�n� gidermeye ba�layabildi�i h�lde insano�lu ancak, do�umundan y�llar sonra bu seviyeye gelebilir. Neslin devam edebilmesi i�in b�t�n bu zorluklar� �eken ana babalard�r. Anne, yavrusunu dokuz ay karn�nda ta��r, hamilelik s�resince pek �ok g��l�kle kar��la��r, hayat� tehlikeleri de g�ze alarak �ocu�unu do�urur. Hi� bir �eye g�c� yetmeyen bebe�ini b�y�tmek i�in, uykusundan, istirahatinden, s�hhatinden feragat eder. Nitekim Cen�b-� Allah ��yle buyurur:
"Biz, insana, ana-babas�na iyilikte bulunmay� tavsiye ettik. �zellikle de ******* tasviye ederiz ki, o, kat kat zaafa d��erek ona hamile kalm��, emzirmesi de tam iki sene s�rm��t�r. Binaenaleyh; bana ve ana-babana ��kret. " (Lokman, 31/14). Aile ve �ocu�un ihtiya�lar�n� temin etmek i�in baba y�lmadan, usanmadan �al��r, yemez yedirir, giymez giydirir. �ocu�un bir yeri a�r�sa, onlar daha fazla rahats�z olurlar. �ocuklar�n�n rahat�n� kendi rahatlar�na tercih ederler. Bu zahmetli me�gale, de�i�ik safha ve �ekillerde olmak �zere yirmi otuz y�l devam eder. Hatta, ana-baban�n �ocu�una g�sterdikleri ilgi hayat boyu s�rer gider.
Allah'�n, ana-baba ve �ocuklar aras�nda yaratt�� sevgi ve sayg�dan kaynaklanan i�te bu hak-g�rev ili�kisi, insan neslinin yozla�madan, s�hhatli ve sa�lam bir �ekilde devam edebilmesinin ve vazge�ilmez bir �art�d�r.
Ana-baban�n �ocuklar �zerindeki haklar�n� ��yle s�ralayabiliriz:
1. �taat (sayg�): �ocuklar�n ana-babalar�na kar�� en �nemli g�revleri onlara itaat etmek, yap�lmas� haram olmayan isteklerini yerine getirmektir. Cen�b-� Allah ��yle buyurur: "Biz insana, ana-babas�na iyilik yapmas�n� tavsiye ettik. Bununla beraber, hakk�nda bilgi sahibi olmad��n (ilah tan�mad��n) bir �eyi bana ortak ko�man i�in sana emrederlerse, art�k onlara bu hususta itaat etme." (el- Ankeb�t, 29/8) Bu ayet ashabtan Sa'd b. Ebi Vakk�s hakk�nda nazil olmu�tur. Hz. Sa'd olay� ��yle anlatmaktad�r: "Ben anneme h�rmet ve itaat eden bir �ocuktum, m�sl�man olunca annem bana:
-Sa'd! bu yapt��n nedir? Ya sen bu yeni dinini b�rak�rs�n, yahut da ben yemem i�mem ve sonunda �l�r�m. Sen de benim y�z�mden; "anas�n�n katili!" diye ay�plan�rs�n, dedi. Ben; "Anneci�im b�yle yapma. �yi bil ki, ben bu dini b�rakmam!" dedim. Ve iki g�n iki gece bekledim. Kad�n ne yedi, ne i�ti. Bunun �zerine:
"-Vallahi anne, iyi bil ki, senin y�z can�n olsa da bunlar birer birer ��ksa, ben bu dinimi yine b�rakmam. Art�k ister ye, ister yeme" dedim. Bu azmimi g�r�nce annem bu direnmesinden vazge�ti. Bunun �zerine yukar�daki ayet-i ker�me nazil oldu. (Tecr�d-i Sar�h Terc�mesi, XII, 121 ) .
Peygamber Efendimiz de bir hadislerinde: "Allah size, annelerinize itaatsizli�i... Haram k�ld�." (Buh�r�, Edeb, 4).
Yukar�da zikredilen ayet ve hadislerden de anla��laca�� gibi ana-babalar�n istek ve arzular�n� yerine getirmek, onlara kar�� kmamak Allah'�n emridir. Ancak, ana-baba �ocu�undan Allah'a kar�� gelmesini, O'nu ink�r etmesini, farz k�ld�� bir �eyi yapmamas�n�, haram k�ld�� eyleri yapmas�n� emrederse; onlar�n bu istekleri yerine getirilmez. ��nk� Allah'a isyan olan hususta, ana-baba da olsa, insanlara itaat edilmez.
2. Ana-babaya iyi davranmak. Allah'u Te�l� Kur'an-� Ker�m'de, insan�n kimlere kar�� g�revleri oldu�unu s�ralarken ��yle buyurur:
"Y�ce Rabb'�n ��yle emretti; Yaln�z Allah'a ibadet edeceksiniz, ana-babalar�n�za iyilik yapacaks�n�z. �ayet bunlardan biri veya her ikisi senin yan�nda ihtiyarlarsa sak�n onlara "�f " dahi deme, y�zlerine ba��rma, onlara tatl� s�z s�yle. Onlara, merhamet belirtisi olarak tevazu kanad�n� a� da, "Ya Rab, k��kl��mde bana �efkat g�sterdikleri gibi, sen de onlara merhamet et" de "(el-isr�, 17/23-24)
Peygamber Efendimiz de "kime iyilik yapay�m?" diye �� defa soran bir sahabiye, �� defas�nda da, "annene" cevab�n� verdikten sonra d�rd�nc� soruda, babas�na iyilik yapmas� gerekti�ini s�ylemi�tir. (Buh�r�, Edeb, 2; M�slim, Birr, 1).
Ana-baba, �ocuklar�na yeteri kadar iyilik yapmam�� olsalar, hatta baz� zararlar� dokunmu� olsa da, �ocuklar, onlara yine de iyi davranmak mecburiyetindedir. ��nk� insanlar ya�land�k�a �ocukla��r. �ocuklu�umuzdaki yanl�� ve zararl� davran��lar�m�z� g�ler y�zle kar��layanlar bize muhta� duruma gelince onlara, bize yapt�klar� gibi iyi davranmam�z ayn� zamanda bir ��kran borcudur.
3. Madd� ihtiya�lar�n� gidermek. Ya�lan�p kendi ihtiya�lar�n� temin edemez h�le gelince ana-babalar�n b�t�n ihtiya�lar�n� temin etmek �ocuklar�n g�revidir. Bu g�rev sadece ahl�k� olmay�p, hukuken de vard�r. Bu g�revini yerine getirmeyen kimse �sl�m� y�netim taraf�ndan buna zorlan�r. Allah bu g�revi evl�tlara y�klemektedir: "Ey Peygamber! Sana ne sarfedeceklerini soruyorlar. De ki, sarfedece�iniz mal ana-baba, akrabalar, yetimler, d��k�nler ve yolcular i�indir. Yapt��n�z her iyili�i Allah bilir. " (el-Bakara, 2/215).
Ashab-� Kir�m'dan Ebu'd-Derd� Hz. Peygamber'in (s.a.s.) kendisine dokuz �nemli �ey tavsiye etti�ini, bunlardan birinin de; ana-baba da dahil olmak �zere aile fertlerinin ihtiya�lar�n� kar��lamak oldu�unu belirtir. (Buh�r�, el-Edeb�'l-M�fred, 9) Yine Peygamberimiz, cihada kat�lmak isteyen bir sahabiyi, ihtiya�lar�ndan dolay�, ana-babas�n�n yan�na g�ndermi�tir. (Buh�r�, el-Edebu'l-M�fred, 9).
4. Sayg�s�zl�k etmemek. �sl�m �mmetinin prensibi b�y�klere sayg�, k��klere sevgidir. Sayg�ya en l�y�k olanlar, sayg�da kusur etmeyi dahi akl�m�zdan ge�irmememiz gerekenler de ana-babalar�m�zd�r. Bir g�n Peygamberimiz (s.a.s.) ashab�na;
-"Size, b�y�k g�nahlar�n en b�y��n� bildireyim mi?" diye �� defa sordu. �� defas�nda da "evet bildir, Ey Allah'�n Resul�" diyen-ashab-� kir�ma bunlar�n s�ras�yla; "Allah'a ortak ko�mak, ana-babaya kar�� gelmek, haks�z yere adam �ld�rmek ve yalan s�ylemek" oldu�unu belirtir. (Buh�r�, Edeb, 6).
"Ana-babam� a�lar h�lde terkederek, hicret etmek �zere senin emrini almaya geldim" diyen bir sahabiye Peygamberimiz (s.a.s.):
-"Onlara d�n, nas�l a�latt�nsa onlar� �ylece g�ld�r, sevindir" der ve hen�z m�sl�man dah� olmayan ana-babas�n�n yan�na g�nderir.
5. R�zalar�n� almak. �nsan�n d�nyadaki en b�y�k g�revi ��phesiz ki, Allah'�n r�zas�n� kazanmakt�r. Bundan hemen sonra r�zas�n� almam�z gerekenler ise, ana-babalar�m�zd�r. ��nk�, yukar�da ge�en ayetlerde de g�r�ld�� gibi Allah'u Te�l�, kendisine ibadetten hemen sonra ebeveyne iyili�i emretmi� , Peygamberimiz de (s.a.s.): "Allah'�n r�zas�, baban�n r�zas�nda, gazab� da gazab�ndad�r" (Buh�r�, el-Edeb�'l-M�fred, 1; Tirmiz�, Birr, 3) buyurmu�tur. �yilik yapmada babadan �nce gelen annenin durumu da, tabii ki b�yledir.
Peygamberimiz (s.a.s.) �ok �fkeli bir �ekilde �� defa, "Yaz�klar olsun o kimseye " dedi�inde Ashab-� Kiram; "Kimdir o? Ey Allah'�n Resul�! " diye sorunca;
"Ana-babas� veya bunlardan birisi yan�nda ihtiyarlad�� h�lde, Cennet'e giremeyip Cehennem'i boylayan kimse" der. (M�slim, Birr, 9).
Abdullah b. Amr b. el-�s'�n anlatt��na g�re, bir adam peygamberimiz (s.a.s.)'e gelerek cihada gitmek i�in izin istedi. Peygamberimiz de ona; "Annen baban sa� m�d�r?" diye sordu. Adam: "Evet", deyince Resulullah (s.a.s.): "O h�lde sen �nce onlar�n r�zas�n� almaya �al��, " buyurarak ona bu g�revini hat�rlatt�. (Tecrid-i Sarih Terc�mesi, VIII, 377).
6. K�t� s�z s�ylememek. Onlar� incitecek her t�r k�t� s�z ve davran��tan ka��nmak gerekir. Bu k�t� davran��lar�n ebeveyne do�rudan yap�lmas� haram oldu�u gibi, onlara k�t� s�z s�ylenmesine sebep olmak da haramd�r. Cen�b-� Allah'�n, "Onlara �f dah� demeyin" yasa�� yan�nda Peygamberimizin �u hadis-i �er�fi de �ok dikkat �ekicidir:
"Bir kimsenin ana-babas�na s�vmesi b�y�k g�nahlardand�r".
-Ashab-� Kir�m: "Bir kimse ebeveynine nas�l s�ver?" deyince,
-Efendimiz (s.a.s.): "Biri ba�kas�na k�t� bir s�z s�yler, o da tutar bunun ebeveynine s�ver" diye cevap verdi. (Buh�r�, Edeb, 4).
7. �ld�klerinde hay�rla anmak, dua etmek. Ana-baba �lmekle onlara kar�� olan sorumluluklar bitmez. Onlar�n temiz hat�ralar�n� devam ettirmek gerekir. �nsanlar� insan yapan da bir bak�ma, nesilden nesile miras olarak intikal eden bu g�zel duygu ve hat�ralard�r. Peygamberimizin; "Sevgi, ver�set yoluyla kazan�l�r" (Buh�r�, el-Edeb�'l-M�fred, 22) had�si de bu ger�e�i ifade etmektedir. B�ylece, nine ve dedelerle torunlar aras�nda bir sevgi ba�� kurulmu� olur. Onlar� hay�rla anmak, ba��lanmalar� i�in dua etmek, Allah'u Te�l�'n�n Kur'an-� Ker�m'de bize ��retti�i dualardand�r; "Ey Rabbimiz! �nsanlar�n hesaba �ekilece�i k�yamet g�n�nde beni, annemi, babam� ve b�t�n m�minleri ba��la. " (�brahim, 14/41 ) .
Bir sahab�; "�l�mlerinden sonra da ebeveynim i�in yapmam gereken bir iyilik var m�?" diye sorunca Peygamberimiz (s.a.s.) ��yle buyurdu:
"Evet d�rt haslet vard�r:
Onlara hay�r duada bulunmak ve Allah'tan, ba��lanmalar�n� dilemek. Varsa vasiyetlerini yerine getirmek. Dostlar�yla ili�kiyi devam ettirip ikramda bulunmak. Akrabalar�yla ili�kiyi devam ettirmek ki, senin b�t�n akrabalar�n ancak onlar vas�tas�yla varolmu�tur. (Buh�r�, el-Edeb�'lM�fred, 19)
�l�mlerinden sonra yap�lacak duan�n ebeveyne faydas�n� Peygamberimiz (s.a.s.) ��yle dile getirir: "�nsan �l�nce amel defteri kapan�r. Ancak �u �� eyle sevab� devam eder: Sadaka-� c�riye, insanlar�n faydalanaca�� bir ilim ve arkas�ndan hay�r dua eden bir evl�t" (Buh�r�, et-Edeb�'l-M�fred, 19).
Ayr�ca onlara kar�� iyi, g�zel olan her davran��ta bulunmak, k�t�, �irkin her hareketten de sak�nmak, onlara kar�� olan g�revlerimizdendir.
Hayatta ve �ld�kten sonra ebeveynine kar�� g�revlerini yerine getiren, onlar� memnun edip hay�r dualar�n� alan kimse, d�nya ve ahiretin en b�y�k mutluluklar�ndan birini kazanm�� olur. ��nk� Peygamberimiz (s.a.s.) b�ylelerinin bereketli uzun bir �mre sahip olacaklar�n�, ebeveynin kendileri i�in yapacaklar� dualar�n Allah taraf�ndan mutlaka kabul edilece�ini ve Cennet'i kazanacaklar�n� m�jdelemektedir .
Hz. Peygamber (s.a.s.) �ocuklar�n ebeveynlerine kar�� sorumluluklar�n�n ne kadar b�y�k oldu�unu ��yle dile getirmektedir:
"�ocuk, hi� bir iyilikle baban�n hakk�n� �deyemez. Ancak onu k�le olmu� bir vaziyette bulur da sat�n alarak h�rriyetine kavu�turursa hakk�n� �der." (Buh�r�, el-Edeb�'l-M�fred, 6)
�zerimizde bu kadar �ok emek ve haklar� olan anne ve babalar�m�z� sevmek ve onlar�n sevgisini ba�ka �eylerle de�i�memek en �nemli ahlak� g�revlerimiz aras�ndad�r. Bu g�rev, hayatta iken onlara kar�� h�rmet, �efkat ve merhamet g�stermekle kendilerini ho�nut etmeye �al��makla yerine getirilir. Ger�ek anne-baba sevgisinin, "annemi, babam� seviyorum", demekten ibaret olmad��n�, onlara kar�� madd�-manev� her t�rl� g�revin yerine getirilerek bu sevginin ispat edilebilece�ini unutmamam�z gerekir.
B�reyt'den rivayet edilen bir had�s-i �erifte; adam�n biri K�'be'yi tavaf ederken annesini omzunda ta��yarak tavaf ettirmi� Resulullah'�n yan�na gelerek:
"-Hakk�n� �dedim mi?" diye sormu�. Resulallah buyurmu�lar ki:
"-Hay�r, sana hamile iken al�p verdi�i bir nefesin hakk� bile de�il."
Bu �efkat dolu tasvirin, insanlar� anne babalar�na te�ekk�re y�neltti�i olduk�a a��kt�r.
Abdullah b. Mes'ud (r.a.) Hz. Peygamber (s.a.s.)'e sordu:
"-Ya Resulullah, amellerin hangisi daha �st�nd�r?" Resulullah:
"- Vaktinde k�l�nan namaz" buyurdular.
Abdullah b. Mes'ud diyor ki tekrar sordum:
"-Sonra hangisidir?"
"-Anne-babaya iyiliktir" diye cevapland�rd�lar.
"-Sonra hangisidir?" dedim.
"-Allah yolunda sava�makt�r. " diye buyurdular.
H�l�sa anneye ve babaya her t�rl� ikram ve ihsanda bulunmak, onlar�n ihtiyac� oldu�u takdirde b�t�n madd� ihtiya�lar�n� gidermek, onlara "�f" bile dememek, onlara kar�� daima tatl� dilli olmak, en g�zel tav�r ve davran��larla kar��l�k verip en ufak bir �ekilde onlar� �zmemek b�kk�nl�� ifade edebilecek bir tav�r tak�nmamak gerekir. G�n�llerini k�racak en k��k bir s�zden bile ka��nmak, her hususta r�zalar�n� kazanma�a �al��mak, onlar� kendisinden memnun etmek, ya�land�klar�nda onlar�n her t�rl� hizmetine ko�mak, hastal�k anlar�nda tedav� ve bak�mlar�n� yapt�rmak �ocuklar�n g�revidir. Hasta veya yatalak h�llerinde onlar�n hizmetlerinde bulunmak Cennet'in kap�lar�n� aralayan bir davran��t�r .

Evl�d�n, ana-baba �zerinde haklar� vard�r. Baz�lar� ��yledir:

1- �leride, �ocuk annesiyle k�t�lenmemesi i�in, evl�d�na anne olacak k�z�, iyi yerden se�melidir. S�liha olmas�na dikkat etmelidir! Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:

(Kad�n, mal�, g�zelli�i, as�leti ve dindarl�� i�in nik�h edilir. Sen dindar olan� se� ki, madd� ve ma'nev� ni'mete kavu�as�n!) [Buh�r�]

(Kad�n� g�zelli�i i�in alma, g�zelli�i onu hel�ke s�r�kleyebilir. S�rf mal� i�in de alma, mal� onu zarara sokabilir. Dindar olanla evlen!) [�bni M�ce]

2- �ocu�a iyi isim koymal�d�r! Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:

(Siz k�y�mette, kendinizin ve baban�z�n ismiyle �a�r�l�rs�n�z. Bu bak�mdan �ocuklara g�zel isim koyunuz!) [Eb� D�vud]

(�ocu�u g�zel terbiye etmek ve ona g�zel bir isim koymak, evl�d�n babas� �zerindeki haklar�ndand�r.) [Beyhek�]

(ALLAH� te�l�n�n indinde isimlerin en sevgili olan� Abdullah ve Abdurrahman'd�r.) [M�slim]

(�� o�lu olup da, birine benim ismimi vermiyen, c�hillik etmi� olur.) [Taber�n�]

(MUHAMMED ismi verdi�iniz �ocu�a kar�� h�rmetli olun, toplant�larda ona yer verin ve hi� bir �ekilde onu azarlamay�n!) [Hat�b]

(MUHAMMED isimli kimseyi hakir g�rmeyin, onu mahr�m etmeyin! MUHAMMED isimli kimsenin bulundu�u bir evde veya bir yerde bereket vard�r.) [Deylem�]

(ALLAH� te�l� buyurur ki: �smi, Ahmed, MUHAMMED, Mahm�d gibi hab�bimin isminden olan m�'mine az�b etmekten hay� ederim.) [R.N�sih�n]

[Ecd�d�m�z, MUHAMMED ismine h�rmetsizlik olmas�n diye Mehmed ismi koymu�lard�r.]

�ocu�a Re�id, Emin gibi �v�c� isimler koymak c�iz ise de koymamak iyi olur. ��nk� b�yle isimleri s�yliyerek, o isim s�hibine hakaret etmek, isme de hakaret olur. Mesel� Tembel Emin yerine, bu �ocuk tembeldir demelidir. (�ir'a)

K�yamet g�n� g�nahlar�, sev�blar�ndan daha �ok olan bir kimse, Cehenneme g�t�r�l�r. ALLAH� te�l�, Cebr�il aleyhissel�ma buyurur:

-Y� Cebr�il, bu kimseye sor ki, hayat�nda hi�bir �limin sohbetinde bulundu mu?

Cebr�il aleyhissel�m, o kimseye sorar. O da, (Ne yaz�k ki, hi� bir �limle bir arada bulunmad�m) der. ALLAH� te�l�, tekrar buyurur.

- Y� Cebr�il, bu kula sor ki, hi�bir �limi ilminden dolay� sevdi mi?

Cebr�il aleyhissel�m, ona sorar. O da, (Hay�r sevdi�im bir �lim yoktu) der.

ALLAH� te�l� buyurur ki:

- Y� Cebr�il, bu kimse, tes�d�fen de olsa bir �limle yemek yemi� midir?

Cebr�il aleyhissel�m sorar. O kimse de (Hay�r hi� bir �limle bir sofrada bulunmad�m) der. ALLAH� te�l� buyurur ki:

- Y� Cebr�il, bu kulun ismi, bir �limin ismine benziyor mu?

Cebr�il aleyhissel�m sorar. O kimse de (Hay�r ismim hi�bir �limin ismine benzemiyor) der. ALLAH� et�l� buyurur ki:

- Bu kulumu Cennete g�t�r�n. ��nk� o, �limi seven bir kimseyi severdi. (El-Env�r)

G�r�ld�� gibi, ismi bir �limin ismine benzemek, hatt� �limi seven kimseyi sevmek bile insan�n kurtulu�una sebep olmaktad�r. Tabi� her �eyden �nce m�'min olmak �art� vard�r. M�'min olmad�ktan sonra g�zel ismin ve hi� bir ib�detin k�ymeti olmaz.

E�er bir kimsenin ismi k�t� ise, bunu de�i�tirmelidir! Had�s-i �er�fte (K�t� ismi olan bunu g�zel isme �evirsin) buyuruldu. (Ber�ka)

Avrupa'da ba'z� gen�ler kendilerine k�fir ismi tak�yorlarm�� m�m-� Rabb�n� hazretleri buyuruyor ki: (Bir m�sl�man�n, bir k�fir ismini almaktan, korkun� arslanlardan ka�maktan daha �ok ka�mas� l�z�md�r. Bu isimlerin s�hibleri, ALLAH� te�l�n�n d��manlar�d�r. Had�s-i �er�fte (K�t� zan alt�nda kal�nacak yerlerden ka��n�z) buyuruldu. Dinsizlik al�meti olan ve bu zann� uyand�ran isimleri koymaktan, [s�zleri s�ylemekten ve al�metleri kullanmaktan ve i�leri yapmaktan] ka��nmak her m�sl�man�n vaz�fesidir.) [M�j. Mekt�blar]

Ana-baban�n �ocuklar �zerindeki haklar�n� ��yle s�ralayabiliriz:

1. �taat (sayg�):
�ocuklar�n ana-babalar�na kar�� en �nemli g�revleri onlara itaat etmek, yap�lmas� haram olmayan isteklerini yerine getirmektir. Cen�b-� Allah ��yle buyurur: "Biz insana, ana-babas�na iyilik yapmas�n� tavsiye ettik. Bununla beraber, hakk�nda bilgi sahibi olmad��n (ilah tan�mad��n) bir �eyi bana ortak ko�man i�in sana emrederlerse, art�k onlara bu hususta itaat etme." (el- Ankeb�t, 29/8)

Yukar�da zikredilen ayette anla��laca�� gibi ana-babalar�n istek ve arzular�n� yerine getirmek, onlara kar�� kmamak Allah'�n emridir. Ancak, ana-baba �ocu�undan Allah'a kar�� gelmesini, O'nu ink�r etmesini, farz k�ld�� bir �eyi yapmamas�n�, haram k�ld�� eyleri yapmas�n� emrederse; onlar�n bu istekleri yerine getirilmez. ��nk� Allah'a isyan olan hususta, ana-baba da olsa, insanlara itaat edilmez.

2. Ana-babaya iyi davranmak. Allah'u Te�l� Kur'an-� Ker�m'de, insan�n kimlere kar�� g�revleri oldu�unu s�ralarken ��yle buyurur:

"Y�ce Rabb'�n ��yle emretti; Yaln�z Allah'a ibadet edeceksiniz, ana-babalar�n�za iyilik yapacaks�n�z. �ayet bunlardan biri veya her ikisi senin yan�nda ihtiyarlarsa sak�n onlara "�f " dahi deme, y�zlerine ba��rma, onlara tatl� s�z s�yle. Onlara, merhamet belirtisi olarak tevazu kanad�n� a� da, "Ya Rab, k��kl��mde bana �efkat g�sterdikleri gibi, sen de onlara merhamet et" de "(el-isr�, 17/23-24)

Peygamber Efendimiz de "kime iyilik yapay�m?" diye �� defa soran bir sahabiye, �� defas�nda da, "annene" cevab�n� verdikten sonra d�rd�nc� soruda, babas�na iyilik yapmas� gerekti�ini s�ylemi�tir. (Buh�r�, Edeb, 2; M�slim, Birr, 1).

Ana-baba, �ocuklar�na yeteri kadar iyilik yapmam�� olsalar, hatta baz� zararlar� dokunmu� olsa da, �ocuklar, onlara yine de iyi davranmak mecburiyetindedir. ��nk� insanlar ya�land�k�a �ocukla��r. �ocuklu�umuzdaki yanl�� ve zararl� davran��lar�m�z� g�ler y�zle kar��layanlar bize muhta� duruma gelince onlara, bize yapt�klar� gibi iyi davranmam�z ayn� zamanda bir ��kran borcudur.

3. Madd� ihtiya�lar�n� gidermek. Ya�lan�p kendi ihtiya�lar�n� temin edemez h�le gelince ana-babalar�n b�t�n ihtiya�lar�n� temin etmek �ocuklar�n g�revidir. Bu g�rev sadece ahl�k� olmay�p, hukuken de vard�r. Bu g�revini yerine getirmeyen kimse �sl�m� y�netim taraf�ndan buna zorlan�r. Allah bu g�revi evl�tlara y�klemektedir: "Ey Peygamber! Sana ne sarfedeceklerini soruyorlar. De ki, sarfedece�iniz mal ana-baba, akrabalar, yetimler, d��k�nler ve yolcular i�indir. Yapt��n�z her iyili�i Allah bilir. " (el-Bakara, 2/215).

Ashab-� Kir�m'dan Ebu'd-Derd� Hz. Peygamber'in (s.a.s.) kendisine dokuz �nemli �ey tavsiye etti�ini, bunlardan birinin de; ana-baba da dahil olmak �zere aile fertlerinin ihtiya�lar�n� kar��lamak oldu�unu belirtir. (Buh�r�, el-Edeb�'l-M�fred, 9) Yine Peygamberimiz, cihada kat�lmak isteyen bir sahabiyi, ihtiya�lar�ndan dolay�, ana-babas�n�n yan�na g�ndermi�tir. (Buh�r�, el-Edebu'l-M�fred, 9).

4. Sayg�s�zl�k etmemek. �sl�m �mmetinin prensibi b�y�klere sayg�, k��klere sevgidir. Sayg�ya en l�y�k olanlar, sayg�da kusur etmeyi dahi akl�m�zdan ge�irmememiz gerekenler de ana-babalar�m�zd�r. Bir g�n Peygamberimiz (s.a.s.) ashab�na;

-"Size, b�y�k g�nahlar�n en b�y��n� bildireyim mi?" diye �� defa sordu. �� defas�nda da "evet bildir, Ey Allah'�n Resul�" diyen-ashab-� kir�ma bunlar�n s�ras�yla; "Allah'a ortak ko�mak, ana-babaya kar�� gelmek, haks�z yere adam �ld�rmek ve yalan s�ylemek" oldu�unu belirtir. (Buh�r�, Edeb, 6).

5. R�zalar�n� almak.
�nsan�n d�nyadaki en b�y�k g�revi ��phesiz ki, Allah'�n r�zas�n� kazanmakt�r. Bundan hemen sonra r�zas�n� almam�z gerekenler ise, ana-babalar�m�zd�r. ��nk�, yukar�da ge�en ayetlerde de g�r�ld�� gibi Allah'u Te�l�, kendisine ibadetten hemen sonra ebeveyne iyili�i emretmi� , Peygamberimiz de (s.a.s.): "Allah'�n r�zas�, baban�n r�zas�nda, gazab� da gazab�ndad�r" (Buh�r�, el-Edeb�'l-M�fred, 1; Tirmiz�, Birr, 3) buyurmu�tur. �yilik yapmada babadan �nce gelen annenin durumu da, tabii ki b�yledir.

Peygamberimiz (s.a.s.) �ok �fkeli bir �ekilde �� defa, "Yaz�klar olsun o kimseye " dedi�inde Ashab-� Kiram; "Kimdir o? Ey Allah'�n Resul�! " diye sorunca;

"Ana-babas� veya bunlardan birisi yan�nda ihtiyarlad�� h�lde, Cennet'e giremeyip Cehennem'i boylayan kimse" der. (M�slim, Birr, 9).

6. K�t� s�z s�ylememek. Onlar� incitecek her t�r k�t� s�z ve davran��tan ka��nmak gerekir. Bu k�t� davran��lar�n ebeveyne do�rudan yap�lmas� haram oldu�u gibi, onlara k�t� s�z s�ylenmesine sebep olmak da haramd�r. Cen�b-� Allah'�n, "Onlara �f dah� demeyin" yasa�� yan�nda Peygamberimizin �u hadis-i �er�fi de �ok dikkat �ekicidir:

"Bir kimsenin ana-babas�na s�vmesi b�y�k g�nahlardand�r".

-Ashab-� Kir�m: "Bir kimse ebeveynine nas�l s�ver?" deyince,

-Efendimiz (s.a.s.): "Biri ba�kas�na k�t� bir s�z s�yler, o da tutar bunun ebeveynine s�ver" diye cevap verdi. (Buh�r�, Edeb, 4).

7. �ld�klerinde hay�rla anmak, dua etmek. Ana-baba �lmekle onlara kar�� olan sorumluluklar bitmez. Onlar�n temiz hat�ralar�n� devam ettirmek gerekir. �nsanlar� insan yapan da bir bak�ma, nesilden nesile miras olarak intikal eden bu g�zel duygu ve hat�ralard�r. Peygamberimizin; "Sevgi, ver�set yoluyla kazan�l�r" (Buh�r�, el-Edeb�'l-M�fred, 22) had�si de bu ger�e�i ifade etmektedir. B�ylece, nine ve dedelerle torunlar aras�nda bir sevgi ba�� kurulmu� olur. Onlar� hay�rla anmak, ba��lanmalar� i�in dua etmek, Allah'u Te�l�'n�n Kur'an-� Ker�m'de bize ��retti�i dualardand�r; "Ey Rabbimiz! �nsanlar�n hesaba �ekilece�i k�yamet g�n�nde beni, annemi, babam� ve b�t�n m�minleri ba��la. " (�brahim, 14/41 ) .

Bir sahab�; "�l�mlerinden sonra da ebeveynim i�in yapmam gereken bir iyilik var m�?" diye sorunca Peygamberimiz (s.a.s.) ��yle buyurdu:

"Evet d�rt haslet vard�r:

Onlara hay�r duada bulunmak ve Allah'tan, ba��lanmalar�n� dilemek. Varsa vasiyetlerini yerine getirmek. Dostlar�yla ili�kiyi devam ettirip ikramda bulunmak. Akrabalar�yla ili�kiyi devam ettirmek ki, senin b�t�n akrabalar�n ancak onlar vas�tas�yla varolmu�tur. (Buh�r�, el-Edeb�'lM�fred, 19)

�l�mlerinden sonra yap�lacak duan�n ebeveyne faydas�n� Peygamberimiz (s.a.s.) ��yle dile getirir: "�nsan �l�nce amel defteri kapan�r. Ancak �u �� eyle sevab� devam eder: Sadaka-� c�riye, insanlar�n faydalanaca�� bir ilim ve arkas�ndan hay�r dua eden bir evl�t" (Buh�r�, et-Edeb�'l-M�fred, 19).

Ayr�ca onlara kar�� iyi, g�zel olan her davran��ta bulunmak, k�t�, �irkin her hareketten de sak�nmak, onlara kar�� olan g�revlerimizdendir.

Hayatta ve �ld�kten sonra ebeveynine kar�� g�revlerini yerine getiren, onlar� memnun edip hay�r dualar�n� alan kimse, d�nya ve ahiretin en b�y�k mutluluklar�ndan birini kazanm�� olur. ��nk� Peygamberimiz (s.a.s.) b�ylelerinin bereketli uzun bir �mre sahip olacaklar�n�, ebeveynin kendileri i�in yapacaklar� dualar�n Allah taraf�ndan mutlaka kabul edilece�ini ve Cennet'i kazanacaklar�n� m�jdelemektedir .

Hz. Peygamber (s.a.s.) �ocuklar�n ebeveynlerine kar�� sorumluluklar�n�n ne kadar b�y�k oldu�unu ��yle dile getirmektedir:

"�ocuk, hi� bir iyilikle baban�n hakk�n� �deyemez. Ancak onu k�le olmu� bir vaziyette bulur da sat�n alarak h�rriyetine kavu�turursa hakk�n� �der." (Buh�r�, el-Edeb�'l-M�fred, 6)

Abdullah b. Mes'ud (r.a.) Hz. Peygamber (s.a.s.)'e sordu:

"-Ya Resulullah, amellerin hangisi daha �st�nd�r?" Resulullah:

"- Vaktinde k�l�nan namaz" buyurdular.

Abdullah b. Mes'ud diyor ki tekrar sordum:

"-Sonra hangisidir?"

"-Anne-babaya iyiliktir" diye cevapland�rd�lar.

"-Sonra hangisidir?" dedim.

"-Allah yolunda sava�makt�r. " diye buyurdular.

H�l�sa anneye ve babaya her t�rl� ikram ve ihsanda bulunmak, onlar�n ihtiyac� oldu�u takdirde b�t�n madd� ihtiya�lar�n� gidermek, onlara "�f" bile dememek, onlara kar�� daima tatl� dilli olmak, en g�zel tav�r ve davran��larla kar��l�k verip en ufak bir �ekilde onlar� �zmemek b�kk�nl�� ifade edebilecek bir tav�r tak�nmamak gerekir. G�n�llerini k�racak en k��k bir s�zden bile ka��nmak, her hususta r�zalar�n� kazanma�a �al��mak, onlar� kendisinden memnun etmek, ya�land�klar�nda onlar�n her t�rl� hizmetine ko�mak, hastal�k anlar�nda tedav� ve bak�mlar�n� yapt�rmak �ocuklar�n g�revidir. Hasta veya yatalak h�llerinde onlar�n hizmetlerinde bulunmak Cennet'in kap�lar�n� aralayan bir davran��t�r .

Evlad hakk�

1- Bir kimse, �ocu�u oldu�u vakit m�jdelenince onu bir nimet bilip, Allah'a hamd etmeli, Hadis-i �erifte: "Evlad kokusu, Cennet kokusudur." "Evlad d�nyada nur, ahirette s�rurdur", buyurulmu�tur. �ocu�u beyaz elbiselere sarmal�. �ocu�un a�lamas�ndan, anas� ve babas� �z�lmemelidirler. ��nk�, a�lamas�, anas�na bbas�na tesbih, tehlil, dua ve isti�far olur. Bir hadis-i �erifte: "M�'minin evlad� d�rt ay "La ilahe illallah", d�rt ay "Muhammed�r Resulullah", d�rt ay "Ya Allah! Beni, anne ve babam� ma�firet et" der.
Erkek �ocuk olunca sevinip de, k�z olunca �z�lmek yersizdir. ��nk�, bunlar�n hangisinin daha hay�rl� olaca��n� Alla'tan ba�ka kimse bilemez. Aksine olarak, k�z �ocu�unda daha fazla memnuniyet g�stermek laz�md�r. Zira, Kur'an-� Kerim'de Allah� te�l�, �ocuktan bahsederken, k�z �ocu�unu takdim ederek, mealen ��yle buyurmu�tur: "Allah, diledi�ine k�z, diledi�ine erkek evlad verir." Bu ayet-i kerime, k�z �ocu�unun erkek evladdan hay�rl oldu�una delalet eder.
Bir hadis-i �erifte ��yle buyurulmu�tur: "Bir kimsenin bir k�z evlad� olsa da, onu �slam adab� ile terbiye etse ve Allah'�n kendisine verdi�i nimetlerle b�y�tse, Allah� te�l�, o ki�iyi Cehennem ate�inden korur." "Bir kimsenin �� k�z� olup da, onlar� besler, merhamet eder, terbiye ederse, Cennet on vacib olur."
K�z�n� ve k�zkarde�ini besleyenler hakk�nda ��yle buyurulmu�tur: "Bir kimsenin bir k�z� ve iki k�zkarde�i olup, onlara ihsanda bulunursa, Cennet'te ben onunla beraber olurum."
Resulullah aleyhisselam, bunu s�ylerken �ehadet parma�� ile orta parma��n� g�stermi�tir; yak�n olaca��ndan kinayedir. Di�er hadis-i �erifte: "Birinin, �� k�z� ile �� k�zkarde�i olur da onlar�n ezalar�na sabrederse, Allah� te�l� o kimseyi Cennet-i alaya (en y�ksek makama) ula�t�r�r", buyurunca, bir adam: "Ya Resulallah! �ki k�z� olsa da Cennet'e girer mi?" dedi. Resulullah aleyhisselam: "Bir olsa da yine Cennet'e girer" buyurdu.
2- �ocuk d�nyaya gelince, sa� kula��na ezan,sol kula��na ezan okumak. Hz. Peygamber'in aleyhisselam torunu Hz. Hasan d�nyaya geldi�i zaman kula��na ezan okudu�u rivayet edilmi�tir. Bir �ocuk d�nyaya geldi�i zaman sa� kula��na ezan, sol kula��na kamet okunmas�, bu �ocu�a bir �ok fayda sa�lar. Resulullah aleyhisselam bir �ocukla kar��la��nca �u duay� okurdu: "Ya Allah! Bunu hay�rl� ve Allahtan korkanlardan eyle ve onu g�zel bir surette yeti�tir."
Anneler, babalar �ocuklar�n�n y�zlerine bak�nca Sure-i �brahim'deki Hz. �brahim'in aleyhisselam duas� olan �u mealdeki duay� okumal�d�rlar: "Hamd olsun o Allaha ki, bana ihtiyarl�k halimde �smail'i, �shak'� ihsan buyurdu. ��phe yok ki, Rabbim her halde duay� i�itiyor."
3- �ocu�a g�zel isim koymak. ��nk�, k�yamette herkes ismi ile �a��r�lacakt�r. Hadis-i �erifte: "Allah indinde sevgili olan isimler, (Abdullah, Abdurrahman)'d�r" buyurulmu�tur. Mehmed, Ahmed gibi medhi anlatan isimlerle �ocuklara ikramda bulunulmas�; me�ru olmayan (�irkin mana ta��yan) isimlerin de�i�tirilmesi hakk�nda hadisler rivayet edilmi�tir. (�ocuklara kafir isimleri verilmemelidir. Bir de uydurma isimlerden de sak�nmal�d�r. Cengiz, Temu�in, Atilla, Ate�, Alev, �zbay gibi )
4- �ocu�u olan�n bir hafta sonra, ba��ndki t�yleri k�rk�p alt�n veya g�m�� para ile tartarak o paray� fukaraya tasadduk etmesi. ��nk�, Hz. Hasan d�nyaya gelince Resulullah aleyhisselam, k�z� Fat�ma'ya, t�y�n� k�rk�p, o zaman�n parasiyle tartmas�n� ve onu tasadduk etmesini emir buyurdu. Yedinci g�n� s�nnet edilebilir. ��nk�, �ocuk taze iken yaras� �abuk iyile�ir. Yedinci g�n�nden yedi ya��na kadar s�nnet etmek m�stehapt�r.
�mam Muhammed'e g�re, akika kurban� kesmek vacibtir. �mam �afii'ye g�re ise, s�nnettir. Di�er imamlara g�re, m�stehapt�r. Kesilecek kurban, erkek i�in iki koyun, k�z �ocuk i�in bir koyun olmal�d�r. Resulullah aleyhisselam, akikay� keserken �u mealdeki duay� okurdu:
"Ya Allah! Bu filan o�lu filan�n akikas�d�r. Kan�, kan�na; eti, etine; kemi�i, kemi�ine; k�l�, k�l�na; derisi, derisine mukabildir. Ya Rab! Bu akikay� o�lum i�in Cehennem'e feda k�l."
Akikan�n kemiklerini k�rmamal� ve koyunun bir budunu ebe kad�na verip, kalan k�s�mlar�n� fukaraya tasadduk etmelidir. Akikay� yedinci veya ond�rd�nc� g�nde yapmal�, �ocu�un ismini de bu m�ddet i�inde takmal�d�r. �ocuk, Allah taraf�ndan anaya, babaya her hususta temiz olarak verilmi� bir emanettir. Ebeveyn, �ocuklar�n� terbiye hususunda dikkatli davran�rsa, �ocuklar�n� maddi manevi y�ksek mertebelere ��karm�� olurlar.
Aksi takdirde, �ocuklar�n� helake s�r�kleyecekleri gibi, k�yamet g�n�nde kendileri sorumlu olacaklard�r. Hadis-i �erifte rivayet edildi�ine g�re, �ocu�un anas� ve bbas�n�n �zerindeki haklar�ndan biri de kendisine iyi ve g�zel ad takmalar�d�r. �ocu�una d�nyada iyi edep ��retmemek g�naht�r.
�ile efrad�n�, �ocuklar�n� terbiye etmeyip, �slami hususlarda cahil brakan ana ve babadan �ocuklar Allah huzurunda davac� olacaklar ve ��yle diyeceklerdir: "Bizi, anam�z, babam�z cahil b�rakt�. Haram lokma yedirdi. Haram elbise giydirdi. Biz, bunlar� bilmiyorduk. Hakk�m�z� onlardan al."
�nsan�n, evlad�na verdi�i en b�y�k hediye, terbiyedir." Do�an �ocuk, bir s�t anaya verilecekse bunun iyi, ak�ll�, kan� temiz, huyu g�zel, itaatkar bir kad�n olmas� uygun olur. ��nk�, kad�n�n s�t� �ocu�un huyuna tesir eder. Bir hadis-i �erifte: "Evlad, emdi�i s�te g�re hallenir" buyuruluyor. Nitekim, insanlarda yemeklere g�re hal de�i�ikli�i olur. Yani haramdan haramzade olur. Nas�l ki, tohum iyi olursa, ekin de iyi olur. Hadis-i �erifte: "Haramdan �ekinin. ��nk�, haram�n binas� er ge� harab olur" buyurulmu�tur.
�ocu�u ilk defa anas� emzirmelidir. S�nnet olan budur. Sonra, s�t anaya verilir. �ocuk konu�maya ba�lad� m�, evvela kelime-i tevhidi, yani (La ilahe illallah, Muhammed�n Resulullah ) c�mlesini ��retmeli. M�'minun suresinin y�z onalt�nc� ayetini yedi defa, sonra �yete'l-K�rsi'yi, Ha�r suresinin on �� ayetini okutmal�d�r. �ocu�a bunlar� okutmakta �u faydalar vard�r:
�ocukta haya alameti belirir; akl�, anlay��, damarlar� bunlar�n nuru ile ayd�nlan�r ve iyi evlad olur. �ocu�a k��k iken, ��retimesi laz�m gelen hususlar da �unlard�r: Yeme�e besmele ile ba�lamas�n�, sa� eliyle ve �n�nden yemesini, lokmas�n� k��k yapmas�n�, �ok �i�nemesini, elini elbisesine s�rmemesini, �ok yemenin zararl� oldu�unu anlatmak, az yemenin faydas�n� medh etmek, gibi. Ana, baba �ocu�una eski elbise giydirmemeli, baz� a�k maceralar�n�n hususi hallerini ��retmemeli, menk�belerini medh ve hikaye etmemelidir. ��nk�, bunlar�n menk�beleri �ocu�un yoldan ��kmas�na, sefahete d��mesine sebep olur. (�ocuklara zararl� kitaplar� okutmamal�d�r.)
Bu hususta se�ilecek yol, Peygamber'in aleyhisselam s�zlerini, alimlerin, iyi kimselerin hallerini hikaye etmektir ki, bunlar onun kalbine tesir eder, alim olmak veya iyi insanlardan olmak hevesi uyan�r ve onlara kar�� sevgi beslemeye ba�lar.
�ocuk, yaramazl�k yapt��nda onu azarlamamal�, baz� zamanlarda yapt�� k�t�l�� g�rmezlikten gelmelidir. ��nk� her zaman azarlanacak olursa, buna al��r, y�zg�z olur; tehditlerin, azarlamalar�n tesiri kalmaz. Anas� �ocu�u, "Kabahatlerini babana s�ylerim" diye korkutmal�d�r. �ocuklar�n tembel olmamas� i�in yumu�ak yatak �zerine yat�r�lmamas� daha uygun olur. Arkas�n� a�maktan, �abuk y�r�mekten, akran ve emsallerine kar�� elbiseleri ile, yedi�i yemekler ile b�b�rlenmekten, kibirlenmekten kat'iyyetle men etmelidir.
Ba�kas�ndan bir �ey al�nca ona k�z�p, bir daha almamas� i�in �iddetle azarlanmal�d�r ki, b�ylece belki kalbi yumu�ar. K�t� huylar�n fenal�klar�ndan, para ve madde sevgisinin zararlar�ndan bahsetmelidir. Kahvehanelerde oturmaktan, fena meclislere, [tiyatrolara, sinemalara, moda defilelerine, kokteyllere, balolara, plajlara, ��plak g�sterilere] gitmekten men etmeli, insanlar�n yan�nda gerinmekten, esnemekten, parmaklar�n� ��tlatmaktan, �ok konu�maktan, otururken arkas�n� ba�kalar�na �evirmekten, ayak ayak �st�ne koyup oturmaktan, ellerini �enesinin alt�na koymaktan, ba�da� kurup oturmak gibi, edebe ayk�r� hareketlerden men etmelidir.
Bundan ba�ka, yemin etmekten, herkesten evvel s�ze ba�lamaktan �ekinilmesi laz�m geldi�ini ��retmelidir. Kur'an dinleme�e te�vik etmeli, l�zumsuz �eylerle vakit ge�irmenin do�ru olmad��n�, k�t� �eylerden, fena kimselerden uzak kalman�n kendisi i�in selamet yolu oldu�unu, sefih insanlar�n meclisine gitmenin zararl�, k�t ahlak�n sirayet edici oldu�unu s�ylemelidir.
Dini terbiyesine ve nasihata medar olacak alimlerin meclisine g�ndermelidir. �nsanlar�n feyz menba� olan Kur'an-� Kerim'i ve l�zumlu b�t�n ilimleri ��retmelidir. Her t�rl� at�c�l�k, binicilik, y�z�c�l�k gibi faydal� �eyler anlat�l�p ��retilmelidir. Resul-i ekrem aleyhisselam bunlar�n ��retilmesini emretmi�tir.

Ebeveynin Kalb ile Olan Haklar�

Kalb ile Olan Haklar�

1- Ac�mak, merhamet etmek. Had�s-i �er�fte buyuruldu ki:
(Merhamet etmeyene, merhamet edilmez, ac�mayana ac�nmaz.) [M�slim]
2- Sevmek. Her f�rsatta ana-baban�n ellerini �pmeli, sevdi�ini hissettirmelidir. Had�s-i �er�fte buyuruldu ki:
(Annesinin aya��n� �pen, Cennetin e�i�ini �pm�� olur.) [�ir'a]
3- Sevin�lerine sevinmek. Bir �eye sevinince, (Ne iyi olmu�, hay�rl� olsun) gibi s�zlerle memnuniyetini bildirmelidir!
4- �z�nt�lerine �z�lmek, dertleri ile hemdert olmak. Bir �eye �z�lm��lerse, (Ge�mi� olsun) diyerek ilgilendi�ini, �z�ld��n� bildirmeye �al��mal�d�r.
5- �ok s�ylemelerinden incinmemek. �ncinse bile, kesinlikle incindi�ini hissettirmemek.
6- Sitem ve cef�lar�na k�zmamak. S�zlerini hi� duymam�� gibi hareket etmek.
7- Onlardan r�z� olmak. Ne yap�p yapmal�, onlar�n r�z�lar�n� almaya �al��mal�d�r. Had�s-i �er�fte buyuruldu ki:
(Allah�n r�z�s� ana-baban�n r�z�s�ndad�r.) [R.N�sih�n]
8- �ncitmekten �ok korkmak. �sr� s�resinin 23. �yet-i ker�mesinde ana-babaya iyi davranmak, onlara yumu�ak ve tatl� s�ylemek emredilmektedir. Gaflete d��p ana-baban�n kalbini k�rarsan, derhal r�z�lar�n� almaya �al��, yalvar ve ne yaparsan yap, onlar�n g�nl�n� al!
9- Nazlanmamak. Aksine onlar�n naz�na katlanmal�d�r! ��nk� ana-baba k��kken bizim �ok naz�m�z� �ektiler. Nazlanma s�ras�n�n onlarda oldu�unu unutmamal�d�r.
10- S�k�nt� g�rse de, �lseler de kurtulsak diye d��nmemek, �ok ya�amalar�n� arz� etmek. Onlar, bizden �ok s�k�nt� g�rd�kleri h�lde, ya�amam�z� istemi�lerdi. �c�b�nda kendileri a� durup bizi doyurmu�lard�.

BA�IMIZIN TACI; ANNE VE BABA

http://www.gulistandergisi.com/resimler/R685101.jpg

Hay�rs�z evlatlar �o�al�yor

�ki �� ay �nce Ankara'da bir aile facias� ya�anm��t�. Gen� bir k�z sevdi�i erkekle evlenmesine kar�� kan ailesini �ld�rmek i�in bir plan yaparak evin anahtar�n� sevdi�i erke�e vermi�ti. Gen� erkek de anahtarla eve girerek o evde bulunan anne babay� �ld�rm��, k�z da ablas�n� �ld�rm�� ve bu olay sonunda �� ki�inin can�na k�y�lm��t�. Sevdi�i erkek u�runa annesini babas�n� �ld�rten ve ablas�n� da kendi �ld�rerek ailesinin katili olan bir gen� k�z vah�eti ya�an�yordu.
Di�er bir olay da y�llar �nce Bursa'da ya�anm��t�. Borca giren erkek evlat borcunu �deyebilmek i�in akl�na �eytan� bir plan gelmi�, anne ve babas�n�n �ld�rt�rse kendisine kalacak mirasla borcunu �demeyi d��nm��t�. Ve kiral�k katil tutan bu evlat anne ve babas�n� �ld�rtm�� ve �len anne babas�n�n cenazesinde sahte g�zya�lar� bile d�km��t�. Polisin b�y�k ba�ar�s�yla olay sonradan ayd�nl��a kavu�turulmu� ve anne ve baban�n �l�m�ne azmettiren katil evlat tutuklanm��t�.
Bu olay sadece benim medyadan �ahit oldu�um iki �rnek.
Daha bunun gibi bir�ok anne ve babas�n� �ld�ren, yaralayan, soka�a atan, aray�p hat�r�n� sormayan, ihtiya�lar�n� gidermeyen hay�rs�z evlat �rneklerini ne yaz�k ki toplumumuzda g�rmek ve duymak m�mk�n.
Etraf�m�zdaki insanlara ve kom�ular�n�za kulak verdi�iniz zaman bir�ok insan, evlatlar�n�n hay�rs�zl��ndan ve k�t�l��nden �ikayet etmekte hatta bu y�zden yataklara d��en hastalanan bir�ok insanlar g�rmekteyiz. Hay�rl� bir evlat anne ve baba i�in en b�y�k nimet olabilirken, hay�rs�z bir evlat da anne ve babalar i�in en b�y�k d��man olabilmektedir.

�ikayet etmeye hakk�m�z var m�?

Peki neden anne ve babalar evlatlar�ndan �ikayet ediyorlar? Neden evlatlar anne ve babalar�n� peri�an ediyorlar, a�lat�yorlar, inim inim inletiyorlar?
Su�lu kim? Su�lu anne baba m�? Yoksa su�lu evlat m�? Yoksa su�lu toplum mu? Yoksa maneviyats�z e�itim mi? Yoksa sorumsuz medya m�? Yoksa ……
Elbette su�u bu s�n�flardan birine tamamen y�kleyemeyiz. Ama her birinin su�u var. Anne baba biz su�luyuz. Evlat su�lu. G�revini yapmayan e�itim sistemi su�lu. Gen�leri k�t�l��e sevk eden medya su�lu. Dini diyanetini bilmeyen ve dindar evlat yeti�tirmeyen anne ve baba su�lu.
Dini ��renmeyip malayani ve ge�ici zevkler pe�inde ko�an gen�lerimiz mi su�lu. Devaml� batakl�kta sinek �reten ortam su�lu. Velhas�l� hepimiz su�luyuz.
Su�u sadece ba�kalar�nda aramaya kalkmayal�m. �ocu�unu haram lokma ile besleyen, onlara dinini diyanetini ��retmeyen, ahiretlerini d��nmeyen insanlar�n, herhalde evlatlar�ndan fazla �ikayet etme haklar� yok.

Nas�l olmal�?

Anne ve baba k�t� de olsa hi� bir evlad�n anne ve babas�na isyan etmeye, eziyet etmeye hakk� yoktur. Her �eyde oldu�u gibi iyi bir evlat isteyen anne ve babalar evlatlar�n� �slam� bir terbiye vermek zorundad�rlar.
�slam terbiyesiyle yeti�en bir evlat anne ve babas�na k�t�l�k etmez, onlar� d�vmez, onlar� a�-a��k b�rakmaz, onlara s�vmez hatta Kur'an ifadesiyle �f bile demez. Bak�n�z bunu ayeti kerimede Rabb'imiz ��yle veriyor.
"Rabb'in, ancak kendisine kulluk etmenizi ve anne babaya iyi davranman�z� emretti. Onlardan (anne veya baban�zdan) biri veya her ikisi senin yan�nda ya�lan�rsa sak�n onlara �f bile deme, onlar� azarlama; her zaman onlara g�zel de�erli s�zler s�yle, ac�yarak onlara daima kucak a� ve yumu�ak davran ve "Ya Rab beni k��kken bak�p b�y�tt�kleri gibi sen de �imdi onlara ac�, diyerek dua et!" (�sra; 24)
"Allah'a kulluk edin. O'na bir �eyi ortak ko�may�n. Ana babaya iyilik edin." (Nisa; 36)
Anne ve Baba hakk�yla ilgili hadislerden sadece bir ka��n� �rnek vermek istiyorum.
Adam�n biri "Rasulullah (s.a.v.)'e gelip sordu: "Ey Allah'�n Ras�l'�, insanlar i�inde iyi davran�p ho� sohbette bulunmama en ziyade kim hak sahibidir? diye sordu. Hz. Peygamber (sa.v.): "Annen" diye cevap verdi. Adam: "sonra kim?" dedi. Rasulullah (s.av.) yine "Annen" diye cevap verdi. Adam tekrar: "Sonra kim?" diye sordu. Rasulullah (s.a.v.) yine "Annen" diye cevap verdi. Adam tekrar sordu: "Sonra kim" Rasulullah (s.a.v.) bu d�rd�nc�y� "Baban!" diye cevaplad�.' (Buhari, Edeb, 2; M�slim, Birr, 1)
Abdullah bin Mes'ud'dan rivayet edildi�ine g�re: "Allah'�n Ras�l'�nden, Allah'a ve Ras�l'�ne en muhabbetli amel nedir?" diye sordum. Cevap olarak " Vaktinde k�l�nan namaz" dediler. Sonra hangisidir diye sordum: "Ana-babaya iyilik yapmakt�r" buyurdular. Sonra hangisidir? dedi�imde, "Allah yolunda cihad etmek oldu�unu s�ylediler." (Buhari, Mevakit�s Salat, 5; Cihad, 1; Edep; M�slim)
Sevgili Peygamberimiz bir g�n ashab�na :."Size b�y�k g�nahlar�n en b�y��n�n ne oldu�unu s�yleyeyim mi?" diye sordu. Yan�ndakiler "Evet" deyince Rasulullah (s.a.v.) bu g�nahlar� ��yle ifade etti: "Allah'a �irk ko�mak ve anne babaya �s� olmak!" (Buhari, Edep, 6)
Anne ve baban�n hakk� ve �nemi ile ilgili daha bir�ok ayet ve hadislere yer vermek m�mk�nd�r.

Anne-baba kimdir?

Ayet ve hadisler incelendi�inde �srarla evlad�n anne ve babas�na itaat etmesi, iyilik etmesi ve onlara isyan edilmemesi istenmektedir.
Ger�ekten insan hayat�nda aslolan ve en b�y�k iyilikleri dokunan ki�ilerin ba��nda anne ve baba gelir. ��nk� evlad�n d�nyaya gelmesinde, yeti�mesinde ve bir yerlere gelmesinde anne ve baban�n bir�ok eme�i vard�r.
Bir zamanlar biz b�sb�t�n acizdik, onlar g��l� kuvvetli idiler. �yle iken onlar bizi emzirdiler, h�rpalamad�lar. Hep g�z�m�z�n i�ine bakarak bizi b�y�tt�ler. �imdi onlar aciz d��t�ler, muhta� kald�lar Biz g��lendik, kuvvetlendik, onlara g�zelce bakacak bir hale geldik. Art�k emek s�ras� bize ge�mi�tir. Hizmet n�beti bize d��m��t�r. G�n gelir, biz de bu s�ray� ge�irip, bu n�beti savar�z. B�y�t�p yeti�tirdi�imiz evlatlardan elbet imdat umar�z. ��te bunu iyice bilelim de analar�m�z�, babalar�m�z� horlamayal�m. Onlara y�ks�nerek onlar� h�rpalamayal�m.
Evlat i�in ana-baba ger�ekten pek b�y�k nimettir. Hen�z hayatta iken onlar�n k�ymetini bilmek laz�md�r. �nsan ne kadar hizmet ve iyilikte bulunsa, ana-baban�n hakk�n� tamamen �deyemez. Ana-babaya ihsan ve ikramda bulunmak, onlara kar�� iyi ve g�zel davranmak, evlat �zerine farzd�r. Allah'�n kesin emridir. Onlara isyan ve eziyet ise haramd�r.
Ana ve babam�z d�nyaya geli�imize sebep olduklar� i�in varolu�umuzu onlara bor�luyuz. Hi�bir �eyi esirgemeden gereken ihtiyac�m�z� kar��layarak bizi b�y�tt�ler, yeti�tirdiler, bizi hayata haz�rlad�lar. Bu y�zden de b�t�n varl��m�z� onlara bor�luyuz.
�ocuklar�n�n ana ve babalar�na kar�� en temel vazifelerinin ba��nda (me�ru taleplerine) itaat, sevgi, sayg� h�rmet, minnettarl�k, darda kal�nca yard�m ve �l�nce hay�rla onlar� yad etmek gelir.

http://www.gulistandergisi.com/resimler/R685102.jpg

�ocuklar anne ve babalar�na ne kadar iyilik ve itaatte bulunsalar yine azd�r. Bir evlad�m�zdan ne bekliyorsak, beklentilerimizi anne ve babam�za kar�� biz aynen yapmal�y�z. Ana babam�za kar�� g�revlerimizi yerine getirmek, devaml� iyi muamelede bulunmak, g�n�llerini ho�nut tutmak, onlara kar�� yapaca��m�z bir te�ekk�r ifadesidir.
Asl�nda onlara yapaca��m�z o kadar iyilik var ki onlar anlatmak bile derginin sayfalar� yetmez.

G�revlerimiz

Erzurumlu �brahim Hakk� Hazretleri Marifetname'de evlad�n anne ve babas�na kar�� on be� g�rev sayar.
I. Anne ve babas�yla olan sohbetinin kalk�p oturu�unu adab ve erkan� on be�tir:
1. Anne ve babas�n�n s�zlerini dinlemek
2. Emirlerine g�re hareket etmek.
3. Onlardan izin almadan oturmamak.
4. Onlar�n kalk��nda ayakta durmak.
5. Yol y�r�rken onlara �nc�l�k yapmak.
6. Sesini onlar�nkinden fazlaya y�kseltmemek.
7. Onlar� ismiyle �a��rmamak.
8. �a��rd�klar�nda efendim veya buyrunuz deyip emirlerini yerine getirmek.
9. ��lerini yapmak ve onlara hizmet etmekte titizlik g�stermek.
10. Onlar�n r�zalar�n� kazanmak
11. Onlar� korumak ve onlara sayg�l� olmak.
12. Onlara �fkeli bir bak��la bakmamak
13. Onlara kar�� y�z�n� ek�itmemek, g�ler y�z ve tatl� s�zle g�n�llerini ho� etmek
14. Onlara yapt�� bir iyilikten dolay� ba�a kakmamak ve minnet etmemek.
15. Emirleri olmadan gurbete gitmemek, ayr�lmamak.
Yukar�daki esaslar ve bunun d��nda m�sbet s�zl�, fiili g�revleri yerine getirerek, anne ve babas�n�n r�zalar�n� alan evlat, d�nya ve ahiret mutlulu�una erer.
Buradan anne ve babas� sa� olan karde�lerimize sesleniyorum.
Anne ve baban�z vefat etmeden �nce onlar�n k�ymetini bilin. Onlar� ba�tac� edin. Onlar� elinizin �st�nde tutun. B�y�klerimiz anne ve baban�n y�z�ne sevgiyle bakman�n bile sevap oldu�unu s�yl�yorlar. Bizler anne-babam�z�n r�zas�n� kazanarak onlar�n hay�r duas�n� alman�n gayreti i�inde olal�m. Zira Peygamberimiz, "�� dua vard�r ki, bunlar ��phesiz kabul edilir: Mazlumun duas�, misafirin duas� ve anne- baban�n evlad�na duas�." (�bn M�ce, Dua, 11) buyurmu�tur.
Bir insan�n hayat�nda en �ok ve en fazla hakk� olarak �nce annesinin sonra babas�n�n geldi�ini yukar�daki hadiste ��renmi�tik. Annemize ve babam�za ne kadar iyilik etsek azd�r.
Alimlerden biri devaml� annesinin ayaklar�n�n alt�n� �permi�. ��nk� "Cennet annelerini ayaklar� alt�ndad�r" hadisini d��nerek yaparm�� bunu.
Bu hem kitaplar�m�zla hem de tecr�belerimizle sabittir ki annesine ve babas�na hayr� olmayan insan, kendi evlatlar�ndan hay�r g�rmez. Ya da bunun cezas�n� �ok a��r �der. Peygamberimiz anne ve baban�n dualar�n�n makbul oldu�unu haber veriyor. Bug�n bir bak�ma s�k�nt� �eken insanlar neden s�k�nt� �ektiklerini merak ediyorlarsa anne ve babas�n� raz� edip etmedi�i y�n�nde nefis muhasebesi yapmalar�n� tavsiye ederiz.
Bir M�sl�man i�in anne ve babalar�n sevindirilece�i g�n sadece Anneler ya da Babalar g�n� de�il. Bizim i�in her g�n anne ve babalar g�n�d�r.
Sevgili Peygamberimizin �u hadisini hi� unutmamak gerekir. "Allah'�n r�zas�, anne-baban�n r�zas�nda, Allah'�n �fkesi de anne baban�n �fkesindedir." (Tirmizi, Birr, 3)
Yaz�m�z� �u k�ssa ile bitirmek istiyoruz. Musa aleyhisselam Hazretleri, cennetteki kom�usunun veya arkada��n�n, dostunun kim olaca��n� Cenab-� Hakk'tan sorup ��renmek ister. Cenab-� Hak da Peygamberi Musa'ya: "Falan memlekete git. Orada bir kasap var i�te, O senin cennetteki kom�undur" buyurmu�. Musa ( a.s.) gidip o adam� bulmu�. Kasap olan ki�i, Musa (a.s.)'dan kendisine misafir olmas�n� istemi� Musa (a.s.) da bu teklifi kabul ederek evine misafir olmu�. Odaya girdiklerinde Musa aleyhisselam�n g�z�ne bir zenbilde yatmakta olan kad�n �arpm��. Yeme�e oturmu�lar. Adam bir lokma kendi al�yor, iki lokma da zenbile b�rak�yormu�. Kasab�n annesine en g�zel �ekilde bakmas� Musa aleyhisselam� ho�nut eder. Musa ( a.s.) kasab olan ki�iye: "Annenin dudaklar� k�m�ldan�yor ve bir �eyler s�yl�yordu, ne s�yl�yor?" diye sormu�. Kasap da "Efendim annem diyor ki: Allah seni Musa aleyhisselam'a cennette ref�k eylesin" diyor. Bu ki�inin annesine bakarak ve onun duas�n� alarak ve o zamana kadar Peygamber oldu�unu gizleyen Musa aleyhisselam, kasab� tebrik edip m�jdelemi�ler.
Cenab-� Hakk, Peygamberimizle cennette kom�u olmay�; anne babalar�m�z�n r�zas�n� ve duas�n� kazanmay� c�mlemize nasip eylesin. (Amin).

HASAN �ALI�KAN

Anne SevgisiY�ce Allah, d�nyadaki sevgilerin en y�cesi olan evlat sevgisini, anneye vermi�tir. Bu sevginin hi�bir menfaati ve kural� yoktur. Bu sevgi, “zengin–fakir, e�itimli- e�itimsiz” ayr�m� olmaks�z�n, her anne - baba i�in ge�erlidir. Hatta hayvanlar i�in dahi ge�erlidir.
Bu ko�ulsuz saf sevgi, zaman, zaman baz� evlatlar taraf�ndan fark edilmeyebiliyor. Ya da baz� dini guruplara kat�lan gen�ler, telkin alt�nda ailelerinden so�utulabiliyorlar.

Dini bilgisi az olan, ya da hi� olmayan gen�leri kand�rman�n en g�zel yolu Allah korkusudur. Baz� tarikatlar gen�leri Allah korkusuyla kand�r�yorlar. Daha sonra da onlara liderinin s�z�nden ��karsan, dinden ��kars�n telkini veriyorlar. Dini bilgisi az olan gen�ler de bu korkuyla, (hak olmayan tarikatlara kar�� olan ) ailelerine d��man olabiliyorlar. “Hak olan tarikatlarda ama� Allah’a yak�n olmak iken, hak olmayanlarda ise, �eyhe k�r� k�r�ne ba�l� olup, toplumdan ve aileden soyutlanma vard�r.”

Ailelerin bu konuda �ok dikkatli olmalar� gerekiyor. Evlatlar�nda olan de�i�ikliklerin arkas�nda mutlaka bir �eylerin oldu�unu anlamalar� gerekiyor. Din ile hi�bir alakas� olmayan baz� cemaatlerde, din ad� alt�nda kand�r�lan y�zlerce gencimiz farkl� ama�larla kullan�labiliyorlar.

G�n�m�zde baz� cemaatler ve tarikatlarda beyinleri alt�st olan �ocuklar�m�z, ailelerine kar�� adeta d��man olarak yeti�tirilebiliyorlar. Baz� cemaatlerde “annelerin sadece evlad�n do�umundan sorumlu oldu�unun” telkini verilip onlar� ailelerinden so�utabiliyorlar.
Anne baba sevgisi Kuran’da a��k ve net olarak yazmas�na ra�men, din ad� alt�nda �ocuklar� ailelerinden koparabiliyorlar.

Kuran ayetlerinde anne-baba hakk�ndan ��yle s�z edilir:
“Rabbin, Ondan ba�kas�na kulluk etmememizi ve anne-babaya iyilikle davranmay� emretti. �ayet onlardan biri veya ikisi senin yan�nda ya�l�l��a ula��rsa, onlara: "�f" bile deme ve onlar� azarlama; onlara g�zel s�z s�yle.”(�sra Suresi, 17)

�u da bir ger�ek ki; Allah inanc� kuvvetli olan ve Kuran ahlak�n� tam olarak benimseyen, vicdan�n�n sesine kulak veren gen�lerin, hangi ko�ullarda ya�arlarsa ya�as�nlar, kand�r�lmalar� asla m�mk�n olmayacakt�r.

Unutulmamal�d�r ki, akli dengesi bozuk veya �ok zor durumda olmad�� s�rece, bir anne - baba asla evlad�n� yar� yolda b�rakmaz, terk etmez. Can� pahas�na da olsa onlar� her t�rl� k�t�l�klerden korur. Hangi cemaate girerse girsin, hangi telkin alt�nda annelerine isyan ederlerse etsinler, asla anne babalar� onlar�n pe�ini b�rakmayacaklard�r… Her zaman evlatlar�na �efkat kollar�n� uzatarak, onlar� t�m k�t�l�klere kar�� koruyacaklard�r.

“Sizin i�in hayvanlarda da elbette ibretler vard�r…”(Nahl Suresi, 66)
Ayette de belirtti�i gibi, hayvanlara daha dikkatle bakt��m�zda, ibret alacak �ok �ey oldu�unu g�rebiliriz. �rne�in yukar�da anlatt��m evlat sevgisi, do�ada ya�ayan en vah�i hayvanlar i�in bile ayn�d�r.
��nk� Allah yery�z�ndeki t�m canl�lar� bu i�g�d�yle yaratm�� ve bilin�alt�m�za bu ko�ulsuz anne sevgisini kodlam��t�r.

“Biz insana anne ve babas�n� (onlara iyilikle davranmay�) tavsiye ettik. Annesi onu, zorluk �st�ne zorlukla (karn�nda) ta��m��t�r. Onun (s�tten) ayr�lmas�, iki y�l i�indedir. "Hem Bana, hem anne ve babana ��kret, d�n�� yaln�z Banad�r."(Lokman Suresi,14)

Bilindi�i gibi, en zor ve uzun ge�en hamilelik d�nemi, insan� d�nyaya getirmektir. Ayr�ca “y�r�mek, konu�mak, temizlik al��kanl��” gibi en temel ihtiya�lar�n� kar��lamak konusunda en uzun s�rede hayata adapte olan, yine insan yavrusudur. Bu uzun beraberlikteki g�revi hep anne �stlenmi�tir. Neredeyse do�umundan �l�m�ne kadar anne, kanatlar�n� evlatlar�n�n �st�ne germi�tir. Bu fedak�rl��n kar��s�nda, anne ve baban�n evlatlar�ndan istedikleri sadece, sayg� ve ho�g�r�d�r.

Yine unutulmamal�d�r ki, d�nyaya gelen her canl� ya�arsa, er ya da ge� mutlaka ya�l�l�� tadacakt�r. �leride kendimize yap�lmas�n� istemedi�imiz tav�r ve davran��lar�, biz de anne ve babam�za yapmayal�m. Onlara �efkat, ho�g�r�, sayg� ve sevgiyle yakla�al�m.
“Onlar�n hay�r dualar�n� alal�m.”

1- Hizmet ederek r�z�lar�n� almak
Allah� te�l� ana-babaya iyilik edilmesini emrediyor (Nis� 36 En'�m 151 Ankebut 8)
Had�s-i �er�flerde de buyuruldu ki:
(Ana-babas�na hizmet edenin �mr� bereketli ve uzun olur Onlara kar�� gelenin �s� olan�n �mr� bereketsiz ve k�sa olur ) [Ey O�ul �lm]
(Ana-babas�n� d�ne uygun hizmetleriyle r�z� eden kimse Allah� r�z� etmi� olur onlar� gazapland�ran Allah� gazapland�rm�� olur) [�Necc�r]
(Anas�na-babas�na �s� olan mel��ndur) [H�kim]
(Ana-babas� yan�nda ihtiy�rlad�� h�lde [onlar�n r�z�lar�n� alamay�p] Cenneti kazanam�yan�n burnu s�rt�ls�n) [Tirmiz�]
(Ana-babas�na iyilik edene m�jdeler olsun! Allah Onun �mr�n� uzat�r) [Buh�r�]
(Cih�d f�seb�lillah [Allah yolunda] sadece k�l�� sallamak de�ildir Ana-babaya veya evl�da bakmak da cih�dd�r Ele muht�� olmamak i�in �al��mak da cih�dd�r) [Deylem�]
Hasan-� Basr� hazretleri K�'beyi tav�f ederken s�rt�nda y�k olan bir z�t g�r�p der ki:
- Ni�in y�kle tav�f ediyorsun?
- Bu y�k de�il babamd�r Bunu �am'dan yedi defa getirip tav�f ettim ��nk� bana d�nimi �m�n�m� ��retti Beni isl�m ahl�k� ile yeti�tirdi Bendeki hakk� b�y�kt�r
- K�y�mete kadar b�yle arkanda ta��san bir defa kalbini k�rmakla bu yapt��n hizmet bo�a gider Bir defa da g�nl�n� yapsan bu kadar hizmete kar��l�k olur
Anneye h�rmet ve hizmet babadan �nce gelir Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:
(Anneye yap�lan iyili�in ecri iki mislidir) [�Gaz�l�]
(�nce annene sonra babana k�zkarde�ine erkek karde�ine ve s�ras� ile di�er yak�nlar�na iyilik et!) [Nes��]
(Veysel Kar�n�'nin kavu�tu�u b�t�n ihs�n ve dereceler anas�na yapt�� iyilik sebebiyledir) [R�sih�n]
(Y� Res�lallah annem m��riktir Ona iyilik etmem c�iz midir?) diye soran kimseye Peygamber efendimiz (Evetannene iyilikte bulun) buyurdu (Eb� D�v�d)
Her peygamber kendi annesinden de �st�nd�r Buna ra�men peygamberler de annelerine h�rmet ve hizmet etmi�lerdir G�r�ld�� gibi d�nya ve �hiret r�tbesi ne kadar y�ksek olursa olsun m�sl�man ana-babaya h�rmet ve hizmet �artt�r Hatt� k�fir olan ana-babaya da hizmet etmek nafakalar�n� vermek ziy�retlerine gitmek l�z�md�r K�fre sebep olan �eyleri yapt�racaklar�ndan korkulursa ziy�retlerine gidilmez (Bezz�ziyye)
Ana-babaya iyilik ihs�n ederek onlar�n yapt�klar�na kar��l�k ��kretmelidir Kur'�n-� Ker�mde ana-babaya ��kredilmesi emredilmi�tir Had�s-i �er�fte buyuruldu ki:
(Allah� te�l�n�n r�z�s� ana-baban�n r�z�s�nda gadab� da ana-baban�n gadab�ndad�r) [Tirmiz�]
Birg�n Peygamber efendimizin huz�runa bir kimse gelerek dedi ki:
- Y� Res�lallah! �zin verirseniz sizinle beraber gaz�ya gelip cih�d etmek istiyorum
- Anan-baban var m�?
- Evet var
- Onlar�n yan�nda bulun! Senin cih�d�n onlara hizmet etmektir (M�slim)
Annesini s�rt�na al�p K�'be-i muazzama'y� tavaf eden bir kimse Abdullah ibni �mer hazretlerine dedi ki:
- Efendim annemi b�yle s�rt�ma al�p K�'be-i muazzama'y� tavaf ettiriyorum Acaba annemin hakk�n� �demi� olur muyum?
- Annenin hakk�n�n y�zde birini bile �deyemezsin Ancak iyi mu�mele eder ve g�zel bakarsan yapaca��n en k��k bir hizmete �ok b�y�k sev�b verilir
Enes bin M�lik hazretleri ��yle anlat�r:
Peygamber efendimiz zaman�nda Alkame isminde bir gen� vard� Hep ib�det ile me�g�l olur yaz-k�� oru� tutard� Bu gen� hastaland� Fakat dili tutulup bir�ey s�yleyemiyordu Durumdan Res�lullah efendimiz haberd�r edildi Peygamber efendimiz HzAli ile Amm�r bin Y�sir hazretlerini g�nderdi Onlar gence Kelime-i �eh�det telk�n ettikleri h�lde gen� s�yleyemiyordu Peygamber efendimiz Bil�l-i Habe�� hazretleri v�s�tas� ile durumdan haberd�r edildi Peygamber efendimiz yan�nda bulunanlara ��yle sordu:
- Alkame'nin ana-babas� var m�?
- Y� Res�lallah ihtiy�r bir annesi var
- Annesini buraya getirin!
Annesi gelince Peygamber efendimiz buyurdu ki:
- Alkame'ye ne oldu?
- Y� Res�lallah Alkame �ok iyidir Hep ib�det ile me�g�l olur Ama ben ondan r�z� de�ilim ��nk� o han�m�n�n r�z�s�n�benim r�z�mdan �st�n tutmaktad�r
- Dilinin tutulmas� bu y�zdendir Ona hakk�n� hel�l et de dili a��ls�n!
- Y� Res�lallah O benim hakk�ma ri�yet etmedi Hakk�m� hel�l etmem
Bunun �zerine Peygamber efendimiz (Ey Bil�l! Esh�b� �a��r odun getirsinler Alkame'yi yakal�m ��nk� annesiondan r�z� de�ildir) buyurduKad�nca��z bunlar� i�itince dedi ki:
- Y� Res�lallah o�lumu benim g�z�m�n �n�nde mi yakacaks�n�z? Kalbim buna nas�l dayanabilir?
- Cehennem ate�i d�nya ate�inden �ok daha k�zg�n ve yak�c�d�r Sen ondan r�z� olmad�k�a onun hi�bir t�'ati makb�l de�ildir
Kad�nca��z bunlar� i�itince a�lamaya ba�lay�p dedi ki:
- Y� Res�lallah ben ondan r�z� oldum hakk�m� hel�l ettim
B�yle s�yledikten sonra o�lunun yan�na gitti ve o�lunun sesini duydu Kelime-i �eh�deti rahatl�kla s�yl�yordu Ayn� g�n vef�t etti Cen�ze haz�rl�klar� yap�l�p defnedildi Definden sonra Res�lullah efendimiz Esh�b-� kir�ma hit�ben buyurdu ki:
(Han�m�n� annesinden �st�n tutana Allah� te�l� ve melekler la'net eder) [RN�s�h�n]
2- Ana-babaya iyilik ve ihs�n evl�d �zerine farzd�r Allah� te�l� buyuruyor ki:
(Ana-babadan biri veya ikisi ya�lan�nca usan�p da �f deme! A��r s�z s�yleme! Onlarla yumu�ak ve tatl� konu�!) [�sr� 23]
(Allahtan ba�kas�na kulluk etmeyin ana-babaya yak�nlara yetimlere d��k�nlere iyilik edin insanlarla g�zel g�zel konu�un namaz� k�l�n zek�t� verin [Bekara 83]
Peygamber efendimize Lokman s�resinin (D�nyada ana-babanla iyi ge�in) me�lindeki 15 �yet-i ker�mesinin a��klamas� soruldu�unda ��yle buyurdu: (Onlarla iyi ge�inmek demek;
1- A� iseler yemek vermek
2- Elbiseleri yoksa elbise yapmak
3- Hizmete muht�� iseler onlara hizmeti cana minnet bilmek
4- �a��rd�klar�nda buyurun deyip yanlar�na gitmek ve onlara hep iyilik etmek
5- Bir i� buyurduklar�nda emirlerini yerine getirmek g�nah olan emirler yerine getirilmez
6- Onlarla konu�urken tatl� ve yumu�ak hit�b etmek
7- Onlar� isimleri ile �a��rmamak8- Onlarla bir yere giderken arkalar�ndan gitmek
9- Kendi i�in sevdi�i �eyi onlar i�in de sevmek
10- Kendine du� ederken onlara da du� etmek) [RN�s�h�n]
Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:
(Ana-babas�n�n ihtiy�c�n� kar��lamak veya onlar� insanlara muhta� etmemek i�in �al��an kimse f�seb�lillah [Allah yolunda] �al��yor demektir) [Taber�n�]
(Ana-babaya ihs�nda bulunmak ve akrabay� ziy�ret etmek �ekaveti sa�dete �evirir �mr� art�r�r ve insan� fena �l�mden korur [Eb� Nuaym]
(�mr�n�n uzun r�zk�n�n bereketli olmas�n� istiyen ana-babas�na iyilik etsin s�la-i rahim yaps�n!) [� Ahmed]
(Evl�d babas�n�n hakk�n� hi�bir s�retle �deyemez Ancak onu k�le olarak bulur ve sonra da sat�n alarak �z�d ederse ancak o zaman hakk�n� �demi� olabilir) [M�slim]
(�ffetli olursan�z kad�nlar�n�z da iffetli olur Ana-baban�za ihs�n ederseniz �ocuklar�n�z da size ihs�n eder!) [Taber�n�]
(Annenin du�s� en �abuk kabul olan du�d�r) [�Gaz�l�]
(Ana-babaya iyilik etmek namaz oru� hac ve cih�ddan daha �st�nd�r) [�az�l�]
(Evl�d�n�n iyili�ini g�rmesi i�in ona yard�m eden babaya Allah merhamet etsin) [�bni Hibb�n]
Bir kimse gelip dedi ki:
- Y� Res�lallah b�y�k bir g�n�h i�ledim Tevbem kab�l olur mu ne yapmam l�z�md�r?
Peygamber efendimiz buyurdu:
- Annen var m�?
- Hay�r yok
- Teyzen var m�?
- Evet var
- �yle ise ona iyilik et! (Tirmiz�)
Allah� te�l� Hz M�s�'ya vahyetti ki:
(Ana-babas�na it�'at edip bana isy�n edeni iyilerden yazar�m Bana it�'at edip ana-babas�na isy�n edeni ise k�t�lerden yazar�m) [�Gaz�l�]
Bu konudaki had�s-i �er�flerden birka�� yle:
(Ana-babas�n� �zen ve s�la-i rahmi terk eden Cennetin kokusunu duyamaz) [Taber�n�]
(En �st�n amel vaktinde k�l�nan namaz ve ana-babaya iyiliktir) [M�slim]
(Ana-babas�n�n r�z�s�n� alan m�'mine Cennetten iki kap� a��l�r Onlar� �zene ise Cehennemden iki kap� a��l�r) [Beyhek�]
(�lim ��renen talebe kocas�na it�'at eden kad�n ana-babas�na iyilik eden evl�d Peygamberlerle beraber hes�bs�z olarak Cennete girer) [�R�fi'�]
(Ana-babas�na iyilik edenin �mr� uzun r�zk� bereketli olur) [�Ahmed]
(En faz�letli amel vaktinde k�l�nan namazdan sonra ana-babaya iyiliktir) [M�slim]
(Ana-babaya ihs�n bedbahtl�� sa�dete �evirir �mr� uzat�r ve insan� k�t� �l�mden korur) [Eb� Nuaym]
(Ana-baban�za ihs�n ederseniz �ocuklar�n�z da size ihs�n eder) [Taber�n�]
(�mr�n�n uzun ve r�zk�n�n ziy�de olmas�n� istiyen ana-babas�na ihs�nda bulunsun ve akrabas�n� yoklas�n!) [�Ahmed]
(Ebr�ra "ebr�r" denmesi: Ana-baba ve cocuklar�na iyilik etmelerindendir Ana-baban�n senin �zerinde hakk� varsa �ocuklar�n�n da senin �zerinde hakk� vard�r) [Taber�n�]
(Allah kat�nda en faz�letli amel vaktinde k�l�nan namaz anaya-babaya ihs�n ve Allah yolunda cih�dd�r) [Buh�r�]
(�nsanlar i�inde en b�y�k hak sahibi erke�in �zerine annesi kad�n�n �zerine de kocas�d�r) [H�kim]
(Sadaka veren kimse neden m�sl�man olan ana-babas�n�n ruhu i�in vermez? Halbuki b�yle yaparsaverdi�i sadakan�n sev�b� onlar�n r�huna gidece�i gibi onlardan bir �ey eksilmemek �art� ile onlar�n sev�b� gibi bir sev�b da kendisine yaz�l�r) [Taber�n�]
(�� z�mreye Cehennem ate�i dokunmaz: Bunlar kocas�na it�'at eden kad�n ana-babas�na iyilik eden evl�d ve insanlara merhamet eden kimsedir) [RN�s�h�n]
(Ana-babas�n� k�st�rm�� oldu�u h�lde sabahl�yan kimseye Cehennemden iki kap� a��l�r Bu halde ak�llanm�yana da ayn� �ekilde Cehennemden iki kap� a��l�r Bunlardan bir tanesi hayatta olur da onun r�z�s�n� almaz ve onu k�st�r�rse kendisini Cehenneme g�t�ren bir kap� a��l�r Ana-babas� kendisine zulmetseler dezulmetmeseler de b�yledir [Beyhek�]
G�r�ld�� gibi ana-baba z�lim de olsalar kendisine zulmetseler de evl�d onlar� k�st�rmemelidir
Ana-baban�n veya hi� kimsenin g�n�h olan emirleri yap�lmaz Ana-baban�n yemeklerinde har�m kar��m�� oldu�u ��pheli bile olsa ana-baba bu yemekten yemesi i�in evl�d�n� zorlasa evl�d�n o yemekten yemesi l�z�md�r ��nk� ��pheli �eylerden ka��nmak vera' ana-baban�n r�z�s�n� almak ise v�cibdir
Yemen'den bir ki�i gelip dedi ki:
- Y� Res�lallah cih�da gitmek istiyorum
- Yemen'de anan-baban var m�?
- Evet var y� Res�lallah
- Cih�da gitmene izin verdiler mi?
- Hay�r vermediler y� Res�lallah
- Ana-babana git izin iste! M�s�ade ederlerse cih�da git! �zin vermezlerse onlara hizmet et! ��nk� �m�ndan sonra Allah� te�l�n�n r�z�s�na kavu�turucu amellerin en �st�n� ana-babaya iyilik ve ihs�nd�r) (�Ahmed)
Yine cih�da gitmek i�in gelen bir ki�iye Peygamber efendimiz buyurdu ki:
- Annen var m�?
- Evet var y� Res�lallah
- Onun yan�na git! Cennet onun ayaklar� alt�ndad�r (Taber�n�)
Bir ki�i hicret etmek i�in Peygamber efendimize dedi ki:
- Anne ve babam� a�latarak geldim y� Res�lallah
- Hemen git onlar� a�latt��n gibi g�ld�r! (Eb� Davud)
Bir z�t su�l etti ki:
- Y� Res�lallah cih�da gitmek istiyorum
- Annen var m�?
- Evet var- Ona hizmet et Cenneti onu r�z� etmekle kazan�rs�n! (Taber�n�)
Cih�da gitmek i�in gelen ba�ka birisine de (Annenin yan�ndan ayr�lma! Cennet onun aya�� alt�ndad�r) buyuruldu (Nes��)
M�s� aleyhissel�m dedi ki:
- Y� Rabb� Cennetteki arkada��m kimdir?
- Fil�n yerde bir kasap vard�r Senin Cennetteki arkada��n odur
M�s� aleyhissel�m tarif edilen yere gitti G�ne� bat�ncaya kadar orada kald� Ak�am olunca kasap bir par�a et al�p�antas�na koydu Kasap ak�am evine giderken M�s� aleyhissel�m sordu:
- Ey gen� mis�fir kabul eder misin?
- Evet memnuniyetle
Beraber gittiler Eve gelince gen� bu etten g�zel bir yemek pi�irdi Sonra evin tavan�na as�l� duran bir zenbili indirdi ��inde �ok ya�l� zaif g��s�z bir kad�n vard� Onu zenbilden ��kard� Bir ka��k al�p doyuncaya kadar a�z�na yemek koydu Sonra elbisesini de�i�tirdi Tekrar zenbile yerle�tirdi Bu esn�da kad�n�n dudaklar� k�m�ldad� Sonra kasap zenbili al�p tavana ast� Bunlar� g�ren M�s� aleyhissel�m sordu:
- Bu kad�n kim ona ne yapt�n?
- Bu benim annemdirok ya�land�Takati kalmad� Oturacak halde de de�ildir �ar��dan gelince onu doyurup alt�n� de�i�tirmeden kendim bir �ey yemem
- O esn�da annenizin dudaklar�n�n k�m�ldad��n� g�rd�m Bir �ey mi s�yl�yordu?
- Evet herg�n "Y� Rabb� o�lumu Cennette M�s� aleyhissel�ma arkada� eyle" diye du� eder"
- G�z�n ayd�n olsun M�s� Peygamber benim ve Cennetteki arkada��m da sensin (�ir'a)
�bni Abb�s hazretleri "Ana-babana kar�� kusurlu g��s�z a�a�� bir k�lenin sert kaba efendisine kar�� bulundu�u h�l i�erisinde ol" buyururdu
Hasan-� Basr� hazretleri de buyurdu ki:
(�lim bir evl�d�n ana-babas� k�fir olsa kuyudan su �ekmeleri i�in ona muhta� olsalar o da birka� kova �ektikten sonra �f dese �f demesi sebebiyle b�t�n amelleri yok olur)
Ana-babas�n� be�enmiyerek ben onlar�n o�lu k�z� de�ilim dememelidir! ��nk� Res�lullah efendimiz (Annem-babam onlar de�ildir diyene Allah�n meleklerin ve b�t�n insanlar�n l�'neti olsun Allah� te�l� b�yle diyenin farz ve n�filelerini kab�l etmez) buyurdu (�ir'a)
M�s� aleyhissel�m Allah� te�l�dan dokuz def'a nas�hat istedi Hepsinde de Cen�b-� Hak ana-babaya it�'at etmesini istiyerek (Ana-babas�na iyilik edenleri d�nyada sevdiklerim aras�na al�r�m Kabirde onlara arkada� olurmah�erde merhamet ederim S�r�t� ge�irir Cennette onlarla v�s�tas�z konu�urum Ana-babas�na �s� olanPeygamberler gibi �ok amel etse amelini kab�l etmeyip onu Cehenneme atar�m Ana-babas�na it�'at edeni de bana kar�� kusurlu olsa da affederim) buyurdu
Buh�r�'deki had�s-i �er�fte �zetle deniyor ki:
Eski �mmetlerden �� ki�i yolculu�a ��karlar Geceyi ge�irmek �zere bir ma�araya girince da�dan bir kaya par�as� yuvarlanarak ma�aran�n a�z�n� kapat�r "Bizi bu kayadan ancak iyi amellerimizi dile getirerek Allah'a yapaca��m�z du� kurtarabilir" derler
��lerinden biri ��yle dedi:
Anam-babam �ok ya�l� idi Onlar� doyurmadan �oluk �ocu�umu ve hayvanlar�m� doyurmazd�m Birg�n odun toplamak i�in uzaklara gitmi�tim Ge� vakte kadar da d�nemedim Ak�am i�ecekleri s�t� getirdi�imde anamla babam uyumu�lar Onlara s�tlerini i�irmeden �nce �oluk �ocu�umun ve hayvanlar�m�n kar�nlar�n� doyurmazd�m �ocuklar da yan�mda a�l�yorlard� �anak elimde tanyeri a�ar�ncaya kadar onlar�n uyanmalar�n� bekledim Anamla babam uyan�p s�tlerini i�tiler "Ya rabb� bunu senin r�zan i�in yapm��sam buradan bizi kurtar"
Kaya biraz a��ld� Fakat ��kmak m�mk�n de�ildi
Di�eri her t�rl� imk�n varken �ok sevdi�i amcas�n�n�n k�z� ile zin� etmedi�i ve k�za verdi�i 120 dinar alt�n� almad�� olay� hat�rlay�p (Y� rabb� bunlar� senin r�zan i�in yapm��sam bizi buradan kurtar) dedi Kaya biraz daha a��ld� Ancak yer ��kabilecekleri kadar de�ildi
��nc�s� ��yle dedi:
�al��t�rd��m i��ilerden biri �cretini almadan gitmi�ti Ben de onun �cretini �rettim �yle ki bundan bir�ok mal meydana geldi Bir m�ddet sonra bana gelip �cretini istedi
(�u g�rd��n develer s��rlar koyunlar�n hepsi senin �cretinden �remi�tir al g�t�r) dedim
O da (benimle alay etmiyorsun ya) dedi Ben de (hay�r alay etmiyorum do�rusu bu) deyince mallar�n hepsini alarak g�t�rd� Banahi�bir �ey b�rakmad�(Y� rabb� bunu senin r�zan i�in yapm��sam i�inde bulundu�umuz �u bel�dan bizi kurtar)
Bunun �zerine kaya tamamen a��ld� Onlar da ma�aradan ��karak yollar�na devam ettiler
Ana-babaya kar�� al�ak g�n�ll� olmal� ya�ad�klar� m�ddet�e onlara hizmet etmeli ve bununla onlar�n r�z�lar�n� kazanmal�d�r HzH�seyn'in o�lu Al� edeblerini g�zetemem endi�esiyle ana-babas�yla yemek yemekten �ekinirdi
Ana-babas�n� r�z� eden kimse i�in Cennette iki kap� a��l�rBir kimsenin ana-babas� z�lim olsalar dahi onlara kar�� gelmek onlarla sert konu�mak c�iz de�ildir �e�itli vesilelerle onlar�n elleri �p�l�p du�lar� al�nmal� haklar�n� hel�l ettirmelidir
Bu vesilelerden biri de bayramlard�r Bayramlarda ana-babaya �e�itli hediyeler al�p bayramlar� tebrik edilerek haklar� hel�l ettirilmeli ve du�lar�n� almal�d�r! Arada k�rg�nl�klar varsa bu vesile ile giderilmelidir Allah� te�l� buyurdu ki:
- Y� M�s� g�nahlar i�inde bir g�nah vard�r ki benim indimde �ok a��r ve b�y�kt�r O da ana-baba evl�d�n� �a��rd�� zaman emrini dinlememesidir (Ey O�l �lm)
Ana-baba k�z�p bir�ey s�yledi�i zaman onlara kar��l�k vermemelidir Emrettikleri �eyleri bir an �nce yap�p onlar�n dus�n� almal�d�r Onlar�n �z�l�p beddu� etmelerinden korkmal�d�r Yanl�� bir i� yap�p onlar� �z�nce hemen ellerine sar�l�p �z�r dilemelidir �nsan�n sa�deti ve fel�keti onlar�n kalblerinden gelen ve a��zlar�ndan ��kacak olan s�zdedir At�lan ok tekrar geri gelmez Onlar hayatta iken k�ymetini bilip hay�r du�lar�n� almak l�z�md�r Vef�tlar�ndan sonraki pi�manl�k fayda vermez Onlar hayatta iken ne yap�p yap�p onlar� memnun etmelidir
So�uk bir k�� gecesinde B�yezid-i Bist�mi hazretleri k��kken annesi ile yats� namaz�n� k�l�p yatm��t� Gece yar�s�na do�ru annesi uyand� �ok susam��t� O�luna seslendi:
- O�lum bir bardak su verir misin?
Hemen yata��ndan f�rlayan k��k B�yezid su testisine bakt� Fakat i�inde su yoktu Annesine:
- Anneci�im testide su yok ben hemen doldurup geleyim dedi
Ko�arak d��ar� ��kt� Her yer buz ile kapl�yd� Zorlukla testiyi doldurup geri d�nd� Fakat geri d�nene kadar annesi tekrar uyumu�tu Annesini uyand�rmaya k�yamad� Elinde su dolu bardak ile annesinin ba� ucunda beklemeye ba�lad� Hava �ok so�uk oldu�u i�in bir m�ddet sonra so�uktan titremeye ba�lad� Buna ra�men barda�� b�rak�p yatmad� Annesinin uyand��nda "Hani su" diyerek �z�lece�inden korkuyordu Anesini �zmemek i�in her t�rl� s�k�nt�ya katlanmaya r�z� idi Elinde su barda�� saatlerce ayakta annesinin uyanmas�n� bekledi Nihayet annesi "su su" diye m�r�ldanmaya ba�lad� Hemen "buyur anneci�im suyun haz�r" dedi Annesi daha ilk s�z�nde suyun haz�r olmas�n� anl�yamad� O�luna sordu:
- O�lum ne �abuk getirdin?
- Anneci�im daha �nce uyand��nda su istemi�tin O zaman su olmad�� i�in testiyi doldurmaya gittim Geldi�imde senin dald��n� g�rd�m Uyanman� bekledim
O�lunun bu kadar sadakatli oldu�una �ok sevinen annesi sevin�ten a�lad�Allah� te�l� kendisine b�yle bir o�ul ihs�n etti�i i�in ��kretti:
- Y� Rabb� ben o�lumdan r�z�y�m sen de r�z� ol dedi
Annesinin du�s� sebebiyle B�yezid-i Bist�m� hazretleri evliy�l�kta y�ksek derecelere kavu�tu Allah� te�l�n�n sevgili kulu oldu
Kendisine sordular:
- Bu derecelere nas�l kavu�tunuz?
- Annemin r�z�s�n� almakla
Anne hakk� �nemlidirAnneye h�rmet ve hizmet babadan �nce gelir Biri su�l etti ki:
- Y� Res�lallah insanlar i�inde iyilik etmeme en l�y�k olan kimdir?
- Annendir
- Sonra?
- Annendir
- Daha sonra?
- Baband�r (Buh�r� M�slim)
Ba�ka bir had�s-i �er�fte de (�nce annene sonra babana k�zkarde�ine erkek karde�ine ve s�ras� ile di�er yak�nlar�na iyilik et) buyuruldu (Nes��)
�st�nl�k ba�ka hakk� olmak iyili�e l�y�k olmak ba�kad�r Anne k�fir bile olsa ona iyilik etmelidir! Bir kimse (Y� Res�lallah annem m��riktir Ona iyilik etmem c�iz midir?) diye sorunca (Evet annene iyilik ve ihs�nda bulun) buyurdu (Eb� D�v�d)
�m�nl� olup Cehennemden en son ��kacaklar Allah yolunda olan ana-babas�n�n isl�miyete uygun olan emirlerine �s� olanlard�r Allah� te�l� buyurdu ki:
- Y� M�s� ana-babas�n� r�z� eden beni r�z� etmi� olur Ana babas�n� r�z� edip bana �s� olan kimseyi dahi iyilerden sayar�m Ana-babas�na �s� olan bana m�t� [it�atk�r] olsa bile onu fen�lar taraf�na ilh�k ederim [Ey O�ul ilm]
HzMu�z Res�lullah efendimize sordu:
- Minbere ��karken �� kere �min demenizin sebebi nedir?
- Cebr�il aleyhissel�m geldi "Ramazan ay�na yeti�ti�i halde [g�nahlar�] ma�firet olunmadan �len kimse ate�e girsin" dedi Ben de �min dedim Sonra "yan�nda senin ad�n an�ld�� halde sana salev�t getirmiyen kimse ate�e girsin" dedi Ben de �min dedim Daha sonra "ana-babas�na veya ikisinden birine yeti�ti�i halde onlar�n hakk�n� g�zetmeden �len ate�e girsin " dedi Ben de �min dedim) [�Necc�r]
3- �s� olmamak kar�� gelmemek
(Ag�h olun b�y�k g�n�hlar�n en b�y�klerini haber veriyorum Bunlar Allaha �irk ko�mak ana-babaya �s� olmakt�r) [Buh�r�]
(Allah� te�l� K�y�mette �� z�mreye rahmet nazar�yla bakmaz: Ana-babas�na kar�� gelen i�ki i�en ve yapt�� iyili�i ba�a kakan kimse) [Buh�r�]
(Ana-babaya kar�� gelmek b�y�k g�n�ht�r) [Buh�r�]
(Ana-babas�na �s� olan Cennete giremez) [Nes��]
(Ana-babas�na kar�� gelenin �mr� bereketsiz ve k�sa olur) [�sl�m Ahl�k�]
(Ana-babaya kar�� gelmekten isy�n etmekten sak�n�n! Ana-babas�na �s� olan Cennetin kokusunu alamaz) [Deylem�]
(Allah� te�l� ba'z� g�n�hlar�n cez�s�n� k�y�mete kadar geciktirir Ana-babaya isy�n bundan m�stesn�d�r) [H�kim]
�m�n� olanlardan Cehennemden en sonra ��kacak olanlar Allah� te�l�n�n yolunda olan ana-babas�n�n isl�miyyete uygun olan em�rlerine �s� olanlard�r
Ana-baban�n ve hi� kimsenin dine uym�yan emri yap�lmaz Fakat ana-babaya yine tatl� s�ylemek onlar� incitmemek l�z�md�r
Ana-baba k�fir ise onlar� kiliseden meyh�neden s�rtta ta��yarak bile geri getirmek l�z�md�r Fakat oralara g�t�rmek gerekmez Ana-baba z�lim de olsa onlara kar�� gelmek onlarla sert konu�mak c�iz de�ildir
(Anam-babam �ok �efkats�z onlara nas�l it�'at edeyim) diyen bir kimseye Res�lullah efendimiz buyurdu ki:
(Anan seni dokuz ay karn�nda gezdirdi �ki y�l emzirdi Seni b�y�t�nceye kadar koynunda besledi ve saklad�kuca��nda gezdirdi Baban da seni b�y�t�nceye kadar bir�ok zahmete katland� �d�re ve m�i�etini tem�n etti Sana d�nini �m�n�n� ��retti Seni isl�m terbiyesi ile b�y�tt� �imdi nas�l olur da �efkatsiz olurlar? Bundan daha b�y�k ve k�ymetli �efkat olur mu?) [Ey O�ul �lm]
(Y� Res�lallah ya�l� anama elimle yedirip i�iririm Abdestini ald�r�r s�rt�mda ta��r�m Hakk�n� �demi� olur muyum) diye soran ki�iye buyurdu ki:
(Hay�r y�zde birini bile �demi� olamazs�n O sana ya�aman i�in hizmet ediyordu sen ise �l�m�n� bekliyerek hizmet ediyorsun Ancak Allah� te�l� bu az iyili�ine kar��l�k �ok sev�b ihs�n eder) [RN�sih�n]
Bir z�t (Y� Res�lallah ana-baba evl�d�na zulmetse de r�z�lar�n� alm�yan Cehenneme girer mi) diye sorunca cevaben 3 defa (Evet zulmetseler de r�z�lar�n� alm�yan Cehenneme girer) buyurdu (Beyhek�)
�u h�lde ana-baba z�lim olup evl�da zulmetseler de g�n�h i�lemeyi emretseler de yine onlar� �zmemeyek�st�rmemeye �al��mal�d�r! G�n�h olan emirleri yap�lmaz ama yine de onlar� �z�c� s�z s�ylemek c�iz olmaz Ana-baba k�t� bile olsa yine onlarla iyi ge�inmelidir! Ziy�retlerini terk etmek b�y�k g�n�ht�r Hi� olmazsa sel�m g�ndererektatl� mekt�p yazarak telefon ederek bu g�n�htan kurtulmal�d�r!
Kur'�n-� ker�mde 3 �ey 3 �eyle beraber bildirildi Biri yap�lmazsa ikincisi kab�l olmaz Peygambere it�'at edilmezseAllaha it�'at edilmi� olmaz Ana-babaya ��kredilmedik�e Allah� te�l�ya ��kredilmi� olmaz Mal�n zek�t� verilmedik�enamazlar kab�l olmaz (Tefs�r-i Mugn�)
4- �t�'at etmek kar�� gelmemek g�n�h olm�yan em�rlerini yapmak
Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:
(Ana-babaya it�'at Allaha it�'attir onlara �s� olmak Allaha �s� olmakt�r) [Taber�n�]
(Ana-babas�n� ho�nud eden Allah� ho�nud etmi� ana-bas�n� k�zd�ran da Allah� k�zd�rm�� olur) [�Necc�r]
Babas�na �s� gelen kimse �ocu�undan m�r�vvet g�remez mur�d�na kavu�amaz �ilesi ile ge�inemez evinin tad� bozulur (�ir'a)
Hz �mer o�lu Abdullah'�n bilmedi�i �nemli bir sebepten dolay� han�m�mdan ayr�lmas�n� ister O�lu da han�m�n� �ok sevdi�i i�in bu s�z� duymam�� gibi hareket eder Hz �mer s�z�n� dinlemedi�ini g�r�nce durumu Res�lullah efendimize bildirir O da (Ey Abdullah baban�n s�z�n� dinle han�m�n� b�rak) buyurur (Tirmiz�)
Anan�n baban�n ve hocan�n har�m olan �eyleri emretmeleri h�linde bunlara isy�n edilmez Kar�� gelinmez Bu emirlerdinde g�n�h ve su� olm�yacak �ekilde yap�l�r Mesel� bir adama anas� evlenme derse veya falanca k�z� alm�yacaks�n veya �ileni b�rakacaks�n derse veya falanca �lime gidip dinini ��renmiyeceksin derse bu s�zleri islamiyyetin �c�p ettirdi�i bir sebep ile de�il ise it�'at �c�b etmez Fakat yine sert s�ylemek kar��l�k vermek c�iz de�ildir
Anan�n baban�n hocan�n it�'at laz�m olm�yan emirleri yap�lmad�� zaman uygun bir �ekilde �z�r dilemedir
5- Sert bakmamak �efkatle sevgi ile bakmak Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:
(Ana-baban�n y�z�ne sevgi ile bakmak ib�dettir) [Eb� Nuaym]
(Ana-baban�n y�z�ne �efkatle bakana kab�l olmu� bir hac sev�b� yaz�l�r) [�Rafi�]
(Huzurunda al�c� ile sat�c� aras�ndaki k�le gibi durmayan kimse babas�n�n hakk�n� �diyemez) [�Gaz�l�]
Evl�d ana-babas�na merhamet ve sevgi ile bak�nca ona b�yle bir bak�� i�in kab�l edilmi� bir hac sev�b� verilece�i bildirilince oradakiler (g�nde bin defa bakarsa da b�yle sev�ba kavu�ur mu?) dediklerinde Peygamber efendimiz(G�nde y�zbin defa baksa da) buyurdu (�ir'a)
6- �zmemek incitmemek r�z�lar�n� kazanmak
Allah� te�l�n�n r�z�s� d�nine ba�l� olan ana-baban�n r�z�s�nda Allah� te�l�n�n gazab� d�nine ba�l� olan ana-baban�n gazab�ndad�r(Cennet ana-baban�n aya�� alt�ndad�r) Ya'n� sana d�nini �m�n�n� ��reten ana-baban�n r�z�s�ndad�r (�ir'a)
Ana-baba �a��rd�� zaman herhangi bir i�le u�ra��rsan hemen onu terkedip derhal ana-baban�n emrine ko�acaks�n! Anan-baban sana k�z�p ba��r�rsa onlara sen bir�ey s�yleme! Anan�n-baban�n du�s�n� almak istersen sana emrettikleri i�leri �abuk ve g�zel yapmaya �al��! Bu i�ini be�enmeyip sana g�cenmelerinden ve beddu� etmelerinden kork! Sana dar�l�r iseler onlara kar�� sert s�yleme! Hemen ellerini �perek gazablar�n� teskin eyle! Anan�n-baban�n kalblerine geleni g�zet! Z�r� senin saadetin ve fel�ketin onlar�n kalblerinden do�an s�zdedir Anan-baban hasta ise ihtiy�r ise onlara yard�m et! Saadetini onlardan alaca��n hay�r du�da bil! E�er onlar� incitip beddu�lar�n� al�rsan d�nya ve �h�retin har�b olur At�lan ok tekrar geri yaya gelmez Onlar hay�tta iken k�ymetini bil!
Hasan-� Basr� hazretleri K�'beyi ziy�ret ve tav�f ederken arkas�nda bir zenbil ile tav�f eden bir z�ta dedi ki:
- Arkada� arkandaki y�k� koyup �yle tav�f etsen daha iyi olmaz m�?
O z�t cev�ben dedi ki
- Arkamdaki y�k de�il babamd�r Bunu �am'dan yedi defa buraya getirip tav�f eyledim ��nk� bana d�nimi im�n�m� bu ��retti Beni isl�m ahl�k� ile yeti�tirdi
- K�y�mete kadar b�ylece arkanda getirip tav�f eylesen bir defa kalbini k�rmakla bu yapt��n hizmet bo�a gider ve yine bir def'a g�nl�n� yapsan bu kadar hizmete muk�bil olur
Gaflet ve �a�k�nl��a kap�larak ana-baban�n kalbini k�rarsan derhal onlar�n r�z�s�n� almaya �al�� minnet eyle ve her ne yaparsan yap onlar�n g�nl�n� al! Ana-baban�n evl�d �zerinde haklar� �ok b�y�kt�r Bunu d�im� g�z �n�nde tut! (�sl�m Ahl�k�)
Had�s-i �er�flerde buyuruldu ki:
(Ana-babas�na �s� olan kimse ne yaparsa yaps�n Cennete giremez Ana-babas�na iyilik eden de ne yaparsa yaps�n Cehenneme girmez) [RN�s�h�n]
(Rabbin r�z�s� ana-baban�n r�z�s�nda gazab� da ana-baban�n gazab�ndad�r) [Buh�r�]
(Ana-babas�n�n r�z�s�n� alan m�'mine Cennetten iki kap� �zene de Cehennemden iki kap� a��l�r) [Beyhek�]
(Evl�da �nce namazdan sonra ana-baba hakk�ndan sorulur ) [RN�s�h�n]
(Ana-babas�na �si olana "�stedi�in ib�deti yap sana ma�firet etmem" denir ve s�d�k olana da "Bildi�ini yap seni ma�firet ederim" denir) [Eb� Nuaym]
Ana-babay� �zmek onlara eziyet etmek b�y�k g�n�ht�r Ana-baban�n veya hi� kimsenin g�n�h olan em�rleri yap�lmaz Ana-baban�n yemeklerinde har�m kar��l�� oldu�u ��pheli olsa ana-baba bu yemekten yemesi i�in evl�d�n� zorlasaevl�d�n o yemekten yemesi l�z�md�r ��nk� ��pheli �eylerden ka��nmak vera' ana-baban�n r�z�s�n� almak ise v�cibdir Fakat gayr� me�r� em�rleri dinlenmez Mesel� onlar (��ki i� namaz k�lma yoksa senden r�z� olmay�z) deseler de har�m olan �eyler yap�lmaz ��nk� (H�l�ka isy�n olan i�te kula it�'at edilmez) emri vard�r (H�kim)
Bir insan gaflet ve �a�k�nl��a kap�larak ana-baban�n kalbini k�rarsa derh�l onlar�n r�z�s�n� almaya �al��mal� yalvarmal�onlar�n g�nl�n� almal�d�r Ana-baban�n evl�d �zerinde haklar� �ok b�y�kt�r Bunu d�ima g�z �n�nde tutarak ona g�re hareket etmelidir
Evliy�n�n b�y�klerinden birisi n�file hacca gitmek �zere yola ��kt� Bir ara Ba�dat'a u�rad� Orada Eb� H�z�m-� Mekk� hazretlerini ziy�ret etti O esn�da uyuyordu Bir m�ddet beklediUyand� ve o z�ta dedi ki:
- �imdi Res�lullah efendimizi r�'y�da g�rd�m Bana senin hakk�nda (Annesinin hakk�n� g�zetsin bu hac etmekten daha iyidir) haberini ula�t�rmam� emretti Bunun �zerine o z�t geri d�nd� ve b�t�n hayat� boyunca annesine hizmet edip du�s�na kavu�tu
7- �zinsiz sefere gitmemek Onlardan izinsiz cih�da bile gitmek c�iz olmad�� halde ilim ��renmek ve ilim ��retmek i�in gitmek c�izdir Peygamber efendimiz (Ana-babas�ndan biri hayatta olup da r�z�s�n� alm�yan Cehenneme girmeye m�stehak olur) buyurunca Esh�b-� kir�mdan biri (Y� Res�lallah ana-baba evl�dlar�na zulmetse de b�yle mi?) diye sorunca cevab�nda �� defa (Evet zulmetseler de) buyurdu (Beyhek�)
Hacca giderken muht�� olm�yan ana-babadan izin almak s�nnettir
Ana-baba muht�� ise izinsiz gitmek har�md�r Ana-babas� muht�� olm�yan onlardan izinsiz farz olan hacca gidebilir Fakat n�file olan hacca izinsiz gidemez (RMuht�r)
Cih�d i�in izin isteyen birine Peygamber efendimiz ana-babas�n�n sa� oldu�unu ��renince
(Burada kal onlara hizmet et onlara hizmet cih�dd�r) [Buh�r�]
Biri de hicret etmek i�in gelip (Y� Res�lallah ana-babam� a�latarak geldim onlar� �zd�m) dedi Peygamberimiz bu duruma �z�lerek buyurdu ki:
(Hemen git onlar� �zd��n gibi sevindir!) [Eb� D�v�d]
8- Sayg�da h�rmette kus�r etmemek Onlar� g�r�nce aya�a kalkmak yanlar�na gitmek onlar oturuncaya kadar ayakta durmak izinsiz oturmamak l�z�md�r Otururken edebli oturmal� aya��n� uzatarak oturmamal� bacak bacak �st�ne atmamal�d�r Onlar bana bir �ey demiyor diye bunlar� ihm�l etmemelidir! Babam�z olmasa da b�y�klere sayg� gerekir Had�s-i �er�fte buyuruldu ki:
(B�y��n� saym�yan bizden de�ildir) [Tirmiz�]
9- Onlarla yolda giderken arkalar�ndan gitmek Zar�retsiz �nlerinde y�r�memek HzAli ak sakall� bir ihtiy�r�n ya��ndan dolay� �n�ne ge�memi� arkas�ndan y�r�m�� ve b�ylece namaza ge� kalm��t� Cebr�il aleyhissel�m Allah� te�l�n�n emri ile Peygamber efendimiz r�k�ya e�ilince Hz Ali'nin ilk rek'ata yeti�mesi i�in belini tutmu�tur Ana-baban�n arkas�ndan y�r�mek ise elbette daha �nemlidir!
10- �a��r�nca hemen kalk�p yanlar�na gitmek buyurun demek Ana-baba �a��r�nca farz namaz� bozmak c�iz olur ise de ihtiy�� yoksa bozmamal�d�r S�nnetler bozulur Had�s-i �er�fte buyuruldu ki:
(Ana-babaya iyilik etmek [n�file] namaz oru� hac ve cih�ddan daha �st�nd�r) [�ir'a]

Ana baba hakk�n�n �nemi
G�zel dinimiz, evlad�n anne ve babas�na hizmet etmesini emretmi� ve bunu bir ib�det saym��t�r. Y�ce Rabbimiz Kur��n-� kerim de (Allah�a ib�det ediniz!) buyurduktan sonra (Anaya, babaya iyilik ediniz!) diye emretmektedir. Onlara hizmet ederken, (�f) bile demeyi yasaklam��t�r.
Ana-babas�n� raz� eden kimse i�in, Cennette iki kap� a��l�r. Ana-babas� raz� olmayan kimse i�in de, Cehennemde iki kap� a��l�r. Bir kimsenin ana-babas� z�lim olsalar dahi, onlara kar�� gelmek, onlarla sert konu�mak yasakt�r. Allah� te�l� buyurdu ki: (Ey Musa! G�nahlar i�inde bir g�nah vard�r ki, benim yan�mda �ok a��r ve b�y�kt�r. O da ana-baba, evlad�n� �a��rd�� zaman, emrine uymamas�d�r). Evl�d�n, ana-babas�na kar�� ba�l�ca vazifeleri �unlard�r.
Bir kimse ana-babas� �a��rd�� zaman herhangi bir i�le u�ra��yorsa, hemen onu terkedip, derhal ana-babas�n�n emrine ko�mal�d�r.
Anas�-babas� k�z�p ba��r�rsa, onlara bir �ey s�ylememelidir.
Anan�n-baban�n duas�n� almal�d�r.
Emrettikleri i�leri �abuk ve g�zel yapmaya �al��mal�d�r. Hatta be�enmeyip g�cenmelerinden ve beddua etmelerinden korkmal�d�r.
Herhangi bir sebeple dar�l�r iseler, onlara kar�� sert s�ylemeyip hemen ellerini �perek k�zg�nl�klar�n� teskin etmelidir.
Anan�n-baban�n kalblerine geleni g�zetmelidir. Zira saadet ve felaket onlar�n kalblerinden do�an s�zler oldu�unu bilmelidir.
Ana-baba hasta ise, ihtiyar ise, onlara yard�m etmeli, saadeti onlardan al�nacak hay�r duada bilmelidir.
E�er onlar� incitip, beddualar� al�n�rsa ki�inin d�nya ve ahireti harap olur. At�lan ok tekrar geri yaya gelmez. Onlar hayatda iken, k�ymetini bilmek l�z�md�r.
Allah� te�l�n�n r�zas�, dinine ba�l� olan ana-babas�n�n r�zas�nda, Allah� te�l�n�n gazab�, dinine ba�l� olan ana-baban�n gazab�ndad�r. Sevgili Peygam berimiz �sallallah� aleyhi ve sellem� bir had�s-i �eriflerinde buyurdu ki: (Cennet, analar�n aya�� alt�ndad�r) yani, sana dinini, iman�n� ��reten anan�n-baban�n r�zas�ndad�r. Hak te�l� hazretleri Musa aleyhissel�ma dedi ki, (Ey Musa! Ana-babas�n� raz� eden, beni raz� etmi� olur. Ana-babas�na �si olan, bana mut� olsa bile onu fenalar taraf�na ilhak ederim).
Sevgili Peygamberimiz buyurdu ki: (Ana-babaya iyilik etmek, nafile namaz, oru� ve hac faziletlerinden daha faziletlidir. Ana-babas�na hizmet edenlerin �mr� bereketli ve uzun olur. Ana-babas�na kar�� gelip, onlara �si olan mel�undur.)
Peygamber Efendimize, Lokman s�resindeki (Ana ve babana d�nyada iyi sahiplik et!) �yetinin a��klamas� soruldu�unda: Onlara sahip ��kman�n, bakman�n �artlar� vard�r;
�Birincisi; a� iseler, onlara yemek vermenizdir.
�kincisi; elbiseleri yoksa elbise yapman�zd�r.
��nc�s�; sizin hizmetinize muhta� iseler, onlara hizmeti, can�n�za minnet biliniz!
D�rd�nc�s�; sizi �a��rd�klar�nda, �buyurun� deyip yanlar�na gidin ve onlara ihsan, iyilik �zere olun!
Be�incisi; bir i�i buyurduklar�nda emirlerini yerine getirin. Ancak, g�nah olan emirlerini yapmay�n!
Alt�nc�s�; onlarla konu�urken tatl� ve yumu�ak hitap edin!
Yedincisi; onlar� isimleri ile �a��rmay�n!
Sekizincisi; onlarla bir yere giderken arkalar�ndan y�r�y�n!
Dokuzuncusu; kendiniz i�in sevdi�iniz be�endi�iniz her �eyi onlar i�in de sevin, be�enin!
Onuncusu, kendiniz i�in dua etti�iniz zaman onlara da dua ediniz!) buyurdu.