Bayburt - MsXLabs

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- T�rkiye Co�rafyas� (https://www.msxlabs.org/forum/turkiye-cografyasi/)

- - Bayburt (https://www.msxlabs.org/forum/turkiye-cografyasi/9494-bayburt.html)

Bilgiler
B�lgesi:Dogu Karadeniz B�lgesi
Y�z�l��m�: 3652 (km2)
N�fus: (2000)
N�fus yo�unlu�u: (ki�i/km2)
Plaka kodu: 69
Telefon kodu: 458

Tarih�esi

Eski �a�larda halcilerin ya�ad�� sahada yer alan Bayburt'un bir m�ddet Roma �mparatorlu�u hakimiyetine girdi�i ve bu imparatorlu�un ikiye ayr�lmas� �zerine Do�u Roma topraklar� i�inde kald�� bilinmektedir. Bizans �mparatorlu�u te�kilat�na g�re �lke, bug�nk� eyaletlere benzer bir tak�m temalara ayr�lm��t�. Bayburt Heldia temas�na ba�l�yd� ve bu eyaleti meydana getiren yedi piskoposlu�un d�rd�nc�s�n� meydana getiriyordu. �mparator Justinianus taraf�ndan kalesinin tahkim ve tamir edildi�i bilinen Bayburt, Arap fetihleri s�ras�nda Bagrat s�lalesinin hakimiyeti alt�nda bulunmaktayd�.
Bayburt ve y�resi, T�rklerini Anadolu'da ilk yerle�tikleri b�lgelerdendir. Tu�rul Bey'in Anadolu seferi (1054) s�ras�nda Bayburt, �oruh nehri ve Karadeniz da�lar�na (Parhar) uzanan sahalara ak�nlarda bulunan Sel�uklu kuvvetlerinin h�cumlar�na maruz kald� ise de fethedilemedi. Kesin T�rk hakimiyeti Malazgirt zaferinden sonra ger�ekle�ti. �ehir 1072'den 1202'ye kadar bazen Erzurum y�resinde h�k�m s�ren Saltuklar'�n bazen de Dani�mendiler'in hakimiyetinde kald�. Bir ara Trabzon imparatoru I.Alexis Comnen'in kumandan� Theodore Gabras taraf�ndan i�gal edildiyse de, k�sa s�re sonra yeniden Dani�mendli hakimiyetine girdi. (1098) Sel�uklular 1202'de Saltuklu Devletine son verince Bayburt'u da ele ge�irdiler.
Bayburt'un as�l geli�mesi, S�leyman �ah'�n karde�i Erzurum Meliki Mugisuddin Tu�rul �ah ve o�lu Cihan �ah (1020-1230) d�neminde oldu. Tu�rul �ah Bayburt kalesini yeniden in�a ve tahkim ettirdi. I:Alaeddin Keykubad taraf�ndan Mo�ollara kar�� s�n�rlar kuvvetlendirilirken Bayburt da Erzurum ile birlikte Konya'ya ba�land�. 1243 K�seda� sava��n�n ard�ndan Mo�ollar�n Anadolu'yu istilas� esnas�nda yap�lan anla�ma gere�i Bayb�rt Sel�uklular�n kontrol�nde kald�. Bu durum 1291'de burada Giyaseddin Mesud taraf�ndan para bast�r�lmas�ndan anla��lmaktad�r.
�lhanl�lar devrinde Tebriz-Trabzon yolu �zerinde bulunmas� sebebiyle daha da geli�en Bayburt, Ceneviz ve Venedik kervanlar�n�n konaklad�� bir yerdi. Mo�olistan'a giderken buraya u�rayan Marko Polo �ehirde zengin G�m�� madenlerinin bulundu�unu belirtir. Hatta �lhanl�lar buradan y�kl� bir vergi geliri temin ediyorlard�. Bu d�nemde Dar�l Celal ad� ile an�lan ve iktisadi bak�mdan canl�l�k kazanan �ehir ayn� zamanda bir k�lt�r merkezi durumundayd�. Burada Mahmudiye ve Yakutiye medreseleri kurulmu�, Mevlevilik geli�me g�stermi�, ayr�ca ahilik te�kilat� da yay�lm��t�.
Son �lhanl� h�k�mdar� Ebu Said Bahad�r Han'�n �l�m�nden sonra (1334) Bayburt, Eretnao�ullar�'n�n eline ge�ti. Zaman zaman Erzincan Beylerinin h�cumlar�na u�rayan �ehir, bir ara Mutahharten'in idaresine girdi. Fakat �ok ge�meden Kad� Burhaneddin zaman�nda Akkoyunlu beylerinden Kutlu Bey o�lu Ahmet Bey'in yard�m� ile al�nd� ve Ahmet Bey'e ikta olarak verildi. Bir ara Karakoyunlular�n da eline ge�en �ehir sonra tekrar Akkoyunlular�n eline ge�ti ve uzun s�re �yle kald�.
Bayburt y�resi 1501'de bir ara Safeviler taraf�ndan al�nd�. Bu d�nemde Trabzon valisi olan Yavuz taraf�ndan bu b�lgeye ak�nlar yap�ld� (1507). Yavuz tahta ��kt�ktan sonra da ��kt�� ran seferinde bir k�s�m kuvvetlerini Bayburt �zerine g�nderdi. Ekim 1514'te Bayburt �ah �smail'in elinden al�nd�. Bundan sonra Bayburt Erzincan ile birlikte Trabzon Beyi B�y�kl� Mehmet Pa�a'ya verildi ve Sancak merkezi ilan edildi.
Kanuni'nin �ran seferi s�ras�nda �nemi daha da artan Bayburt kalesi 1541'de esasl� bir tamir g�rd�. 1553'te �ah Tahmasb'�n ak�nlar�na �ahit olunduysa da, bundan sonra XIX. Y�zy�la kadar �nemli bir olay ya�anmad�. 1828-1829 Osmanl�-Rus sava�� esnas�nda Rus birliklerinin i�galine u�rad�. 1878 ve 1916'da Ruslar taraf�ndan yeniden i�gal edilen Bayburt bu i�galler s�ras�nda �nemli oranda tahrip edildi.
1927'ye kadar Erzurum'a ba�l� olan Bayburt bu tarihte G�m��hane'ye ba�land�. 21.06.1989 tarihinde 3578 say�l� yasa ile il stat�s�ne kavu�tu.

Co�rafyas�
Bayburt ili 40 derece 37 dakika kuzey enlemi ile 40 derece 45 dakika do�u boylam�, 39 derece 52 dakika g�ney enlemi ile 39 derece 37 dakika bat� boylam� aras�nda yer al�r. Do�u ve G�neydo�usunda Erzurum, bat�s�nda G�m��hane, kuzeyinde Trabzon ve Rize, g�neyinde Erzincan illeri ile �evrili Anadolu'nun kuzey-do�usunda �oruh nehri kenar�nda ve denizden 1550 metre y�kseklikte kurulmu� 3652 km2 y�z�l��m� olan bir ildir.
Bayburt ve �evresi yery�z� �ekilleri bak�m�ndan genel olarak �� b�l�mden olu�maktad�r. Birincisi sahan�n bat� yar�s�n� olu�turan Bayburt ovas�, ikincisi akarsular�n olu�turdu�u vadiler ve ��nc�s� de y�renin etraf�n� �evreleyen ve do�u yar�s�nda yer tutan da�l�k alanlard�r.
Yakla��k 900 km2'yi bulan Bayburt ovas� 1450-1750 metre aras�nda de�i�en y�ksekliktedir.
Arazinin %45'ini olu�turan da�l�k alanda; Pulur (2300 m), Otlukbeli (2520 m), Saruhan (2400 m), �o�an (2963m), Kop (2600 m), ve �avu�k�ran (2850 m) da�lar� g�ney kesimde bat�da do�uya do�ru s�ralan�r. Kuzey kesimde ise; Z�lfe (2750 m), Kemer (2856 m), So�anl� (2750 m), Haldize (3000 m), K�rklar (3350 m) da�lar� mevcuttur. �oruyh nehrinin �izmi� bulundu�u yay�n orta b�l�m�ndeki sahan�n do�usunda ise; Kaledere tepesi (2500 m) ve Ziyaret tepesi (2400 m) yer al�r.
�ldeki Kop ve So�anl� da�lar�nda �ok say�da yaylalar mevcuttur. �oruh nehri ise 3239 metre y�kseklikteki Mescit da��ndan do�arak g�neydo�udan il s�n�rlar�na girmekte ve �oruh vadisine girerek ili terk etmektedir. �lin So�anl� da�lar� �zerinde Haldizen (Bal�kl� G�l) ve G�loba (Atl� G�l) gibi baz� krater g�lleri de mevcuttur.

Ekonomisi
Ekonomik hayat, tarihi geli�im i�inde temel de�i�tirmemi�tir. Ticaret ve sanayiin geli�medi�i ilde tar�m ve hayvanc�l�k ba�lang��tan beri ekonomiyi s�r�kleyici bir rol oynam��t�r. Tar�m �r�n� olarak ilde hububat �e�itleri, yem bitkileri, �eker pancar� ve az da olsa meyve sebze �retimi yap�lmakta, genelde ilin sebze ihtiyac� di�er illerden kar��lanmaktad�r. Arazinin b�y�k bir k�sm� k�ra� olup �oruh vadisinde; Ayd�ntepe ve S�n�r ovalar�nda sulu tar�m yap�lmaktad�r.
Hayvanc�l�k ilin ge�im kaynaklar�ndan en �nemlisidir. Arazi hayvanc�l�k yapmaya �ok elveri�lidir. Mera hayvanc�l�� yap�lmaktad�r. Son y�llarda besi hayvanc�l��na do�ru bir geli�me g�zlenmektedir. S�t inek�ili�i �slah �al��malar� da devam etmektedir. �limiz il�e ve k�ylerinde ar�c�l�k yapan aile say�s�nda b�y�k art�� g�zlenmekte, il sath�nda �ok nefis kokulu bal �retimi yap�lmaktad�r.
Bayburt ili �ok eski transit ticaret yolu olan Trabzon-�ran aras�ndaki "�pek ve baharat yolu"nun bir dura��d�r. Ekonomisi tar�m, hayvanc�l�k ve ticaret a��rl�kl�d�r. Tar�m d��nda kalan ekonomik yap�s�, �retim yolu ile sat��a arz �eklinde de�il, d��ar�dan getirip sat��a sunma �eklinde geli�mi�tir.

Tarihi yerler

Bayburt Kalesi

�ehrin kuzeyindeki yal��n kayalar �zerinde in�a edilmi� olan Kalenin ilk defa kimler taraf�ndan yap�ld�� kesin olarak bilinmemektedir. Bagrat S�lalesi (885-1044) zaman�nda varl��ndan s�z edilen Kalenin �ok daha �nce milad�n ilk y�zy�llar�nda mahalli prens ve krall�klar�n m�cadelesine konu oldu�u anla��lmaktad�r.
Kale T�rklerin eline ge�meden �nce; Roma, Ermeni, Bizans, Arap ve Komnenos hakimiyetinde kalm��t�r. Zengin bir tarihe sahip olan kalenin bir�ok defa onar�m g�rd�� duvarlar�ndaki farkl� in�aat ve tarih kaynaklar�ndan anla��lmaktad�r.
Halk aras�nda �inima�in Kalesi de denilen Kale, dede Korkut hikayelerinden "Kam B�re O�lu Bams� Beyrek Boyunu Beyan Eder" ad�n� ta��yan hikayede Beyrek'in (Bey B�yrek veya Bams� Beyrek) fethedip �n kazanmak �zere yola ��kt�� kaledir.

Dede Korkut T�rbesi
�lin g�ney do�usunda merkeze 39 km mesafedeki Masat K�y� yak�n�nda bulunan, yap�l�� ekli ve mimarisi ile �ok eskilere dayand�� anla��lan ve halk aras�nda Ali Baba diye ge�en t�rbenin, Dede Korkut'a ait oldu�u �air Orhan �aik G�kyay taraf�ndan ortaya konulmu�tur. Ali Baba veya B�y�k Baba ad�yla an�lan t�rbeyi inceleyen G�kyay 1986 bask�l� "Dede Korkut Hikayeleri" adl� kitab�nda t�rbenin resimlerini de vererek Dede Korkut'a ait oldu�unu ifade etmi�tir. T�rbe �zerinde eski T�rk�e ile 718 tarihi okunmaktad�r.
Her y�l Temmuz ay�n�n 3. haftas�nda uluslararas� d�zeyde dede Korkut K�lt�r ve Sanat ��leni d�zenlenmekte, ��len esnas�nda ilde Dede Korkut'la ilgili sempozyum, sergi, �iir gibi dallarda faaliyetler yap�lmaktad�r.

Pulur Ferah�at Bey Camii
Demir�z� il�esine ba�l� Pulur kasabas�nda Akkoyunlulardan Korkmaz Bey'in o�lu Ferah�at Bey taraf�ndan yapt�r�lm��t�r.

S�n�r Kutlu Bey Camii
Akkoyunlular�n kurucusu Turali bey o�lu Fahrettin Kutlu Bey taraf�ndan yapt�r�lan caminin kap�s� �zerindeki kitabeden 1550 y�l�nda onar�ld�� anla��lmaktad�r. Minaresi ise 1616 tarihi ta��yan tarihi bir kitabeye sahiptir. �ran �ah� Tahmasp'�n i�gali s�ras�nda tahrip edilmi� ve bu olay kap� �zerindeki kitabede yer almaktad�r. Kanuni d�neminde 1550 y�l�nda onar�m g�rm��t�r.

Ayd�ntepe Yeralt� �ehri
Ayd�ntepe il�esinde yer alan kent, t�f i�erisinde, y�zeyden 2-2,5 metre derinde, ba�ka yap� malzemesi kullan�lmadan ana kayaya oyulmu� galeriler, tonozlu odalar ve bu odalar�n a��ld�� daha geni� mekanlardan olu�maktad�r. Yakla��k bir metre geni�li�inde ve 2-2,5 metre y�ksekli�inde tonoz �rt�l� galeriler yer yer her iki yanda geni�lemektedir. 3-8 metrekareye yak�n planl� odalar bu mekana a��lmaktad�r. G�zetleme mekanlar�n�n olu�turdu�u havaland�rma ama�l� konik bi�imdeki deliklerin galeri odalar�n ayd�nlat�lmas� amac�yla duvarlara oyuklar�n a��ld�� g�r�lmektedir.
Bunun tarihi Halde �ehrine ait oldu�u s�ylendi�i gibi, ge� Roma veya erken H�ristiyanl�k devirlerine ait olabilece�i de s�ylenmektedir. bunlar�n yan� s�ra ayd�ntepe il�esine ba�l� G�M��DAMLA k�y�nde bulunan ve bu zamana kadar korunan sark�� k�pr� ihti�am�n� kaybetmemi�tir

Sar�kayalar �elaleleri
Bayburt -Erzurum karayolunun 6km'sinden ayr�larak 16km daha yol ald�ktan sonra ula��lan Sar�kayalar �elaleleri, ilin merkez Sar�kayalar k�y�n�n giri�inde ve k�y i�inde olmak �zere iki tanedir. Yaz aylar�nda �evreleri mesire yeri olarak kullan�lan her iki �elalede g�r�lmeye de�er do�al g�zelliklere sahiptir.

Yakutiye Camii
Bunlardan ba�ka Bayburt'ta Yukar� Hinzeverek camii, Yakutiye Camii, Zahit Efendi Camii, �ar�� Hamam�, bent Hamam�, Pa�ao�ullar� (Kondolotlar) Hamam� ve �ehit Osman T�rbeleri gibi tarihi ve turistik de�eri olan eserler de vard�r.

Ma�aralar

�ima��l Ma�aras�
�l merkezine 35 km mesafedeki �ima��l k�y�n�n Ta��ndibi mahallesindedir. Mahalleden sonra yaya olarak yakla��k bir saatte ula��labilen ma�ara, 600 metre uzunlu�unda ve 11 b�l�mden olu�maktad�r. Tavan y�ksekli�i yer yer 30 metreyi bulmakta, g�zel sark�t ve dikitlerin yan� s�ra ma�arada yer yer su birikintileri de vard�r.

Helva K�y� Buz Ma�aras�
Helva K�y�nde yer almaktad�r. �l merkezinden 33 km mesafede, hemen k�y�n yamac�nda yer alan ma�aran�n i�inde Buzdan olu�mu� sark�t ve dikitler bulunmaktad�r. K�y halk� taraf�ndan de�i�ik zamanlarda so�uk hava deposu olarak kullan�lm�� olan ma�ara buz olu�umlar�n�n de�i�ik �ekillerini yans�tmaktad�r.

(al�nt�d�r)

TAR�H VE K�LT�R �EHR� BAYBURT
TAR�H�

Mevcut kaynaklara g�re Bayburt �ehrinin tarihi M.�.3000'li y�llara kadar uzanmaktad�r. �ehir Azziler taraf�ndan kurulmu�tur. M.� 770-665 y�llar� aras�nda Kimmer ve �skitlerin ak�n�na u�ram��t�r, �skitlerin (Saka T�rkleri) hakimiyetine giren Bayburt 2500 y�ll�k T�rk �ehridir. Daha sonra b�lge s�ras�yla Haldi'ler, Med'ler ve Pers'lerin hakimiyetine girmi�tir.
M.�. 2. YY.dan itibaren Pontus Krall��na ba�l� olan Bayburt M.�. 40 y�llar�nda Roma hakimiyetine girmi�tir. Bir m�ddet Roma �mparatorlu�u hakimiyetinde kalan �ehir bu imparatorlu�un ikiye ayr�lmas� �zerine Do�u Roma topraklar� i�inde kalm��t�r. Bizans �mparatorlu�u te�kilat�na g�re �lke, bug�nk� eyaletlere benzer bir tak�m temalara ayr�lm��t� Bayburt Haldia "tema"s�na (eyaletine) ba�l�yd� ve bu eyaleti meydana getiren yedi piskoposlu�un d�rd�nc�s�n� te�kil etmekteydi. �mparator Justinianus taraf�ndan kalesinin tahkim ve tamir edildi�i bilinen Bayburt, Arap fetihleri s�ras�nda Bagrat s�lalesinin hakimiyeti alt�nda bulunmaktayd�. M.S.705 y�l�nda Emevilerin eline ge�en Bayburt 715 y�l�nda Bizansl�lar taraf�ndan geri al�nm��t�r. 850 y�llar�ndan soma T�rklerle Bizansl�lar aras�nda s�rekli sava�lara sahne olan Bayburt ve y�resi T�rk'lerin Anadolu da ilk yerle�tikleri b�lgelerdendir. Tu�rul Bey'in Anadolu seferi (1054) s�ras�nda Bayburt, �oruh nehri ve Karadeniz da�lar�na (parhar) kadar uzanan sahalara ak�nlarda bulunan Sel�uklu kuvvetlerinin h�cumlar�na maruz kald� ise de fethedilemedi. Kesin T�rk hakimiyeti Malazgirt Zaferi'nden sonra ger�ekle�ti. �ehir, 1072'den 1202'ye kadar bazen Erzurum y�resinde h�k�m s�ren Saltuklular'�n bazen de Dan��mendiler'in hakimiyetinde kald�. Bir ara Trabzon �mparatoru I.Alexis Comnen'in kumandan� Theodore Gabras taraf�ndan i�gal edildiyse de k�sa s�re sema yeniden Dan��mendliler hakimiyetine girdi (1098). Sel�uklular 1202'de Saltuklu devletine son verince Bayburt'u da ele ge�irdiler. Bayburt'un as�l geli�mesi, S�leyman �ah�n karde�i Erzurum Meliki Mugis�ddin Tu�rul �ah ve o�lu Cihan �ah (1202-1230) d�neminde oldu. Tu�rul �ah Bayburt Kalesi'ni Trabzon �mparatorlu�undan gelecek tehlikelere kar�� yeniden in�a ve tahkim etti. L Alaaddin Kevkubad zaman�nda Mo�ollar'a kar�� s�n�rlar kuvvetlendirilir ve yeni kaleler yapt�r�rken Bayburt,Erzurum ile birlikte Anadolu Sel�uklu Devleti'nin merkezi olan Konya'ya ba�land�. 1243 K�seda� sava��n�n ard�ndan Mo�ullar�n Anadolu'yu istilas� s�ras�nda, �ehir yap�lan antla�ma gere�i Sel�uklu idaresinde kald�. Bu durum 1291 'de burada Il. G�yaseddin Mesud ad�na para bas�lmas�ndan anla��lmaktad�r.
�lhanl�lar devrinde Tebriz -Trabzon yolu �zerinde bulunmas� dolay�s�yla daha da geli�en Bayburt, Ceneviz ve Venedik kervanlar�n�n konaklad�� bir yerdi. Mo�olistan'a giderken buraya u�rayan Marko Polo �ehirde zengin G�m�� madenlerinin bulundu�unu belirtir. Hatta ilhanl�lar buradan y�kl� bir vergi geliri (21.300 dinar) temin ediyorlard�. Bu d�nemde Diir�l CeHil unvan� ile an�lan ve iktisadi bak�mdan canl�l�k kazanan �ehir ayn� zamanda k��k bir k�lt�r merkezi durumundayd�. Burada Mahmudiye ve Yakudiye medreseleri kurulmu�, Mevlevilik geli�me g�stermi�, ayr�ca Ahilik te�kilat� olduk�a yay�lm��t�. Son ilhanl� h�k�mdar� Ebu Said Bahad�r Han'�n �l�m�nden sonra (1334) Bayburt Eretnao�ullar�'n�n eline ge�ti. Eretnal�lar d�neminde zaman zaman Erzincan emirlerinin h�cumlar�na maruz kalan ve onlar taraf�ndan zapt edilen �ehir daha sonra Mutahharten in idaresine girdi. Fakat �ok ge�meden Kad� Burhaneddin zaman�nda Akkoyunlu beylerinden Kutlu Beyo�lu Ahmet Bey'in yard�m� ile al�nd� ve ard�ndan Kad� Burhaneddin taraf�ndan Ahmet Bey'e ikta edildi. Bir ara Karakoyunlu h�k�mdar� Kara Yusuf taraf�ndan zapt edildiyse de k�sa bir zaman sonra Akkoyunlu Karay�l�k Osman Bey bu b�lgeyi yeniden ele ge�irdi ve �ehri karde�inin o�lu Kutlu Bey'e verdi. Bundan sonra uzun s�re Akkoyunlular�n elinde kalan Bayburt ve y�resi 1501' de Safeviler taraf�ndan al�nd�. O s�ralarda Trabzon sancak beyi olan �ahzede Selim bu b�lgeye ak�nlarda bulundu (1507), tahta ��kt�ktan sonra da �ran seferine giderken bir k�s�m kuvvetleri Bayburt �zerine g�nderdi. Yanya sancak beyi Mustafa Bey ile Trabzon sancak beyi B�y�kl� Mehmed Bey (pa�a) idaresindeki Osmanl� kuvvetleri, Sah �smail'in emirlerinden Kara Maksud-i sultan'n�n m�dafaa etti�i Bayburt'u ald�lar (Ekim 1514). Bayburt Erzincan ile birlikte Trabzon Beyi B�y�kl� Mehmed Pa�a'ya verildi ve bir sancak merkezi haline getirildi. Osmanl� idaresinde Bayburt do�u s�n�r�na yak�n bir kale �ehir olarak stratejik �nemini bir s�re korudu. Kanuni'nin �ran seferi s�ras�nda �nemi daha da artan Bayburt kalesi 1541' de esasl� bir tamir g�rd�. 1553'te �ah Tahmasb'�n ak�nlar�na maruz kalan �ehir XIX. Y�zy�la kadar �nemli bir olaya �ahit olmad�.
1828-1829 Osmanl�-Rus sava�� s�ras�nda Rus birliklerinin i�galine u�rad�. 1878 ve 19l6'da Ruslar taraf�ndan i�gal edilen Bayburt bu i�galler s�ras�nda geni� �l��de tahrip edildi. Osmanl�lar zaman�nda bir sancak merkezi durumunda olan Bayburt fethedildikten hemen sonra Erzincan ile birlikte sancak stat�s� kazanm��t�r. Sancak Beyi daima Bayburt'ta otururdu. Sancak, Erzurum beylerbeyli�i kurulana kadar zaman zaman Diyarbekir'e zaman zaman da Rum beylerbeyli�ine ba�land�. lrakeyn seferi s�ras�nda (1534) Kemah ve Bayburt Sancaklar� birle�tirilerek Dulkadiro�ullar�'n dan Ala�ddevle'nin torunu ve �ahruh'un o�lu Mehmed Han'a verildi. Sefer d�n�� Erzurum beylerbeyli�i kurulup Mehmed Han'a verilince (1534) Bayburt ve Kemah sancaklar� da Pa�a sanca�� haline geldi. Erzurum o s�rada harap bir halde bulundu�u i�in l548'e kadar buraya tayin edilen ilk beylerbeyi Bayburt'ta otururlard�. 1551'den sonra sancak stat�s�n� kaybeden Bayburt Erzurum'un bir kazas� oldu. 1631 de yeniden ad� ge�en eyaletin livas� haline geIdiyse de daha sonra yine bir kaza olarak Erzurum'a Ba�land�. 1878 Berlin antla�mas� ile Kars ve Ardahan Ruslara verilince ��ld�r sanca��n�n merkezi oldu, fakat idari zorluk y�z�nden sancak merkezi 1888'de tekrar Erzurum'a nakledildi 1516-1518'de Bayburt sanca�� Bayburt, Kelkit, Sadak, Kovans, Tercan-� Ulya, Tercan-� S�fla nahiyelerinden meydana geliyordu. 1520-1530 d�neminde sanca��n s�n�rlar� geni�ledi. Ba�l� kaza ve nahiye say�s� art�r�ld�. Bu s�rada sanca�a �o�ayn, Erzurum, �spir, Tekman, Ya�murdere de ba�l� bulunuyordu. Ancak muhtemelen 1535 ten sonra Erzurum ve �spir'in ayr� sancak olmas� s�n�rlar�n daralmas�na yol a�t� ve Bayburt, Kelkit, Kovans ve Tercan nahiyelerinden olu�an k��k bir sancak haline geldi. 1551 'den sonra kaza durumuna getirilince Kelkit, Kovans ve Ya�murdere nahiyeleri buraya ba�land�. 1927 'ye kadar Erzurum'a ba�l� olan Bayburt bu tarihte G�m��hane'ye ba�land�. 21.06.1989 tarihinden itibaren 3578 say�l� yasa ile il stat�s�ne kavu�tu...

BAYBURT ADININ KAYNA�I

�ehrin ad� ve ne zaman kuruldu�u hakk�nda ki bilgiler �ok kesin de�ildir. Bu g�n bilinen isminin Orta�a� Ermeni kaynaklar�nda: Payberd, Bizans kaynaklar�nda; Payper, Baberd, Paypert. XIII. Y�zy�l sonlar�nda bu b�lgeden ge�en Marko Polo'nun seyhatnamesinde; Paipurth, Baiburt. Arap kaynaklar�nda; Babirt, II. Mesud ad�na 1291 'de bas�lan bir parada Bayp�rt. Akkoyunlu tarihinden bahseden �a�da� eserlerde Papirt �eklinde ge�en kelimenin son hecesi Berd'in "y�ksek kale" anlam�na geldi�i bilinmekteyse de ilk hecesine bir mana verilememektedir. 1647 y�l�nda �ehri ziyaret eden Evliya �elebi Bayburt ad�n�n zengin manas�na gelen "Bay" belde manas�na gelen "yurt" gibi iki kelime ile izah eder. Osmanl� d�nemine ait kaynaklar ise ismi bu g�nk� s�yleni�ine uygun olarak Bayburt �eklinde kaydederler.

CO�RAFYA

Bayburt ili 40 derece 37 dakika Kuzey Enlemi ile 40 derece 45 dakika Do�u boylam�, 39 derece 52 dakika G�ney enlemi ile 39 derece 37 dakika ban boylamlar� aras�nda yer al�r. Do�usunda Erzurum. bat�s�nda G�m��hane, kuzeyinde Trabzon ve Rize, g�neyinde Erzincan illeri ile �evrili Anadolu'nun kuzey do�usunda �oruh Nehri kenar�nda ve denizden 1550 m. y�kseklikte kurulmu� 3652 km2 y�z�l��ml� bir ildir.

BAYBURT ATAS�ZLER�

A�� it yer, sahipsizi kurt yer
Anas� ne ki, danas� ne ola
At beslenende, Ku� seslenende, K�z istenende g�zeldir
Bilinmeyen a�, ya kar�n a�r�t�r, ya ba�
�ok �al��an�n hakk� yaban teze�idir
�ocuk kundakta, gelin duvakta belli olur
El eli yur, elde d�ner y�z� yur
El' deki yara, duvardaki deliktir
Er'in seni sa� sever, kom�un seni tok sever
Ev' den yetme oldu mu, danal�ktan s��ra mal almazlar
Deliye el ver, eline bel ver
Kal�n incelene kadar, incenin can� ��kar
Ko�'luk kuru, kom �n�nde belli olur
Kurt gitti yaz�ya, meydan kald� c�ng�ll� taz�ya
Sa� sefadan, t�r
S�r� ters d�nm��, aksak �nde gider
Tand�r s�cak iken ekmek tutar
Tarlay� ta�l� yerden, k�z� karde�li yerden alas�n
Ya�mur ya�d�, yar�klar kapand�
Yaza ��kard�m danay�, be�enmez oldu anay�

BAYBURT DEY�MLER�

Ana ak�am oldu fennosu yak (Ana ak�am oldu gaz lambas�n� yak)
A� kar�n, y�ksek nal�n, sal�n ha sal�n
Ana bir kavut �orbas� b��rde, hereklenek (Kavut: kavrulmu� bu�day unu Ana bir �orba pi�ir de �s�nal�m )
Anam olsun, a�z� olmas�n, babam olsun eve gelmesin
Buldu�u g�n godunan bulamad�� g�n avucunan
Cahal�nan sohbet edece�ine, s�rgan�nan tehret et
�al�ya gittim neyim artt�, �al� �ar' �m� y�rtt� (�ar:Kad�nlar�n ba�lar�na �rtt�kleri bez �rt�)
Evinde pi�mez bulgur a��, kendi gezer b�l�k ba��
Ezen molla evine,tezen molla evine, danay� b��elek alm��, oda molla evine
Gada bu g�n �ehre getme yollar �elpe��k ( A�abeyi bu g�n �ehre gitme yollar �amurlu)
K�rk de�innende bir got arpas� yok,n�bet i�in ba� yarirGod :Tah�l �l�� arac�, N�bet: De�innende s�ra)
K�z ni�anl�, gelin iki canl�, kocakar�n�n hali belli
Kurdun pay� ku�unan, ku�uilki �al� dibi
O�lan yedi oyuna, �oban yedi koyur�a
Tavuk kakar b��g�,kalkar ��renir c�c�g�(B�c�g:B�cek C�c�g: civciv )
Tec'inden ne hay�r g�rd�k ki, galadak'�ndan ne hay�r g�rek (Tec:Harmanda temizlenmi� mahs�l, Galadak:Harman alt�ndaki k�s�m.)
Toydur d��nd�r, o da big�nd�r.:D

BAYBURT DUALARI

Allah birini bin etsin
Allah sevdiklerine ba��las�n.
Allah murad�n� versin.
Allah agibetini hey�r etsin.
Allah dizine dagat versin.
Allah ac�l� g�n g�stermesin
Allah g�nl�ne g�re versin
Allah her tutu�unu alt�n ede
Allah �mr�mden kessin �mr�ne versin
Allah seni efendimizin �efahat'�ndan mahrum koymaya
Allah seni elden aya�a b�rakmaya
Allah seni Fadime anam�za kom�u ede
Allah seni hac'a nasip etsin
Allah seni hi� bir yerde bunaltmaya
Allah seni nur g�l�nde yat�rs�n
Alimlerle otura kalkas�n
Allah y�z�n� kara ��karmas�n
Aya��n ta�a dokunmas�n
Bir ata, bin tutas�n
Cennet hatunu olasan
Evine dert girmesin
Toprak ata, altun tutasan
Torunlar�n torununu sevesin
Ab-u kevserden i�esen
Anal� babal� b�y�yesen
Cennet mekan�n olsun

BAYBURT BEDDUALARI

Ak�amlar �stehen kara gele
Allah�n ate�i karnahan dola
Allah k�k�n� kuruta
Allah sana uyuz vere, ka��nacak t�rnak vermeye
Ayaklar�n k�r�la kud olasan_
Bemurat tahtas�na uzanasan
Benden sonra g�n g�r�p sefa s�rmeyesen
Bir solukluk olasan
Ekmek atl�, sen yaya olasan
Elin aya��n k�r�lada yanahan uzana
Gezen dert karnahan dolsun
Gidi�in olada, d�n��n olmaya
G�zlerine betire aha
�tinen alamete, kurd'unan k�yamete kalas�n
O boydan yukar� ��kmayasan
Oca��n bata, kap�n kitlene
�lmeye, itmeye, s�r�nesen
Seni �or tuta
Seni gorbagor olasan
Seni karayola gidesen
Suratahan baba ��ka
Suya sabuna dokunmadan gidesin
Tandur ba�lar�nda kalasan (bakacak kimsen olmaya,ba�kalar�na muhta� olasan) -Yaz�n ayrana, k��n yorgana muhta� o las�n
Allah seni bemirat tahtas�na uzada.
Seni nediyim, ne olsan

BAYBURT B�LMECELER�

El keser,elim keser, su vurduk�a kan keser (K�na)
Keser sap�, kel kitab�, be� dal� var, be� �i�e�i (Kol, El, Parmak, T�rnak)
Vakti gelmi� ermi�ler, sararm��, solmu�lar (Bu�day)
Babam ba�tan yukar�, kalem ka�tan yukar�, ku�lardan bir ku� vard�r; dizi ba�tan yukar� (�ekirge)
Baldan tatl�, zehirden ac� (Dil)
�nim inim inler, c�mle alem dinler (Davul )
Kara koyun, kuyru�u uzun, yaz�n gider, k��n gelir (Soba)
Kar��da ay do�du, g�lgesi adam bo�du, anas� k�z iken k�z�ndan u�ak do�du(Patates)
Oy ulu da�lar, ulu da�lar. K�rk �st�nde k�rk ba�lar. Ne alan a�lar ne satan. Ba��n� kesen a�lar (So�an)

K�LT�R - TURiZM
Bayburt M.�.3000 y�llar�na kadar uzanan bir yerle�im merkezidir. Tarihte daima m�cadele edilen topraklar �zerinde bulunmas� nedeniyle her d�nemde askeri ve k�lt�rel a��dan �nemli bir merkez olma �zelli�ini korumu�tur. Bayburt'un Tarihi ipek yolu �zerinde yer almas� Trabzon-Tebriz aras�nda seyahat edenlerin �zellikle Venedik ve Ceneviz kervanlar�n�n emniyetli konaklama ihtiya�lar�na cevap vermi� ve bir�ok banl� ve do�ulu seyyah�n u�rak yeri olmas�n� sa�lam��t�r. Bu seyyahlardan Xenophon, Marco Polo, W.Hof Meister, �bni BaU�ta ve Evliya �elebi; gezi notlar�nda Bayburt'tan bahsetmi�ler, kentin o g�nk� durumunu ve ge�irdi�i talihsizlikleri g�n�m�ze kadar ula�mam��lard�r. �lk �a�lardan bu yana Bayburt ve �evresi mimari alanda pek �ok etkinliklere sahne olmu�. Ba�ta kale olmak �zere, camiiler, medreseler, hamamlar, bedestenler, hanlar, t�rbeler ve k�pr�ler in�a edilerek halk�n hizmetine sunulmu�tur. Ancak bu eserlerin bir �o�u ilin ge�irdi�i istila ve tahribatlar sonucu g�n�m�ze kadar ula�mam��lard�r.
Tarihi ve k�lt�rel eserleri yan�nda ilimiz; yayla, k�� sporlar�, rafting ve di�er turizm aktiviteleri a��s�ndan ideal �zellikler arz etmektedir. ��yle ki; �lkemizde turizm a��s�ndan yeni alternatif b�lge olarak g�r�len Karadeniz B�lgesinin, i� kesimlerinde yer alan �limiz k�y� �eridinin bunalt�c� s�cak yaz aylar�nda tertemiz do�al �evresi, renk renk �i�eklerin a�t��, billur gibi sular�n akt�� yaylalar� ile, planlama �al��malar� bitirilip yat�r�mlar�n ba�lat�ld�� Kop Da�� Kayak ve K�� Sporlar� Merkezi, do�al kayak pistleri ve ge�ici olarak kurulan baby liftlerle birer cazibe merkezi olma �zelliklerini ta��maktad�rlar.
D�nyan�n Rafting ve kano sporlar� a��s�ndan say�l� merkezlerden biri olan �oruh Nehri de, �limize ayr� bir renk katmaktad�r. Bayburt'un mahalli el sanatlar�ndan olan �hram, Kilim ile bunlardan yap�lan �e�itli turistik e�yalar ilimiz a��s�ndan ayr� bir de�er ta��maktad�r. �lde y�llardan beri y�r�t�len ata yadigar� "Cirit" oyunlar�m�z, Manda ve Bo�a g�re�leri ile zengin Folklorik de�erlerimizden halk oyunlar�m�z birer ilgi oda��d�r. �lki 1995 y�l�nda ba�lat�lan ve her y�l Temmuz ay�n�n ��nc� haftas�nda d�zenlenen "Bayburt Dede Korkut K�lt�r-Sanat ��leni" turizm a��s�ndan ilimize b�y�k bir canl�l�k getirmekte ve k�lt�rel ili�kilerin g��lenmesine vesile olmaktad�r.
Yeni illerimizden biri olan Bayburt Karadeniz b�lgesini Do�u Anadolu 'ya ba�layan transit yol �zerinde bulunmas� nedeniyle d�n oldu�u gibi bu g�nde �nemini devam ettirmekte olup, yak�n bir gelecekte T�rk Turizmi i�ersinde hakk� olan ger�ek yerini alacakt�r.

http://img242.imageshack.us/img242/8471/bayburtkf5.jpg

TAR�HTE BAYBURT'TA YET��EN �NL� K��LER

BAYBURTLU Z�HN� : 1797 y�l�nda Bayburt'ta d�nyaya gelen �airin as�l ad� "Mehmet Emin" dir, Bayburt, Erzurum ve Trabzon medreselerinde e�itim g�rm��, Osmanl� Devletinin �e�itli kademelerinde devlet memuru olarak g�rev yapm��, 1858 y�l�nda Bayburt'a gelirken Trabzon'un Ma�ka il�esine ba�l� Bah�ekaya k�y�nde vefat etmi�tir. �airin Divan, Serg�ze�t name, Kitab-� Hikaye-i Garibe gibi eserleri mevcuttur.

BAYBURTLU �R�AD� BABA (A�lar Baba) : 1880 y�l�nda Bayburt'un Oru�beyli k�y�nde d�nyaya gelen. �r�adi Baba alm�� oldu�u Arap�a ve Fars�a e�itiminin yan�nda tasavvufi y�nden de kendisini �ok iyi bir �ekilde yeti�tirmi�tir. Dedesi b�y�k �r�adinin bitiremedi�i "K�sas� Enbiya" (Peygamberler Tarihi) manzum eserini tamamlam��t�r. 1958 y�l�nda Oru�beyli k�y�nde vefat etmi�tir.

BAYBURTLU CELAL� : As�l ad� Ahmet olan �air 1850 y�l�nda Bayburt'un Ozansu k�y�nde d�nyaya gelmi�tir. �lk ko�malar�n� �mmi iken s�ylemi�, daha sonra �ay�ryolu medresesinde e�itim g�rm��t�r. Bir �ok eseri mevcut olan �air 1915 y�l�nda vefat etmi�tir.

BAYBURTLU H�CRAN� : 1908 Y�l�nda Bayburt'un �aml�koz k�y�nde d�nyaya gelmi�tir. Tasavvuf �iirlerinde daha ba�ar�l� olan �airin b�t�n edebi sanatlarda �iirleri vard�r. 1970 y�l�nda Bayburt'ta vefat etmi�tir. �limizde bu �airlerimizin yan� s�ra �e�itli mesleklerde bir �ok �nl� �ahsiyet yeti�mi�tir.

BAYBURTLU Y�ZBA�I AGAH BEY (1888-1922)

ABDULLABA�AZADE ZAB�D EFEND� (ZAH�T PEK�NDA�) (1866-1930) BELED�YE BA�KANI -

ALEMDARZADE MEHMET TEVF�K EFEND� (TEVFIK �ORUH) (1882-1941) HUKUKCU -M�FT�

MUHAMMED FAHREDD�N EFEND� (1880-1961)

MAHMUT KEMAL Y ANBE� (1886-1967) E��T�MC�

MEHMET TURAN (MA��KBEYZADE) (1902-1931) E��T�RNC�

ABDULLAH EN�S ERKO�AK (1885-1952) T�MGENERAL

RA��T G�RGEN (1890-1951) T�MGENERAL

MUSTAFA F�KR� O�UZ (1900-1956) T�MGENERAL

HANEF� ERGENEKON ( 1916-1981) KORGENERAL

HOCAZADE MEHMET EFEND� (1887-1961) BELED�YE BA�KANI

DEDE KORKUT D�YARI : BAYBURT CUMAVANK YAYLASI

Cumavank yaylas�nday�m. Bu yaylaya ula�abilmek i�in ya So�anl� Da�lar�'n� ge�eceksiniz, ya da Sultan Murat yaylas� �zerinden yol alacaks�n�z. Yolu uzatmay� g�ze al�rsan�z Bayburt taraf�ndan daha rahat ula�abilirsiniz. Yaylaya vard��n�zda ister araban�zda isterse yaya olun, g�receksiniz, g�ky�z� ile bast��n�z yer aras�nda bir g�z at�ml�k mesafe var. Bir de sise yakalan�rsan�z, biraz y�rekli bir insansan�z ve de y�kseklik fobiniz yoksa, bulutlarda y�r�me zevkini tadars�n�z.

Cumavank, yakla��k 3000 m. rak�ml� bir tepenin yamac�nda kurulu bir yayla. Bayburt s�n�rlar� dahilinde olmas�na ra�men ahalisi Oflulardan olu�makta. Oflular, y�llar s�ren mahkemeler sonucunda yaylan�n tapusunu da �zerlerine alm��lar.

Yaylan�n bir �zelli�i de, So�anl� Da�lar�'n� cepheden g�rmesi ve Bayburt ovas�na yukar�dan bakmas�d�r. Dede Korkut �enlikleri'ne ve Bayburt'a g�n�birlik gitmek istiyorsan�z en iyi konu�lanacak yer yine bu yaylad�r. Hi� korkmay�n; her hangi bir yaylac�ya "Selamunaleykum", deyin yeter, size evinin kap�s�n� sonuna kadar a�acakt�r. Biz de �yle yapt�k.

�yle yapmam�z�n bir sebebi de, Dede Korkut �enlikleri'ni d�zenleyen ki�ilerden her hangi bir muhatap bulamamam�zd�r. Ula��m ve konaklama konular�nda yard�m istedi�imiz �l K�lt�r M�d�rl�� hari� (en az�ndan yard�m etmek istediler), Turizm, Milli E�itim, Halk E�itim M�d�rl�kleri ve Valili�e bizzat yapt��m�z yaz�s�z ba�vurular "yetkimiz yok" gerek�esiyle yan�ts�z kald�. "Canlar� sa� olsun", dedik.

Halk�n, Dede Korkut �enlikleri dedi�i, Valili�in, Bayburt Dede Korkut 3. K�lt�r Sanat ��leni, diye adland�rd�� organizasyon, 15-20 Temmuz l997 tarihleri aras�nda yap�ld�. Bu vesileyle, biz de Bayburt'u ve Bayburtlular� g�zlemleme olana�� bulduk.

Tarihle Gezinti
Bayburt'a gitmeden, kentin bulundu�u yerin b�lgenin en eski yerle�im yerlerinden biri oldu�unu biliyorduk. M.� 400, yani bundan 2400 y�l �nce Ksenofon adl� bir general, on bin ki�ilik ordusuyla buralardan ge�mi�. �oruh ve �spir'e gelen on bin ki�ilik ordu d�rt g�nl�k bir yolculuktan sonra Bayburt'a gelir. Ksenefon, tuttu�u notlarda Bayburt'u Gymnias olarak adland�r�r, zengin ve kalabal�k bir �ehir olarak tarif eder. Bu �ehirden, kabile reisi, kendilerine d��man olan memleketlerden ge�irmek �zere Ksenefon'a k�lavuz verir. Bu k�lavuz, kendilerini be� g�n i�inde denizi g�rebileceklere yere g�t�rebilece�ini s�yler ve onlar� s�yledi�i s�renin sonunda Thekes Da��na (Madur Da��) ula�t�r�r.

Kente girerken, do�rusu, ara�t�rmac�/yazar Mehmet Bilgin gibi biz de Ksenofon'un ordusunun ayak izlerini arad�k. Ne gezer; yollar� asvalt, topraklar� bereketten f��k�rm�� sevimli bir kent ��kt� kar��m�za. Kentte, yeni yap�lan binalardan �ok kesme ta�tan yap�lm�� yap�lar ilgimizi �ekti. ��nk� �evre k�ylerde de benzer evlerle kar��la�m��t�k. Ancak, g�rd��m�z kadar�yla, Bayburt'un geleneksel mimarisinden pek fazla eser kalmam��. Kente ta� yap�lardan �ok beton yap�lar hakim konumda. �ar�� i�indeki saat kulesi her nas�lsa ayakta kalm��, gelen ge�ene zaman� an�msatmakla me�gul.

Bayburt'un, insanlar�na nefes ald�ran en g�zel yeri, �ehrin ortas�ndan ge�en �oruh nehri. Nehrin �zerinde yap�lan k�pr�lerden a�a�� bakt��n�zda p�r�l p�r�l bir akarsu g�r�rs�n�z. Ba��n�z� kald�rd��n�zdaysa sizi bir s�rpriz bekliyor; d�� cephesiyle hala ayakta durabilen Bayburt Kalesi'nin �arp�c� g�r�n�m�.

Bayburt, T�rklerin Anadolu'da ilk yerle�tikleri yerlerden biridir. Tu�rul Bey'in Anadolu seferi esnas�nda (1054), �oruh nehri ve Karadeniz (Parhar/Yayla) da�lar�na kadar uzanan sahalarda ak�nlarda bulunan Sel�uklu �nc� kuvvetlerinin h�cumuna u�ram��sa da, ele ge�irilememi�tir. T�rklerin eline ge�mesi Malazgirt zaferinden (26 A�ustos 1071) sonrad�r.

Y�renin bilinen en eski halk� Azzilerdir. Khaldi egemenli�inin sonuna de�in Domana ad�yla an�lan, �skitler d�neminde Gymnias ad�n� alan y�rede, Antik �a�da Hart ve Varzahan gibi kentler de kuruldu. Bayburt, Roma d�neminde Baiberdon ad�yla da an�lm��t�r.

Bayburt Kalesi'nin kim/kimler taraf�ndan yapt�r�ld�� belli de�ildir. Ancak, yap�n�n Roma d�nemi ve �ncesinde de var oldu�u s�ylenmektedir. Kale, �ehrin kuzeyinde y�kselmi� tepenin �zerindeki yal��n kayalarda in�a edilmi�tir. �evresi 2 kilometreden fazla olan kale, iki kat surla �evrilmi� olup, surlar� alt� k��e �zerine yap�lm��t�r. Her k��e 12-13 metre y�kseklikte ve yar�m silindiri and�ran k��eli bur�larla tahkim edilmi�tir. �oruh nehri, kalenin en sarp taraf�n� dola�maktad�r. Bu haliyle de, kale, bir yar�mada izlenimini vermektedir. D�� sur ile i� sur aras�ndaki mesafe 200 metredir. D�� sur duvarlar�n�n y�ksek kayalar �zerine bina edilmesi, kaleye korkun� bir manzara kazand�rm��t�r. ��- kale duvarlar�na, zahire anbar� olma olas�l�� y�ksek baz� dehlizler g�r�lmektedir. Nitekim XVI. y�zy�la ait bir defterde, kalede 7 adet bu�day, arpa vs. hububat� depo etmekte kullan�lan anbarlar bulundu�u kay�tl�d�r. Bunlardan ba�ka, kaleden �oruh nehrine gizli yollarla gidilen suluklar da vard�r. D�� surlar�n bur�lar� mavi ve mor �inilerle s�slenmi�tir. Bug�n bunlar�n ancak k�r�k par�alar�n� g�rmek m�mk�nd�r. Evliya �elebi'ye g�re, kalenin biri do�uya, di�eri bat�ya a��lan iki kap�s� vard�r. l202-l225 y�llar� aras�nda Erzurum'da h�k�m s�ren Tu�rul �ah, Trabzon �mparatorlu�u'ndan gelecek h�cumlara kar��l�k Bayburt Kalesi'ni yeniden tamir ettirmi�.

�nl� Amasyal� co�rafyac� Strabon'un (M.� 63- M.S 21) iki bin y�l �ncesinin Trabzon, Bayburt ve �evresini anlatt�� b�l�me bir g�z atal�m: " Trapezus ve Pharnakia'n�n �st taraf�nda Tibarenler ve eski zamanlarda Makronlar denen, Sanlar ve K��k Armenia bulunur; ve erken devirlerde Kerkitler denen Appaitler kavmi bu b�lgelere olduk�a yak�nd�r. Bu insanlar�n �lkesini iki da� keser. Burada yukar� Kolkhis'deki Moskhia da�lar� (tepeleri Heptakometler taraf�ndan i�gal edilmi�tir) ile birle�en ve �ok kayal�k olan Skydises (�skitler) da�� ve ayn� zamanda Sidene ve Themiskyra b�lgesinden K��k Armenia'ya kadar uzanarak, Pontos'un do�u taraf�n� meydana getiren Paryadros da�� da vard�r. �imdi bu da�larda ya�ayan insanlar tamamiyle vah�idir. Fakat Heptakometler daha da k�t�d�r. Baz�lar� a�a�larda veya seyyar ah�ap kulelerde ya�arlar. Bu kulelere Mosyn dendi�inden, antik devirde bu insanlar Mosynekler olarak adland�r�lm��lard�r. Bunlar, vah�i hayvan ete ve ceviz yiyerek ya�arlar ve kulelerinden atlayarak yolculara sald�r�rlar. Heptakometler, Pompeius'un ordusu da�l�k �lkeden ge�erken, �� Roma b�l��n� imha etmi�tir. Bunlar, a�a� s�rg�nlerinden elde edilen beli bal� kaselerle yol �zerine b�rakt�lar ve askerler bunu yiyip de bilin�lerini kaybedince, onlara sald�rarak kolayca hepsini saf d�� ettiler. Bu vah�ilerin bir k�sm�na da Byzeres denir." (Gaographika, Arkeoloji ve Sanat Yay�nlar�, s.22-23)

Dede Korkut Bayburt'ta
Bayburt'ta gezerken her k�yde, yaylada, caddede ve -abartm�yorum- her evde Dede Korkut'la kar��la��rs�n�z, dersem �a��rmay�n. Dede Korkut'un efsanelerini bilenler ya da inceleyenler, o �a�lardaki T�rk gelenek, g�renek ve t�relerini az �ok bilirler. Kad�n- erkek, bey-kul/ata-o�ul ve tanr�-insan ili�kileri bu efsanelerde �ok belirgindir. Bayburt'ta ve k�ylerinde ehram ad�n� verdikleri giysiyle g�zlerinden ba�ka g�r�necek yer b�rakmayacak �l��de kapanan kad�nlar, yabanc� bir kimseyle ne konu�ur ne de konu�ma cesareti verir. Kad�n, eve konuk geldi�inde erke�inden izinsiz y�ze ��kmaz. Bir o�ul babas�ndan izinsiz kolay kolay s�ze girmez ve her hangi bir konudan s�z edildi�inde tanr�n�n ad� s�k�a an�l�r. Yaln�zca bu davran��larda bile, Dede Korkut d�neminin ve O�uzlar�n, �slamiyet’i kabul ettikleri d�nemlerdeki t�relerin izlerini bulabilirsiz. Yabanc�lara genellikle ku�kuyla bakan bu insanlar, ak�l almaz konukseverlikleriyle sizi evlerine girdi�inize girece�inize pi�man ederler. Bayburt'un bir k�y�nde evini ziyaret etti�imiz tan�d�k bir k�yl�n�n bana "Abi, yorgunsen, ��kar �oraplar�n� da ayahlar�n� y�kayah", teklifi kar��s�nda yerin dibine girmi�tim. Oysa bu onlar i�in �ok normal bir davran��t�.

Dede Korkut, T�rk tarihinin ve edebiyat�n�n ulular�ndand�r. Ona bu ululuk makam�n� d�neminin ve sonras�n�n halk� vermi�tir. Hikayelerinden anla��laca�� zere Dede Korkut, yetkili bir devlet adam�, bilgin, ermi�, ozan ve hi�bir i�te onsuz edilemeyen bir T�rk b�y��d�r. Bir rivayete g�re Bayat boyundan Kara Hoca'n�n o�lu oldu�u s�ylense de, aslen kim oldu�u, tam olarak ne zaman ya�ad�� belli de�ildir. Hikayelerinden, T�rklerin, �slamiyet’i kabul etti�i d�nemde ve Bay�nd�r Hanl�� zaman�nda ya�ad�� anla��lmaktad�r. T�rklerin, o d�nemlerde Anadolu'ya (Trabzon ve Bayburt'a) ak�nlar d�zenlemelerine ra�men hen�z yerle�ik bir d�zene ge�medikleri varsay�lmaktad�r.

Dede Korkut �yk�leri'nin Bayburt'la ilgili olan� "Kam B�re'nin O�lu Bams� Beyrek Boyu" adl� �yk�d�r. Bayburtlular, Bams� Beyrek'in mezar�n�n Bayburt'ta oldu�unu kabul eder ve onun ad�na yapt�r�lan t�rbeyi her y�l ziyaret ederek kutsarlar.

Bams� Beyrek, Kam Gan o�lu Han Bay�nd�r zaman�nda ya�ayan Bay B�re Bey'in tek o�ludur. Kendinden ba�ka yedi k�z karde�i daha vard�r. Beyrek, Dede Korkut'un yard�m�yla, be�ik kertmesi ni�anl�s�yla evlenece�i s�rada, Bayburtlular�n d��n t�reni esnas�nda yapt�klar� bask�nla otuz dokuz arkada��yla birlikte ka��r�larak esir edilir.

Uzun y�llar kocas�n� bekleyen Ban� �i�ek, Bams� Beyre�in kanl� g�mle�inin kendisine g�sterilmesinden sonra ba�kas�yla evlendirilmeye raz� olur. Bunun �zerine yolda�lar�, son bir umutla Bams� Beyre�i aramaya ��karlar ve onu Bayburt Kalesi'nde kopuz �alarken bulurlar. Kar��l�kl� manilerle ona durumu aktar�rlar. Bunun �zerine, on alt� y�ll�k esaretin sonunda Bayburt Hisar�'ndan tekfurun k�z� yard�m�yla ka�ar.

Ban� �i�ek'in evlendirilece�i g�n ota�a ula�an Bams� Beyrek, kopuzuyla s�yledi�i ve yaln�zca ikisinin bildi�i s�rlar� �iir yoluyla Ban� �i�ek'e s�yler. Bunun �zerine k�z onu tan�r ve ayaklar�na kapan�r.

Kazan Bey der: "Gel murada er." Beyrek der:" Yolda�lar�m� ��karmay�nca, hisar� almay�nca murada ermem." Kazan Bey, O�uz'una: "Beni seven binsin", der.

G��l� O�uz beyleri atland�lar, Bayburt Hisar�'na d�rt nala yeti�tiler. �etin bir sava�tan sonra Beyrek, otuzdokuz yi�idinin �zerine geldi, onlar� sa� esen g�rd�, tanr�ya ��kr eyledi.

Bayburtlu Zihni

"S�mb�ller peri�an g�ller kan a�l�yor

�eyda b�lb�l terkedeli bu ba��"

Edindi�im izlenimlere g�re Bayburtlular konu�may� pek fazla sevmiyorlar. Kar��lar�ndaki ki�iye sessiz, sayg�l� ve ara�t�ran g�zlerle bakarlar. Konu�malar�nda bir ya�am felsefesi izleri yakalayabilirsiniz. Bazen de kafiyeli, ko�ma t�r� s�yle�ilere tan�k olabilirsiniz. Bunda, y�renin a��klar ve �airler diyar� olmas�n�n etkisi var denebilir.

Zihni, bug�ne kadar Bayburt'un yeti�tirdi�i en �nl� ozan ve hiciv ustas�d�r. Cumhuriyet �ncesi T�rk edebiyat�n� neredeyse yok sayd��m�z bu son y�zy�l� a�arken, 19. y�zy�l �airi Bayburtlu Zihni, b�rakt�� g��l� izlerle hala bizimle birlikte 21. y�zy�la do�ru y�r�yebilmektedir.

Bayburtlu Zihni'nin tam olarak ne zaman do�du�u bilinmemekle birlikte 1795-1800 y�llar� aras�nda do�du�u tahmin edilmektedir. Bayburt'un C�ph�n�s k�y�nde do�an Zihni'nin as�l ad� Mehmet Emin'dir. G�rd�� bir d�� sonucunda, kendisine Zihni diye seslenilmesinden sonra, �l�nceye de�in bu ad� kullanm��t�r.

Zihni, Bayburt ve Trabzon medreselerinde d�nemin k�lt�r�yle yeti�tirilip on d�rt ya��ndayken �stanbul'a g�nderilir. Bu ilk yolculuktan �l�m�ne kadar, gurbet ellerde dola�an, �al��an, halk�, devleti, ayr�cal�kl� ki�ileri �iirleriyle yeren, hicveden bir yolculu�un i�inde olmu�.

Zihni, Bayburt'a kom�u olan Trabzon'un il�esi Of'ta on bir ay katiplik yapm��. Trabzon Valisi Hazinedarzade Osman Pa�a i�in yazd�� iirde, pa�an�n ki�ili�ini ve zulm�n� dile getirir:

Zahiri uymaz idi bat�n�na

Seyf-i gaddar idi girmi� k�n�na

.....................

Yakt� y�kt� Of ile S�rmene'yi

Ta�a tuttu Arafat � Mine'yi

Zihni, "Hikaye-i Garibe" adl� bir roman da yazm��t�r. Bu eserinde Bayburt Beylerinden pa�azade Sadullah Beyin o�lu Abdullah Beyin, 18 y�ll�k ac�kl� ser�veni anlat�l�r. Eser, 1261 (1845) tarihinde yaz�lm��t�r. Zihni bu eserini, Trabzon valisi Abdullah Pa�an�n yan�nda katiplik g�revinde bulundu�u s�rada kaleme alm��, ad�n� da GAR�BNAME koymu�tur. Kimi edebiyat tarih�ileri bu eseri T�rk edebiyat�n�n ilk roman� olarak kabul etmektedir.

Zihni'nin f�kralar� bug�n dilden dile dolan�r. Neredeyse 19. y�zy�l�n Nasreddin Hoca's�d�r diyebiliriz. Bayburt'ta duydu�um bir f�kra onun ne kadar zeki ve haz�r cevap bir insan oldu�una tan�kl�k eder, san�r�m.

Zihni, ya�lanm��, �emberlita�'ta bir k�raathanede nargilesini fokurdatmaktad�r. �airli�ini bilen ve onu tan�yan gen�ten biri, alay etmek amac�yla yan�na yana��r:

"Hele day�, iki laf et de k��m�n kenar�na yazam."

Bayburtlu Zihni, genci hafiften bir s�zer ve:

"Yaz baah", der "at s.ki."

Bu cevap �zerine gen� bir an duraklar. Zihni:

"Ne oldi?" diye sorar, "Hokka k��k, kalem bey�k m� geldi?"

De Get Bayburt

De get Bayburt

De get sende nem kaldi

Hasan Kal'as�nda

Kunduram kaldi

Dede Korkut K�lt�r- Sanat ��leni program�nda yer alan faaliyetler bile yaln�zca Bayburt'un sahip oldu�u zengin folklorik mirasa tan�kl�k etmeye yeter. �yle ki, �ocuklu�umuzun ba� oyunlar�ndan olan �elik �omak oyunu bile unutulmam��, 1 nolu semt sahas�nda bu dalda yar��ma d�zenlenmi�. ��len, bundan ba�ka, cirit atma, balon u�urtma, �r�adi Baba A��klar gecesi, para��tle atlama, bisiklet, resim, �iir ve kompozisyon yar��mas�, tiyatro, �air Zihni �iir ��leni, Ayd�n Do�an Vakf� ad�na Karikat�r Sergisi, havai fi�ekler, halk oyunlar� ve �e�itli e�lencelerle, Bayburtlular�n ba�ka illerde ender g�r�len bir haftal�k k�lt�r �ovuna sahne oldu. Da�lar�n korumas�nda, d�z bir ovada kentleriyle kendi halinde ya�ayan Bayburtlular�n b�ylesi bir gelene�i s�rd�rmeleri �a��rt�c� oldu�u kadar, �vg�ye de�er bir davran��t�. Do�rusu, binlerce y�ll�k ge�mi�i olan Bayburt'a da bu yak��rd�.

20 Temmuz sabah� So�anl� Da�� eteklerinde d�zenlenen "Yayla G�n�" ne yeti�mek i�in Trabzon'dan yola ��k�p �aykara'ya geldik. G�rd�k ki, bizim gibi bir�ok Trabzonlu bu �enli�e kat�lmak i�in otomobilleriyle yola koyulmu� bile.

�aykara Bo�az�'ndaki da� yollar�n� a��p Demirkap�'ya ula�t�k. So�anl� Da�lar�'na t�rman�rken do�an�n bize sundu�u e�siz g�zellikteki �i�ek deryalar� s�k s�k otomobilimizi kenara �ekmemize ve sanki tanr�n�n �n�ndeymi�cesine sayg� duru�lar�nda bulunmam�za neden oldu. Kuca��m�za emaneten ald��m�z �i�eklerin yayd�� ba� d�nd�r�c� kokular, �rk�t�c� diklikteki da�lar� t�rmanmay� oyun haline getirmi�ti.

Ho� bir yolculuktan sonra So�anl� Da��'n�n doru�una yak�n bir d�zl�kteyiz. Yakla��k 3000 m. rak�mda m�thi� bir kalabal�kla kar��la��yoruz. Otob�sler, kamyonlar, otomobiller yama�larda park etmi�, seyyar sat�c�lar, kendin pi�ir kendin ye'ciler, berrak, g�ne�li ve bir o kadar serin havayla birlikte merakla birbirlerini g�zl�yorlard�. Bir yanda davul-zurnal�, bir yanda da kemen�eli gruplar yayla �imenlerini ne�eyle ok�uyorlard�. Nereden getirildi�i belli olmayan develer, kendilerini be�enmi� bir edayla insanlar� s�z�yor, insanlarsa etraflar�n� sarm�� onlar� s�rayla binmeye �al��yorlard�. Bir yandan da valilik�e yap�lan portatif stadyumda g�n�n program� uygulan�yor, hoparl�rden s�k s�k "k��k bir k�z �ocu�u kaybolmu�tur, bulanlar�n..." duyurular� yap�l�yordu. �ylesine kalabal�k bir toplulukta de�il �ocuklar, kocaman insanlar da kaybolabilir, �stelik buras� bir da� ba��, duman vurdu�unda kurtlara yem olmak da var.

��len esnas�nda en �ok ilgimi �eken, Bayburtlular�n "Han�er Bar�", diye adland�rd��, iki ki�inin ellerinde han�erle kar��l�kl� oynad�� bir oyundu. ��nk� buna benzer bir oyun Trabzon'da "B��ak Oyunu" ad� alt�nda oynan�r. Bu y�rede han�erli ve b��akl� oyunlar�n yayg�n olmas�, bana, Ksenofon'un y�reden ge�erken tuttu�u notlarda anlatt�� Khalyb'leri an�msatt�.

Of , �aykara ve S�rmene y�resinde, bug�n bile G�m��hane ve Bayburt'ta ya�ayan insanlar Khalt'lar diye an�l�r. Tarih de bu y�reyi Khaldia olarak tarif eder. Khalyb'ler, g�n�m�zde de kullan�lan, yaban hayvanlar�ndan korunmak amac�yla d�rt direk �zerine kurulmu�, iskeleyle ��k�labilen, y�rede "Kalif/Kelif" olarak adland�r�lan kul�belerde ya�ayan bir kavimdi. Ksenofon'un tuttu�u notlara g�re Bayburt civar�nda ya�ayan Khalybler, "memleketlerinden ge�tikleri b�t�n kavimlerin en cengaverleri idiler. Ve d�v��ten �ekinmiyorlard�. Z�rhlar� ketenden idi ve kar�nlar�na kadar iniyordu, z�rhlar�n�n etekleri s�k� b�k�lm�� iplerden yap�lm��t�. Dizlik ve mi�fer de ta��yorlard�. Kemerlerinde hemen hemen Lakonia k�l��lar� b�y�kl��nde bir harb b��a�� sokulu idi. Alt edebildikleri b�t�n d��manlar�n� bununla �ld�r�yorlard�. Onlar�n kafalar�n� kesiyor ve �ekilirken beraber g�t�r�yorlar, d��manlar� kendilerini g�rebilirse t�rk� s�yl�yor ve raks ediyorlard�." (Anabasis, Ksenefon, Maarif Matbaas�, l944, s.187-188)

Bayburt, zengin bir folklor gelene�ine sahip, ama bunu belli etmeyen, yayg�n deyimle, havas�n� atmayan ilgin� bir diyar. Tam k�rk alt� �e�it oyunun oynand��n� tespit ettim. Bar a��rl�kl� olan oyunlar, Erzurum y�resinin oyunlar�na benzemekle birlikte, yerel adlar ta��maktad�rlar. �rne�in: Bayburt Erkek Bar�, Sarho� Bar�, Veysel Bar�, Han�m Bar� gibi.

Of, �aykara ve S�rmeneliler ve �evredeki yaylalarda ikamet eden Karadenizlilerin kemen�e, kaval ve horonlar�yla �enlenen yayla ��leni, Dede Korkut'a sunulan en g�zel arma�an oldu. Bir yanda kemen�eyle birlikte edilen horon, di�er yanda davul zurnayla �ekilen barlar, So�anl� Da�lar�'ndaki �i�ekler kadar g�zel g�r�nt�ler ve ezgiler yay�yordu insanlar�n g�n�llerine.

Buradan festivali d�zenleyenlere bir �nerim var: �elik-�omak ve balon u�urtma gibi �o�uk oyunlar�n� programa alanlar� kutlayarak, bundan sonraki ��lenlere �zellikle �ocuk oyunlar� b�l�m�n�n konulmas� ve bu oyunlar�n �nce ulusal, daha sonra uluslararas� bir organizasyona d�n��t�r�lmesinin �nc�l��n�n Bayburtlularca yap�labilece�ini d��n�yorum. Belki de ilerde olu�abilecek "�ocuk Oyunlar� Olimpiyat�"n�n tohumlar�n� da b�ylece atm�� oluruz. Neden olmas�n?

Anla��laca�� zere So�anl� Da�lar� ve Bayburt, unutulmaz konukseverli�iyle, tarihiyle, do�as�yla ve insanlar�yla, bize r�yalar aleminde yolculuk etme olana�� tan�d�. Bi d�nya para �deseniz, b�ylesine y�kl� an�lar sat�n alamaz, anlar ya�ayamazsan�z. Ne diyek;

Selam sana Dedem Korkut!

�en olas�n Bayburt!

Daha sende kim bilir nem kaldi?!

�mer Asan

BAYBURT TA BULUNAN T�RBELER

DEDE KORKUT T�RBES�
�limizin g�ney do�usunda merkeze ba�l� 39 Km. mesafede ki Masat k�y�n�n hemen ��k��nda yap�l�� ekli ve mimar� tarz� ile �ok eskilere uzanan ve halk aras�nda Ali baba diye ge�en t�rbe Ali baba (B�y�k Baba) anlam�nda kullan�lan ve b�t�n T�rk d�nyas�n� yak�ndan ilgilendiren, Dede Korkut 'a ait oldu�u s�ylenen t�rbedir. T�rbenin �zerinde eski T�rk�e 718 rakam� g�r�lmektedir. Yap�l�� ekli ve kullan�lan malzeme bak�m�ndan ad� ge�en ki�iye ait olabilecek karakterdedir. An�t t�rbe Orhan �aik G�kyay'�n 1986 Bas�m� Dede Korkut Hikayeleri Kitab�nda resimli olarak yer almaktad�r.
�EH�T OSMAN T�RBELER�
�ehrin bat�s�nda �ehit Osman Tepesinde bulunan her iki t�rbenin Saltuko�ullar�na ait oldu�u �eklinde g�r��ler mevcuttur. Buna g�re t�rbeler saltuk kumandanlar�ndan Meng�� Gaz�'nin karde�i Osman ve k�z karde�ine aittir. �zerlerinde bulunan kitabeler �ok silik oldu�u i�in okunamamaktad�r �ehrin bat�s�ndaki kayal�k tepeye ad�n� veren bu t�rbeler, sar� ta�tan yap�lm�� olup ta� i�leme sanat�m�z�n g�zel �rneklerindendir.
AHMED� ZENCAN� T�RBES� (K�MBET)
Halk aras�nda "K�mbet" diye isimlendirilen bu yap� ilimiz Cumhuriyet �lkokulu kar��s�ndad�r. Yap�n�n Ahilerden Ahmet-i Zencaniye ait oldu�u bilinmektedir. Ahmet-i Zencani �lhanl� h�k�mdar� Olcaytu H�dabende Han zaman�nda, Emir Mahmut taraf�ndan yapt�r�lan Mahmudiye ve Celaleddin Hoca Yakut taraf�ndan yapt�r�lan Yakutiye medreselerinde �al��m��, ilim ve k�lt�r hareketlerinde ��hret bulmu� bir �ah�st�r. Yap�n�n H.1200 tarihli onar�m kitabesi vard�r. Sekiz kenarl� bir poligon durumunda olan k�mbetin i�inde kare �eklinde bir mezar odas� mevcut olup, �at�s� piramit �eklinde yap�lm��t�r. T�rbenin 1315-1325 y�llar� aras�nda yap�ld�� san�lmaktad�r.
S�N�R (�AYIRYOLU) KUTLU BEY T�RBES�
Akkoyunlu devletinin kurucular�ndan Turali Beyo�lu Kutlu Bey'e ait olan bu t�rbe kendisi taraf�ndan yapt�r�lan caminin 30 m do�usunda bulunmaktad�r. T�rbede kendisinin ve ailesinin mezarlar� bulunmaktad�r. T�rbenin �zellikle �ah Tahmasp'�n bu b�lgede yapt�� tahribatlar nedeni ile bir b�l�m�n�n y�k�lmas� kitabelerinin tahrip olu�u sebebi ile yap�l�_ tarihi hakk�nda bilgi mevcut de�ildir. Ancak Kutlu Bey'in 1389 y�l�nda �ld�� bilindi�ine g�re t�rbenin bu y�lda yap�ld�� san�lmaktad�r. Yine bu t�rbede bulunan bir ba�ka kitabe 1659/1660 M.(H.I070) y�l�nda onar�m g�rd�� san�lmaktad�r.
YANBAKSI (G�NE�Li) K�MBET�
Halk aras�nda "Yanbaks� K�mbeti"ad� ile an�lan bu yap�, il Merkezi ile Demir�z� il�esi aras�nda bulunmaktad�r.Yap�n�n tarihini ayd�nlatacak bir kitabesi yoktur. Halk aras�nda bu k�mbetin Otlukbeli sava��nda �ehit olan Seyyid Kas�m ad�nda bir ki�iye ait oldu�u s�ylenmektedir. K�mbetin Dani�mentliler d�nemine ait olabilecek karakter ta��d�� g�r�lmektedir. Sekizgen bir taban �zerine oturmu� ve kesme sar� ta�lardan in�a edilmi�tir
BEY B�YREK (BAM Si BEYREK) T�RBES�
Bayburt'un 2 km. do�usunda bulunan Erenli k�y�n�n bat�s�nda, �ehirden bak�ld��nda g�r�len bir tepe �zerindeki yap� Dede Korkut Hikayelerinde ge�en en �nemli ki�ilerden biri olan Bey B�yrek'e aittir. Halk aras�nda ziyaret olarak da bilinen bu mezar ve somadan ilave edilen dikd�rtgen �eklindeki bir ta� binadan olu�maktad�r.

http://img336.imageshack.us/img336/2621/camera01dq6.jpg

Bayburtu Canl� �zleyin...

Bayburt Ayd�ntepe Yer Alt� �ehri

:turkiyem: :turkiyem: :turkiyem: :turkiyem: :turkiyem:

http://img155.imageshack.us/img155/6514/adszfc6.png

Bayburt Ayd�ntepe �l�esi’nde yer alan kent , t�f i�erisinde , y�zeyden 2-2,5 m. derinde ba�ka yap� malzemesi kullanmadan ana kayaya oyulmu� galeriler , tonozlu odalar ve bu odalar�n a��ld�� daha geni� mekanlardan olu�maktad�r . Yakla��k bir metre geni�li�inde ve 2 ile 2,5 metre y�ksekli�inde tonoz �rt�l� galeriler yer yer her iki yana geni�lemektedir . Kareye yak�n planl� odalar bu mekana a��lmaktad�r. Ayr�ca g�zetleme mekanlar�n�n olu�turdu�u havaland�rma ama�l� konik bi�imdeki deliklerin , galeri odalar�n� ayd�nlatmak i�in duvarlara a��ld�� g�zlenmektedir . :turkiyem:
Halen kaz� �al��malar� devam edilen kent hakk�nda �u an ileri s�r�len iki g�r�� bulunmaktad�r. Bu g�r��lerden biri ; bu kentin , b�lgede daha �nce s�z� edilen Halde �ehrine ait oldu�udur. Bu arada Halde’nin “Khalde” oldu�u eski ismi Hart (Ayd�ntepe) olan il�enin isminin de “Halt” dan geldi�i de iddia edilmektedir . Di�er g�r��e g�re ise, Hart’ta bu yer alt� kentinden ba�ka, Ge� Roma, Erken Bizans devirleri aras�nda yer alan bir mezar�n ortaya ��kar�lmas� , H�ristiyanl��n hen�z yerle�medi�i bir d�nemde bu b�lgenin bir s��nak niteli�i ta��d�� anla��lm��t�r. Romal�lar taraf�ndan kovulan ilk H�ristiyanlar bu b�lgeye geldiklerinde bu yer alt� kentine s��nm��lard�r. Dolay�s� ile yeralt� �ehrinin Erken H�ristiyanl�k d�nemine ait olabilece�i san�lmaktad�r .

http://img133.imageshack.us/img133/6348/1ad7.jpg

http://www.karalahana.com/images/bayburt4.jpg

Bayburt Kalesi: Zigana ve kop da�lar�ndan a��larak ula��lan Bayburt kalesi ayn� zamandaKaradeniz'i Basra k�rfezine ba�layan ticaret yolu �zerinde bulunmaktad�r . Bu yolu izleyen her seyyah�n u�rad�� kalenin ad� , �nemi , ihti�am� ve g�nl�k ya�am�yla ilgili pek �ok bilgi mevcuttur.

Ayr�ca bu kaleye "�inima�in" kalesi de denilmektedir . Kaleye bu ismin verilmesine sebep olan �ini s�slemelerdir . Bunlar�n d�� y�zeylerinde tezyinat olarak mor ve ye�il renkli firuze �iniler kullan�lm��t�r . Gerek sava�lar , gerekse tahribat y�z�nden bu g�n bu �inilerden eser kalmam��t�r.

Saruhan Kalesi: �l merkezine 35 km. mesafede bulunan Saruhan k�y�ndeki kalenin g�zetleme amac�yla yap�ld�� tahmin edilmektedir . Trabzon'da bulunan Pontus �mparatoru Mithridates savunma amac� ile G�m��hane , Bayburt , Kelkit ve Erzincan 75 adet kale yapt�rd�� tarihi kay�tlarda mevcuttur . Bu kalenin onlardan biri oldu�u san�lmaktad�r . Kalede tarihi ayd�nlatacak herhangi bir kitabe mevcut de�ildir .

Sar�kayalar �elaleleri: Bayburt -Erzurum karayolunun 6km'sinden ayr�larak 16km daha yol ald�ktan sonra ula��lan Sar�kayalar �elaleleri, ilin merkez Sar�kayalar k�y�n�n giri�inde ve k�y i�inde olmak �zere iki tanedir. Yaz aylar�nda �evreleri mesire yeri olarak kullan�lan her iki �elalede g�r�lmeye de�er do�al g�zelliklere sahiptir.

S�n�r Kutlu Bey Camii: Akkoyunlular�n kurucusu Turali bey o�lu Fahrettin Kutlu Bey taraf�ndan yapt�r�lan caminin kap�s� �zerindeki kitabeden 1550 y�l�nda onar�ld�� anla��lmaktad�r. Minaresi ise 1616 tarihi ta��yan tarihi bir kitabeye sahiptir. �ran �ah� Tahmasp'�n i�gali s�ras�nda tahrip edilmi� ve bu olay kap� �zerindeki kitabede yer almaktad�r. Kanuni d�neminde 1550 y�l�nda onar�m g�rm��t�r.

Yer alt� �ehri: Ayd�ntepe �l�esinde bulunan �ehrin bir k�sm� ziyaret edilebilmektedir. Buluntular Erzurum Arkeoloji M�zesinde sergilenmektedir.

�ar�� Hamam�: �l merkezinde saat kulesi yak�n�nda bulunmaktad�r .Kad� Mahmut �elebi vakf�d�r . Bu hamamda di�er hamamlar gibi onar�m g�rm��t�r . Ancak di�er hamamlarda oldu�u gibi bu hamamda da s�cakl�k b�l�m� orijinal yap�s�n� korumaktad�r . Bayburt Hamamlar� Osmanl� devri hamam mimarisinde tatbik edilen iki tipin erken �rneklerini vermektedir.

Pulur Ferah�at Bey Camii: Demir�z� il�esine ba�l� Pulur kasabas�nda Akkoyunlulardan Korkmaz Bey'in o�lu Ferah�at Bey taraf�ndan 1517 y�l�nda yapt�r�lm��t�r. Yap�, tek kubbeli cami mimarisinde olup, iki renkli kesme ta�lardan �zenle yap�lm��t�r. De�i�ik malzeme kullan�m� bak�m�ndan tu�la minaresi dikkat �ekmektedir.

Bent Hamam�: Bu hamam , �oruh Nehri k�y�s�nda kalenin g�neydo�u ete�indedir . Akkoyunlulardan Ferah�at Bey'in vakf� olan hamam�n kesin yap�m tarihi belli de�ildir . E�er hamam Ferah�at Bey taraf�ndan yap�lm�� ise XVI. Y�l�n ilk �eyre�i i�inde de�erlendirilebilir . D�� yap�s� de�i�en ve onar�lan hamam�n i� mekan� as�l yap�s�n� korumaktad�r. (Evliya �elebi Seyahatnamesinde Bayburt'ta d�rt hamamdan bahsetmekte olup , Ali �ing�h (�eng�l) hamam� g�n�m�zde mevcut olmay�p , yak�n zamana kadar bir b�l�m� y�k�lm�� olan hamam�n kalan k�s�mlar� da y�k�lm��t�r.)

Bayburt Ulu Camii: Anadolu Sel�uklu Sultanlar�ndan II. G�yaseddin Mesut (1282 - 1298) zaman�nda yapt�r�ld�� kabul edilen caminin pek �ok onar�mlar g�rd�� bilinmektedir. Son olarak 1967 y�l�nda t�m� ile ele al�n�p ana plana uygun olarak yapt�r�lan caminin minaresi , mihrap �n� kubbesine ge�i�i sa�layan mukarnasl� tromplardan bir ka�� ve as�l ibadet alan�na a��lan iki kap� orijinal yap�dan kalmaktad�r.

Caminin kuzey do�usunda bulunan minaresinin kaidesinde ge�irdi�i son b�y�k onar�m� belgeleyen 1850 tarihli kitabe bulunmaktad�r . Kare kaideli minarenin sekiz y�zl� pabu�lu�unda ve yuvarlak g�vdesinde geometrik ve bitki motifli mozaik �iniler Anadolu Sel�uklu �inilerinin ilgin� �zelliklerini sergiler .
Yakut Bey Camii: Bu cami Bayburt Cumhuriyet Caddesi �zerinde , eski Yakutiye Medresesinin bulundu�u alan �zerindedir . Vak�flar Genel M�d�rl��n�n ve Bayburt halk�n�n yard�mla�mas� ile 1913 - 1915 y�llar� aras�nda yap�lm��t�r . Cami ve minaresi tamamen kesme ta�tan olup , i��ili�i ta� i�leme sanat�n�n g�zel �rneklerindendir.

�ima��l Ma�aras�: �limiz merkezinde yakla��k 35 km. uzakl�ktaki A�a�� ma��l k�y�n�n Ta��ndibi Mahallesinden sonra yaya olarak yakla��k bir saatte ula��labilmektedir. 600 metre uzunlu�unda bulunmaktad�r . Ma�arada k��k su birikintileri bulunmakta, Sark�t-Dikitleri ve do�al yap�s�yla ger�ekten g�r�lmeye de�er manzara olu�turmaktad�r. �zellikle bu konularla ilgilenenlere tavsiye edilecek niteliklerdedir.

Dede Korkut T�rbesi: �limizin g�ney do�usunda merkeze ba�l� 39 km. mesafedeki Masat k�y�n�n hemen ��k��nda yap�l�� ekli ve mimari tarz� ile �ok eskilere uzanan ve halk aras�nda Al� Baba diye ge�en t�rbe Al� Baba (B�y�k Baba) anlam�nda kullan�lan ve b�t�n T�rk d�nyas�n� yak�ndan ilgilendiren , Dede Korkut'a ait oldu�u s�ylenen t�rbedir . T�rbenin �zerinde eski T�rk�e 718 rakam� g�r�lmektedir . Yap�l�� ekli ve kullan�lan malzeme bak�m�ndan ad� ge�en ki�iye ait olabilecek karakterdedir . An�t t�rbe Orhan �aik G�kyay'�n 1986 bas�m� Dede Korkut Hikayeleri Kitab�nda resimli olarak yer almaktad�r.

Ayd�ntepe Yeralt� �ehri: Ayd�ntepe il�esinde yer alan kent, t�f i�erisinde, y�zeyden 2-2,5 metre derinde, ba�ka yap� malzemesi kullan�lmadan ana kayaya oyulmu� galeriler, tonozlu odalar ve bu odalar�n a��ld�� daha geni� mekanlardan olu�maktad�r. Yakla��k bir metre geni�li�inde ve 2-2,5 metre y�ksekli�inde tonoz �rt�l� galeriler yer yer her iki yanda geni�lemektedir. 3-8 metrekareye yak�n planl� odalar bu mekana a��lmaktad�r. G�zetleme mekanlar�n�n olu�turdu�u havaland�rma ama�l� konik bi�imdeki deliklerin galeri odalar�n ayd�nlat�lmas� amac�yla duvarlara oyuklar�n a��ld�� g�r�lmektedir.

�ehit Osman T�rbeleri: �ehrin bat�s�nda �ehit Osman Tepesinde bulunan her iki t�rbenin Saltuko�ullar�na ait oldu�u �eklinde g�r��ler mevcuttur . Buna g�re t�rbeler Saltuk kumandanlar�ndan Meng�� Gazi'nin karde�i Osman ve k�z karde�ine aittir . �zerinde bulunan kitabeler �ok silik oldu�u i�in okunmamaktad�r . �ehrin bat�s�ndaki kayal�k tepeye ad�n� veren bu t�rbeler , sar� ta�tan yap�lm�� olup ta� i�leme sanat�m�z�n g�zel �rneklerindendir.

Helva K�y� Buz Ma�aras�: Masat vadisinin g�neyindeki Helva K�y�nde yer almaktad�r. �l merkezinden 33 km mesafede, hemen k�y�n yamac�nda yer alan ma�aran�n i�inde Buzdan olu�mu� sark�t ve dikitler bulunmaktad�r. K�y halk� taraf�ndan de�i�ik zamanlarda so�uk hava deposu olarak kullan�lm�� olan ma�ara buz olu�umlar�n�n de�i�ik �ekillerini yans�tmaktad�r.

�ima��l Ma�aras�: �l merkezine 35 km mesafedeki A�a�� ima��l k�y�n�n Ta��ndibi mahallesindedir. Mahalleden sonra yaya olarak yakla��k bir saatte ula��labilen ma�ara, 600 metre uzunlu�unda ve 11 b�l�mden olu�maktad�r. Tavan y�ksekli�i yer yer 30 metreyi bulmakta, g�zel sark�t ve dikitlerin yan� s�ra ma�arada yer yer su birikintileri de vard�r.

Kapl�calar ve ��meler:

Bayburt Madensuyu: Bayburt ilinde �nemli �ifal� su kayna�� yoktur. �l s�n�rlar� i�inde birka� yerden kaynayan d��k debili maden sular� mevcuttur. Bunlar�n en verimlisi ise "Bayburt Madensuyu"dur. Kaynak il merkezindedir. �ok so�uk bir sudur. Fazla CO2 gaz� i�erir. Mide ve ba��rsaklar i�in �ok faydal�d�r.

Bayburt K�z �steme, Ni�an ve D��n Gelenekleri

KIZ �STEME

Evlenme �a��na gelen o�ullar�n� evlendirmeye karar veren ailede , o�lan�n annesi akrabalar�ndan birka� ki�iyi de yan�na alarak evlenme �a��nda k�z� olan evlere veya tavsiye edilen k�z evlerine giderek k�zlar�na bakarlar . Bakt�klar� k�zlarda g�zellik , g�zel ahlak , el becerisi ve benzeri meziyetler ararlar . �zellikle k�z bakmaya sabah erken gidilir , k�z�n tertip , d�zenine ve �al��kanl��na bak�l�r . K�z be�enilirse ayr�ca yak�nlar�yla birka� defa gidip bakt�ktan sonra istemeye gidilir . O�lan�n annesi ve yak�nlar� k�z� annesi ve yak�nlar�ndan isterler . E�er k�z�n ailesi verme taraftar� de�ilse , k�z�m�z k��k diyerek i�i ge�i�tirirler . K�z� verme taraftar� iseler k�z�n annesi birka� g�n m�saade isteyerek babas�na ve b�y�klerine soraca��n� bildirir . O�lan taraf� birka� g�n sonra tekrar giderek k�z� ailesinden bir kez daha isterler . K�z�n annesi “Allah yazm��sa ne diyelim” diyerek i�i erkeklere b�rak�r . Bu durum k�z�n verildi�ine i�arettir . O�lan taraf�ndan bir gurup erkek k�z�n babas�n� ziyarete giderek bir de k�z� babas�ndan ister . Babas� da k�z verecekse “Allah yazm��sa ne diyelim , her iki taraf i�inde hay�rl� u�urlu olsun” der . Bunun �zere k�z istemeye giden erkekler k�z�n babas�ndan pusula ( k�z i�in o�lan taraf�ndan isteklerini belirten liste ) isteyerek , k�z�n babas�n�n yan�ndan ayr�l�rlar . ( Bu pusulaya ayn� zamanda kesirde denir ) K�z taraf� alt�n , mobilya ,en (elbiselik kuma�) ve varsa di�er isteklerde bulunur . O�lan taraf� pusulay� fazla bulursa , istekler �zerinde anla�maya �al��r , anla�amazlarsa bu i� biter . Anla��l�r veya direk kabul edilirse , kahve i�me g�n� tespit edilir . Kahve g�n� sabah� o�lan taraf� �eker , kolonya , lokum , sigara ve kahve g�nderir . K�z taraf�n�n tespit etti�i mahalle odas�nda kahve i�mek i�in erkekler toplan�r . (Buna ayn� zamanda tatl� kahve denir) Burada o�lan taraf� ya�l� temsilcileri k�z� tekrar isterler , k�z taraf� da verdiklerini belirttikten sonra kahve i�ilir . �eker , lokum ikram edilir . Sonra bir tepsinin i�erisinde o�lan�n babas�na veya ailenin b�y��ne bir kahve daha gelir . O�lan�n babas� veya ailenin b�y�� kahveyi i�tikten sonra ikram yapan gen�lere verilmek �zere tepsiye bah�i� b�rak�r . Dua edilir ve topluluk da��l�r .

N��AN
Ni�an g�n� tespit edildikten sonra o�lan taraf�ndan birka� ki�i k�z� ve yan�na bir yak�n�n� da alarak �ar��ya ��karlar . Ni�an i�in gerekli olan malzemeler , ni�an ve nikah k�yafetleri , hamam tak�m� , ayakkab� , �anta , terlik , k�z�n yak�nlar�na hediye vs al�n�r . Al�nan bu e�yalara ni�an selesi denir . Bu ni�an selesi o�lan evinde serilir kom�u ve yak�nlar�na g�sterildikten sonra k�z evine g�nderilir . Gelen sele k�z evinde tekrar serilerek kom�ulara ve yak�nlara g�sterilir . Ni�an g�n� o�lan taraf� k�z taraf�na gider �nce yemek yenir , sonra k�z�n y�z�� ve tak�lar� tak�l�r e�lenilir ve topluluk da��l�r . K�z taraf� o�lan�n yak�nlar�na tatl�l�k olsun diye ni�ana gelenlerle bir tepsi baklava g�nderirler . Ni�andan sonra k�z taraf� gelen ni�an selesinin kar��l�� olarak damat ve yak�nlar�na hediye g�nderirler . Buna , ni�an selesinin geri d�nmesi denir . Bir m�ddet sonra o�lan taraf� pe�timbal hamam� yapar . Hamama gelen davetlilere k�z taraf�ndan ��rek , o�lan taraf�ndan meyve da��t�l�r , e�lenilir ve oynan�l�r .

Ni�anl�k s�resi i�inde tespit edilen bir g�n , k�z evine nikah memuru g�t�r�lerek k�z , o�lan ve her ikisinin �ahitleri huzurunda sade bir t�renle resmi nikah yap�l�r . Tatl� kahve ile d��n aras�na ramazan rast gelirse ramazan�n on be�inci gecesi o�lan taraf�ndan bir grup , k�z taraf�na gider alt�n ve hediyeler g�t�r�r , e�lenilir ve sahur yeme�i yenilerek geri d�n�l�r . Buna on be�i denilir . Ramazan bayram�nda alt�n , hediye vs g�nderilir . Kurban bayram�nda ise ko� s�slenir , ko�un boynuna lira , bilezik veya be�lik tak�l�r ,di�er hediyelerle birlikte k�z taraf�na g�nderilir .

D��N
D��n g�n� kararla�t�r�ld�ktan sonara , k�z ve bir yak�n� al�narak �ar��ya ��k�l�r . Gelinlik , �e�itli k�yafetler , ayakkab� , terlik k�z�n annesine “s�t hakk�” ad� alt�nda bir hediye ve ayr�ca yak�nlar�na da de�i�ik hediyeler al�n�r . Al�nan bu e�yalara ayr�ca �e�itli enler (elbiselik kuma�) , �erez , k�na ve pusuladaki alt�nlar �nce o�lan taraf�nda g�sterilir , sonra sand��a konularak k�z taraf�na g�nderilir . K�za giden �erez k��k paketler halinde haz�rlanarak k�z evi etraf�ndan sand��a bakmaya gelenlere verilir . D��nden 15 g�n �ncesinden ba�layarak k�z , yak�nlar� taraf�ndan yeme�e al�n�r ve bu yemeklerde �e�itli e�lenceler yap�l�r , buna “k�naya ��kma” denir . D��nden birka� g�n �nce k�z�n �eyizleri arkada�lar� ve yak�nlar� taraf�ndan y�kan�r , �t�lenir ve serilir . Sonra �eyiz yak�nlara ve kom�ulara g�sterilir , toplamada �nce o�lan taraf�n�n b�y�kleri , mahallenin muhtar� , hocas� k�z evine giderek b�t�n e�yalar�n fiyatlar�n� tespit ederek bir liste ��kar�rlar , buna �eyiz yazma denir . Giden guruba �erbet ikram edilir . Yaz�lan �eyiz toplan�r , sand��a yerle�tirilir ve e�yalarla birlikte sand�kta olan eve g�t�r�l�r . (Sand�k evden ��kar�lmadan k�z taraf�nda bir �ocuk sand��n �zerine oturarak bah�i� al�r ) Gelen �eyiz k�z taraf�ndan gelen han�mlarca k�z�n gelece�i eve serilir , yerle�tirilir.

D��nden iki g�n �nce gelin hamam� yap�l�r . Hamamdan sonra gelin k�z sa�d�c�n�n evine gider o gece sa�d�c�n evinde yatar , e�lenir oyunlar oynan�r . Ertesi g�n k�z�n evine gidilir ve o gece k�z�n evinde ba� �rme (k�na gecesi) yap�l�r . Yemekler yenir , oyunlar oynan�r , e�lenilir.

Bu arada gelin i�eriye girer yengelerden biri gelinin aya��na ayak eni serer , gelin ve sa�d��lar ellerinde mumlar , b�y�klerle ve o�lan evinden gelenlerle g�r��r ve kenara ��kar . Ayak eni toplan�r ba� sa�d�ca sa�d�� eni as�l�r . Kaynana ve o�lan evinden birka� ki�i geline para ve pul serperler , tak�lar tak�l�r . Bitince takan ki�i arkaya ge�erek gelinin ba��n� tutar ve kaynana ba� paras� verir . O�lan taraf�ndan gelenlerden , ba� sa�d�ca el paras� toplan�r , oyunlar onan�r e�lenilir . O�lan evi izin ister gider . O�lan evinin gen� k�zlar�ndan birka� tanesi kal�r . E�lenceye ba�lan�r . Ge� saatte gelin k�z�n eline , sa�d�c� taraf�ndan k�na yak�l�r , k�na yak�m� s�ras�nda gelinin a�lamas� gelenektir . T�rk�ler s�ylenerek �zellikle gelin a�lat�l�r . K�na gecesi t�rk�lerinden �rnekler :

Atlad�m, atlad�m ��kt�m e�i�i
K�r�ls�n , k�r�ls�n k�zlar be�i�i
Kald�r�n sofradan k�z�n ka��
Sen anam , sen babam , k�nam kutlu olsun
Hem orda , hem burada , dilim tatl� olsun
Ye�il k�nam bak�r tasta yo�rulsun

Benim elim ak mendile sar�ls�n
G�le� y�z�m , tatl� dilim sorulsun
Sen anam , sen babam , k�nam kutlu olsun
Hem orda , hem burda , dilim tatl� olsun

Gelin arkada�lar k�nam ezilsin
Anam bac�m ba� ucuma dizilsin
�lk ayr�l�k g�z�mden ya�lar s�z�ls�n
Sen anam , sen babam , k�nam kutlu olsun
Hem orda , hem burda , dilim tatl� olsun

Diye devam eden t�rk�ler s�ylenir , oyunlar oynan�r .K�z evinde k�na gecesi olurken , o�lan�n ba� sa�d�c�n�n evinde de sa�d�� gecesi yap�l�r . Sa�d�� yeme�i yenir , oyunlar oynan�r , e�lenilir . Sabah namaz�ndan sonra hamama gidilir , hamam ��k�� yan sa�d�c�n evinde kahvalt� yap�l�r ve eve gelen berber , damad� ve sa�d��lar� t�ra� eder . T�ra�tan sonra k�z taraf�ndan gelen boh�adaki k�yafetler giyilir , d��n i�in haz�rlanan yere sa�d��lar taraf�ndan damat g�t�r�l�r , d��n yeme�i yenir , barlar oynan�r ve e�lenilir.

Mahallenin ileri gelenleri , tan�d�klar ve akrabalar , gelini almak i�in arabalara d�n�rc� giderler . Giden d�n�rc�lere k�z taraf�nda �erbet ikram edilir . D�n�rc�lerden gen�lere �erbet paras� toplan�r . K�z� evinden ��kar�rken karde�i kap�y� tutar ve ona kap� paras� verilir . Topluca Allaha�smarlad�k denir ve gelin arabaya bindirilir . Gelin eve girerken aya��n�n alt�na bardak konularak k�rd�r�l�r , y�z�ne ayna tutulur , kolunun alt�na kur�n verilir , ba��na damat taraf�ndan para ve �erez serpilir.

Gelin i�eri al�nd�ktan sonra damat arkada�lar� ve sa�d��lar taraf�ndan davul zurna e�li�inde getirilir . Kap�n�n �n�nde bir s�re oynand�ktan sonra damat i�eri at�l�r, d��ar�da kalan arkada�lar�na k�z taraf�ndan gelen kurabiyeler da��t�l�r , daha sonra topluluk da��l�r .

Bayburt El Sanatlar�

Bayburt’ta bu g�n devam edilen en �nemli el sanatlar� kilim , seccade , ihram ta� ve bak�r i��ili�idir . �zellikle kilim , seccade ve ihram�n Bayburt’ta ayr� bir �nemi vard�r . Orta Asya dan Anadolu’ya dalga, dalga gelen T�rk boylar� Asya’dan getirdikleri geleneksel dokuma sanat�n� aynen burada s�rd�rm��ler , y�reden elde edilen y�nleri kendi y�ntemleri ile boyam��lar ve bir renk c�mb�� , bir ahenk i�erisinde dokuyup hizmete sunmu�lard�r.

Evliya �elebi’ nin 17. yy. ba�lar�nda ki ziyaretinde Bayburt’tan bahsederken �ehirdeki boya hanelerde boyanan y�nlerden kilim ve seccadelerin Avrupa’ya kadar g�nderildi�inden bahsetmektedir . Yine Bayburtlu kad�nlar�n �rt�nmek amac�yla y�nden �e�itli renk ve motifte , ihram diye tabir edilen bir el sanat�ndan bahsetmek gerekecektir.

�HRAM (Ehram)
Bayburt el sanatlar�nda ihram �nemli bir yer tutar. Y�rede ihram veya ehram olarak tabir edilen , tamamen y�nden ihram tezgah�nda dokunmak suretiyle haz�rlanan ve Bayburt’ta bayanlar�n �rt�nmek amac�yla kulland�� yerel giysidir . Eski bir T�rk gelene�i olan ihram dokuma sanat�n�n tarihi Bayburt’ta eskilere dayan�r . Ham maddesi koyun y�n� olan ihram gen� k�zlar�n ve kad�nlar�n maharetli ellerinde bir sanat eseri olur ve �ekil bulur ve dokunur . �hramda renk �ok �nemlidir . Genelde beyaz gen� k�zlar�n , mor , boz orta ya�taki kad�nlar�n , mor – siyah ihram ise ya�l� kad�nlar�n tercih etti�i ihramlard�r . 1,5 x 2 metre ebad�nda yap�lan ihram i�in temizlenmi� yakla��k 2,5 kg. koyun y�n� gereklidir . G�n�m�zde ihram olay� eskisi kadar fazla kullan�lmad�� i�in as�l g�revi olan �rt�nme yan�nda yatak �rt�s� , modern ize edilmi� kad�n giysileri (yelek , heybe , �al , fular vs. ) kravat gibi gayelerle de kullan�lmaktad�r . �hram renkleri yan�nda �zerinde bulunan desenlerle adland�r�l�r . Bunlar ; ar� dala ters kondu , pirin� deni , elma �ele�i , kar tanesi , �ark y�ld�z� , u�an ku�lar , gordo , mercimekler ve elifler vb. gibi .

BAYBURT TA�I
�limizin do�al kaynaklar�ndan birisi olan Bayburt ta�� y�ksek kalite ve geni� rezervlerine ra�men yeterince de�erlendirilememi� durumdad�r. Halihaz�rda ilkel y�ntemlerle ve % 85 gibi y�ksek fireyle ��kart�lan bu ta�, modern teknoloji kullan�ld�� takdirde takriben birim i�letme ba��na 10 kat fazla �retim ve 5 kat daha fazla istihdam sa�layabilecektir. Bir Pazar sorunu bulunmayan bu ta��m�z�n �retim kapasitesinin art�r�lmas� Valili�imizin hedefleri aras�ndad�r. Bu alandaki temel handikab�n mevcut ve at�lyelerin �irketle�memesi ve konuyla ilgili yat�r�mc�lara tan�t�lmamas� oldu�undan bunun a��lmas� halinde ciddi ve k�rl� bir yat�r�m alan� olarak de�erlendirilecektir.

MTA Genel M�d�rl�� taraf�ndan ba�lat�lan T�rkiye Mermer ve Do�al Ta� Potansiyel Alanlar�n�n belirlenmesi Projesi kapsam�nda Bayburt �linin 2006 y�l�nda ara�t�r�laca�� bilgisini edinmi� bulunuyoruz. Geli�memiz i�in temel fakt�rlerden birisi olan Bayburt do�al ta�lar� konusunda MTA’n�n bu y�l �al��ma yapmas� zorunluluk arz etmektedir.

BAYBURT �L� HAKKINDA GENEL B�LG�LER
Eski �a�larda halcilerin ya�ad�� sahada yer alan Bayburt'un bir m�ddet Roma �mparatorlu�u hakimiyetine girdi�i ve bu imparatorlu�un ikiye ayr�lmas� �zerine Do�u Roma topraklar� i�inde kald�� bilinmektedir. Bizans �mparatorlu�u te�kilat�na g�re �lke, bug�nk� eyaletlere benzer bir tak�m temalara ayr�lm��t�. Bayburt Heldia temas�na ba�l�yd� ve bu eyaleti meydana getiren yedi piskoposlu�un d�rd�nc�s�n� meydana getiriyordu. �mparator Justinianus taraf�ndan kalesinin tahkim ve tamir edildi�i bilinen Bayburt, Arap fetihleri s�ras�nda Bagrat s�lalesinin hakimiyeti alt�nda bulunmaktayd�.
Bayburt ve y�resi, T�rklerini Anadolu'da ilk yerle�tikleri b�lgelerdendir. Tu�rul Bey'in Anadolu seferi (1054) s�ras�nda Bayburt, �oruh nehri ve Karadeniz da�lar�na (Parhar) uzanan sahalara ak�nlarda bulunan Sel�uklu kuvvetlerinin h�cumlar�na maruz kald� ise de fethedilemedi. Kesin T�rk hakimiyeti Malazgirt zaferinden sonra ger�ekle�ti. �ehir 1072'den 1202'ye kadar bazen Erzurum y�resinde h�k�m s�ren Saltuklar'�n bazen de Dani�mendiler'in hakimiyetinde kald�. Bir ara Trabzon imparatoru I.Alexis Comnen'in kumandan� Theodore Gabras taraf�ndan i�gal edildiyse de, k�sa s�re sonra yeniden Dani�mendli hakimiyetine girdi. (1098) Sel�uklular 1202'de Saltuklu Devletine son verince Bayburt'u da ele ge�irdiler.
Bayburt'un as�l geli�mesi, S�leyman �ah'�n karde�i Erzurum Meliki Mugisuddin Tu�rul �ah ve o�lu Cihan �ah (1020-1230) d�neminde oldu. Tu�rul �ah Bayburt kalesini yeniden in�a ve tahkim ettirdi. I:Alaeddin Keykubad taraf�ndan Mo�ollara kar�� s�n�rlar kuvvetlendirilirken Bayburt da Erzurum ile birlikte Konya'ya ba�land�. 1243 K�seda� sava��n�n ard�ndan Mo�ollar�n Anadolu'yu istilas� esnas�nda yap�lan anla�ma gere�i Bayb�rt Sel�uklular�n kontrol�nde kald�. Bu durum 1291'de burada Giyaseddin Mesud taraf�ndan para bast�r�lmas�ndan anla��lmaktad�r.
�lhanl�lar devrinde Tebriz-Trabzon yolu �zerinde bulunmas� sebebiyle daha da geli�en Bayburt, Ceneviz ve Venedik kervanlar�n�n konaklad�� bir yerdi. Mo�olistan'a giderken buraya u�rayan Marko Polo �ehirde zengin G�m�� madenlerinin bulundu�unu belirtir. Hatta �lhanl�lar buradan y�kl� bir vergi geliri temin ediyorlard�. Bu d�nemde Dar�l Celal ad� ile an�lan ve iktisadi bak�mdan canl�l�k kazanan �ehir ayn� zamanda bir k�lt�r merkezi durumundayd�. Burada Mahmudiye ve Yakutiye medreseleri kurulmu�, Mevlevilik geli�me g�stermi�, ayr�ca ahilik te�kilat� da yay�lm��t�.
Son �lhanl� h�k�mdar� Ebu Said Bahad�r Han'�n �l�m�nden sonra (1334) Bayburt, Eretnao�ullar�'n�n eline ge�ti. Zaman zaman Erzincan Beylerinin h�cumlar�na u�rayan �ehir, bir ara Mutahharten'in idaresine girdi. Fakat �ok ge�meden Kad� Burhaneddin zaman�nda Akkoyunlu beylerinden Kutlu Bey o�lu Ahmet Bey'in yard�m� ile al�nd� ve Ahmet Bey'e ikta olarak verildi. Bir ara Karakoyunlular�n da eline ge�en �ehir sonra tekrar Akkoyunlular�n eline ge�ti ve uzun s�re �yle kald�.
Bayburt y�resi 1501'de bir ara Safeviler taraf�ndan al�nd�. Bu d�nemde Trabzon valisi olan Yavuz taraf�ndan bun b�lgeye ak�nlar yap�ld� (1507). Yavuz tahta ��kt�ktan sonra da ��kt�� ran seferinde bir k�s�m kuvvetlerini Bayburt �zerine g�nderdi. Ekim 1514'te Bayburt �ah �smail'in elinden al�nd�. Bundan sonra Bayburt Erzincan ile birlikte Trabzon Beyi B�y�kl� Mehmet Pa�a'ya verildi ve Sancak merkezi ilan edildi.
Kanuni'nin �ran seferi s�ras�nda �nemi daha da artan Bayburt kalesi 1541'de esasl� bir tamir g�rd�. 1553'te �ah Tahmasb'�n ak�nlar�na �ahit olunduysa da, bundan sonra XIX. Y�zy�la kadar �nemli bir olay ya�anmad�. 1828-1829 Osmanl�-Rus sava�� esnas�nda Rus birliklerinin i�galine u�rad�. 1878 ve 1916'da Ruslar taraf�ndan yeniden i�gal edilen Bayburt bu i�galler s�ras�nda �nemli oranda tahrip edildi.
1927'ye kadar Erzurum'a ba�l� olan Bayburt bu tarihte G�m��hane'ye ba�land�. 21.06.1989 tarihinde 3578 say�l� yasa ile il stat�s�ne kavu�tu.
Co�rafi Yap�s�
Bayburt ili 40 derece 37 dakika kuzey enlemi ile 40 derece 45 dakika do�u boylam�, 39 derece 52 dakika g�ney enlemi ile 39 derece 37 dakika bat� boylam� aras�nda yer al�r. Do�u ve G�neydo�usunda Erzurum, bat�s�nda G�m��hane, kuzeyinde Trabzon ve Rize, g�neyinde Erzincan illeri ile �evrili Anadolu'nun kuzey-do�usunda �oruh nehri kenar�nda ve denizden 1550 metre y�kseklikte kurulmu� 3652 km2 y�z�l��m� olan bir ildir.
Bayburt ve �evresi yery�z� �ekilleri bak�m�ndan genel olarak �� b�l�mden olu�maktad�r. Birincisi sahan�n bat� yar�s�n� olu�turan Bayburt ovas�, ikincisi akarsular�n olu�turdu�u vadiler ve ��nc�s� de y�renin etraf�n� �evreleyen ve do�u yar�s�nda yer tutan da�l�k alanlard�r.
Yakla��k 900 km2'yi bulan Bayburt ovas� 1450-1750 metre aras�nda de�i�en y�ksekliktedir.
Arazinin %45'ini olu�turan da�l�k alanda; Pulur (2300 m), Otlukbeli (2520 m), Saruhan (2400 m), �o�an (2963m), Kop (2600 m), ve �avu�k�ran (2850 m) da�lar� g�ney kesimde bat�da do�uya do�ru s�ralan�r. Kuzey kesimde ise; Z�lfe (2750 m), Kemer (2856 m), So�anl� (2750 m), Haldize (3000 m), K�rklar (3350 m) da�lar� mevcuttur. �oruyh nehrinin �izmi� bulundu�u yay�n orta b�l�m�ndeki sahan�n do�usunda ise; Kaledere tepesi (2500 m) ve Ziyaret tepesi (2400 m) yer al�r.
�ldeki Kop ve So�anl� da�lar�nda �ok say�da yaylalar mevcuttur. �oruh nehri ise 3239 metre y�kseklikteki Mescit da��ndan do�arak g�neydo�udan il s�n�rlar�na girmekte ve �oruh vadisine girerek ili terk etmektedir. �lin So�anl� da�lar� �zerinde Haldizen (Bal�kl� G�l) ve G�loba (Atl� G�l) gibi baz� krater g�lleri de mevcuttur.
Sosyal Yap�s�
�limizde istikrarl� bir sosyal ortam�n mevcut oldu�u g�zlenmektedir. Halk geleneksel de�erlere, �rf ve adetlere ba�l�d�r. Baba genelde aile reisi olup, anne ise ev i�lerinde, tarla ziraat�nda ve hayvan bak�m�nda erke�in daima yard�mc�s�d�r. D��n ve Cenaze t�renleri ile mahalle veya k�yle ilgili �nemli kararlar�n al�naca�� zamanlarda bir araya gelen halk; yard�mla�ma ve dayan��ma, ac� ve sevincin payla��m�nda en g�zel �rne�i sergiler. Kapal� bir toplum �zelli�i g�steren Bayburt’ da son y�llarda sanat ve k�lt�rel alanlarda bir tak�m de�i�meler g�zlenmektedir. �� ve istihdam imkanlar�n�n s�n�rl� olu�u, bilhassa b�y�k �ehirlere d�n��s�z g��leri h�zland�rm��t�r. Geriye d�n�� s�z konusu olmad��ndan, d��ar�da maddi ve manevi kazan�lan de�erlerin yerli ortama kat�lmas� ve etkile�imi son derece s�n�rl� oldu�undan, Bayburt’un sosyal hayat�n� b�y�k �l��de geleneksel de�erlerin belirledi�i s�ylenebilir.
Tarihi Yap�s�
Bayburt Kalesi
�ehrin kuzeyindeki yal��n kayalar �zerinde in�a edilmi� olan Kalenin ilk defa kimler taraf�ndan yap�ld�� kesin olarak bilinmemektedir. Bagrat S�lalesi (885-1044) zaman�nda varl��ndan s�z edilen Kalenin �ok daha �nce milad�n ilk y�zy�llar�nda mahalli prens ve krall�klar�n m�cadelesine konu oldu�u anla��lmaktad�r.
Kale T�rklerin eline ge�meden �nce; Roma, Ermeni, Bizans, Arap ve Komnenos hakimiyetinde kalm��t�r. Zengin bir tarihe sahip olan kalenin bir �ok defa onar�m g�rd�� duvarlar�ndaki farkl� in�aat ve tarih kaynaklar�ndan anla��lmaktad�r.
Halk aras�nda �inima�in Kalesi de denilen Kale, dede Korkut hikayelerinden "Kam B�re O�lu Bams� Beyrek Boyunu Beyan Eder" ad�n� ta��yan hikayede Beyrek'in (Bey B�yrek veya Bams� Beyrek) fethedip �n kazanmak �zere yola ��kt�� kaledir.
Dede Korkut T�rbesi
�lin g�ney do�usunda merkeze 39 km mesafedeki Masat K�y� yak�n�nda bulunan, yap�l�� ekli ve mimarisi ile �ok eskilere dayand�� anla��lan ve halk aras�nda Ali Baba diye ge�en t�rbenin, Dede Korkut'a ait oldu�u �air Orhan �aik G�kyay taraf�ndan ortaya konulmu�tur. Ali Baba veya B�y�k Baba ad�yla an�lan t�rbeyi inceleyen G�kyay 1986 bask�l� "Dede Korkut Hikayeleri" adl� kitab�nda t�rbenin resimlerini de vererek Dede Korkut'a ait oldu�unu ifade etmi�tir. T�rbe �zerinde eski T�rk�e ile 718 tarihi okunmaktad�r.
Her y�l Temmuz ay�n�n 3. haftas�nda uluslararas� d�zeyde dede Korkut K�lt�r ve Sanat ��leni d�zenlenmekte, ��len esnas�nda ilde Dede Korkut'la ilgili sempozyum, sergi, �iir gibi dallarda faaliyetler yap�lmaktad�r.
Pulur Ferah�at Bey Camii
Demir�z� il�esine ba�l� Pulur kasabas�nda Akkoyunlulardan Korkmaz Bey'in o�lu Ferah�at Bey taraf�ndan 1517 y�l�nda yapt�r�lm��t�r. Yap�, tek kubbeli cami mimarisinde olup, iki renkli kesme ta�lardan �zenle yap�lm��t�r. De�i�ik malzeme kullan�m� bak�m�ndan tu�la minaresi dikkat �ekmektedir.
S�n�r Kutlu Bey Camii
Akkoyunlular�n kurucusu Turali bey o�lu Fahrettin Kutlu Bey taraf�ndan yapt�r�lan caminin kap�s� �zerindeki kitabeden 1550 y�l�nda onar�ld�� anla��lmaktad�r. Minaresi ise 1616 tarihi ta��yan tarihi bir kitabeye sahiptir. �ran �ah� Tahmasp'�n i�gali s�ras�nda tahrip edilmi� ve bu olay kap� �zerindeki kitabede yer almaktad�r. Kanuni d�neminde 1550 y�l�nda onar�m g�rm��t�r.
Ayd�ntepe Yeralt� �ehri
Ayd�ntepe il�esinde yer alan kent, t�f i�erisinde, y�zeyden 2-2,5 metre derinde, ba�ka yap� malzemesi kullan�lmadan ana kayaya oyulmu� galeriler, tonozlu odalar ve bu odalar�n a��ld�� daha geni� mekanlardan olu�maktad�r. Yakla��k bir metre geni�li�inde ve 2-2,5 metre y�ksekli�inde tonoz �rt�l� galeriler yer yer her iki yanda geni�lemektedir. 3-8 metrekareye yak�n planl� odalar bu mekana a��lmaktad�r. G�zetleme mekanlar�n�n olu�turdu�u havaland�rma ama�l� konik bi�imdeki deliklerin galeri odalar�n ayd�nlat�lmas� amac�yla duvarlara oyuklar�n a��ld�� g�r�lmektedir.
Bunun tarihi Halde �ehrine ait oldu�u s�ylendi�i gibi, ge� Roma veya erken H�ristiyanl�k devirlerine ait olabilece�i de s�ylenmektedir.
Sar�kayalar �elaleleri
Bayburt -Erzurum karayolunun 6km'sinden ayr�larak 16km daha yol ald�ktan sonra ula��lan Sar�kayalar �elaleleri, ilin merkez Sar�kayalar k�y�n�n giri�inde ve k�y i�inde olmak �zere iki tanedir. Yaz aylar�nda �evreleri mesire yeri olarak kullan�lan her iki �elalede g�r�lmeye de�er do�al g�zelliklere sahiptir.
Ma�ara Turizmi
�ima��l Ma�aras�: �l merkezine 35 km mesafedeki A�a�� ima��l k�y�n�n Ta��ndibi mahallesindedir. Mahalleden sonra yaya olarak yakla��k bir saatte ula��labilen ma�ara, 600 metre uzunlu�unda ve 11 b�l�mden olu�maktad�r. Tavan y�ksekli�i yer yer 30 metreyi bulmakta, g�zel sark�t ve dikitlerin yan� s�ra ma�arada yer yer su birikintileri de vard�r.
Helva K�y� Buz Ma�aras�: Masat vadisinin g�neyindeki Helva K�y�nde yer almaktad�r. �l merkezinden 33 km mesafede, hemen k�y�n yamac�nda yer alan ma�aran�n i�inde Buzdan olu�mu� sark�t ve dikitler bulunmaktad�r. K�y halk� taraf�ndan de�i�ik zamanlarda so�uk hava deposu olarak kullan�lm�� olan ma�ara buz olu�umlar�n�n de�i�ik �ekillerini yans�tmaktad�r.
Yakutiye Camii
Bunlardan ba�ka Bayburt'ta Yukar� Hinzeverek camii, Yakutiye Camii, Zahit Efendi Camii, �ar�� Hamam�, bent Hamam�, Pa�ao�ullar� (Kondolotlar) Hamam� ve �ehit Osman T�rbeleri gibi tarihi ve turistik de�eri olan eserler de vard�r.
Ekonomik Durum
Ekonomik hayat, tarihi geli�im i�inde temel �zelli�ini de�i�tirmemi�tir. Ticaret ve sanayiin geli�medi�i ilde tar�m ve hayvanc�l�k ba�lang��tan beri ekonomiyi s�r�kleyici bir rol oynam��t�r. Tar�m �r�n� olarak ilde hububat �e�itleri, yem bitkileri, �eker pancar� ve az da olsa meyve sebze �retimi yap�lmakta, genelde ilin sebze ihtiyac� di�er illerden kar��lanmaktad�r. Arazinin b�y�k bir k�sm� k�ra� olup �oruh vadisinde; Ayd�ntepe ve S�n�r ovalar�nda sulu tar�m yap�lmaktad�r.
Hayvanc�l�k ilin ge�im kaynaklar�ndan en �nemlisidir. Arazi hayvanc�l�k yapmaya �ok elveri�lidir. Mera hayvanc�l�� yap�lmaktad�r. Son y�llarda besi hayvanc�l��na do�ru bir geli�me g�zlenmektedir. S�t inek�ili�i �slah �al��malar� da devam etmektedir. �limiz il�e ve k�ylerinde ar�c�l�k yapan aile say�s�nda b�y�k art�� g�zlenmekte, il sath�nda �ok nefis kokulu bal �retimi yap�lmaktad�r.
Bayburt ili �ok eski transit ticaret yolu olan Trabzon-�ran aras�ndaki "�pek ve baharat yolu"nun bir dura��d�r. Ekonomisi tar�m, hayvanc�l�k ve ticaret a��rl�kl�d�r. Tar�m d��nda kalan ekonomik yap�s�, �retim yolu ile sat��a arz �eklinde de�il, d��ar�dan getirip sat��a sunma �eklinde geli�mi�tir.
K�lt�rel Yap�s�
Bayburt, varl�� M.�. 3000 y�llar�na kadar uzanan bir yerle�im yeridir. Konumu itibariyle tarihin her d�neminde askeri ve k�lt�rel a��dan �nemli bir merkez olma �zelli�ini korumu�tur. Tarihi ipek yolu �zerinde bulunmas� nedeniyle Trabzon-Tebriz aras�nda seyahat eden do�ulu ve bat�l� bir �ok seyyah�n u�rak yeri olmu�tur. �lk �a�lardan bu yana Bayburt ve �evresi pek �ok etkinliklere sahne olmu�, ba�ta kale olmak �zere bir �ok camiiler, medreseler hamamlar, bedestenler, hanlar, t�rbeler, k�pr�ler in�a edilerek halk�n hizmetine sunulmu�tur.
Ayr�ca �limiz yayla, k�� sporlar�, rafting ve di�er turizm aktiviteleri a��s�ndan ideal �zellikler arz etmektedir. Kop da�� kayak ve k�� sporlar� merkezi ile rafting ve kano sporlar� i�in �oruh Nehri �limize ayr� bir renk katmaktad�r.
Bayburt’un mahalli el sanatlar�ndan olan ihram, kilim ile bunlardan yap�lan �e�itli turistik e�yalar �lkemiz a��s�ndan ayr� bir de�er ta��maktad�r. �l’de y�llardan beri y�r�t�len cirit oyunu, manda ve bo�a g�re�leri ile bar tabir edilen halk oyunlar� birer ilgi oda��d�r. �lk defa 1995 y�l�nda ba�lat�lan ve her y�l Temmuz ay�’n�n 3 nc� haftas�nda d�zenlenen “Bayburt Dede Korkut K�lt�r-Sanat ��leni” turizm a��s�ndan �limize b�y�k bir canl�l�k getirmekte ve k�lt�rel ili�kilerin g��lenmesine vesile olmaktad�r.
N�fus Durumu
Bayburt 2000 y�l� n�fus say�m�na g�re, Merkez 41268, Merkeze ba�l� k�yler 43595, Demir�z� �l�esi Merkezi 2061, �l�e’ye ba�l� k�yler 13772, Ayd�ntepe �l�e Merkezi 6902, �l�eye Ba�l� K�ylerin N�fusu 5625 olup, �l geneli toplam 113223 ki�idir.

21 �ubat 1918 Bayburt'un D��man ��galinden Kurtulu�u

Bayburt'ta kurtulu� co�kusu

Bayburt'un d��man i�galinden kurtulu�unun 89 y�ld�n�m� t�renle kutland�.

T�renler H�k�met meydan�ndaki Atat�rk an�t�na �elenklerin konulmas� ile ba�lad� . Daha sonra Bayburt Valisi Musa K��kkurt makam�nda tebrikleri kabul etti.Belediye Ba�kan� Bekir �etin ve il genel meclisi �yeleri, belediye meclisi �yeleri Garnizon Komutan� Top�u K�demli Albay Bayram U�ur'u makam�nda ziyaret ederek T�rk Silahl� Kuvvetleri'ne �ehir halk� ad�na ��kranlar�n� ilettiler. Cumhuriyet Caddesi'ndeki t�renlere Bayburt Valisi Musa K��kkurt, Garnizon Komutan� Top�u.K�demli Albay Bayram U�ur, AK Parti Milletvekili Fettani Battal, Ba��ms�z Milletvekili �lk� G�kalp G�ney, Bayburt Belediye Ba�kan� Bekir �etin, daire amirleri, ��renciler ve vatanda�lar kat�ld�.

Temsili Muhaceret grubunun ge�i�ini takiben , Ermeni komitac�lar�n�n Bayburt'ta yapt�� i�kence ve zul�mler temsili olarak canland�r�ld�. Milis kuvvetlerinin topluca taarruzu ve Bayburt'un Ermenilerden kurtulu�u ve T�rk Bayra��'n�n g�ndere �ekilmesi ile devam eden t�rende Milis Kuvvet Komutan� �ehrin alt�n anahtar�n� Belediye Ba�kan� Bekir �etin'e teslim etti. Belediye Ba�kan� �etin de Milis Kuvvetler Komutan�'na g�n�n kahraman�n� temsilen g�m�� kemer takt�.

T�rende konu�an Belediye Ba�kan� Bekir �etin "Bayburt'umuzun tarihine bakt��m�zda �nemli bir �ok sava�lara ve i�gallere u�ram�� oldu�unu g�rmekteyiz.1916 y�l�nda Ruslarla yapt��m�z en kanl� sava�lardan biriside Kop savunmas�d�r.Tarihte Kop M�dafaas� olarak ge�en bu savunmada, kahraman mehmet�iklerimiz bir destan yazm��lard�r. B�y�k asker Mare�al Fevzi �akmak Pa�a Bayburt Kop M�dafaas�n� "muvaffak olunmu� ikinci bir Plevne dir" diyerek ifade etmi�tir. 1916-1918 y�llar� aras�nda Rus ��gali ve Ermeni Mezalimi alt�nda olan Bayburt, 89 y�l �nce 21 �ubat 1918'de i�galden kurtar�lm��t�r.

Bizlerde bu duygu ve d��nceler i�erisinde vatan topraklar�n� kutsal hale getiren �ehitlerimizin manevi huzurunda sayg�yla e�iliyor, onlar� rahmetle anarak ruhlar� �ad olsun diyoruz. Toplum ve birey olarak �zerimize bir �ok g�revler d��mektedir.Her �eyden �nce birlik ve beraberli�imizi korumal�y�z. Bu cennet vatan� kalk�nd�rmak ve ki�i ba��na d��en milli �st seviyelere ��karmak i�in var g�c�m�zle �al��mal�y�z.Herkes i�ini en iyi �ekilde yapmal�d�r. Bizler bu ruh ve bilin� i�erisinde oldu�umuz s�rece aziz milletimizin �n�nde kimse duramaz. Uluslararas� platformlarda ekonomik ve siyasi a��dan �ok g��l� olur ve tarihi misyonumuza uygun bir yer edinme yolunda h�zla ilerleriz. Bizler, hepimiz, bunu anlayanlar ve bu yolda �al��anlar biliyoruz ve inan�yoruz ki ; 21 y�zy�l T�rkiye'nin y�zy�l� olacakt�r."dedi. T�rende T�rk Silahl� Kuvvetleri ad�na Top�u Te�men Murathan Usta'n�n konu�mas�n�n ard�ndan, ��renciler �iirler okudu. Kutlama t�ren ge�i�i ile sona erdi.

Kutlamalar kapsam�nda Gen� Osman �ehir Stadyumu'nda Bayburt Atl� Cirit Kul�b� ile Erzincan Atl� Spor Kul�b� aras�nda oynanan cirit g�steri m�sabakas� yap�ld�.

BAYBURT YEMEKLER�

Yemekler k�lt�r�m�z�n bir par�as� olarak as�rlardan beri devam eden geleneksel bir yap�n�n g�n�m�zdeki uygulamas�d�r . Bayburt y�resel yemeklerinde g�r�len genel �zellik , un ve una ba�l� yemeklerle , etli yemeklerin sebze ve zeytinya�l� yemeklerden �e�it olarak daha fazla olu�ur . Bu da y�renin co�rafi �artlar�n�n k�lt�rel yap� �zerindeki etkisini g�stermesi bak�m�ndan �nemlidir . Y�remiz k�lt�r de�erlerinin bir ��esini olu�turan yemeklerimizden �rnekler ve yap�l�� ekilleri a�a��ya ��kar�lm��t�r .

E�K� LAHANA

Al�nt�daki Ek 10671

Kullan�lan malzemeler : 250 gr. par�a et veya kavurma , 1 kg. ek�i lahana (salamura) 1 su barda�� bulgur , 2 yemek ka�� b�rek ya�� , 1 adet kuru so�an (orta) , 1 �ay ka�� k�rm�z� biber , 2 yemek ka�� sal�a (domates) , 1 tutam tuz

Haz�rlan�� : Su ile et yakla��k 20 dk. ha�lan�r . �nce �zerine bulgur ilave edilerek bir ta��m kaynamas� sa�lan�r , sonra k��k k��k do�ranm�� ek�i lahana ilave edilir . Bir ba�ka kapta so�anlar pembele�inceye kadar ya� , k�rm�z� biber , sal�a kar��t�r�larak pi�irilir . Bu kar��m ek�i lahanan�n i�ine konulur , kavurma ile pi�iriliyorsa bu a�amada ilave edilir ve yakla��k 45 dakika pi�irilir . Bir m�ddet dinlendirildikten sonra servis yap�l�r.

GALACO�

Al�nt�daki Ek 10672

Kullan�lan malzemeler : 250 gr ye�il mercimek , 200 gr. tereya�� , � kg. k�yma , 1 adet so�an (irice) , 2 ka��k sal�a , 250 gr. gurut (kurutulmu� ayran s�zmesi) veya yo�urt s�zmesi.

Haz�rlan�� : Mercimek , et , so�an , sal�a ve ya� ile birlikte mercimek suyu �ekinceye kadar pi�irilir . Di�er taraftan gurut veya yo�urt s�zmesi sulu bir k�vama gelinceye kadar s�cak suyla ezilerek kaynama noktas�na kadar �s�t�l�r . Kaynamamas�na �zen g�sterilir , kaynama olursa ��kelek haline gelir ve kullan�lmaz , haz�rlanan bu eriyik �nceden taba�a do�ranan bayat ekmekler �zerine d�k�l�r . �zerine de bol ya�l� mercimek ilave edilerek servise sunulur .

KESME �ORBASI

Kullan�lan malzemeler : 200 gr. ye�il mercimek , 1 adet yumurta , 2 yemek ka�� sal�a , 1 adet so�an (orta) , 100 gr. ya� , 1 su barda�� un , yeterince su , tuz , darg�n (istenirse)

Haz�rlan�� : Un i�erisine su , tuz , yumurta konularak bir hamur yorulur , biraz bekledikten sonra hamur a��l�r , makarna gibi ince ince kesilir . Di�er taraftan mercimek iyice pi�irilip do�ranan so�an ya�la pembele�tirilir . Darg�n , sal�a , su kat�l�r �zerine mercimek ilave edilir kaynat�l�r , �zerine kesilen �orbal�k hamurlar kar��t�r�l�r . Birka� ta��m kaynat�ld�ktan sonra servis yap�l�r .

LOR DOLMASI

Kullan�lan malzemeler : 1 kg. taze lor (��kelek) , 1 su barda�� bulgur , 2 adet yumurta , 1 su barda�� s�t kayma�� , 4 ka��k tereya�� , darg�n , 1 kg pancar yapra�� veya evelik , 1 deste taze so�an (kuru so�anda olabilir) , tuz

Haz�rlan�� : Yapraklar yumu�amas� i�in kaynar suda bir ta��m ha�lan�r . Taze lor i�erisine yumurta , s�t kayna�� , ha�lanm�� bulgur , ince do�ranm�� taze so�an , s�k�larak yapra�a sar�l�r . Ya�lanm�� tepsiye d�zg�n bir �ekilde dizilir �zerine yar�m su barda�� su veya s�t ilave edilerek orta s�cakl�ktaki f�r�nda pi�irilir . Servis yaparken �zerine eritilmi� tereya�� d�k�l�r .

S�T B�RE��
Kullan�lan malzemeler : 1 su barda�� s�t veya yo�urt , 1 su barda�� su , 1 su barda�� tereya�� , 3 adet yumurta , 250 gram kavrulmu� f�nd�k , 3 su barda�� s�t
( �erbet i�in : 2 su barda�� toz �eker , 1 �ay ka�� karbonat , yeterince un )

Haz�rlan�� : Yumurta , bir su barda�� s�t veya yo�urt , su , karbonat ve tereya�� kar��t�r�l�r . �zerine un ilave edilerek baklava hamuru gibi bir hamur yap�l�r . 14 – 15 par�aya ayr�l�p 15 dakika kadar dinlendirilir , ince olarak a��lan yufkalar ya�lanm�� tepsiye teker teker dizilir . Her �� d�rt yufka aras�na d�v�lm�� f�nd�k serpilir. Bu �ekilde b�t�n hamur bitinceye kadar yufkalar a��l�p tepsiye serilir . Yufkan�n a��lmas� tamamland�ktan sonra istenilen �ekilde kesilerek �zerine biraz tereya�� d�k�l�r ve orta s�cakl�kta bir f�r�nda hamur pembele�inceye kadar pi�irilir . K�zarm�� b�rek f�r�ndan ��kt�ktan sonra , pi�irilmi� s�t �zerine ilave edilerek tad� ayarland�ktan sonra elde edilen s�t �erbeti �l�k olarak �zerine d�k�l�r .
Sunum : S�t �erbeti d�k�ld�kten sonra bekletilmeden �l�k olarak servis yap�l�r .

TATLI �ORBA

Kullan�lan malzemeler : kg. kurutulmu� ku�burnu veya � kg. ku�burnu marmelad� , 100 gr. kuru �z�m , 1,5 kg. toz �eker , � kg. yarma (gendime) , 100 gr. incir (istenirse) , 100 gr. kuru fasulye , 100 gr. kay�s� , 100 gr. erik (istenirse) , 250 gr. f�nd�k , 1 su barda�� un ve tuz .

Haz�rlan�� : Ku�burnu iyice pi�irilerek ezilir �nce s�zge�ten sonra elekten ge�irilerek s�z�l�r . Ba�ka bir kapta iyice pi�irilen yarma ve �nceden pi�irilen fasulye s�z�len suya kat�l�r , un su ile kar��t�r�larak bulama� halinde �zerine ilave edilir bir ta��m kaynat�l�r . Ba�ka kapta di�er malzemeler (kay�s� , �z�m , erik , incir) pi�irilerek �ekerle birlikte kar��ma ilave edilir ve bir ta��m kaynad�ktan sonra , so�umaya b�rak�l�r . �yice so�utulan tatl� �orba �zerine f�nd�k serpilerek servis yap�l�r .

TEL HELVASI

Kullan�lan malzemeler : 250 gram tereya��, 3 su barda�� un , 1 kg. toz �eker , 1 adet limon

Haz�rlan�� : 1 kg. �ekere , 2 su barda�� su konulup kaynat�l�r . �zerine bir miktar limon s�k�l�r . �eker hafif k�rm�z� renge gelince bir ka��k kadar bu �ekerli sudan so�uk su i�ine d�k�l�r , kat� hale (a�da) gelirse helvan�n a�das� olmu� demektir . 250 gram ya�la kavrulan un b�y�k�e bir tepsi i�inde so�utulur , so�utulan a�da beyaz bir renk al�ncaya kadar yo�rulur sonra iki ucu birle�tirilerek simit �ekline getirilir tepsideki so�utulmu� , kavrulmu� un i�ersine konulur �zerine kavrulmu� un d�k�l�r ve 3 – 4 ki�i taraf�ndan kenarlara do�ru �ekilerek halka b�y�t�l�r . Bu halka ikiye katlanarak tekrar ayn� i�lem yap�l�r , katlar incelinceye kadar �ekilir , tel tel olan katlar kopart�larak servis yap�l�r .

YALANCI DOLMA

Kullan�lan malzemeler : � kg. lahana yapra�� , 2 su barda�� bulgur , 250 gr. par�a et veya kavurma , 2 yemek ka�� sal�a ,150 gr. tereya�� , 2 �orba ka�� un , 1 adet kuru so�an (b�y�k) , tuz ve k�rm�z� biber

Haz�rlan�� : �nce bulgur , pilav gibi pi�irilir , lahana yapraklar� ise s�cak su ile ha�lan�r , pi�irilmi� bulgur i�erisine 2 �orba ka�� un kar��t�r�l�r , dolma i� haz�rlanarak yapraklara sar�l�r . Ba�ka bir kapta so�an pembele�inceye kadar k�zart�l�r �zerine par�a etler eklenerek pi�irilir , sonra dolmalar eklenir , kavurma ile pi�iriliyorsa dolma ile birlikte kavurmalar konulur , 2 bardak su konularak birka� ta��m pi�irilir .

Al�nt�d�r

Bayburt ili �oruh Nehri kenar�nda kurulmu� bir �ehirdir. Denizden y�ksekli�i 1500 metre civar�ndad�r. Bayburt ili merkezi d��nda Bayburt'un il�eleri Ayd�ntepe ve Demir�z� il�eleridir. Bayburtta gezilecek yerler aras�nda Dede Korkut T�rbesi, Bayburt Kalesi, Ayd�ntepe Yeralt� �ehri , Sar�kayalar �elalesi, Yakutiye Camii, Kutlu� Bey T�rbesi, ��ma��l Ma�aras�, Buz Ma�aras� bulunmaktad�r

Bayburt Ta��

BAYBURT TA�I

http://www.bayburt.gov.tr/elsanatlari_dosyalar/tarihiev_small.jpg

�limizin do�al kaynaklar�ndan birisi olan Bayburt ta�� y�ksek kalite ve geni� rezervlerine ra�men yeterince de�erlendirilememi� durumdad�r. Halihaz�rda ilkel y�ntemlerle ve % 85 gibi y�ksek fireyle ��kart�lan bu ta�, modern teknoloji kullan�ld�� takdirde takriben birim i�letme ba��na 10 kat fazla �retim ve 5 kat daha fazla istihdam sa�layabilecektir. Bir Pazar sorunu bulunmayan bu ta��m�z�n �retim kapasitesinin art�r�lmas� Valili�imizin hedefleri aras�ndad�r. Bu alandaki temel handikab�n mevcut ve at�lyelerin �irketle�memesi ve konuyla ilgili yat�r�mc�lara tan�t�lmamas� oldu�undan bunun a��lmas� halinde ciddi ve k�rl� bir yat�r�m alan� olarak de�erlendirilecektir.

MTA Genel M�d�rl�� taraf�ndan ba�lat�lan T�rkiye Mermer ve Do�al Ta� Potansiyel Alanlar�n�n belirlenmesi Projesi kapsam�nda Bayburt �linin 2006 y�l�nda ara�t�r�laca�� bilgisini edinmi� bulunuyoruz. Geli�memiz i�in temel fakt�rlerden birisi olan Bayburt do�al ta�lar� konusunda MTA’n�n bu y�l �al��ma yapmas� zorunluluk arz etmektedir.

KENT�N DO�AL TA� DOKUSU

Bayburt do�al ta� rezervleri; Limestone’lardan (t�f) onixlere, travertenlerden andezitlere, granitlerden kire�ta�lar�na ve mermerlere kadar geni� bir yelpaze sunmaktad�r. �limizde 2009 y�l� itibariyle 81 adet arama 12 adet i�letme ruhsatl� saha bulunmaktad�r.
Bayburt do�al ta� faaliyetleri incelendi�inde ise ; Limestone (t�f), Traverten, Kire�ta�lar� (Bej) ve Onix yataklar�nda �retim yap�ld�� g�r�lmektedir. Andezit – bazalt – granit – gabro gibi magmatik kaya�lar�n �retimine y�nelik olarak da ara�t�rmalar s�rd�r�lmekte olup, bu kaya�lar�n �zellikle parke ta�� olarak de�erlendirilmesi planlanmaktad�r.
Genel anlamda Bayburt ilinde Beyaz, Sar� ve Ye�il renkli Limestone (t�f) ta�lar�ndan el i�lemeli eserlere rastlanmaktad�r.
Bayburt Kalesi (Resim-1),�ehit Osman ve K�z karde�inin t�rbesi (Resim2), Ulu cami (Resim3), Saat kulesi, Valilik Binas�, �ehitlikler, el i�lemeli eserler aras�nda say�labilir. �l merkezindeki bu eserlerin d��nda, �evre k�ylerde Sar�,Beyaz ve Ye�il Limestone ta�lardan i�lenmi� yap�lara da rastlamak m�mk�nd�r.

Bayburt tarihinde "gizli" bir sayfa: Bayburdiler

Bayburt tarihinde "gizli" bir sayfa: Bayburdiler

http://www.bayburtpostasi.com.tr/images/stories/dosya/bayburdi_haber1.jpg

Bayburt tarihinde sakl� ya da �imdiye kadar g�n y�z�ne ��kmam�� bir ara�t�rma konusu… Konu; �ran’�n Eher kentinde ya�ayan ve T�rk soyundan geldi�i iddia edilen “Bayburdiler” �zerine kurulu… Konuyu y�llard�r ara�t�ran ve buldu�u ipu�lar�n� tarihi kaynaklarla do�rulamaya �al��an iddia sahibi Kas�m Gelen, Fars�a’da ‘Bayburtlu’ anlam�n� i�eren ‘Bayburdi’ kelimesinin ilgili y�re ile k�smen de�il do�rudan bir ili�kisi oldu�unu s�yl�yor… ��nk� �ran’�n Eher kentinde “Bayburdi” soyad�yla ya�ayanlar�n, tam 500 y�l �nce -Safeviler d�neminde- do�du�u topraklar� yani Bayburt’u terk etmek zorunda kalanlar�n soyundan geldi�ini ileri s�r�yor…

�leri s�r�len bu iddian�n do�rulu�u kan�tlan�rsa; Bayburt tarihinin 1500’l� y�llardan sonraki b�l�m� ya tekrar g�zden ge�ecek ya da yeniden yaz�lmak zorunda kalacak!

Bayburt tarihini yeniden yazd�racak ya da s�z konusu tarihin baz� b�l�mlerine -�zellikle 1500’l� y�llardan sonras�- bilgilere ilave edilmek zorunda kalacak olan bu konuyu; yaz�l� kaynaklara dayand�rarak, s�z konusu bilgileri canl� �ahitleriyle aktarmaya �al��an Kas�m Gelen, sahip oldu�u bilgilerle belki de iddia etti�i gibi bilinmeyen bir ge�mi�e ��k tutuyor!
Bayburdiler konusunun; tarih a��s�ndan �nemli bir de�er ta��d��n� ve tam be� y�z y�ll�k bir birikime sahip oldu�unu ileri s�ren Kas�m Gelen, “Bu be� as�rl�k tarih i�inde, kim bilir ne bilgiler, ne belgeler ve ne hat�ralar sakl�d�r.” diyor… Kas�m Gelen, iddias�n� yaz�l� kaynaklar vas�tas�yla ortaya koysa da, ona en b�y�k deste�i veren; n�fusu aza indirgenemeyecek kadar kalabal�k olan ve bug�n hal� �ran’�n Eher kentinde Bayburdi soyad� ile ya�ayanlar�n ta kendileri!
1500’l� y�llarda, saf�nda yer ald�� Safeviler’in sava�� kaybetmesi ile do�du�u topraklar� terk etme s�recini ve g�n�m�zde Bayburdi soyad� ile �ran’�n tan�nm�� simalar� aras�nda nas�l yer ald�klar�n� anlatan yaz� dizisini, Kas�m Gelen’in kaleminden okuyacaks�n�z…
Kas�m Gelen'in kaleminden...
Seneler �nce �ranl�lar aras�nda “Bayburdi” soyad�n� duydu�umda �ok heyecanlanm��t�m. Fars�a’da “Bayburdi” kelimesi “Bayburtlu” manas�na gelip, bu durumun ya bizim Bayburt ile ili�kisi vard�; ya da Bayburt adl� ba�ka bir yer olup orayla ili�kisi olabilirdi. ��nc� bir ihtimal s�z konusu olamazd�. ��te y�llard�r bu heyecan� ta��maktayd�m. Acaba bu “Bayburdi”lerin bizim Bayburt ile ne ili�kileri vard�?
Nihayet ge�en sene (2009) yaz tatilim s�ras�nda Bayburt’ta K�rali Petrol’de �ranl� bir turist aile ile kar��la�t�m. Bu aile ile ho� geldiniz edip sohbet ederken bana: “Bizim Tebriz’e ba�l� bir Eher �ehri var. Bu �ehirde Bayburdiler ya��yorlar. Hepsi de okumu�, doktor m�hendis gibi k�lt�rl� insanlar. Acaba o Bayburdiler’in �ehriniz bu Bayburt’la ne ili�kileri var? Muhtemelen onlar bu Bayburt’tan gitmi�lerdir.” dedi�inde sevincim bir kat daha artt�. ��nk� bu �ranl�n�n, o Bayburdiler’in k�keninin bizim Bayburt’umuzdan kaynakland�� ihtimalini belirtmesi, �ran’da Bayburt adl� bir yerin olmad��n� g�steriyordu. Ayr�ca Bayburdiler’in merkezlerinin Tebriz’e ba�l� Eher �ehri oldu�unu da ��renmi� bulunuyordum. Bu �ranl� aileye, Bayburdiler’i benim de duyup bu konuyu �ok merak etti�imi, k�smet olursa ileride bu konuyu ara�t�raca��m� s�ylemi�tim.
K�smet oldu bu sene de 31 Temmuz - 04 A�ustos 2010 tarihleri aras�nda ailece bir Tebriz ziyareti ger�ekle�tirdik. Konumuz d��nda oldu�u i�in bu ziyaretin detaylar�n� burada anlatacak de�ilim. Fakat �unu s�yleyebilirim ki, T�rkiye’den birisinin yolu Tebriz’e d��t��nde tahmin edemeyece�imiz �ekilde b�y�k bir misafirperverlik ve sevgi ile kar��lan�p, bir anda kendisini evinde misafir etmek i�in adeta birbirleriyle yar��an onlarca Tebrizliyle kar��la�abilir.
��te biz de bu misafirperver insanlardan birisi olan taksici Celal Muhammedi Bey’le kar��la�t�k. Israrla bizi evine davet etti. Daha fazla Celal Bey’in �srarlar�na dayanamay�p, ��lenden sonra saat ikide haz�r olaca��m�z�, bizi otelden almas�n� s�yledik. Tam saat ikide gelip bizi otelden alarak evlerine g�t�rd�. Hane halk�, burada kelimelerle anlatamayaca��m bir sevgi ile bizi kar��lad�lar. Sanki k�rk y�ll�k dostmu�uz gibi bir anda kayna��p sohbete koyulduk. Biraz sonra han�mlar �ok nefis �ran yemekleri haz�rlay�p bizi sofraya davet ettiler. Haz�rlam�� olduklar� nefis �ran yemeklerini yiyip �ay i�erek sohbetimize devam ettik. Sohbete de doyum olmuyordu. Gece saat on ikiye kadar oturdu�umuzu belirtirsem herhalde dostlu�umuzun ve kayna�mam�z�n derecesini biraz olsun anlatabilirim. Ayr�ca gece kalmam�z i�in de �ok �srar ettiler. Fakat otel paras�n� pe�in verdi�imizi bahane ederek hane halk� ile vedala��p otelimize d�nd�k. Celal Bey yar�n da bizi k�ylerine g�t�rmeyi teklif edince can-� g�n�lden kabul edip yar�n k�ylerine gitmeyi kararla�t�rd�k.
�lk Bayburdi ile kar��la�mam�z...

Celal Bey 02 A�ustos 2010 Pazartesi g�n� sabah saat dokuzda bizi otelimizden alarak Tebriz’e 100 km. mesafede, Eher’e ba�l� olan k�ylerine hareket ettik. G�nl�k g�ne�lik �ok g�zel bir hava vard�. Tatl� tatl� sohbet etmekteydik. Eher’e yakla�t�k�a heyecan�m kat kat art�yordu. Eher’deki Bayburdiler’in bizim Bayburt’la in�allah ili�kileri vard�r; in�allah bir hayal k�r�kl��na u�ramam diye dua ediyordum.

http://www.bayburtpostasi.com.tr/images/stories/dosya/bayburdiler%20(7).jpg Dr. Behruz Bayburdi

Nihayet Eher’e vard�k. Eher de t�pat�p bizim Bayburt’a benzemekteydi. Bayburt’ta oldu�u gibi b�y�k �ehirlerin o ke�meke� hali yoktu. Sakin, huzurlu bir �ehirdi. Heyecanla arabay� �ar��da m�sait bir yere park edip, bir esnafa Bayburdiler’i sordum. O esnaf hemen bulundu�umuz cadde �zerinde (Yadbud Meydan�) �� tane Bayburdi doktorun muayenehanesini g�sterdi. Di� doktoru Vahid Bayburdi’nin muayenehanesine gitti�imizde muayenehane kapal�yd�. Sonra biraz a�a��daki pratisyen hekim (k��k) Behruz Bayburdi’nin muayenehanesine gitti�imizde oras� da kapal�yd�. Daha sonra caddenin kar�� taraf�ndaki kulak burun bo�az m�tehass�s� ve estetik cerrah� Dr. Behruz Bayburdi’nin muayenehanesine gitti�imizde, sekreter han�m, Dr. Behruz Bey’in �u anda ameliyathanede oldu�unu s�yledi. Bizim Bayburt’tan geldi�imizi, Bayburdiler’in bizim Bayburt’la bir ili�kilerinin olup olmad��n� ��renmek istedi�imizi doktor beye iletmesini istedik. Sekreter han�m ameliyathaneye gidip talebimizi doktor beye iletti ve biraz sonra gelip, doktor beyin bir saat sonra ameliyathaneden ��kaca��n� belirtmesi �zerine, zaman�m�z�n k�s�tl� oldu�unu, bir saat bekleyemeyece�imizi tekrar doktor beye iletmesini rica ettim. Bu talebimi de doktor beye iletip az sonra tekrar yan�m�za geldi.

Doktor Bey: “Aman gitmesinler; yar�m saate kadar ��kar�m!” demi�. Doktor Bey’den bu mesaj� al�nca �ok sevinip; aman gitmesinler dedi�ine g�re Bayburdiler’in Bayburtlu olma ihtimali iyice a��rl�k kazan�yordu.
Dr. Behruz Bey’i beklerken Celal Bey’le tekrar �ar��ya inip esnafla sohbete koyulduk. Esnaftan Kas�m Halili Bey’e de durumu anlat�nca hemen bize Bayburdiler’den Muhammed R�za S�leymani Bey’i bulup getirdi. S�leymani Bey’le ho� geldin edip hal hat�r sorduktan sonra S�leymani Bey’e: “S�leymani Bey! Biz Bayburt’tan geliyoruz! Seneler �nce sizin bu Bayburdi soyad�n�z� duyup, acaba bu Bayburdiler’in bizim Bayburt’la ne ili�kisi var diye merak ediyordum! Ge�en sene de Bayburt’ta kar��la�t��m bir �ranl�, Eher �ehri’nde Bayburdiler’in oldu�unu, hepsinin de doktor m�hendis gibi okumu� k�lt�rl� insanlar oldu�unu s�ylemi�ti! �imdi de k�smet olup yolumuz Eher’e d��t�! Bu Bayburdiler’in hik�yesi nedir?” diye heyecanla sordum.
S�leymani Bey de duymay� can-� g�n�lden arzulad��m �u s�zleri s�yleyince adeta d�nyalar benim oldu:
“Evet, biz Bayburdiler’in k�keni sizin Bayburt’tan gelmedir. Safeviler d�neminde Bayburt’un bir k�s�m halk� Safeviler’in saf�na ge�ip Osmanl�’ya kar�� sava�m��lar. Tabii bunlar yenilip Bayburt’tan ka�arak Safeviler’e s��nm��lar. �ah �smail de bunlara kucak a��p fermanla Eher’de k�yler bah�ederek bunlar� burada isk�n etmi�. ��te bizler de o Bayburdiler’in torunlar�y�z ve Bayburtluyuz.” dedi.
��te Bayburt tarihindeki sakl� bu sayfa S�leymani Bey’in bu s�zleri ile aralanm�� oluyordu. S�leymani Bey s�zlerinin devam�nda: “O d�nemlerde Osmanl�lara kar�� sava�an bu komutanlardan �kinci Kara Han Sultan Bayburdi’nin Eher M�zesi’nde mezar ta�� var. O mezar ta��nda tarihi de var. Ayr�ca merhum Albay H�seyin Bayburdi’nin yazm�� oldu�u “Eresbaran Tarihi” kitab�nda da b�t�n bu tarihi olaylar ve Bayburdiler’in Bayburt’tan g��leri ve Eher’de isk�n edilmeleri hadisesi yer almaktad�r. Eher K�t�phanesi’nde bu kitab�n bir n�shas� var.” dedi. S�leymani Bey’e �ok �ok te�ekk�r edip, �u anda sevincimi kelimelerle ifade edemeyece�imi, k�smet olursa Bayburt’a d�n��te ilk i�imin bu sevin�li haberi Bayburtlulara ula�t�r�p ilk etapta bu konuda bir makale yazmak, daha sonra ise bu tarihi olay� kitapla�t�rmak olaca��n�, bu konuda de�erli katk�lar�n� bekledi�imi s�yledim. Sa� olsun S�leymani Bey de bana belgesel niteli�indeki her t�rl� evrak ve dok�man� haz�rlay�p g�nderece�ini s�yledi.

http://www.bayburtpostasi.com.tr/images/stories/dosya/bayburdiler%20(8).JPG Kas�m Gelen ve Dr. Behruz Bayburdi

S�leymani Bey’le vedala�t�ktan sonra Dr. Behruz Bayburdi’nin muayenehanesine geldik. Dr. Behruz Bey de heyecanla bizi beklemekteydi. Adeta be� y�z senelik hasretli�i giderir �ekilde sar�l�p ho� geldin ettik. Dr. Behruz Bey’e; art�k Bayburdiler’in tarihini ��rendi�imi, bizlerin hem�eri oldu�umuzu s�yledim. Dr. Behruz Bey �ok duyguland�. Kendisi daha �nceki tarihlerde Bayburt’u g�rm��. Kalesinden, �oruh Nehri’nden hasretle bahsetti. Bayburt’u �ok sevdi�ini ifade etti. Hemen Doktor Bey’le iki poz foto�raf �ekildik. Bize kart�n� verdi. Bizi Tebriz’de evine davet etti.

�z�r dileyip, zaman�m�z�n k�s�tl� oldu�unu, art�k bug�n itibariyle bu sakl� tarih sayfas�n�n g�n y�z�ne ��k�p in�allah bundan sonra Bayburdilerle Bayburtlular�n aras�nda kopmaz bir sevgi ba��n�n olu�aca��n� belirttim. Dr. Behruz Bey de Bayburt’a ve Bayburtlulara hasret dolu selamlar�n� g�nderdi. Tekrar g�r��mek dile�iyle vedala��p ayr�ld�k.

http://www.bayburtpostasi.com.tr/images/stories/dosya/bayburdiler%20(6).JPG Eher Saat Kulesi

Gerek S�leymani Bey, gerek Dr. Behruz Bey, benim duydu�um heyecan� duymaktayd�lar. Be� y�z senelik hasretlik bitiyordu.

��te bu sevin� ve heyecanla Celal Beylerin k�y�ne devam ettik. Celal Beyin babas� Tebriz Belediyesi’nden emekli olmu�, emekli olduktan sonra k�y�ne �� kilometre mesafede y�z b�y�k ba� hayvanl�k bir dam yap�p, yan�na da iki g�z g�zel bir yap� yaparak han�m� ve evli di�er o�lu ile burada ya�amaktayd�lar. B�y�k �ehirlerde ya�ayanlar�n daima �zlemini duydu�u m�thi� bir tabii g�zellik vard�. Etinden, yumurtas�ndan, bal�ndan, s�t�nden, yo�urdundan, her �ey tabii idi. Yine annesi, babas�, karde�i ve gelinleri bizi emsalsiz bir misafirperverlikle kar��lad�lar. Hemen sofray� kurup tad�na doyamad��m�z nefis �ran yemekleri yedik. Ailece �ok ho� sohbetler edip, kalmam�z i�in �ok �srarlar�na ra�men vedala��p gece saat on birde k�yden ayr�ld�k. Gece karanl��nda tekrar Eher’den ge�erken Bayburt ile Eher’in karde� �ehirli�ini, Bayburdiler’in ve Bayburtlular�n in�allah bundan sonra olu�turacaklar� birli�i beraberli�i hayal ettim.

Bu sevin�li haber art�k bana her �eyi unutturmu�tu. Belki bir iki g�n daha Tebriz’de kal�p Bayburdiler hakk�nda daha detayl� bilgiler edinebilirdim; fakat Bayburdiler’in Bayburtlu olduklar�n� ��renmi�tim ya, �imdilik bu bilgi benim i�in paha bi�ilmez de�erdeydi. K�smet olursa art�k bundan sonra f�rsat�n� bulduk�a �ran’a gidip bu konuda ara�t�rmalara devam edecektim.
Bayburt'a d�n��...

Evet, Bayburt tarihinde sakl� bir sayfa a��l�yordu. Bayburt tarihini yazacak olanlar�n art�k bundan sonra bu tarihe Bayburdiler’i de katmak zorundayd�lar. Hem �yle bir tarih ki, be� y�z senelik bir birikime sahip tarih. Bayburt tarihi a��s�ndan hazine de�erinde olan bu sakl� kalm�� tarihte kim bilir ne bilgiler, ne belgeler, ne hat�ralar sakl�. Bu birikimin �yle bir iki kitapla ge�i�tirilebilecek bir konu olmay�p, hatta ciltler ve k�t�phaneleri dolduracak bir konu olup, bizden sonra gelen nesiller de devaml� �zerinde �al��acakt�r.
Bayburt �niversitesi’nin kurulup e�itime ba�lamas� ile bu Bayburdiler konusunun g�n y�z�ne ��kmas�n� �l�hi bir tevafuk olarak g�r�yorum; dolay�s�yla bu konuda Bayburt �niversitesi’ne �ok b�y�k g�revler d��mektedir. Bayburt �niversitesi, b�nyesinde; “Bayburdiler’i Ara�t�rma Merkezi” kurup, sakl� kalm�� bu tarihi detaylar�yla en g�zel bir �ekilde g�n y�z�ne ��kartabilir. Ayn� �ekilde Bayburdili e�itim elemanlar� ve ��rencileri b�nyesine katarak muazzam bir ortak �al��malar ger�ekle�tirilip, “Bayburdiler’i Ara�t�rma Merkezi” taraf�ndan gerek T�rkiye’deki, gerek �ran’daki ar�ivler taranarak bu konuda kaynak eserler ortaya ��kart�labilir.
Bayburt Valili�i’ne b�y�k g�revler d��mektedir. Bayburt Valili�i, Bayburdiler konusu �er�evesinde Tebriz Valili�i ile temasa ge�erek, olu�turulabilecek ortak bir komisyonda; tarihi, k�lt�rel, sosyal, ticari, e�itim ve akla gelebilecek her sahada i�birli�ine gidilebilir.
Bayburt Belediyesi’ne b�y�k g�revler d��mektedir. Belediyemizin en k�sa zamanda Eher Belediyesi ile temasa ge�ip, Bayburt ile Eher’i karde� �ehir yapma giri�imlerini ba�latmal�d�r. Dede Korkut �enlikleri bu konuda m�thi� bir f�rsatt�r. Tebriz ve Eher’in resmi yetkilileri ile Bayburdiler’in ileri gelir �ah�slar� bu �enliklere davet edilip onurland�r�lmal�d�r.
Ayn� �ekilde k�lt�r, e�itim, sosyal, ticari kurumlar�m�z, i�adamlar�m�z, sivil toplum �rg�tlerimiz ve derneklerimiz, ili�kilerin kurulup geli�tirilmesi konusunda harekete ge�melidirler.
Yine en b�y�k g�revlerden birisi de bas�n�m�za d��mektedir. Bayburt’umuz a��s�ndan paha bi�ilmez de�erdeki bu konuyu en g�zel �ekilde i�leyerek her kesimden Bayburtluya ula�t�rmal�d�r. Yine bu �er�evede bas�n�m�z, Tebriz ve Eher’deki bas�n kurulu�lar� ile irtibata ge�erek haber al��veri�inde bulunmal�d�r.
Yukar�da k�saca bahsetti�im faaliyetler e�er ger�ekle�tirilebilirse maddi m�nevi her sahada Bayburt’umuzun b�y�k bir ilerleme kaydedip, maalesef iller baz�nda arka s�ralardaki konumundan kurtulup �n saflara y�kselece�i de muhakkakt�r.
��te bu g�zel d��ncelerle adeta g�nl�m�z Tebriz’de kalarak 04 A�ustos 2010 �ar�amba g�n� sabah saat alt�da Tebriz’den ayr�l�p Bayburt’a hareket ettik. �ok ��k�r yine g�zel bir yolculuk neticesinde ��lenden sonra saat be�te Bayburt’a vard�k. Tebriz-Bayburt mesafesi de tam olarak yedi y�z kilometredir. Yani Bayburt-�stanbul mesafesi ile mukayese yapt��m�zda �stanbul’dan be� y�z kilometre daha yak�nd�r.
Konuyu Bayburt Belediye Ba�kan� H.Ali Polat'a arz...

Bayburt tarihi a��s�ndan bu b�y�k olay� art�k Bayburtlulara duyurmaya s�ra gelmi�ti. Bu konuda ilk �nce Belediye Ba�kan�m�z Say�n Hac� Ali Polat Bey’i haberdar etmek �zere 23 A�ustos 2010 Pazartesi g�n� ��len saatleri civar�nda belediyeye gittim. Ba�kan�m�z makam�nda yoktu. �zel kalem m�d�r�ne konuyu anlat�p, �ar��da oldu�umu, ba�kan�m�z geldi�inde beni haberdar etmelerini rica ettim. �ar��da gezerken yar�m saat sonra telefonum �al�p, ba�kan�m�z�n beni bekledi�ini s�ylediler. Hemen konuyu arz etmek �zere ba�kan�m�z�n makam�na ��kt�m.
��eri girdi�imde ba�kan�m�z heyecanla makamlar�ndan kalk�p beni ayakta kar��layarak buyur etti. Ayr�ca makamda �air ve Yazarlar Derne�i Ba�kan� Say�n Ey�p G�rg�l� Bey ile Teda�’ta m�d�r olan Say�n �inasi K�kl�ce Bey de vard�. Onlar da heyecanla anlatacaklar�m� beklemekteydiler.

http://www.bayburtpostasi.com.tr/images/stories/dosya/bayburdiler%20(2).JPG

Kendimi tan�t�p, Bayburdiler konusunu anlatt�m. Ba�kan�m ve di�er arkada�lar �ok b�y�k bir ilgi ve heyecanla beni dinliyorlard�. Ba�kan�m: “Her yere g�� etmi�iz de �ran’� ilk defa duyuyorum!” dedi. Evet, bu konunun orijinal ve Bayburtlularca bilinmeyen bir konu oldu�unu, bu sebeple de konu ba�l��n�; “Bayburt tarihinde sakl� bir sayfa. �ran’�n Eher �ehri’ndeki Bayburdiler (Bayburtlular)” koydu�umu; k�smet olursa ilk �nce bu konuda bir makale, daha sonra da bir kitap yazaca��m� belirttim.

Muhammed R�za S�leymani Bey’den bahsetti�imde de hemen S�leymani Bey’in telefonunu not ald�lar. Eher’de Dr. Behruz Bayburdi ile �ekildi�imiz foto�raflar, Dr. Beyin kart� ve Eher Saat kulesinin foto�raf�n� g�sterdim. Bu foto�raflara da ilgi ile bakt�lar.
Daha sonra ba�kan�m�za, arzu ederlerse �imdi S�leymani Bey’i aray�p g�r��ebileceklerini s�ylemem �zerine hemen santralden S�leymani Bey’i ba�lamalar�n� s�yledi ve biraz sonra da telefon ba�lan�p, S�leymani Bey’le g�r��t�ler.
“Hem�erim nas�ls�n�z?” diye samimi bir �ekilde ba�layan g�r��mede ba�kan�m�z; benim gelip Bayburdiler konusunu kendilerine anlatt��m�; dolay�s�yla �ok mutlu olduklar�n� belirterek Bayburdiler konusunda S�leymani Bey’den bilgiler ald�. Bayburt’ta Temmuz’un ��nc� haftas�nda Dede Korkut �enlikleri oldu�unu belirterek: “Ke�ke o a�amada tespit etseydik de oradan bir ekip davet etseydik

Bayburt’a. Burada sizi konuk etseydik. Art�k seneye in�allah. ��yle yapal�m; siz orada ara�t�rma yap�n, Kas�m Bey de burada ara�t�rma yap�yor. Bu konudaki bilgileri birle�tirip ortak bir kaynak eser ��karal�m. Bizden sonra bu i�i ara�t�ranlar�n elinde bir kolayl�k olsun. Ben m�sait zamanda sizi ata topra��n�za davet ediyorum. Gelin burada bir �oruh havas� al�n. Bir tan��al�m. Bizim de m�sait zaman�m�z olursa memnuniyetle geliriz oraya. Ama �nce siz gelin, siz buyurun ata dede topra��n�za. Ben orda birka� arkada��m�z� beraberce davet ediyorum. Buyurun misafirim olun. Oradaki hem�erilerime Bayburt’tan selam s�yleyin.” diyerek telefon konu�mas�n� bitirdi.
S�leymani Bey’le konu�mas�ndan sonra ba�kan�m�z; S�leymani Bey’in �imdi orada ara�t�rma yapt��n� belirterek bu bilgileri birle�tirmemizi talep etti. Ayr�ca memnuniyetini ifade edip; siz bu konuyu ara�t�r�n; bizim �zerimize de ne d��erse yapmaya haz�r�z diye ekledi. Ben de ba�kan�m�za te�ekk�rlerimi iletip, ara�t�rmalar�ma devam etti�imi, in�allah en k�sa zamanda Bayburdiler ile ilgili yaz�m� haz�rlayarak yay�nlataca��m� s�yledim. Ba�kan�m�z ayn� �ekilde beni makam�ndan kalkarak kap�ya kadar yolcu etti.
B�ylece Bayburt Belediye Ba�kan�m�z Say�n Hac� Ali Polat Bey ile Say�n Muhammed R�za S�leymani Bey’in yapm�� olduklar� az �nceki telefon g�r��mesi ile resmi manada Bayburdiler ile ilk temas sa�lanm�� oldu. Evet, bu tarihi temas ilerde Bayburt tarihini ve Bayburdiler konusunu yazacak olanlar i�in bir milat niteli�i ta��yacakt�r. Yani be� y�z sene �nce Bayburt’tan �ran’�n Eher �ehri’ne g��m�� olan Bayburtlular ile be� y�z sene sonra ger�ekle�en ilk temast�r.
Daha sonra Bayburdiler konusunu, Bayburt tarihi ve k�lt�r� hakk�ndaki kitaplar�n� ve yaz�lar�n� zevkle okudu�um Say�n Eczac� Ahmet Aker Bey’e anlatt�m. Ahmet Bey de Bayburdiler konusunu ilk defa duyup �ok heyecanland�. Bayburt tarihinde Em�ni ad�nda Bayburtlu bir �airin �ok eski tarihlerde �ran’a g��t��n�n bilindi�ini fakat ne zaman ni�in g��t��n�n bilinmedi�ini, muhtemelen Em�ni’nin de bu Bayburdiler’den olabilece�ini s�yledi.
Daha sonraki ara�t�rmalar�mda Ahmet Bey’in bahsetti�i Bayburtlu �air Em�ni’nin izine a�a��da da bahsi ge�ecek olan Faruk S�mer’in, Safevi Devletinin Kurulu�unda ve Geli�mesinde Anadolu T�rklerinin Rol� kitab�nda rastlad�m. Evet, Bayburtlu �air Em�ni de bu Bayburdiler’den idi. Ayr�ca Ahmet Bey bu g�r��memiz s�ras�nda Bayburt tarihiyle ilgili g�zel bir kitab�n� S�leymani Bey ad�na imzalayarak ona iletilmek �zere bana verdi.
Bayburt Belediye Ba�kan�m�z Say�n Hac� Ali Polat Bey’in de ifade etti�i gibi, S�leymani Bey’in orada, benim de burada Bayburdiler konusunda ara�t�rmalar yapmam�za s�ra gelmi�ti. Ara�t�rma s�reci do�rultusunda �e�itli tarihlerde S�leymani Bey’le bir�ok telefon g�r��meleri yapt�k. Konular�n geli�imine g�re S�leymani Bey’e sorular sorup gerekli cevaplar� ald�m. �lk telefon g�r��memizde S�leymani Bey; Bayburt bizim memleketimiz say�l�r; Eher de sizinmemleketiniz say�l�r. Biz karde�iz. M�sl�manlar hep karde�tir diye duygular�n� ifade etti.
S�leymani Bey’e Bayburdiler konusunun Bayburt’ta b�y�k bir heyecanla kar��land��n�, bu konuda haz�rlayaca��m yaz�y� sab�rs�zl�kla beklediklerini, dolay�s�yla �imdi kendisinden gerekli bilgi ve dok�manlar� bekledi�imi belirttim. Sa� olsun S�leymani Bey de; elinden gelen yard�mlar� yapaca��n�, zaten bu �al��malar� kendimiz i�in yapt��m�z� ve hem�eri oldu�umuzu belirterek: “O g�n sizi g�remedim. Sizi ben Tebriz’de misafir ederdim. Annem Bayburdiler’in en ya�l� �ahsiyetidir. Ayn� binan�n bir kat�nda da annem oturuyor. Bende Eher’deki k�ylerin Bayburdilere nas�l verildi�ine dair bir tak�m belgeler var. Onlar�n fotokopisini size verirdim.” dedi. �n�allah ilerde b�t�n o belgeleri kendisinden alaca��m� s�yledim.
Daha sonra S�leymani Bey’e; Bayburt’tan g�� etmek zorunda kalan bu Bayburdiler’in Bayburt’un yerli halk� olup olmad�klar�n� sormam �zerine; bunlar�n Bayburt’un yerli halk� olup Osmanl�’ya kar�� Safevilerin saf�nda yer ald�klar�n�, Safevilerin yenilmesi �zerine de �ran’a ka�t�klar�n�, kalabal�k bir grupla �ran’a gelen bu Bayburdiler’in, �ah �smail taraf�ndan izzet ikramla kar��lanarak Eher Nehri’nin g�ney k�sm�ndan Me�kin�ehr’e kadar olan b�lgenin bunlara tahsis edilip, Eher’in yerli halk� olmu�lar. �ah’�n son d�nemdeki yenile�me hareketleri s�ras�nda da �ran’�n ba�ka b�lgelerine da��lm��lar. Yani Bayburdiler’in Bayburt’tan g��lerinden sonraki merkezleri Eher olmu�. Bayburdiler’in o d�nemlerdeki komutanlar�ndan �kinci Kara Han Sultan’�n mezar ta�� da �u anda Eher M�zesi’nde olup, �l�m tarihinin de bu mezar ta��nda kay�tl� oldu�unu, bu mezar ta��n�n foto�raf�n� da bana g�nderece�ini s�yledi.
Peki, �u anda �ran’daki herhangi bir Bayburdiye; sizin bu Bayburdi soyad�n�z nereden geliyor diye sordu�umuzda bize ne cevap verirler diye sormam �zerine S�leymani Bey: “T�rkiye’de bir Karadeniz B�lgesi var -Karadeniz B�lgesi biliyorlar genelde, Erzurum’a ba�l� de�il- Karadeniz B�lgesi’nde bir Bayburt var, k��k bir �ehir, Rize’ye yak�n. Oradan gelmedir.” diye cevap verirler dedi.
Daha sonra S�leymani Bey’e, Bayburdiler’in �nemli �ahsiyetlerini sordum.
�u anda Tahran’da muayenehanesi olup, �ran’�n en b�y�k onkolog doktorlar�ndan �sa Bayburdi’nin oldu�unu; k�rk sene �nce L�bnan �niversitesi’nde doktora yap�p, tar�m, sulama ve barajlar konusunda b�y�k bir ilim adam� olup, konu�malar� devaml� �ran Televizyonu’nda yay�nlanan Memmed Bayburdi’nin oldu�unu; Eher’de uzun s�re kaymakaml�k yap�p daha sonra Sari �ehri’nde iki d�nem milletvekilli�i yapan ve y�z ya��na kadar uzun bir hayat s�r�p 2005 y�l�nda vefat eden day�s� Ebulfeth Han Bayburdi’nin oldu�unu; ayr�ca bu day�s�n�n k�rk y�l �nce yazm�� oldu�u “Bin bir Atas�z�” ad�nda bir kitab� da olup bu kitab�n kendisinde bulundu�unu; �imdi emekli olan Tebriz Ba�savc�s� Hamdullah Bayburdi’nin adlar�n� sayarak, �imdi burada say�larla ifade edilemeyecek kadar �ok doktor, m�hendis, b�rokrat gibi ileri gelir Bayburdiler’in oldu�unu, bu konuda daha detayl� bilgiler edinip daha sonra iletece�ini s�yledi.

http://www.bayburtpostasi.com.tr/images/stories/dosya/bayburdiler%20(5).JPG Bayburtlu �kinci Kara Han Sultan’�n Eher M�zesi’ndeki mezar ta��...

S�leymani Bey ayr�ca, on y�l �nce Bak� Televizyonu’ndan gelip annesi ve vefat eden day�s� ile r�portaj yapt�klar�n�, r�portaj konusunun da Bayburtlular ve T�rkler oldu�unu belirtti. S�leymani Bey’e �ok te�ekk�r ederek gerekli bilgi ve belgeleri bekledi�imi s�yledim. Sa� olsun o da bu konuda ara�t�rmalara devam edece�ini s�yledi.

S�leymani Bey’le yapt��m ikinci telefon g�r��mesinde S�leymani Bey, �ran’da tarih okuyup T�rkiye’de de uzun seneler kalm�� olan day�s�n�n o�lu Tehmures Bayburdi’yi yan�na �a��r�p ondan Bayburdiler konusunda bilgiler al�p, yine ondan “Eresbaran Tarihi” kitab� ile “Eher Eski Bir �ehirdir” adl� kitaplar� ald��n�, bu kitaplarda da �ok foto�raflar olup, bu kitaplardaki b�t�n bilgileri derleyip bana g�nderece�ini belirtti.
Daha sonra S�leymani Bey’e, Bayburt’a hangi tarihlerde geldi�ini ve neler hissetti�ini sordum. S�leymani Bey, ticari bir i� dolay�s�yla Trabzon’a giderken 1996 y�l�nda Bayburt’tan ge�mi�. Tabii Bayburt’u g�rd��nde �ok duygulan�p hayalinde eski zamanlara yolculuk yapm��. S�leymani Bey, nezaretindeki yedi t�r kamyonu ile ana cadde �zerindeki bir lastik�ide mola verip ara�lar�n�n lastik i�lemlerini yapt�rm��lar.
O esnada da lastik�i Bayburt Belediye Ba�kan� ile telefonda konu�uyormu�. S�leymani Bey, lastik�iye: “Belediye Ba�kan� burada olsayd� benim de konu�acaklar�m vard�.” demesi �zerine lastik�i: “Ne konu�acakt�n�z?” diye merak edip sormu�. S�leymani Bey de: “Benim atam dedem de Bayburtluydu. Burada atalar�m�n dedelerimin kokusunu al�yorum.” diyerek b�y�k bir duygu seline kap�l�p, lastik�iden b�t�n ihti�am� ile g�r�lmekte olan Bayburt Kalesi’ni seyre dal�p, Eher’in me�hur �airlerinden Abbas Bariz’in �u dizeleri dilinden d�k�lm��:
Bir ��kayd�m bu kalan�n ba��na.
Bir bakayd�m ge�mi�ine ya��na.
Bir g�reydim neler gelmi� ba��na.
��te bu m�thi� duygu seli i�inde adeta kendisinden ge�ip tarihin derinliklerinde yolculuk yaparken: “��imiz bitti; gitmiyor muyuz?” sesiyle kendisine gelmi� ve yine bu duygu seli i�erisinde yoluna devam etmi�. S�leymani Bey, �u anda da T�rk televizyonlar�nda Bayburt’u g�sterdiklerinde �ok duyguland��n�, �ran’da b�t�n Bayburtlular televizyonda Bayburt’u seyrettiklerinde hep duyguland�klar�n� da ilave etti.
Daha sonra S�leymani Bey’e Eher’deki Bayburdiler’in n�fusunun ne kadar oldu�unu sordum.
Eher’de Bayburdiler’den pek kalan olmad��n�, olsa olsa be� y�z-alt� y�z ki�i ancak kald��n�, fakat Tebriz’de iki-�� bin ki�i kadar Bayburdinin olabilece�ini belirterek; Eher’de �um�var ve Kalaba�� K�yleri’nde Bayburdiler’in olup, Kalaba�� K�y�’n�n dedesinin k�y� oldu�unu ve bu k�ydeki tapular�n kendisinde olup bunlar�n fotokopilerini de bana verebilece�ini s�yledi.
Daha sonra S�leymani Bey’e, temas kurup bilgi alabilece�im ve hissiyatlar�n� sorabilece�im Bayburdiler’i bana tan�tmas�n� rica etti�imde ise, biraz �nce bahsetti�i day�s�n�n o�lu tarih�i Tehmures Bayburdi’yi hat�rlat�p, Bayburdiler konusunda en �nemli ve tarihi bilgileri ondan alabilece�imi, Tehmures Bey’in telefonunu bir dahaki g�r��memizde bana verece�ini belirtti. Ayr�ca �u anda Tahran’a ba�l� Kerec �l�esi Belediye Ba�kan� olup, kendisinin de en yak�n arkada�lar�ndan birisi olan Hikmetullah Bayburdi ile de g�r��ebilece�imi; kendisini aray�p konuyu iletece�ini; yine �nemli Bayburdi �ahsiyetleri hat�rlad�k�a bana iletece�ini s�yledi.
S�leymani Bey ayr�ca; o g�n Belediye Ba�kan� zahmet edip arad�lar. Sa� olsunlar. Bizler �ok mutlu olduk diyerek hislerini �ranl� b�y�k �air �ehriyar’�n Bak�l�ye yazm�� oldu�u �u �iiriyle ifade etti:
“A�m��m as�rlar�n ba�l� kalan yollar�n�.
Bulmu�um y�z sene gurbetteki karde�lerimi.
Toplan�n �enlik edek, y�zy�l�n bayram�d�r.
Sil g�z�mden bu y�zy�ldan beri g�zya�lar�m�."
��te bizim bu bulu�mam�z�n da bu �iirdeki ifadelere uydu�unu belirterek Belediye Ba�kan�m�z Say�n Hac� Ali Polat Bey’e h�rmetlerini iletmemi s�yledi.
Ben de S�leymani Bey’e te�ekk�rlerimi iletip, kendisine Bayburt ve b�t�n k�ylerini resimlerle anlatan, Say�n Feridun Hac�hasanzade Bey’in haz�rlad�� “Her Y�n�yle Bayburt” adl� g�zel bir kitap ald��m�, k�smet olursa bu kitab� kendilerine takdim edece�imi s�yledim.

http://www.bayburtpostasi.com.tr/images/stories/dosya/bayburdiler.JPG Muhammed R�za S�leymani

S�leymani Bey’le yapt��m ��nc� telefon g�r��mesinde, bir �nceki telefon g�r��memizde bahsetmi� oldu�u day�s�n�n o�lu Tehmures Bayburdi Bey’in telefon numaras�n� almak i�in S�leymani Bey’i arad�m. Hal hat�rdan sonra S�leymani Bey, Tehmures Bey’in telefon numaras�n� vererek, Tehmures Bey’in 10 sene kadar �nce bu Bayburdiler konusunu ara�t�rmak �zere Ankara’ya gitmi� oldu�unu belirterek, o s�ra bir milletvekili ar�ivde ara�t�rma yapmas� i�in kendisine yard�mc� olacakm��. Fakat o g�n bu milletvekilinin bir i�i ��k�p Tehmures Bey’e yard�mc� olamam�� ve o da mecburen �ran’a geri d�nm��.

�imdi ise benden bir ricas� olup, Bayburdiler hakk�nda yazaca�� kitap i�in Osmanl� ar�ivlerinden o d�neme ait bilgileri talep ediyormu�. Numaram� da kendisine vermi�. Tahran’dan d�nd�kten sonra beni arayacakm��. Bayburdiler konusunda beraber bir ara�t�rma yapmam�z� �ok arzu ediyormu�.
Benim de en b�y�k arzumun Bayburdiler konusunu ara�t�rmak oldu�unu belirterek; Osmanl� ar�ivlerinin �stanbul ve Ankara’da oldu�unu, fakat benim Erzurum Atat�rk �niversitesi Tarih B�l�m� ve K�t�phanesi’ne giderek bu konuda gerekli ara�t�rmalar� yapaca��m�, Tehmures Bey’in kendisi ile g�r��t�kten sonra gerekli giri�imleri ba�lataca��m� s�yledim.
Tarih�i Tehmures Bayburdi ile ilk g�r��mem…

Ramazan Bayram�’n�n ��nc� g�n� olan 11.09.2010 Cumartesi g�n� bayramla�mak �zere �nce S�leymani Bey’i aray�p bayramla�arak daha sonra da Tehmures Bayburdi Bey’i arad�m. Hal hat�rdan sonra: “Tehmures Bey, bak ben seni Bayburt’tan ar�yorum ha!” dedi�imde Tehmures Bey’in telefondaki sevincini ve heyecan�n� anlatamam. Tehmures Bey’in �ok sevimli bir konu�ma tarz� vard�. O da beni arayacakm��. Hemen �ran’a ne zaman gelece�imi sordu. K�smet olursa yedi-sekiz ay sonra gelebilece�imi belirterek: “Biliyorsunuz ben �ran’a, Eher’e geldim. Bayburdiler’i tan�d�m. Bayburdiler bizim Bayburt’tan gitmi�ler; bunu ��rendim. �n�allah bu hususta g�zel �al��malar yapaca��z. Bir kitap haz�rlayaca��z.” dedi�imde Tehmures Bey; kendisinin de bu konuda �ok notlar� oldu�unu, benimle g�r��mek istedi�ini belirtti.
Tehmures Bey’e; �imdi daha �ok bayramla�mak i�in kendisini arad��m�, in�allah Erzurum’a d�n�nce aray�p daha detayl� g�r��ebilece�imizi belirterek birbirimizin ev telefonlar�n� ald�k.
Tehmures Bey’e: “Bayburt’a hi� geldiniz mi? Geldiyseniz neler hissetiniz?” diye sormam �zerine Tehmures Bey; be�-alt� sene �nce Bayburt’a geldi�ini, insan�n �z vatan�na geldi�i hissiyat� hissetti�ini s�yledi.
Gerek daha �nce S�leymani Bey ve Dr. Behruz Beylerin dile getirdikleri Bayburt’a kar�� duyduklar� hissiyat�, gerek �imdi Tehmures Bey’in s�ylemi� oldu�u; insan�n �z vatan�na geldi�i hissiyat� hissettim c�mlesi, �ran’daki Bayburdiler’in, belki de biz Bayburtlular�n her zaman kalbimizin m�stesna bir yerinde ta��d��m�z ve her zaman kavu�ma imk�n� bulabildi�imiz Bayburt sevgisinden daha fazla Bayburt sevgisi ve hasretli�i �ektikleri anla��l�yordu.
Tehmures Bey on sene �nce bu Bayburdiler konusunda ara�t�rmalar yapmak �zere T�rkiye’ye gelmi� fakat Osmanl� Ar�ivi’ne gidememi�. Oraya gitmeyi �ok arzu etti�ini belirtti.
Ben de in�allah bayramdan sonra Erzurum Atat�rk �niversitesi’ne gidip Tarih B�l�m� Hocalar� ile g�r��ece�imi; Bayburdiler ile ilgili bir bilgi belge olup olmad��n� ara�t�raca��m�; e�er bu konuda bir bilgi elde edebilirsem kendilerine iletece�imi; onlar�n da oradaki bilgileri bana iletmelerini belirterek; bu konuyu Bayburt Belediye Ba�kan�’na da iletti�imi; buradaki Bayburtlular�n �imdiye kadar Bayburdiler’den haberdar olmad�klar�n�; ilk defa �imdi Bayburdiler’den haberleri olup �ok sevindiklerini; ge�enlerde Belediye Ba�kan� Say�n Hac� Ali Polat Bey’in, S�leymani Bey’i arayarak telefonda konu�tuklar�n�; Bayburt’ta Temmuz ay�n�n ��nc� haftas� yap�lan Dede Korkut �enlikleri’ne seneye kendilerini davet ettiklerini s�yledim. Tehmures Bey de, b�t�n bunlar� S�leymani Bey’in kendisine anlatt��n�, �ok memnun oldu�unu belirtti.
Daha sonra Tehmures Beye; �u anda Bayburdiler hakk�ndaki yaz�m� yazmaya ba�lad��m�, tabii bu yaz�n�n bir belgeye, vesikaya da dayanmas� gerekti�ini, kendilerinden belgesel nitelikteki vesikalar� bekledi�imi, bu vesikalar� elde eder etmez �ncelikle bu yaz�m� Bayburt’un mahalli bas�n�nda yay�nlay�p, k�smet olursa daha sonra da bu konuyu detaylar�yla bir makale ve kitap haline getirmek arzusunda oldu�umu, yani be� y�z sene sonra ilk defa olarak sakl� kalm�� bu tarih sayfas�n�n aralanaca��n�, bu konuda de�erli katk�lar�n� bekledi�imi s�yledim.
Sa� olsun Tehmures Bey de benim duydu�um heyecan� duymakta olup; zaten kendilerinin �ald�ran Sava��’ndan sonra Bayburt’tan g��p �ran’a gelmi� olduklar�n� beyan etti. �n�allah art�k bundan sonra bu hasretlik bitip, Bayburt’unuza, dolay�s�yla hem�erileriniz olan Bayburtlulara kavu�up bu be� y�z senelik hasretli�in bitece�ini belirttim.
Erzurum A.�. E�itim Fak�ltesi Tarih B�l�m� ziyaret…

�imdiye kadar Bayburdiler konusunda elde etti�im bu �ifahi bilgilerin bir belgeye de dayanmas� gerekiyordu. Sa� olsunlar her ne kadar Muhammed R�za S�leymani Bey, Tehmures Bayburdi Bey ve Dr. Behruz Bayburdi Bey’den edindi�im bu �ifahi bilgiler neticesinde Bayburdiler’in Bayburtlu olduklar� kesin idiyse de bu �ifahi bilgilerin belgesel nitelikteki bilgilerle de desteklenmesi gerekiyordu.
��te bu belgelere ula�abilmek i�in 13.10.2010 �ar�amba g�n� Erzurum A.�. E�itim Fak�ltesi Tarih B�l�m�’n� ziyaret ettim. Ziyaret s�ras�nda Sosyal Bilgiler B�l�m�’nden Prof. Do�. Dr. Ali Sinan Bilgili Bey, Tarih B�l�m�’nden Do�. Dr. Selahattin Tozlu Bey ve Yrd. Do�. Dr. Hasan �ahin Bey’i s�ras�yla ziyaret edip Bayburdiler konusunu anlatt�m.
Hocalar�m, bu Bayburdiler’in adlar�ndan da belli oldu�u gibi Bayburtlu olup Bayburt’tan gitmi� olduklar�n�; bu konunun �a��lacak bir �ey olmay�p, Osmanl�lar ile Safeviler aras�nda yap�lan sava�larda �zellikle iktidar m�cadelesi ve mezhebi temelden kaynaklanan sebeplerle Anadolu’nun bir�ok yerinden Safevileri destekleyip, �ran’a �ok g��lerin oldu�unu s�yleyerek bana bu konuda, Faruk S�mer’in; “Safevi Devletinin Kurulu�u ve Geli�mesinde Anadolu T�rklerinin Rol�” adl� kitab�n� �nerdiler. Hocalar�ma te�ekk�r edip daha sonra bu kitab� inceledim.

http://www.bayburtpostasi.com.tr/images/stories/dosya/bayburdiler%20(4).JPG

Bayburdiler konusunda belgesel nitelikli ilk kaynak…

Faruk S�mer’in; “Safevi Devletinin Kurulu�u ve Geli�mesinde Anadolu T�rklerinin Rol�” adl� kitab�nda Bayburdiler’in Bayburtlu olduklar� konusu ��pheye hi� yer vermeyecek �ekilde kay�tl�yd�. Kitapta o d�nemdeki b�t�n tarihi olaylar detaylar�yla yer al�yordu. Tabii burada o tarihi olaylara de�inecek de�iliz fakat bizi ilgilendiren Bayburdiler konusuna ge�meden �nce kitab�n “Sonu�lar” b�l�m�ndeki �u bilgileri vermemiz o d�neme ��k tutmas� a��s�ndan faydal� olacakt�r:
Kitapta sonu�lar b�l�m�nde; Safevi Devleti’nin Anadolulu g��ebe ve k�yl� T�rkler (T�rkmenler) taraf�ndan kuruldu�unun a��k oldu�u; bu Anadolulu kurucu unsurun �eyh C�neyd taraf�ndan haz�rlan�p ve o�lu �eyh Haydar taraf�ndan da k�kl� bir �ekilde te�kilatland�r�ld��n�; �ah �smail’in ise Anadolu’ya gelip bu unsurun ba��na ge�erek Safevi devletini kurdu�u belirtilmektedir.
Yine sonu�lar b�l�m�nde; Safevi Devleti kurulduktan sonra da uzun bir zaman, bilhassa insan g�c� bak�m�ndan Anadolu’dan beslendi�i; devletin geli�mesinin de bu unsur sayesinde m�mk�n oldu�unu; devleti kuran ve devam ettiren bu T�rk unsurunun �ran’�n Fars halk� ile kar��p kayna�mayarak varl��n� zaman�m�za kadar devam ettirdi�i belirtilmektedir.
Bayburdiler, Faruk S�mer’in bu kitab�nda iki yerde �u sat�rlarla anlat�lmaktad�r:
BAYBURTLU (Sayfa-107)
“Tahmasb’�n �l�m� esnas�nda Bayburtlu Kara Han, devletin kurulu�unda rol oynayan Karaca �lyas’�n o�lu olup, �uregel Valisi idi. Kara Han Be� (1577-1578) y�l�nda Erzurum Be�lerbe�isine mensup kuvvetleri ma�lup etmeye muvaffak olmu�tu.”
BAYBURTLU (Sayfa-194)
“Bayburt’un, Erzurum Vilayeti’ne ba�l� tarihi bir �ehir oldu�u malumdur. Bu y�re halk�ndan m�him bir toplulu�un, Karaca �lyas’�n idaresinde, Safevi Devleti’nin kurulu�una kat�ld��n� g�rm��t�k. �ah Abbas’�n yak�nlar�ndan Yasavul-i Sohbet �ah Verdi Be� Bayburtludan idi. Mamafih �ah Verdi Be�, Sultan Muhammed zaman�nda da bu g�revde bulunuyordu. 1614’te �ld�� zaman varislerine epeyce bir servet b�rakm��t�. �ah Abbas’�n �l�m� esnas�nda ise Bayburtlu Murat Han Sultan Arasbar Valisi idi. Bu tarihten itibaren Bayburtlular bu y�rede yerle�mi�lerdir. Bug�n ora halk�n�n bir k�sm�n�n onlar�n torunlar� oldu�u anla��l�yor. S�d�ki bize, T�rk�e de �iir s�yleyen bu oymaktan Em�ni mahlasl� Mehmet Be�’den bahseder.”
Yine bu kitab�n �e�itli sayfalar�nda Safevi �ahlar�’n�n d�nemleri ve Bayburtlular�n liderleri ile ilgili �u bilgiler yer almaktad�r:
�AH �SMA�L DEVR� (1501-1524)
-�ah �smail Anadolu’ya ge�ip Erzincan’da m�ritleri ile bulu�mak gayesiyle Gilan’dan ayr�ld�. Erivan b�lgesindeki �ukur Sa’d b�lgesine geldi. Buradan Dokuz Ulam mevkiine var�ld��nda Bayburtlu Karaca �lyas’�n buyru�undaki bir k�s�m Anadolulu sofular �eyhlerinin huzuruna geldiler. Yoluna devam eden �smail, Ka��zman ve Erzurum’dan ge�ip Tercan’a, sonra onun g�neyindeki Saru Kaya yayla��na ula�t�. (1500) (Sayfa 17-18)
-�smail, Temmuz-A�ustos 1501 y�l�nda Erzincan’dan ayr�ld�. Buyru�unda takriben yedi bin ki�ilik bir kuvvet vard�. Hedef �irvan �lkesi idi. … D�n��te Pasin Ovas�’na gelindi�inde H�dim Be� kumandas�nda G�rcistan’a bir kuvvet g�nderilerek baz� yerler ya�maland�. �uregel y�resinde bir kalenin sahibi olup, evvelce Bayburtlu Karaca �lyas ile yan�ndakilerin e�yalar�n� ya�malam�� olan Mente� adl� bir emir tedib edildikten sonra, �nl� Koyun �l�m� Ge�idi’nden K�r Irma�� ge�ilip �irvan’a girildi. … (Sayfa 20)
-�ah �smail ve Akkoyunlu Elvend 1501 y�l� Temmuz ve A�ustos aylar�nda Nahcivan havalisindeki �ur�r mevkiinde kar��la�t�lar. Elvend, say�ca ve silah�a �st�n bir durumda olmas�na ra�men Safevi �eyhi’ne yenildi. Bu sava�ta �smail’in emirleri aras�nda Bayburtlu Karaca �lyas da vard�. (Sayfa 21)
�AH TAHMASB DEVR� (1524-1586)
-Tabmasb’�n �l�m� esnas�nda Bayburtlu Kara Han, devletin kurulu�unda rol oynayan Karaca �lyas’�n o�lu olup, �uregel Valisi idi. Kara Han Be�, 1577-1578 y�l�nda Erzurum Be�lerbe�isine mensup kuvvetleri ma�lup etmeye muvaffak olmu�tur. (Sayfa 107)
�AH ABBAS DEVR� (1587-1628)
-�ah Abbas’�n yak�nlar�ndan Yasavul-i Sohbet �ah Verdi Be� Bayburtludan idi. Mamafih �ah Verdi Be�, Sultan Muhammed zaman�nda da bu g�revde bulunuyordu. 1614’de �ld�� zaman varislerine epeyce bir servet b�rakm��t�. �ah Abbas’�n �l�m� esnas�nda ise Bayburtlu Murat Han Sultan Arasbar Valisi idi. Bu tarihten itibaren Bayburtlular bu y�rede yerle�mi�lerdir. Bug�n ora halk�n�n bir k�sm�n�n onlar�n torunlar� oldu�u anla��l�yor. S�d�ki bize, T�rk�e de �iir s�yleyen bu oymaktan Em�ni mahlasl� Mehmet Be�’den bahseder. (Sayfa 194)
��te bu kitapta ge�en yukar�daki sat�rlarla da Bayburdiler’in Bayburtlu olduklar� belgesel olarak kan�tlanm�� oluyordu. Bu kitab� inceledi�im s�rada da sa� olsun S�leymani Bey, yukar�da bahsi ge�en Faruk S�mer’in kitab�nda da kaynak olarak g�sterilen, S�leymani Bey’in merhum day�s� Albay H�seyin Bayburdi’nin yazm�� oldu�u “Eresbaran Tarihi” kitab�n�n Bayburdiler ile ilgili baz� sayfalar�n�n fotokopisini g�nderdi. Buradaki bilgilerden de Bayburdiler’in Bayburtlu olduklar� yine belgesel olarak kan�tlan�yordu.
Ayr�ca Tarih B�l�m�’n� ziyaretim s�ras�nda sa� olsun Yrd. Do�. Dr. Hasan �ahin Bey, ��rencili�i s�ras�nda edindi�i, �stanbul �niversitesi eski ��retim �yelerinden merhum Prof. Dr. M. Cenab �ahabettin Tekinda� Bey’in, 1970 y�l�nda teksir olarak bas�lan, “Yeni �a� Tarihi Ders Notlar�” kitab�n� ��kararak, konumuzla ilgili olan 34. sayfas�ndaki, “Osmanl�-Akkoyunlu M�nasebetleri (Fatih- Uzun Hasan)” ba�l�� alt�nda kay�tl� olan �u sat�rlar� not ald�m:
“…. �uras�n� belirtelim ki, Uzun Hasan, Otlukbeli Sava��’n� m�teakip Anadolu’da kendisine ba�l� boy ve oymaklardan, Ustacalu, Rumlu, Musullu, Tekeli, Bayburtlu, �apanl�, Karacada�l�, Karamanl�, Varsak, Av�ar ve Ka�arlar� �ran’a g�t�rerek Do�u Anadolu’da T�rkmenlerin azalmas�na sebep olmu�tur ki, Safeviler sonradan bu T�rkmenler’e istinat etmek suretiyle devlet ve tarikatlar�n� kuracaklard�r.”
Tabii bu elde etti�im vesikalara dayal� ilk bilgilerdi. Bayburdiler’i tan�tma ama�l� bu yaz� i�in de �imdilik yeterli olaca�� kanaatindeyim. K�smet olursa ileriki a�amada gerek kendi ar�ivlerimizde, gerek �ran ar�ivlerinde bu konu ile ilgili gerekli �al��malar yap�l�p, daha detayl� bilgiler elde edilecektir.
Yine bu be� y�z senelik s�re� i�erisinde Bayburtlular �ran’da parlak bir ge�mi�e sahip olup, bu parlak ge�mi� �u anda da S�leymani Beyler gibi de�erli Bayburdi �ahsiyetlerle ileriye ta��nmaktad�r. �n�allah bu yaz�n�n yay�nlanmas� ile birlikte de �ran’daki bu Bayburtlu hem�erilerimiz ile irtibat�m�z sa�lan�p, be� y�z senelik hasretlik bitecek ve omuz omuza birlikte ilerleyece�iz.

Bayburt tarihinde "gizli" bir sayfa: Bayburdiler

Baybur'un D��man ��galinden Kurtulu�u (1918)

I. D�nya Sava�� Sonras� Bayburt’un Ruslar Taraf�ndan ��gali

Ruslar 1877-1878 sava��nda eski deyimle 93 harbinde tekrar Do�u Anadolu �zerine hareket etmi�ler, ancak Bayburt bundan herhangi bir �ekilde zarar g�rmemi�tir. Bayburt’un idar� olarak ba�l� oldu�u Erzurum ve y�resi hen�z 93 harbinin etkisini �zerinden atmadan, bu defa I. D�nya Sava��n�n olumsuz havas�na girmi�tir. Kafkaslardan harekete ge�en General Y�deni� komutas�ndaki Rus birlikleri s�rayla kaleleri bir bir ele ge�irerek Erzurum’a girmi�ler ve Bayburt’u tehdit etmeye ba�lam��lard�r.

Bir taraftan Tercan’� ele ge�iren Ruslar, di�er yandan 2. T�rkistan kolordusu ile �spir’den ilerlemekteydi. Binba�� Halit Bey kumandas�ndaki T�rk �oruh m�frezesi 15/16 Mart gecesi yapt�� bask�nla Ruslara a��r kay�plar verdirdi. Ruslar 18 Mart’tan itibaren tekrar ilerlemeye ba�lad�lar. Bu geli�meler �zerine Fevzi Pa�a ( �akmak) �oruh m�frezesi ile 10. T�menden olu�an �oruh-Lazistan b�lgesi komutanl�� g�revine getirildi. 25 Mart 1916′da Danzut k�y�nden ilerleyen Rus birlikleri, �anakkale’den getirilen 5. kolordu birlikleri kar��s�nda yenildiler. Nisan ay� ba�lar�nda Bayburt’a do�ru hareketini s�kla�t�ran Rus kuvvetleri, Kop cephesinde 30. t�men taraf�ndan p�sk�rt�ld�. 8 Temmuz 1916′da Ruslar Elmal� dereden Masat deresine kadar olan 2. m�nt�ka ve Kop cephelerinde bask�n �eklinde taarruza ge�ti. Kop cephesinin g�ney kanad� a��k kald�� i�in kuvvetlerimiz Kenantepe- Kop- Bah�tl� da� hatt�na �ekilerek bu hatta yeniden direnmeye ba�lad�lar. �lerleyen Rus kuvvetleri buray� da ele ge�irdiler. Kop da�� bloku ��z�l�nce Ruslar ertesi g�n� Maden’e indiler.

Cephede bunlar olurken Bayburt ve k�ylerinde de g�� haz�rl�klar� ba�lam��t�. Haziran 1916′da ekonomik durumu iyi olanlar, g�� haz�rl�klar�n� tamamlayarak �ehri terk etmeye ba�lad�lar. Yola ��kanlar yanlar�nda g�t�rebildikleri kadar e�yalar�n� beraberinde alm��lard�r. Son kafile 15 Temmuz 1916′da yola ��kt�. Dinlenmeden yollar�na devam eden kafile Pulur civar�nda mola verdiler. Kafilelerin gidecekleri yerler Sivas, Tokat, Amasya ve Kayseri �ehirleriydi. Sava��n sona ermesi ile birlikte bu defa g�� edenler yurtlar�na geri d�nd�ler. Ancak kafilelerin giderken arkalar�nda b�rakt�klar� Bayburt ayn� Bayburt de�ildi, �air O.�aik G�kyay bunu dizelerine �u �ekilde d�km��t�r.

S�la dedim geldim, gurbete d��t�m,
Gurbetten de beter buldum Bayburdu
Kavu�mak istedim, hasrete d��t�m
Ta ba�r�mda t�ter buldum Bayburdu

Fevzi Pa�a taraf�ndan �kinci Plevne savunmas� olarak de�erlendirilen ve ger�ekten canla ba�la savunulan Bayburt, Kokunus ve Kurucakol k�yleri istikametinden iki y�nl� olarak Rus taarruzuna hedef oldu. Do�uda Duduzar k�y� �zerinden harekete ge�en Rus s�varileri Bayburt’u ate�e verdi. �oruh nehri bat�s�ndaki mevziye �ekilen birlikler k�pr� ile Bayburt’taki fabrika ve f�r�nlar� tahrip ederek evleri yakt�lar. Bayburt’un ele ge�irili�ini bir telgrafla Rus �ar’�na bildiren Grand�k Nikola, bu durumu �ok inatla savunulan Bayburt, kahraman Rus birlikleri taraf�ndan nihayet zapt edilmi�tir c�mleleriyle izah ediyordu. Zaten halk�n�n b�y�k bir k�sm� g�� eden �ehirde �l� bir sessizlik hakimdi.

M�sl�man halk korku ve panik i�erisinde iken, sad�k teba olarak y�llarca sayg� g�ren Ermeni ahali ise, Ruslar�n geli�ine olduk�a sevinmi� ve ��l�k atm��lard�r. �ehre giren 17. T�rkistan Alay� ile Sibirya Kazak Tugay� �ehri arkalar�na alarak, Kelkit y�n�ne do�ru ilerlemeye devam ediyorlard�. Bu s�rada Albay Borisevi�, Ermeni ileri gelenlerinin �ehir giri�indeki kutlamalar�n� kabul ediyordu.

Ruslar�n �ehre girmesi ile beraber T�rk kolordu kararg�h� Fevzi Pa�a’n�n emriyle Pulur k�y�ne ta��nd�.

Ruslar’�n Bayburt’tan �ekili�i ve Ermenilerin Ar�ak Liderli�inde Mezalime Ba�lamas�

�arl�k Rusya’s� Mart 1917′de b�y�k bir ihtilalle �alkalan�nca adeta yer yerinden oynad� ve Rusya’da �arl�k rejimi y�k�ld�. Yerine ge�ici bir h�k�met kuruldu ve bu h�k�met, Rusya’n�n i�gali alt�nda olan Do�u Anadolu’nun, sivil idaresine Ermenilerin atanmas�n� istedi. 18 Aral�k 1917′de Erzincan’da Osmanl� devleti ile Rusya aras�nda Erzincan m�tarekesi imzaland�. B�ylece Rusya b�lgeden yava� yava� �ekilmeye ba�lad�, fakat �ekilirken yerlerine Ermenileri getirdiler ki, i�te as�l bu d�nemde b�lgede b�y�k mezalimler ba�lad�. Bayburt’tan son Rus birli�i 20 Ocak 1918′de �ekildi.

Bayburt’taki Rus birliklerinin kumandan� Y�zba�� Popof, �ehirde 18 ila 45 ya� aras�ndaki sivil Ermenileri bir araya toplayarak, depolardaki silah ve cephaneleri bunlara teslim etti. Popof, Ermenilere “ bu topraklar sizindir, bunlar� m�dafaa ediniz, T�rklere vermeyiniz” diye talimat vererek onlar� zul�m ve i�kence yapma noktas�nda cesaretlendirmi�tir. Ermenilerin silahlanmas� �zerine korku ve deh�ete kap�lan T�rkler ise para ile Rus askerlerinin silahlar�ndan sat�n alarak kendilerini m�dafaa yoluna gitmi�lerdir.

Bayburt ve k�ylerinde Ermenilerin eleba�� veya �ete reisleri Ar�ak idi. Rus askerlerinin �ehirden �ekilmesi ile Ar�ak �spir ve Bayburt kazalar� meliki s�fat�n� kullanarak, Erzincan’daki �ete reisi Antranik ile organizeli olarak Bayburt’ta i�kencelere ba�lam��t�r. Ar�ak, T�rklerin pa�alara olan h�rmeti ve itaati nedeniyle kendisine pa�a unvan� vermi� ve bu tarihten sonra Ar�ak Pa�a olarak an�lmaya ba�lam��t�r. Ar�ak’�n y�rede yapt�� zul�m ve i�kenceleri en iyi �ekilde ortaya koyanlardan biri, o d�nemde Rus birlikleri ile Bayburt’a gelen ve ordunun hem�ireli�ini yapan ayn� zamanda Moskova T�p fak�ltesi ��rencisi olan Tatyana Karameli’dir. Tatyana, kaleme ald�� hat�rat�nda Ar�ak liderli�inde Ermenilerin Bayburt’ta yapt�klar� i�kenceleri g�zler �n�ne sermi�tir.

Erzincan’daki �ete reisi Antranik’ten emir alan Ar�ak, bu canavar�n orada yapt�� k�t�l�kleri Bayburt’ta tekrarlam��t�r. Tatyana hat�rat�nda Ar�ak’�n yapt�� zul�mlerden birini �u �ekilde anlatmaktad�r: �ehrin her taraf�na erzak da��t�laca�� ilan edildi ve k�yl�ler Bayburt’a davet olundular. Ermenilere itimat ve emniyet olunamayaca��n� pek �ok defa ac� surette tecr�be eden T�rklerin baz� erkekleri, Bayburt’ta toplanacak insanlar�n ba�lar�na bir k�t�l�k gelece�ini bildiklerinden karla kapl� sarp da�lara, kayal�klara iltica ettiler ve T�rk ordusuna haber yollay�p imdat istediler. Ar�ak masum k�yl�lerin icabet ve itaatini sa�lamak �zere Bayburt m�ft�s�ne zorla tezkire yazd�rtm�� ve �ayet gelmezseniz hakk�n�zda pek vahim olacakt�r diye de k�yl�leri tehdit etmi�tir. Davete icabet eden k�yl�lerden Bayburt’a girenler hemen tutuklan�p b�y�k evlere, ma�azalara, hanlara ve mahzenlere doldurulmu�lard�r. �ehrin ileri gelenleri de daha evvel tutuklanm��lard�r. �ehir d��ndaki k�yl�ler Bayburt’a girenlerin bir daha ��kamad�klar�n� g�r�nce korkmu�lar ve da�lara �ekilmi�lerdir.

Karameli, Bayburt’tan �ekilirken Ermenilerin 150 kadar �ocu�u zorla yanlar�nda g�t�rd��n� ve bu masumlar�n bir k�sm�n� vah�iyane surette katlettiklerinin, yollardaki naa�lar�ndan anla��ld��n� ac� bi�imde anlatmaktad�r. Yine hat�rata g�re Ar�ak liderli�indeki Ermeniler, Bayburt’ta yakalad�klar� T�rkleri tamamen katletmi�ler ve baz� evleri de yakm��lard�r. Girdikleri evlerde kad�n, erkek, �ocuk herkesi vah�ice �ld�rm��ler ve kuyusu olan evlerde kuyulara atm��lard�r. Tatyana Ermenilerin gen� k�z ve kad�nlar�n �rzlar�na taarruzda da bulunduklar�n� da T�rk ve Ermeni dostlar�n�n kendisine anlatt�klar�n� s�ylemektedir. Karameli bu ac� manzaray� “ Bayburt’un bu g�nk� manzaras�n� g�rmek cidden m��k�l ve h�zn-� alud ( kederli, gaml�) idi ” ifadeleriyle dile getirmektedir.

Ar�ak’�n yapt�� ve b�t�n Bayburtlular�n malumu oldu�u en b�y�k mezalimlerden biri de hi� ��phesiz Ta�ma�azalara doldurulan insanlar�n feci �ekilde katledilmesidir. G�n�m�zde depo olarak kullan�lan, ancak �ok eski bir tarihe sahip olan ve o d�nemde Salih Hamdi adl� birinin ticarethanesi olan ta� ma�azalarda y�zlerce masum Bayburtlu ac� �ekilde can verdi.

Ermeniler, s�ng� ve balta ile yapt�klar� katliam yetmiyormu� gibi cenazeler �zerine gaz ya�� d�k�p ate�liyorlar; b�ylece arada s�k��p kalan yaral�lardan sa� kalanlar� da diri diri yak�yorlar. Ermeniler bu zavall� insanlar� yakarken bunlar�n imdat diye ba��r��lar� ve inlemelerini bir musiki na�mesi gibi kar��layarak e�lenceler yapm��lard�r. Bu feci sahne s�r�p giderken Haydar Beyin oteline doldurulan 14 kad�n� ba�tan a�a�� soyundurup ��plak bir halde Haydar beyin oteline biti�ik �avu�o�lunun oteline g�t�r�yorlar. Birer birer hepsini de �ld�rd�kten sonra oteli de yak�yorlar. Bu 14 kad�ndan �� elbiselerinin tamamen ��kar�lmas� teklifine dayanamay�p kendilerini pencereden d��ar�ya at�yorlar. Bunlar� otel yak�nlar�nda bulunan Ermeni devriyeleri katlediyorlar. Pencereden a�a�� kendisini atan kad�nlardan birisinin kendisiyle birlikte tutuklanm��, iki k�z�n�n yukar�da feryada ba�lamalar�n �zerine Ermeniler bu k�zlar� da a�a�� indiriyorlar. Ve annelerinin g�zleri �n�nde katlediyorlar. Daha sonra da cesetleri annelerinin kollar� aras�na verip gazla kad�n� diri diri yak�yorlar.

Bu feci sahneler s�ras�nda, mahalleler aras�nda da �ld�rmeler, ya�malar ve yakmalar devam ediyordu. Bununla beraber �ehrin g�ney bat�s�nda ve caddenin sol taraf�nda bulunan cephaneli�in plan d�� ate�lenmesi ve meydana gelen m�thi� patlama katliamda bulunan Ermeni e�k�yalar� �a��rtt� ve Kasabay� T�rk birliklerinin sard�� zannedildi. Bunun �zerine ka��maya ba�lad�lar.

Ar�ak liderli�inde Ermeniler, Zahid Efendi, Veysel Efendi, Veli�aban, Karasakal, Tuzcuz�de, �ingah, Ferecullah, Kad�z�de, Uzungazi, Kaleard� mahallelerinde d�rt adet kargir cami, yedi mescid, �� tekke, elli medrese, be� mahalle mektebi, bir daba�hane, iki bin hane, alt� otel, 130 kahvehane, 28 f�r�n, 50 hayvan ah�r�, 300 ma�aza, 700 d�kkan, 2 hamam, 1 un fabrikas�, 4 de�irmen, 8 �e�me, resmi dairelerden 20 g�zl� belediye dairesi, h�k�met kona��, Maden nahiyesinde 20 k�y, Pulur nahiyesinde 40 k�y, Hart nahiyesinde 15 k�y, merkez nahiyeden 30 k�y, cami, mescid, medrese, mektep ve evler tamamen yakm�� ve tahrip etmi�lerdir.

Bayburt’un Kurtulu�u 21 �ubat 1918

Bayburt ve �evresindeki M�sl�man ahali elindeki s�n�rl� imk�nlarla Ermeni mezalimine kar�� durmaya �al��rlarken, Osmanl� ordu birlikleri de harekete ge�tiler. Rus ordusunun b�lgeyi terk etmesinden sonra Osmanl� ordular� ba�kumandanl�� ve 3. ordu kumandanl�� Rus makamlar� ile temasa ge�erek katliamlar�n durdurulmas�n� istemi�, fakat istenilen netice al�namam��t�. Bu y�zden yaz��malar s�rerken ordunun ileri harek�tla i�gal alt�ndaki yerlerin kurtar�lmas� haz�rl�klar�na ba�land�. Planlanan harek�t gere�i Erzincan- Erzurum y�n�nde ilerleyecek olan 1. Kafkas Kolordu Kumandanl��na Albay Kaz�m Karabekir tayin edildi (31 Aral�k 1917).

23 Ocak 1918′de 3. Ordu kumandanl��, kolordulara i�gal alt�ndaki araziyi kurtarmak i�in yak�nda harekete ge�ilece�i, bunun i�in haz�r olmalar� ve kolordular�n emir ald�klar�n�n ��nc� g�n� harekete ge�meleri talimat� verildi.

Osmanl� 3. Ordu komutan� Vehip Pa�a, Rus Kafkas Ordular� Ba�komutan� General Przenalskiy ile g�r��erek, Ruslar�n �ekilmesi sonras�nda Ermenilerin planl� bir �ekilde M�sl�man halk� yok etmeye �al��t�� ve bunun engellenece�ini bildirdi. 12 �ubat’ta T�rk ordusu harekete ge�erek 13 �ubat’ta Erzincan’a girdi ve �ehri bir bu�uk y�ll�k esaretten kurtard�.

Yakla��k iki y�ld�r Rus i�gali ve ard�ndan Ermeni mezaliminde kalan Bayburt, 21 �ubat 1918′de T�rk kuvvetleri taraf�ndan kurtar�ld�. B�ylece y�rede hem Rus i�galinin hem de Ermeni katliam�n�n izleri yava� yava� yok edildi.

Yrd.Do�.Dr.Yunus �ZGER
Bozok �niversitesi Fen-Edebiyat Fak�ltesi Tarih B�l�m�

Kaynaklar

Ba�bakanl�k Osmanl� Ar�ivi, Tatyana Karameli’nin Hat�rat� .
Yunus �zger, XIX. Y�zy�lda Bayburt , �stanbul 2008.
Muammer Demirel, I. D�nya Harbinde Erzurum ve �evresinde Ermeni Hareketleri 1914-1918), Ankara 1996.
Sadri Karakoyunlu , Bayburt Tarihi, Ankara 1990 .
Kaz�m Karabekir , Do�unun Kurtulu�u, Ankara 1990.
Gen. Kur. B�k., �slam Ahalinin D��ar Olduklar� Mezalim Hakk�nda Vesaike M�stenit Malumat, �stanbul 1919.
Ya�ar Y�ce, I. D�nya Sava��nda Bayburt ve G�m��hane’deki Ermeni Hareketleri ve Bu Y�relerin Ruslar Taraf�ndan ��gali, Van 2003.
http://okulweb.meb.gov.tr/69/01/872498/resim/tarih1.jpg
Bayburd Mezaliminden: Katledilen �ocuklar ve Hocalar
http://okulweb.meb.gov.tr/69/01/872498/resim/tarih2.jpg
Bayburd Ermeni Mezaliminden: �ocuk, kad�n, ihtiyar, y�zlerce ecsad ( cesedler) ve k�mesi.

Tarihi K�rk �e�meler

BAYBURT HAMAMLARI

�ar�� Hamam� (Merkez)

�l merkezinde Saat Kulesi yak�n�nda bulunan �ar�� Hamam�, Kad� Mahmut �elebi’nin vakf�d�r . Bu hamam da di�er hamamlar gibi onar�m g�rm�� ve �zelli�ini yitirmi�tir. Yaln�zca s�cakl�k b�l�m� orijinal yap�s�n� korumaktad�r . Bayburt Hamamlar� Osmanl� devri hamam mimarisinde tatbik edilen iki tipin erken �rneklerini vermektedir .
Hamam merkezi planl� olup, alt� eyvanl� s�cakl�k b�l�m� bulunmaktad�r.

Bent Hamam� (Demir�z�)

Bent Hamam�, �oruh Nehri k�y�s�nda, kalenin g�neydo�u ete�indedir . Akkoyunlulardan Ferah�at Bey’in vakf� olan bu hamam�n yap�m tarihi kesinlik kazanamam��t�r. Bununla beraber hamam, de�i�ik zamanlarda onar�m ge�irmi�, d��ar�da b�y�k farkl�l�klar olmakla beraber i� k�s�mlarda �zelli�ini korumu�tur. Klasik d�rt eyvanl� hamamlar plan�ndad�r. Soyunmal�k k�sm� d�rt s�tunun ta��d��, ortas�nda ayd�nl�k fenerinin bulundu�u bir kubbe ile �rt�l�d�r. Il�kl�k b�l�m� ise, uzun bir be�ik tonozdan meydana gelmi�tir. halvet b�l�m�ndeki merkezi kubbeyi sivri be�ik tonozlu eyvanlar desteklemektedir. halvetin d�rt k��esine kubbeli halvet odalar� yerle�tirilmi�tir.

Pa�ao�ullar� (Kondolotlar) Hamam� (Merkez)

Bayburt Tuzcuzade Mahallesi’nde bulunan bu hamam�n hangi tarihte yap�ld�� kesinlik kazanamam��t�r. De�i�ik zamanlarda yap�lan onar�mlar hamam�n orijinalli�inden uzakla�mas�na neden olmu�tur. Hamam�n s�cakl�k b�l�m� klasik ha� bi�iminde d�rt eyvanl� plan �eklindedir. Burada kubbelere ge�i� pandandiflerle sa�lanm��t�r. hamam�n k��e odalar� ve �l�kl�� tonozlarla �rt�l�d�r.

Ali �ing�h (�eng�l) Hamam� (Merkez)

Evliya �elebi’nin Seyahatnamesinde s�z�n� etti�i Bayburt’taki Ali �ing�h (�eng�l) hamam� g�n�m�zde gelememi�, kal�nt�lar� yak�n zamanlarda y�k�lm��t�r. Akkoyunlu d�neminde yap�lan bu hamam�n s�cakl�k b�l�m�n�n mukarnasl� tromplar� ve bir k��e odas�n�n kal�nt�lar� g�n�m�ze gelebilmi�tir. Buna dayan�larak hamam�n klasik d�rt eyvanl� hamam plan d�zeninde oldu�u san�lmaktad�r.

TEL HELVASI

http://www.yelesermahallesi.com/wp-content/uploads/2010/08/TELS.jpg

http://www.yelesermahallesi.com/wp-content/uploads/2010/08/TEL.bmp

MALZEMELER
250 gr tereya��,
3 su barda�� un,
1 kg. toz �eker,
1 adet limon.
HAZIRLANI�I
1 kg. �ekere, 2 su barda�� su konur ve kaynat�l�r. �zerine bir miktar limon s�k�l�r. �eker hafif k�rm�z� renge gelince bir ka��k kadar bu �ekerli sudan so�uk su i�erisine d�k�l�r, kat� hale (a�da) gelirse helvan�n a�das� olmu� demektir. 250 gr. Ya�la kavrulan un b�y�k�e bir tepsi i�erisinde so�utulur, so�utulan a�da beyaz bir renk al�ncaya kadar �ekilip uzat�larak yo�rulur sonra iki ucu birle�tirilerek simit �ekline getirilir tepsideki so�utulmu�, kavrulmu� un i�erisine konur. �zerine kavrulmu� un d�k�lerek �� d�rt ki�i taraf�ndan kenarlara do�ru �ekilerek halka b�y�t�l�r bu halka ikiye katlanarak k��lt�lerek tekrar ayn� i�lem yap�l�r. Katlar incelinceye kadar ayn� i�leme devam edilir. Tel tel olan katlar kopart�larak servis yap�l�r.

BAYBURT DEDEKORKUT HEYKEL�

Bayburt Halk Oyunlar�

Bayburt Halk Oyunlar�

Bayburt folkloru , T�rk folkloru i�erisinde �nemli bir yer olu�turur . Halk oyunlar� , t�rk�leri , manileri , masallar� , ve efsaneleri ile ger�ekten T�rk insan�n�n , ruh ve fikir yap�s�n� kaderde , k�van�ta , tasada bir olman�n , beraber olman�n en g�zel �rneklerini sergiler . Bayburt y�resinde oynanan halk oyunlar�na “BAR” denir . Bar s�zc�� genelde el birli�i , g�n�l birli�i ,ve beraberli�in oyun �eklindeki ifadesidir .Bar bir meydan oyunudur . El ele tutu�mu� , g�n�l g�n�le vermi� yi�itlerin d��nde , bayramda , askere giderken k�saca her �nemli g�nde hep ayn� ruh co�kusu ile davul zurnan�n e�li�inde topluca oynad�klar� oyunlard�r. Bayburt halk oyunlar� bulundu�u co�rafi yap� itibariyle �ok farkl� bir yap� arz eder . Do�u Anadolu ile Karadeniz B�lgesi aras�nda bir ge�i� noktas� olmas� nedeniyle t�m folklor de�erlerinde oldu�u gibi halk oyunlar�nda da de�i�ik yap� olu�turmu�tur .Kimi kez Karadeniz oyunlar� gibi hareketli ve canl� , kimi kez Do�u Anadolu oyunlar� gibi a��r ve vakur oynan�r.

Bayburt’ta oynanan halk oyunlar� genelde erkek ve kad�nlar taraf�ndan ayr�, ayr� oynand�� gibi birlikte oynanan oyunlar� mevcuttur . �zellikle �ehir merkezindeki d��nlerde , kapal� yerlerde oynanan oyunlarda , halk aras�nda “ince �alg�” diye tabir edilen Keman , Ut , Klarnet , ve Def gibi �alg�larla da oyunlar oynanmaktad�r .

BAYBURT ERKEK BARLARINDAN BAZILARI

1 – Ba� bar 13 – Sallanma

2 – Baytar bar� 14 – Mero (�evvali)

3 – A�urma bar� 15 – Sa� Ba�� (ey g�l dal�)

4 – Cantem�r (Temur a�a) 16 – Sarho� bar�

5 – Han�er bar� 17 – Sar� k�z

6 – Ho� bilezik 18 – Sekme bar�

7 – K�stek bar� 19 – S�ksaray

8 – Kotan bar� 20 – �illo

9 – Kut kut bar� 21 – S�r�tme

10 – Lazutlar 22 – Tavuk bar�

11 – Mehmet Turan bar� 23 – Ters ayak

12 – Mektebin bacalar� 24 – Tiliko

25 – Tillara 26 – Veysel bar� (D�rt ayak)

27 – Y�lan inceden �ter 28 – Umudun bar�

29 – II. Bar 30 – Ku�burnu pirlenirmi

31 – Papuri 32 – Deli k�z

33 – Hoynar� 34 – Dello

35 – Daldalar 36 – Ser�e

BAYBURT KADIN BARLARINDAN BAZILARI

1 – Y�lan inceden �ter 8 – Tiliko

2 – Sa� ba�� 9 – �illo

3 – Ku�burnunun kurusu 10 – Han�m bar� (dur yerinde)

4 – Ku�burnu pirlenirli 11 – Deli k�z

5 – Veysel bar� 12 – Gelin gel bara

6 – Ser�e 13 – Lazutlar

7 – Ko�lar� vurdum dereye

Bayburt Deyimleri

A-

A�IRSA� : Te�inin ba��na ge�irilen, par�a.
ANIK : Bi�memi� ekmek.
A�OTU: Ayranl� �orbaya, konan ot.
ABA: Anne
A�A: Baba
ALAF: Hayvan yemi
ANDER: K�t� �ey, pis �ey.
A�U�: Oyun oynanan hayvan kemi�i.
AVARA: Bo�, i�siz.
AYARTMA: Kand�rma
AHBUN: G�bre-Sulanabilir tarla.
AZIK: Yolcu Yeme�i
ARU�TA�: Tavan aras�
ALMA URUB�: Bir �e�it marmalet.
A�NA�AZ: De�irmenden ��kan kaba un.
ANTIK: K�vlenin kar��s�na konan ya� tezek.

-B-

BILLIK: Ufak
BORAN�: Bir Yemek Ad�
BULGURL�: Bir Yemek Ad�
B�GELEK : �ri s��r sine�i
BASMALI�: Tezek yap�m�na ayr�lm�� bo�luk.
B�C�K: B�cek
BOYNUK: Boynu e�ri.
BALAM: O�ul
BAYAHTAN: Demin biraz �nce
BEDURE: Kova
BILDIR: Ge�en sene, Ge�en y�l.
BACI: K�z karde�
BACANAH: �ki bac�dan evlenenlerden herbiri.
BUYMAK: Donarcas�na ��mek.
BOY: Bir �e�it hayvan yemi.
BASMA: Tezek yap�m� i�in, g�brenin yay�l�p �i�nenmesi.
B�B�: Hala, Baban�n karde�i
B�H: Bayku�
BENNEN: Benimle

-C-�-

�OR�OROS: ��lerin �ok k�t� olmas�,berbat.
CANGIR: A��k mavi renkte g�z� olan kimse.
CAME�: Erkek Manda
C�MC�K: S�kmak, cimdik.
�ALA�AN: �aylak-Kartal
CULU� : Hindi
CEC�M : K�ldan dokunan kilim.
CEC�K: Kas�k
CIRNA�: T�rnak-Kedi benzeri hayvan t�rna��
CAFERL�K: �htiyat askerli�i
CITTI-BITTI: Saklamba� oyunu
CENDEK: �lm�� hayvan le�i
CUMURLAMA: Pataklama –Ufalama
�INGIL: Koyunlar�n boynuna tak�lan ��ng�rak.
C�C�K: Tavuk yavrusu- Civciv
CIBIL: Yoksul, Kimsesiz.
CIRIK: Bez par�as�ndan y�rt�lan par�a.
�ID: En u�
CICI�: S�sl�, G�zel, iyi
CAVRAMAK: Gayret etmek, Azmetmek.
CILDIK: Elbisenin y�rt�k ete�i
CIRBIT: G�zdeki �apak
��R��: Yerli prasaya benzeyen ot-sebze
�A�UR: Yemek yap�lan bir kokulu ot �e�idi.
��MMEK: Y�kanmak
�ETEN: Saman ta��nan araca yap�lan yanl�k.
�AR: �ar�af ba� �rt�s�
�ORO�: En az iki �ift ko�u mal� ile �ekilen pulluk.

D-

DASTAR: Hamur konulan �rt�
D��RMEK: Toparlamak, Toplamak, Dev�irmek
DADANA� : ��kar�lm�� k�z t�rna��
D�RGEN: Ot, Saman aktar�lan kab.
DADA� : �ocuk mamas�
DEBBE : Bak�rdan yap�lm�� kab
DE��RM�: Yuvarlak
DUVA�: G�ve� yada k�p kapa��
D��ME�: Bir �e�it yemek
DULUNMAK: Suya dalmak
DADIRA�: Kuru, bir �e�it yaban yemi�i
D�R�M: Tand�r ekme�iyle yap�lan burma�.
D��E: �ki ya��ndaki, di�i dana
DODUK: Ayak
DIRCIK : Bald�r, Topukla dizin aras�n�n arkas�
DAG : �eker Pancar�
DARGUN: Bir �e�it ot
DEHRE: Ufak Balta
DEM�RL�: Tah�l �l�� birimi
D��RC�K: �ekilmi� bulgurun en incesi
D�V�RC�: Gelin getirmeye giden..
DADACU�: Ekme�e yap�lan kat�k
D�L D�BEG�: Her �eye cevap verme, s�z alt�nda kalmayan.
D�D�L� DIRNA�: T�rnaklar�yla �abalamak.
DINGINI BOZMAMA : Umursamama
DIL��: �ok gezen, �ok konu�ak

-E-

EM� : Amca
EG��: Bir ucu yass�, bir ucu kancal� tand�r aleti.
EVEL�K: Dolma sar�lan bir yaprak.
ESG�K : Noksan
EBEM EKME��: Bir k�r sebsezi
EVLEK: En ufak ekim sakas�
ER��TE: Yerli Makarna
EN�K: Hayvan yavrusu-�ocuk
EZGERTMEK: A��rlamak, izzet ikram etmek
EZE: Teyze
ERG��: Koca-Erkek
EYVET�: Acele �abuk
ESK�K ETEK: Kad�na verilen isim
EMEN: Bir �e�it oyun, Bir i� yeri
EVMEK: �vedilemek

F-

F�ZAH: Feryat
FI�K�: Kuru ve hayvan g�bresi
FENNOS: iyi ve g�zel gaz lambas�
FERZENK: K�t� kad�n
FIRI�: Oru� bozma hali
FISTILIK: At ve e�ek g�bresi
F�SKE: En eski lamba t�r� –Hafif vurma
FISTIKLAMA: Durup dururken �ifte atma
FIRT: Yudum
FIR: Ka�n�n�n sabit tekerle�i
F�RAK: ayr�l�k
FER�K: Civcivin biraz b�y��

-G-�-

�ANAYA�L�: Zavall�, �aresiz kad�n
GEJGERE: Y�k ta��n�lan yayvan araba �st�
GAB: S��r ba�lamaya �zg�, �ubuk
GOT: Bir �l�ek
GOGOL: Tand�r� �ilalayan ta�
GAFUGA: G��m�n k��
G�NCOROP: Tarlada biten bir �e�it yemi�
GALACO�: Bir �e�it yemek
GADAK: Mandan�n yavrusu
GIRDAN: Burulmu� Manda
GUMBUZ: Yumruk
GADA: B�y�k erkek karde�
GELEV�N: Tarla faresi
GUNDUL: Yuvarlak
GOLLUK: Kuyru�u kesilmi�
GAL�F: Ba� kulubesi
GALMA�: Harmanda gen�lerin hakk�
GUGG�: Bir nevi ku�
GAV: Tand�r yap�lan toprak
GUDUK: K��k k�pek
�ALA�: Kubbe �eklinde �r�lm�� tezek y��n�
GINDIRA: Has�r dokunan ot
G�MAN : Umut
�E�MER: Komik �akac�
GORUNGA: Hayvan yemi ot,
GANDIRIF : Boyunduru�a ba�lanan kay��
G�VE�: Yemek pi�irilen toprak kab
GEND�ME: Kabuksuz bu�day
GELBER�: K�l �eken alet
G�G�M : Su kaynat�lan bo�azl� bak�r demlik
GUCUK : �ubat ay�
GUGUL: Teknenin dibinde kalan hamurdan yap�lan ekmek.
GIDIK : Ke�i yavrusu
GOBAL: Ucu toparlak sopa
GUZZUK: Kanbur
GABALA: ��i g�t�r� olarak alma.
GILLAMAK: Yuvarlamak
GOV�: Damak g�veyi
GAGART: �engel
GALAT: B�y�k s�rt sepeti
G�MANLI: Hamile, gebe
GILDIK: Davar pisli�i
GIDIK: �ene alt�, gerdan
GIVIK: Topa�

H-I-�-
HET�RCEK: Tand�r �zgaras�
HERSE : Gendime ezmesi, Bir yemek
HOGAL: Ta�tan sa�ak
HODA�: �ift�ilikte �cretle tutulan u�ak.
HOLTE�LEMEK: Atmak, Savurmak
HENEK: �aka
HERGOS: Pullu�un a�t�� iz
HA�IL: Bir �e�it yemek
H�LL�K: Bebeklerin alt�na konan toprak
HEREK: G�ne�lenmek, rahatlamak
HARB� : H�zl� �abuk
H�M: Temel
HA�AN: Madem, mademki
HERK: S�r�lm�� tarla
��L�K: G�mlek
�RAPATA: Tand�ra ekmek yap��t�rmaya yarar yast�k
�M�RDOLMASI: Bir �e�it yemek.
ILINCAK: �ocuklar�n salland�� sal�ncak be�ik.
HEKAT: Hikaye

-K-

K�L: Hamamda kullan�lan toprak Bir �e�it Bayburt �ampuan�
KARTOL: Patates
KAHMUT: Tarlada olan bir �e�it yemi�
KENGER: Bir �e�it bozk�r bitkisi
KELMAH: Saman eleyen kalbur
KORVEZEL: Tekeri maz�dan ��karmayan tahta �ivi
KALUK: Eski Ayakkab�
KOLUKTURMAK: �evkini k�rmak, moralini bozmak
KULA�: Ho�afl�k elma kurusu
KIRIK: K�salt�lm�� t�y
KERSELE: Huysuz kad�n
KOP: Ka�n� arabas�n�n uzayan tahtas�
KERT�: Bayat
K�L�R: Bezelyeye benzer hayvan yemi
KUD: Ge� y�r�yen �ocuk –K�t�r�m
KEFTER: �htiyar�n �irkini
KOKO�: Ku�burnunun kurusu
KOTAN: Pulluk
KAVUT : Kavrulmu� bu�day�n, ��t�lm��
KIRIZ: Sa�� dibinden kesilmi�
K�VLE: Tand�r�n hava deli�i
KAVURGA: Kavrulmu� Bu�day
KELEM: Lahana
KOPUK: Lahana sap�n�n yenir taraf�
KERME �yi �i�nenmi�, koyun teze�i
KURUT: Topak halinde kurutulmu�, yo�urt
KIRKIR: Ser�e
KURUN: Ta�tan, su deposu
KERSEK: Sertle�mi� toprak par�as�
KURUK: At yavrusu tay
K�SPE : Bir �e�it hayvan yemi
KELTE: �ok bilmi� gen� k�z
KIKAN: Diken

-L-

LOB�YA: Fasulye
LOR: ��kertilmi� s�t, ��kelek
LOR DOLMASI: Bir �e�it yemek
LAVA�A: �ifte atan hayvanlar� nallarken a�z�na tak�lan k�ska�
LAZUT: M�s�r
LALUK: Peltek konu�an
L�L�K: �e�menin su akan k�sm�
LI�: C�v�� ve derin �amur
LILI�: Tirit hali
LAVA�: Tand�rda yap�lan ekmek

M-N-

MOZUK: Bir y�ll�k dana
MALU�: Ganderif kay��n� kitleyen toka
MASTA: S��r s�rmeye �zg� sopa
MEDEK: Di�i Manda
MARABA: Ortak��
M�LTAN: G�mlek
MANT�: Bir yemek
MODUL: Masta, s��r s�rmeyen yarar, sopan�n ucuna tak�lan �ivi
MARAN: Ka�n�
MAYIS: Ya� s��r g�bresi
MAHRAMA: B�y�k Mendil
NANEH�R: Evlilik �a��na gelmi� k�z
MALAMAT: Kusurlar�n ortaya ��kmas�
NUZUL: Fel� vurmas�

-P-R-

P�S�K: Kedi
P�H�R�K: Soba bacas�
PAHAR: P�nar �e�me
PIRT�: Giyilecek �eylerin b�t�n�
PO��UK: En geri, en son
P�R��KL�: Havu�
P�N: K�mes
PART: �ri y��n halinde
P�RP�R�M: Da��n�k
PER�KT�RMEK: Da��tmak
RAPATA: Tand�ra ekmek yap��t�rmak i�in yast�k
P�ND�REK: Uzun ve b�y�k olan burun..

-S-�-

SEK�: Ah�rdaki y�ksek�e yer
S�RKE: Yeni do�mu� bit yavrusu
SAM�: S��r ba�lamaya mahsus odun
SAMBA�I: S��r ba�lanan odunun ucundaki ba�
SA�MA: Tezek k�r�nt�s�
S�MS�K: D�rtme, yumrukla vurma
S�T�L: S�t, yo�urt kab�, bakra�
�URT: Tand�r�n �st kenarlar�
��EK: Bir senelik di�i kuzu
�O�ARTMAK: Abartma, m�bala�a etmek,
S�KEM: Nezle, grip gibi hastal�k.
S�VE: Kap� kenar�, pervaz
�O�URT: Salya

T-U-�-

TANDIR : Gavdan yap�lan yere g�m�lerek i�inde ate� yak�l�p ekmek, yemek pi�irilen ocak
TEPME : Basmal��da bel k�re�iyle muntazam kesilen tezek nevii
TAPAN : Ekimden sonra tarlay� d�zleyen alet.
TEN: Nem
TAR: Tavuk t�ne�i, �k�z arabas�nda uzun tahta
TAVA B��ES�: Bir �e�it hamur i�i yemek
TIRHI�: Evlerin kap�lar�na tak�lan parmakl�k
TEZEK: Hayvan g�bresinden yap�lan yakacak.
TEC�R: Mutfak tere�inin en alt�
TEP�R : Tahtadan oyularak yap�lan tepsi
TEHM�K: Tekme
TI�: S�r�ld�kten sonra, harmanda y��lan bu�day saman y��n�
TET�K: Kedin �n aya��
TU�S : Yumurtaya yatacak tavuk, k�vama gelmi� tavuk
URP: � �l�ek
URBA: Elbise

-V -

VIZZIK: Boyunduruktaki tahta �ivi
VAHTUL�: Bahti a��k, talihi yaver
V�YANA: Hayret nidas�

-y

YAMAK : K��k ya� kab�
YA�IRN�: S�rt
YAVU�A�: Bit yavrusu
YAYIK: Yo�urdu ya� ve ayran haline getiren alet
YANSILAMAK: Taklit etmek
YEYL�K: Hafif
YABAN TEZE�� : Kendili�inden yabanda olan tezek.
YEML�K: Tarlada biten bir �e�it ot.
YALA�: Hayvanlar�n su i�ti�i yer
YAZI: D�zl�k ova
YAPMA TEZEK: Duvarda kurutulan hayvan g�bresi (Elle yap�l�p, duvara yap��t�r�l�r)

-Z-

ZIRZA: Kap�y� s�veye ba�layan kol
ZAP: Kal�n ve iri k�p
Z�RB�YE: S�t ve bal�n kar��mas�
ZAKAR: Honi
ZA�AR: �ri kafal� ve �i�man k�pek
ZULA: Gizli kasa
Z�RON: Mahalli yemek.

Bayburt Bal� :40 TL/KG

http://www.yentebal.com/media/bayburtbalik.jpgBir besin maddesi olarak bal�n , beslenmedeki benzersiz �nemi, pek�ok hastal�kta koruyucu ve tedavi edici etkileri yakla��k 500 hastal��n tedavisinde yard�mc� olarak kullan�ld��nda etkili oldu�u uzmanlarca onaylanm�� olan ve y�remizde do�al, saf ve atalar�m�z�n yedi�i Bayburt Bal�'n� da yeti�tirmekteyiz.
Bayburt �evresinin �ok temiz olmas�, hi�bir kimyasal at�k ve ila�lama olmay��, Anzer yaylas�na yak�nl�� 2000 metre y�ksekli�e varan �retim alanlar�, flora yap�s�n�n �ok zengin olu�u Bayburt Bal�n�n fark�n� ve kalitesini ortaya koymaktad�r. G�da g�venli�ine �ok dikkat ve �nem vermekteyiz.

Kaynak

Bayburt Kop �ehitleri Abidesi

http://2.bp.blogspot.com/_VgvUFEQICes/SavC3pEOcsI/AAAAAAAAC24/7EQNKL3aLtc/s400/kop+%C5%9Fehitli%C4%9Fi.JPG

Birinci D�nya Sava��nda, Kop Savunmas� asker�, siyas� ve sosyal a��dan b�y�k bir hadisedir. Bu sava�ta yer alan Osmanl� Devleti'nin Kafkasya Cephesi'nde burada Osmanl�-Rus Sava��n�n seyrini de�i�tirecek kadar �nemli bir savunmas� olmu�tur.
Osmanl� Devleti de bir oldu bitti ile Kas�m 1914'te bu sava�a girmek mecburiyetinde b�rak�lm��t�. Osmanl� Devleti'nin sava�a girmesiyle, bir�ok yeni cepheler de a��lm�� oldu. Bu da sava��n seyrini de�i�tirmi� ve �til�f Devletleri'nin bir�ok pl�n ve hay�llerinin akamete u�ramas�na sebep olmu�tur. Rusyan�n hayal k�r�kl�� sebeplerinden biri de "Kop Savunmas�" olmu�tur. Ger�ekten Kafkas cephesi'nde bir mevzi savunmas� gibi g�r�nen "Kop Savunmas�" incelendi�i zaman, bunun s�radan bir savunma olmay�p, Kafkas cephesinin ve dolay�s�yla Osmanl�-Rus harbinin seyrini de�i�tirecek kadar �nemli bir savunmad�r.
Kop Savunmas�nda askeri kaynaklar toplam 40.000 rusun telef oldu�unu, bunun yan�nda 3.T�rk ordusunun ise 9700 �ehit’i oldu�unu ayr�ca 15.000 Mehmet’in yaraland��n� ifade etmektedir. 9700 m�barek �ehit an�s�na 1963 y�l�nda bu abide yapt�r�lm��t�r.