Cevap Yaz Yazdır
Gösterim: 57.030|Cevap: 19|Güncelleme: 5 Kasım 2015

Ünlü daralması ile ilgili örnek verir misiniz?

13 Kasım 2011 17:53   |   Mesaj #1   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Ünlü daralması nedir, nasıl tanımlanır?
Sözcükte ünlü daralması nasıl anlaşılır?
Ünlü daralması ile ilgili örnekler nelerdir?
Son düzenleyen nötrino; 5 Kasım 2015 20:32 Sebep: İç başlık düzeni!!
Misafir
15 Aralık 2011 18:59   |   Mesaj #2   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi

ünlü daralması

"a, e" geniş ünlüleriyle biten sözcükler "-yor" eki ile çekimlendiğinde sözcüğün son hecesinde bulunan geniş ünlüler daralarak "ı, i, u, ü" ünlülerine dönüşür. Bu ses olayına "ünlü daralması" denir.

sakla + yor -> saklıyor dile + yor —> diliyor

kutla + yor - >kutluyor

Uyarı: "y" kaynaştırma ünsüzünden önce gelen "a, e" geniş ünlülerindeki daralma ya­zıya geçirilmez. Ancak "demek ve yemek" eylemleri bu kuralın dışındadır. Aşağıdaki örnekler doğru yazımlardır.

de - y - ecek —> diyecek ye -y- ecek -> yiyecek
mkleb
2 Ocak 2012 20:56   |   Mesaj #3   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi

Ünlü daralması

ediyorum
anlatıyor
yapıyordu
giderim hangisinde ünlü daralması vardır
Msn Happy
düşünür
17 Mart 2012 21:11   |   Mesaj #4   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi

ÜNLÜ DARALMASI

Bu mesaj 'en iyi cevap' seçilmiştir.
ÜNLÜ DARALMASI
  • Son sesi a veya e olan fiil kök ve gövdelerine, şimdiki zaman eki getirildiğinde kelime sonundaki sesli daralır. Bunun sebebi “y”nin daraltıcı etkisidir:
söyle-yor>söylüyor
anla-yor>anlıyor
yaşa-yor>yaşıyor
  • “de-” ve “ye-” fiil köklerine gelecek zaman, istek kipi, sıfat-fiil ve zarf-fiil eki getirildiğinde veya başka bir ek getirilip de araya -y- kaynaştırma harfi girdiğinde, bu sesler (a, e) daralarak ı, i, u, ü olur.
de-yor>diyor
de-e>diye
de-en>diyen
de-e-lim>diyelim
ye-en>yiyen
ye-ince>yiyince ye-ecek>yiyecek
Not: deyince, deyip örneklerindeki e, yazıda korunur.
Not: ne-ye>niye kelimesinde de daralma vardır.
  • Daralma olumsuzluk ekinin ünlüsü için de geçerlidir.
kork-ma-yor>korkmuyor,gel-me-yor>gelmiyor…
  • Çok heceli kelimelerde sadece söyleyişte daralma vardır.
atlayarak (>atlıyarak),
başlayan (>başlıyan),
yaşayacak (>yaşıyacak),
atlamayalım (>atlamıyalım),
gelmeyen (>gelmiyen),
gizleyeli (>gizliyeli)…
Son düzenleyen nötrino; 5 Kasım 2015 20:22 Sebep: Konuyla ilgisiz ek bilgi kaldırıldı!
ruhbukalemunu
17 Mart 2012 21:33   |   Mesaj #5   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Ünlü Daralması

Sözcüklerin sonlarında bulunan geniş ünlüler (a, e) özellikle “-yor” ekinin darlaştırıcı özelliğinden dolayı daralarak ı, i, u, ü dar ünlülerine dönüşür. Buna ünlü daralması denir.
Sponsorlu Bağlantılar
Örnek:
  • bekl-e-yor > bekl-i-yor
  • kalm-a-yor > kalm-ı-yor
  • özl-e-yor > özl-ü-yor
  • soll-a-yor > soll-u-yor
Örneklerinde bu daralma görülmektedir.

“-yor” ekinden başka bir ekin ya da sesin darlaştırma özelliği yoktur. Ancak tek heceli olan “de- , ye-” fiilleri, kendinden sonra gelen “y” sesinden dolayı darlaşabilir.
Örnek:
  • de - yor > di - yor
  • de - yerek > di - yerek
  • de - yen > di - yen
Ancak bazen darlaşma olmayabilir.
Örnek:
  • de - y - ince > de - y - ince

İnşallah yardımcı olmuşumdur..
10 Ekim 2013 19:59   |   Mesaj #6   |   
nicely - avatarı
VIP VIP Üye
Ünlü daralması (darlaşma)

Bir kelimede düz-geniş ünlülerden (a, e) sonra –yor eki gelirse, bu ünlüleri darlaştırarak –ı-i-u-ü ‘ye dönüştürür. Geniş olan ünlülerin daraldığı için bu kurala ünlü daralması denir.


Örnek :
Yazma-yor→yazmıyor
Anla-yor→anlıyor
Hopla-yor→hopluyor.
Bekle- yor→bekliyor

Dilimizde birçok yerde, yanlış ünlü daralması da yapıldığı görülür. Kaynaştırma harflerinden y'den önce gelen a, e ünlüleri konuşmada daralabilir. Ama bu daralma yazıda gösterilmemelidir.
Almayan (Doğru) → Almıyan (Yanlış),
Bekleyecek (Doğru) → Bekliyecek (Yanlış)

Özel Durumlar
Bazı kelimelerde –yor eki kullanılmadığı halde, ünlü daralması olabilir. de- ve ye- kelimelerine ünlü ile başlayan ek geldiğinde araya –y- kaynaştırma ünsüzü girer ve bu

Kaynaştırma ünsüzü kelimelerin kökündeki e'leri i'ye dönüştürür.

Diye, diyen, yiyecek, yiyerek...

NOT : Ünsüzle biten kelimelere –yor eki geldiğinde, kelimenin kökü ile ekin arasına ı, i, u, ü yardımcı sesleri gelir. Bu, ünlü daralması ile karıştırılmamalıdır. Buna göre, aşağıdaki kelimelerde ünlü daralması yoktur:
Oturuyor, iniyor, bakıyor...

Türkçede "a, e" ünlüsü ile biten eylemlerin şimdiki zaman çekiminde, söyleyiş ve yazılışta da "a" ünlüleri "ı, u"; "e" ünlüleri "i, ü" olur:

başla-yor > başlıyor
kana-yor > kanıyor
oyna-yor > oynuyor
doyma-yor > doymuyor
izle-yor > izliyor
de-yor > diyor
gelme-yor > gelmiyor
gözle-yor > gözlüyor
Birden çok heceli ve "a, e" ünlüleri ile biten eylemler, ünlüyle başlayan ek aldıklarında bu eylemlerdeki "a, e" ünlülerinde söyleyişte yaygın bir da­ralma (ı ve i'ye dönme) eğilimi görülür. Ancak, söyleyişteki "ı, i" ünlüleri ya­zıya geçirilmez:

başlayan
yaşayacak
atlayarak
saklayalı
atmayalım
gel­meyen
izlemeyecek
gitmeyerek
gizleyeli
besleyelim
Buna karşılık tek heceli olan "de(mek)" ve "ye(mek)" eylemlerinde, söyleyişteki "i" ünlüsü yazıya da geçirilir:

diyen
diyerek
diyecek
diyelim
diye
yiyen
yiyerek
yiyecek
yiyelim
yiye
yiyince
yiyip
Ancak "deyince, deyip" sözlerindeki "e" yazılışta korunur.


Örnek Soru:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, söyleyişte olan bir ünlü daralması yazılışa geçirilerek yanlışlık yapılmıştır?

A) Ayrılıyoruz, deyip yolunu ayırdı.

B) Daha yaşıyacak ne günlerimiz var.

C) Ali, "Yarın gidiyoruz." deyince heyecanlandım.

D) Yemeği o kadar tuzlu yiyince hastalandı.

Cevap: B


Örnek Soru:

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, ünlü daralması yoktur?

A) Samet şu an telefonda konuşuyor.

B) Daha dün aldığım gömleğimi bulamıyorum.

C) Haftanın bazı günleri beni arıyor.

D) Son dakikaların doya doya yaşıyor.

Cevap: A
Misafir
8 Aralık 2013 12:15   |   Mesaj #7   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi

ünlü daralması

Türkçede a, e ünlüleri ile biten fiillerin şimdiki zaman çekiminde, söyleyişte de yazımda da a ünlüsü ı, u; e ünlüsü i, ü olur: başlıyor (<başla-yor), oynuyor (<oyna-yor), doymuyor (<doyma-yor), izliyor (<izle-yor), diyor (<de-yor), gelmiyor (<gelme-yor), gözlüyor (<gözle-yor) vb.

Birden çok heceli ve a, e ünlüleri ile biten fiiller, ünlüyle başlayan ek aldıklarında bu fiillerdeki a, e ünlülerinde söyleyişte yaygın bir daralma (ı ve i’ye dönme) eğilimi görülür. Ancak söyleyişteki ı, i ünlüleri yazıya geçirilmez: başlayan, yaşayacak, atlayarak, saklayalı, atmayalım; gelmeyen, izlemeyecek, gitmeyerek, gizleyeli, besleyelim vb.

Buna karşılık tek heceli olan demek ve yemek fiillerinde, söyleyişteki i ünlüsü yazıya da geçirilir: diyen, diyerek, diyecek, diyelim, diye; yiyen, yi­yerek, yiyecek, yiyelim, yiye, yiyince, yiyip vb. Ancak deyince, deyip sözlerindeki e yazı­lışta korunur.
Misafir
15 Aralık 2013 21:54   |   Mesaj #8   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
Ünlü daralması, Türkçedeki ses olaylarından biri. "a, e" düz-geniş ünlüleriyle biten sözcükler "-yor" eki ile çekimlendiğinde sözcüğün son hecesinde bulunan geniş ünlüler "ı, i, u, ü" dar ünlülerine dönüşür:
sakla + yor > saklıyor
dile +yor > diliyor
kutla + yor > kutluyor
-yor ekinden önce gelen -me olumsuzluk ekindeki e ünlüsü her zaman daralır:
gelme + yor > gelmiyor
öpme + yor > öpmüyor
yazma + yor > yazmıyor
y kaynaştırma ünsüzünden önce gelen "a, e" düz-geniş ünlülerinde daralma meydana gelmez:
boyayacak
saklayacak
dileyen
kutlayalım
anlayabilir
Ancak "demek" ve "yemek" eylemlerinin gelecek zaman kipi daralmış şekilde yerleşmiştir:
de + y + ecek > diyecek
ye + y + ecek > yiyecek
Su perisi
29 Aralık 2013 20:23   |   Mesaj #9   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
bekl-e-yor > bekl-i-yor
kalm-a-yor > kalm-ı-yor
özl-e-yor > özl-ü-yor
soll-a-yor > soll-u-yor


yukaridekiler ünlü daralması
Misafir
16 Ocak 2014 21:30   |   Mesaj #10   |   
Avatarı yok
Ziyaretçi
geleyor- geliyor
Sponsorlu Bağlantılar
Cevap Yaz