Cengiz Han - MsXLabs

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- Siyaset tr (https://www.msxlabs.org/forum/siyaset-tr/)

- - Cengiz Han (https://www.msxlabs.org/forum/siyaset-tr/10762-cengiz-han.html)

1167 y�l�nda do�du. Mo�ol Ka�an� ve Mo�ol Devleti'nin kurucusudur. As�l ad� Temu�in’dir. Temu�in, 13 ya�lar�nda iken, babas�n� kaybetti. Hen�z k��k oldu�undan, kabilesi, onu b�rak�p Tayciutlar’a kat�lmak istedi. Annesi Hel�n Hatun, binbir �aba ile kabilenin k��k bir b�l�m�n� geri �evirebildi. Nice g��l�k ve s�k�nt�ya ra�men, varl�klar�n� s�rd�rebildiler. B�t�n bu olaylar s�ras�nda, Temu�in’deki �nderlik yetenekleri kendisini belli ediyordu.

Cengiz, han olduktan sonra �in’deki Kit�n/Chin S�lalesi'nin, kuzey s�n�rlar�nda Tatarlar’a kar�� giri�ti�i bir harekete kat�ld� ve Tatarlar ezildi. Ona g�re Tatarlar, atalar�na k�t�l�k edip, �l�m�ne neden olmu�lard�. 1202’te Tatar kabileleri ile sava�t� ve onlar� yendi.

Cengiz Han, Mo�olistan’�n tek g�c� durumuna gelmi�ti. 1206 �lkbahar�'nda, Onon Irma�� boylar�nda bir kurultay topland�. Bu kurultay, b�t�n kabilelerin temsilcileri Han Cengiz’i, bakanl��a (Ka�an) getirdiler. Cengiz unvan� da bu s�rada verilmi� olmal�d�r.

Cengiz Ka�an, �in’den bat�ya giden ticaret yolunu denetimlerinde tutan Tangutlar’la sava�t�. 1209’da kendisi de sefere kat�ld�. Ba�kent Ning-hia d��mediyse de, Tangutlar denetim alt�na al�nd�. Cengiz Ka�an, Asya’n�n do�usunda b�y�k bir g�� olarak ortaya ��karken, Orta Asya’n�n kudretli devleti de Harezm�ahlar’d�. �ki �lke aras�nda bir�ok el�iler gidip gelmi�ti. Cengiz, iki �lke aras�nda �zellikle ticaretin geli�mesinden yana oldu�unu belirtmi�, Harezm�ah'tan gelen kervan mallar�n� uygun fiyatlarla sat�n alm��t�.

Cengiz, 1218’de bir ka� el�isi d��nda tamam� M�sl�man olan tacirlerin y�netti�i 450 ki�ilik bir kervan haz�rlat�p g�nderdi. Cengiz’in Mo�ollar’� tek bir devlet alt�nda toplamas� sonucu, eski G�kt�rk topraklar�ndaki baz� T�rk Boylar�n�n Bat�’ya do�ru g�� ba�lam��t�r.

Asya’daki dinler m�cadelesinde, Cengiz’in �aman inanc�nda olmas�na kar��n, siyasal a��dan �slamiyet’e yak�nla�mas�yla �slamiyet’e destek sa�lam��t�r.

Cengiz’le birlikte Asya’n�n iktisadi ya�am� da de�i�ime u�ram��t�r. �lkeleraras� ticaret yeni boyutlar kazanm��, s�n�rlar ve g�mr�kler ortadan kalkm��t�r. Asya’da tek bir devletin egemen olmas�yla, Asya’n�n bat�s� ile do�usu aras�ndaki ticari ili�kiler geli�mi�tir. Cengiz Han, 1227 y�l�nda �lm��t�r.

*

Cengiz Han (1167–1227)
MsXLabs.org & Temel Britannica

http://img154.imageshack.us/img154/3453/cengizhan.png

Cengiz Han, Mo�ol kabilele�rini buyru�u alt�nda birle�tirmi�, Asya'y� bir ba�tan bir ba�a fethederek g��l� bir impara�torluk kurmu� Mo�ol ka�an�d�r. Tarihin tan��d�� en b�y�k fatihlerden biri olan Cengiz'in �ocuklar� ve torunlar� da �a�atay Hanl��, �eybaniler, Alt�nordu, G�kordu, K�r�m, Ka�zan, Buhara ve Astrahan hanl�klar� ile �lhanl� Devleti'nin kurucular� olmu�lard�r.
As�l ad� Temu�in'dir. Cengiz san�n� ka�an olunca alm��t�r. Babas� Yes�gey 1160'larda y�k�lan Mo�ol Devleti'nin son h�k�mdar� Kutula'n�n ye�eniydi. �nl� bir bey olan babas� Temu�in daha k��k ya�larda iken �l�nce ba�kan� oldu�u boy da��ld�. Bu y�zden Temu�in'in �ocuklu�u bir�ok y�nden s�k�nt� i�inde ge�ti. 20 ya�lar�na gelince m�cadeleye giri�erek �nce ba�l� oldu�u boyu buyru�u alt�na almay� ba�ard�. Sonra ba�ka boylar da onun y�netimini kabullendiler. Bir b�l�k Mo�ol boyu da Camuka adl� beyin �nderli�i alt�nda toplan�nca Temu�in ile Camuka kar�� kar��ya geldi. Uzun s�ren sava�lardan sonra Camuka'y� ve onu destekleyenleri yenen Temu�in Mo�olistan'a t�m�yle egemen oldu. 1206'da b�t�n Mo�ol kabilelerinin temsilcile�rinin bir araya geldikleri kurultay Temu�in'i Cengiz ad�yla "ka�an" (hakan) ilan etti.
Cengiz bundan sonra do�uda ve bat�da fetihlere giri�ti. �nce ad�m ad�m Kuzey �in'i ele ge�irdi. 1213'te �in Seddi'ni a�t�. 1215'te �in'in b�t�n �nemli yerlerini ald� ve ba�kent Pekin'e girdi. �in'deki seferleri s�rd�rmek i�in komutanlar�ndan Mukali'yi g�revlendire�rek kuzeye �ekildi. Daha 1209'da ba�layan bat� fetihleri s�ras�nda Uygurlar'� ve Karluklar'� kendisine ba�lam��t�. Ard�ndan Naymanlar'� da bozguna u�ratt� ve T�rkistan'a y�nel�di. Buralara egemen olan Harezm�ahlar'a 1220'de kesin bir darbe indirerek Buhara, Semerkant gibi �nemli kentleri, Mavera�nnehir'i ve Horasan'� ele ge�irdi. Harezm�ahlar'� tarih sahnesinden sildikten sonra 1225'te Mo��olistan'a d�nd�. �in Seddi'nin bat�s�nda ya�ayan ve uzun y�llardan beri Mo�ollar'a kar�� duran Tangutlar �zerine b�y�k bir sefere giri�ti. Ama Tangutlar'�n ba�kentinin al�nd��n� g�remeden �ld�.
G��ebe bir kavim olan Mo�ollar'� tek bir y�netim alt�nda birle�tiren Cengiz Han bu ba�ar�s�yla tarihte b�y�k �n kazanm��t�r. Ama fetihler s�ras�nda g��ebe Mo�ollar'�n yerle�ik kavimlere kar�� ac�mas�z davranmala�r�, giri�tikleri ya�mac�l�k ve y�k�m hareketleri tarihte olumsuz izler b�rakm��t�r. Cengiz'in �ocuklar� ve torunlar� fetihleri s�rd�rm��ler, �in Denizi'nden Akdeniz k�y�lar�na, Orta Asya'dan Tuna boylar�na kadar uzanan top�raklarda egemenlik kurmu�lard�r. Ama bu egemenlikler uzun s�reli olamam��, yaln�z G�ney Rusya'daki Alt�nordu Devleti 16. y�zy�la kadar varl��n� koruyabilmi�tir.

Morpa Genel K�lt�r Ansiklopedisi & MsXLabs

Cengiz Han

Tarihte ilk kez Mo�ollar� tek bir y�netim alt�nda toplayarak b�y�k bir Mo�ol imparatorlu�u kurdu. As�l ad� Timu�in'dir. Babas� Yesugey'i k��k ya�ta yitirdi�inden; �ocuklu�u ve gen�li�i s�k�nt� i�inde ge�ti. Mo�ol soylular�na kar�� ayaklanan Camuka'y� yenerek Mo�ol kabilelerinin birli�ini sa�lad�. 1206'da Naymanlar� da yenerek �mparator anlam�na gelen Cengiz ya da �ingiz unvan�n� ald�. Bu tarihten sonra t�m Mo�olistan'a egemen oldu. Ard�ndan b�y�k fetihlere giri�ti. �lk �nce Kuzey �in eyaletlerini ele ge�irdi; Karah�taylar, Uygurlar, Karluklar ve Merkitler, Mo�ol egemenli�i alt�na girdi. Daha sonra Asya'n�n en g��l� devletlerinden biri olan Harizm�ahlar Devleti'ni ortadan kald�rd�. Harizm�ahlar Devleti'nin yenilmesinden sonra Cengiz, Mo�olistan'a d�nd� ve bir s�re sonra da �ld�.

Cengiz'in �l�m� ve merkezi kaganligin zayiflamasi ile beraber bu b�lgelerde m�stakil devletler kurulmustur:

Kubilay Hanligi
Ilhanlilar
Altin Ordu
Kirim Hanligi
Ejderhan Hanligi (Astrahan veya Haci Tarhan Hanligi)
Kazan Hanligi
Kasim Hanligi
Sibir Hanligi (K��m Hanligi)
Nogay Hanligi
�agataylilar

Cengiz han �n �lmesiyle Mo�ol topraklar�, cengiz han �n �ocuklar� aras�nda payla�t�r�ld�. Kurulan devletlerden �lhanl�lar, t�rklere s�rekli eziyet etmi�, anadoludaki b�t�n tarihi eserleri yak�p t�km��t�r. Yakla��k 100.000 t�rk '� katletmi�tir. Anadolu sel�uklu devletini y�km��t�r. Bu t�m olumsuz sonu�lardan ��kan tek bir olumlu sonu� ANADOLUNUN T�RKLE�MES�N�N HIZLANMASI d�r. �lhanl�lar o d�nemde yenilemez bir g��d�. Anadolu sel�uklu devleti M�s�rda kurulan 4. T�rk devleti Meml�klerden yard�m istedi. Meml�kl�ler �lhanl�lar� 2 kez yendi. Tarihte barbar mo�ollar� iki kez yenen tek t�rk devleti Meml�klerdir. Meml�kl�ler yapt�klar� iyilik kar��s�nda Anadolu t�rklerinden gerekli iyi niyeti g�remediler. Ne haliniz varsa g�r�n diyerek tekrar geri d�nd�ler. Verilen deste�in geri �ekilmesiyle Anadolu Sel�uklu devleti y�k�ld�. Anadolu da bir �ok t�rk beylikleri kurulmaya ba�lad�. Bu beyliklerden en k�� olan osmano�ullar� beyli�i bir devlet halini ald�. �nce t�rk beylikleri birle�tirildi. Sonra Osmanl� Devleti olarak 3 k�taya egemen oldu. Asya, Avrupa, Afrika. Art�k d�nyan�n en geli�mi� s�per g�c� Osmanl� Devletiydi. R�nesans yap�ld��nda Teknoloji, bilim ve sanat bak�m�ndan Avrupadan �ok �nde oldu�undan Osmanl�n�n r�nesans hareketlerinden pek etkilendi�i s�ylenemez. Ama Bat�daki bilimsel geli�meler takip edilememesi Osmanl� devletinin y�k�lmas�na zemin haz�rlad�.