[KK] Vitaminler - E Vitamini (Tokoferol)

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- Sa�l�kl� Ya�am (https://www.msxlabs.org/forum/saglikli-yasam/)

- - Vitaminler - E Vitamini (Tokoferol) (https://www.msxlabs.org/forum/saglikli-yasam/11299-vitaminler-e-vitamini-tokoferol.html)

Vitaminler - E Vitamini (Tokoferol)

Sa�l��m�z�n dostu E vitamini

Vitaminlerin sa�l��m�z a��s�ndan ta��d�� nem b�y�k. Ancak, bir�ok besinde kolayca bulunan E vitamini, ba�ta g�z sa�l��m�z olmak �zere v�cudun hayati fonksiyonlar� a��s�ndan b�y�k �nem ta��yor.

Fakat her vitaminde oldu�u gibi, E vitamininin de do�ru ve bilin�li olarak al�nmas� gerekiyor.

V�cudumuz i�in hayati �nem ta��yan E vitamini ya�da eriyen vitamin t�rlerindendir. Bile�iminde �nemli miktarda alfa, beta, gama ve delta tokoferolleri bulunuyor. Do�al ortamlarda havu�, bitkisel ya�lar ve bu�day tanesinde yo�un olarak yer al�r. Diren�li bir vitamin olarak tan�nan E vitamini, �s�ya ve yo�un pi�irmeye kar�� dayan�kl� bir yap� sergiler. E vitamini d��nda di�er �o�u tokoferoller g�dalar�n �s�t�lma, pi�irme, dondurulma, i�lenme esnas�nda tahrip olurlar. Tah�llar�n ��t�lmesi, unun renginin beyazlat�lmas�, ya�da k�zartma ve f�r�nda s�ca�a maruz kalma sonucunda E Vitaminin �o�u yok olur. E Vitamini ba��rsaklardan �nce lenf sistemine sonra ela kan yoluyla karaci�ere gelir. Kullan�lmayan miktar�n fazlas� genellikle d��k� ile at�l�r. Depo edilebilen k�sm�n �o�u ya� doku ve karaci�erdedir. Daha az miktarda da kalp, adale dokusu, testis, rahim, b�brek �st� bezi, beyin ve kanda depo edilir. Ayr�ca deriden ele emi-lebilme �zelli�i vard�r.

E vitaminin yaralar�

En iyi antioksidand�r. Serbest radikallerin olu�mas�n� engelleyerek kanser gibi dejeneratif hastal�klar�n olu�mas�n� engeller. H�cre zar� ve ta��y�c� molek�llerin lipid k�sm�n� stabilize ederek h�creyi serbest radikaller, a��r metaller, zehirli bile�ikler, ila� ve radyasyonun zararl� etkilerinden korur. Ba��kl�k sisteminin aktivitesi i�in gereklidir. Timus bezini ve alyuvarlar� korur. Vir�tik hastal�klara kar�� ba��kl�k sistemini geli�tirir. G�z sa�l�� i�in hayati �nem ta��r. Retina geli�imi i�in gereklidir. Serbest radikallerin katarakt yap�c� etkilerini �nler.
Ya�lanmaya kar�� koruyucudur. Serbest radikallerin dokular, deri ve kan damarlar�nda olu�turdu�u dejenaratif etkiyi �nler. Ya�lanmayla ortaya ��kan haf�za kay�plar�n� da �nleyici etkisi vard�r.

G�z sa�l�� i�in hayati �nem ta��r. Retina geli�imi i�in �nemli bir oynar. Katarak yap�c� etkilere kar�� nemli bir koruyucu biridir. V�cuda al�nan a��r metaller, zehirli bile�ikler, radyasyon ve baz� ila�lar�n yaratt�� toksinlere kar�� koruma sa�lar. Vir�slerden kaynaklanan hastal�klara kar�� v�cudun direncini y�kseltir. Timus bezi ve alyuvarlar� korur. Ba��kl�k sistemi i�in �nemli vitaminlerden biridir.

Yap�lan ara�t�rmalar E vitamininin ya�lanmaya ba�l� haf�za kay�plar�n�n �nlenmesinde olumlu etkisi oldu�unu kan�tlam��t�r. Ayr�ca ya�lanmaya kar�� koruyucu etkisi de bulunur. Toksin maddelerin v�cutta yaratt�� tahribat� da azaltt�� ortaya ��km��t�r.
K�rm�z� kan h�crelerinin sa�l�kl� geli�imi ve �o�almas� i�in gereklidir. Kalbe yararl� olan HDL kolesterol oran�n� y�kseltip, zararl� olan LDL kolesterol�n� azalt�r. Kandaki kolesterol oran�n� dengeye sokar. Kaslar ve cilt sa�l�� i�in de �nemli bir vitamindir.
Hava kirlili�inden dolay� akci�erde ve a��zda olu�an olumsuz etkiyi azalt�r.
Kalp krizine, kansere, Alzheimer�e, katarakta kar�� koruyuculu�u oldu�u �zerinde ciddi veriler toplansa da, hen�z bu konudaki yararlan kan�tlanmam��t�r.
�ok fazla alkol t�ketenler, do�um kontrol hap� kullananlar, yeterli miktarda oksijen alamayanlar, E vitamini a��s�ndan riskli gruba girerler. Her vitamin gibi E vitaminin de uygun miktarda al�nmas� gerekir. �ok fazla al�nd�� takdirde, uyu�turucu kullan�lm�� gibi ki�inin hareketlerinde de�i�ikliklere yol a�abilir.

G�nl�k ihtiya�

0-12 ay: 3-4 mg
1-3 ya�: 6 milligram
4-11 ya�: 7 milligram
1-7 ya�: 6-7 mg
11-18 ya�: 8 mg
18 ya� �st�:10 mg
12-51+ ya� aras� kad�nlar: 8 milligram
12-51+ ya� aras� erkekler: 10 milligram
Hamileler: 2 mg
Emzirenler: 3 mg

V�cuttaki Fonksiyonlar�

En iyi Antioksidand�r.H�cre zar� ve ta��y�c� molek�llerin lipid k�sm�n� stabilize ederek h�creyi serbest radikaller, a��r metaller, zehirli bile�ikler, ila� ve radyasyonun zararl� etkilerinden korur.
�mmun sistemin aktivitesi i�in gereklidir.Timus bezini ve alyuvarlar� korur.Vir�tik hastal�klara kar�� ba��kl�k sistemini geli�tirir.
G�z sa�l�� i�in hayati �nem ta��r.Retina geli�imi i�in gereklidir.Serbest radikallerin katarakt yap�c� etkilerini �nler.
Ya�lanmaya kar�� koruyucudur.Serbest radikallerin dokular, deri ve kan damarlar�nda olu�turdu�u dejenaratif etkiyi �nler.Ya�lanmayla ortaya ��kan haf�za kay�plar�n� da �nleyici etkisi vard�r.

Eksiklik Belirtileri

�ocuklarda; hemolitik anemi ve g�z bozukluklar�
Yeti�kinlerde; dengesiz y�r�me, konsantrasyon bozuklu�u, d��k tiroid hormonu seviyesi, sinir harabiyeti, uyu�ukluk, anemi, ba��kl�k sisteminde zay�flama.
E vitamini eksikli�inde kalp hastal�klar� ve kanser riski artm��t�r.
En iyi E vitamini kaynaklar�; bu�day, tohumlu besinler, zeytin ya��, soya fas�lyesi ya��, ar� s�t�, bal�k, ceviz gibi kuruyemi�ler, marul, tere, kereviz, maydanoz, �spanak, lahana, m�s�r ya��, m�s�r ve yulaft�r.

E vitaminin faydalar�n� madde baz�nda genel olarak �zetlersek;

Ba��kl�k sistemini g��lendirir.
Son y�llarda olduk�a s�k rastlan�lan Alzheimer hastal��n�n
ilerlemesini yava�lat�r.
H�crelerin yenilenmesini ve daha uzun ya�amas�n� sa�lar.
Antiok�sidan etkisi vard�r.
Kalp-damar hastal�klar�na kar�� koruyucu etkisi vard�r.
Kanser olu�um riskini azalt�r.
Katarakt olu�umuna kar�� koruyucu etkisi vard�r.
Hamilelik d�neminde olduk�a �nemlidir, bebe�in zeka geli�imini etkiler.
Ya�lanmay� geciktirir.
V�cutta gereksinim olan di�er vitaminler ve mineraller
ile birlikte �al��arak etkinli�ini artt�r�r.

E Vitamini kayb�n� nas�l �nleriz?

E vitamini ya�da eriyen bir vitamin oldu�u i�in suda eriyen vitaminlere k�yasla �s�, ��k gibi d�� etkenlere daha dayan�kl�d�r. Ancak g�dalar�n �s�t�lma, pi�irme, dondurulma, i�lenme esnas�nda tahrip olurlar. Bu nedenle ya��n k�zart�lmas� durumunda E vitamini kayb� �oktur. �nerim iyi bir E vitamini kayna�� olan zeytinya�� kullanmaktad�r. Ayr�ca m�mk�n oldu�unca yeme�i pi�irirken ya�� so�an ile �ok yakmadan pi�irmenizdir. Yine m�mk�n oldu�unca sebzeleri k�zartmadan, suda ya da buharda ha�layarak �zerine daha sonra zeytinya�� eklemenizi tavsiye ederim.

Hangi besinlerde bulunur?

Ba�ta tah�lllar olmak �zere ye�il sebzelerde bol miktarda bulunur. Bitkisel ya�lar ve bu�day tanesi en iyi kayna��d�r.

Ay�ekirde�i, 1/4 fincan, 26,8 mg
Badem, 1/4 fincan, 12,7 mg
Bu�day, 1/4 fincan, 12,8 mg
�i�ek ya��, 1 servis ka��, 7,9 mg
Yer f�st��, 1/4 fincan, 4,9 mg
M�s�r�z� ya��, 1 sevis ka��, 4,8 mg
Soya ya��, 1 sevis ka��, 3,5 mg
Bal�k ya��, 1 sevis ka��, 3 mg
Istakoz, 6 gr, 2,3 mg
Salmon filet, 6 gr, 0,6 mg

G�nl�k E vitamini t�ketmek i�in neler yapmak gerekir?

Yemeklerinizde sadece zeytinya�� kullan�n�z.
G�nde 3-4 adet ceviz veya f�nd�k gibi kuruyemi� yiyiniz.
Diyette olsan�z bile salatan�za az da olsa mutlaka zeytinya�� ekleyiniz.
Haftada en az 2 ��n bal�k yiyiniz.
Bol bol ye�illik yiyiniz. Salatan�zda tavuk, peynir gibi tercihlerinizde ton bal��n� da unutmay�n�z.
Beslenme �eklinizin posa y�n�nden zengin olmas�na dikkat ediniz.
Haftada en az 2-3 porsiyon kurubaklagil yeme�i yiyiniz.
Bol bol sebze ve meyve yiyiniz. G�nde en az 4-5 porsiyon meyve, 5-6 porsiyon da zeytinya�l� sebze yiyiniz.

Antioksidan (oksitlenmeyi �nleyici ) etki g�steren bir grup tokoferol denilen maddelere k�saca E vitamini denmektedir. Tan�mlanm�� 7 ayr� formu olmas�na kar��n genellikle �zerinde durulan alfa tokoferold�r. Etkisi uzun y�llard�r bilinmesine kar��n son 10 y�lda olduk�a pop�ler olmu�tur.Alfatokoferol di�er formlara kar��n �s�ya ve asitlere olduk�a dayan�kl�d�r. Di�er tokoferoller g�dalar�n �s�t�lma, pi�irme, dondurulma, i�lenme esnas�nda tahrip olurlar. Tah�llar�n ��t�lmesi, unun renginin beyazlat�lmas�, ya�da k�zartma ve f�r�nda s�ca�a maruz kalma sonucunda E Vitaminin �o�u yok olur.
E Vitamini barsaklardan �nce lenf sistemine sonra da kan yoluyla karaci�ere gelir. Kullan�lmayan miktar�n fazlas� genellikle d��k� ile at�l�r. Depo edilebilen k�sm�n �o�u ya� doku ve karaci�erdedir. Daha az miktarda da kalp, adale dokusu, testis, rahim, b�brek �st� bezi, beyin ve kanda depo edilir. Ayr�ca deriden de emilebilme �zelli�i vard�r.

E Vitaminin Etkileri

Temel g�revi antioksidan etkisidir. Bu san�ld��ndan �ok daha �nemli bir �zelliktir. Antioksidan demek okside olmay�, yani oksijen ile bozulmay� �nlemek demektir. Oksijeni tutarak, oksijen etkisi ile olu�abilecek istenmeyen etkilerin �n�ne ge�er. Daha iyi anla��lmas� i�in demirin paslanmas�, okside olmas� demektir. Boya ve antipas gibi maddeler bunu engeller. E Vitamini de bir �ekilde buna benzer bir koruyucu etkiye sahiptir. Bu etki C Vitamini, betakaroten, glutatyon ve selenyumda da vard�r. Premature bebeklerden estetik ama�lara kadar geni� kullan�m alan� ortaya ��km��t�r.

G�da end�strisinde ya� ve ya�l� g�dalar�n oksitlenme ile ac� tat almas�n�n engellenmesi amac� ile kullan�l�rlar.
�nsan v�cudunda da oksijen etkisi ile par�alanabilecek veya de�i�ebilecek v�cut bile�imlerini korur.
H�crelerin genel sa�l��n� korumak gibi �zellikleri vard�r. H�crelerdeki ya�lar�n oksijen ile bozulmas� sonucu baz� pigmentler olu�ur (ya�l�l�k lekeleri). E vitamini bunu engelleyebilir.
Doymam�� ya� asitlerinin oksidasyonunu azaltarak h�cre zar� olu�umuna yard�mc� olur.
Lipid zarlar�n�n ve doymam�� ya� asitlerinin oksijenin etkisi ile y�k�lmas�n� �nler. Serbest radikaller denen zararl� maddelerin dokular� tahrip etmesini �nler. Bu �zelli�i ile damar sertli�i, kalp hastal�klar�, hipertansiyon, eklem iltihab�, ya�lanma sorunlar� �zerine olumlu etkileri olmaktad�r.
Enzim sistemleri ve DNA molek�l�n dayan�kl�l��n� artt�r�r.
Deri, karaci�er, meme ve testis gibi oksidasyona hassas dokular� ve h�creleri korur.
Akci�eri havan�n i�ersindeki zararl� maddelerden korur.
Oksidasyondan etkilenen A Vitaminin biyolojik aktivitesine yard�mc� olur.
B�brek �st� bezi ve beyinden sal�nan hormonlar� dayan�kl� k�lar.
V�cutta normal d�� h�cre �remesini engeller. Bu �zelli�i ile t�mor olu�umuna kar�� etki g�sterir. Bu konuda bilgiler baz� ara�t�rmalar yap�ld�k�a daha kesinlik kazanacakt�r.
P�ht�la�may� ve alyuvar zarlar�n�n par�alanmas�n� �nleyici etkisi vard�r.
Kalp ve adale h�crelerinin oksijen gereksinmesini azaltarak bu sistemlerin daha rahat �al��malar�n� sa�lar.
Trombosit denilen kandaki bir t�r p�ht�la�ma h�crelerinin birbirlerine yap��malar�n� engeller. Bu etkisinin kalp ve damar hastalar�nda kullan�lan aspirinden daha g��l� oldu�u y�n�nde yay�nlar vard�r.
K�s�rl�k �nleyici ve cinsel g�c� artt�r�c� etkisi deney hayvanlar�nda g�sterilmi� olmas�na kar��n insanlarda kesinlik kazanmam��t�r.
Lipid antioksidan�,serbest radikal yokedici ve nitrozasyon blokeri olmas�ndan dolay� anti kansorejen etki g�sterir.
Kardiyovask�ler hastal�klar �zerine etkilidir.
Serbest radikallerden kaynaklanan ya�land�r�c� etkiyi �nlemektedir.
Ba��kl�k sistemi �zerinde olduk�a �nemli bir etkiye sahiptir.
Cildin ��ktan kaynaklanan zararlanmalar�na kar�� prooksidan �zelli�inden dolay� etkilidir.
�e�itli toksikantlara kar��n vucudu korur.
Akdeniz anemisi,orak h�creli anemi gibi metabolizma hastal�klar�na kar�� etkilidir.
Egzersiz ve stres sonucu olu�an kas zararlanmalar�n� �nlemektedir.

E Vitamini Eksikli�i

Eksikli�i insanlarda normalde g�r�lmez. Eksikli�ini ortaya koymak pek kolay de�ildir. Di�er vitaminler gibi eksikli�ini g�steren hastal�klar yoktur.Sinir sistemi, �reme, dola��m sistemi ve adaleler �zerine olan etkileri bilinmesine kar��n di�er besin maddeleri bu eksikli�i �rtebilir. Besinlerde miktar� fazla olup insan v�cudu ihtiyac�n� kolayl�kla kar��lad�� i�in, ancak hayvanlarda deneysel olarak eksikli�i olu�turulmu� ve baz� sonu�lara var�lm��t�r.

Hayvanlarda k�s�rl�k, fetusun geli�ememesi, kanama, beyin yumu�amas�, kas hastal�klar�, karaci�er harabiyeti gibi eksiklik arazlar� g�sterilmi�tir.
�nsanlarda ise kandaki seviyesi �l��lerek baz� hastalarda d��k oldu�u g�r�lm��t�r. Akne, anemi, enfeksiyon, baz� kanser t�rleri, di� eti hastal�lar�, safra kesesi ta��, sinir-adale hastal�klar�, Alzheimer tipi demans sorunlar� olan ki�iler buna �rnektir.
Premat�re bebeklerde eksikli�ine ba�l� olarak anemi olabilir. E Vitamini anneden �ocu�a kan yoluyla ge�mez ama s�t�yle ge�er. Do�umdan sonra anne s�t� alamayanlarda eksikli�i �zellikle inek s�t�yle beslendiklerinde g�r�lebilir. Kan h�creleri dayan�ks�z olup kolayl�kla par�alanmaktad�rlar. Par�alanan bu h�crelerden ortaya ��kan y�k�m �r�nlerinin etkisiyle adalelerde normal d�� ya�lanma ve karaci�er ile dalak sorunlar� olu�ur.
�nsanlarda deneysel olarak eksikli�ini yaratabilmek i�in kas�tl� olarak bir y�ldan uzun s�reli �zel diyet uygulanmas� gereklidir.

E Vitaminin Fazlal��

Fazlal��n�n zararl� bir etkisi bu g�ne kadar g�sterilmemi�tir. ��nk� di�er ya�da eriyen vitaminler kadar depolanamazlar. Gere�inden fazla al�nanlarda birka� g�n i�ersinde d��k� ve idrarla v�cuttan uzakla�t�r�l�r.

�ok y�ksek dozlar� bulant� ve ishal yapabilir.
Hayvan deneylerinde y�ksek dozlar�n b�y�meyi durdurdu�u, adaleleri zay�flatt��, alyuvar say�s�n� azaltt�� ve kemikle�meyi yava�latt�� g�r�lm��t�r.
D�zenli E Vitamini kullananlarda doz g�nde 1200 IU yi ge�ti�inde immun sistemin bask�land�� g�zlenmi�tir. Halbuki d��k dozlar immun sistemi g��lendirici etki sa�lamaktad�r.
G�nde 400 - 600 IU ya�s�z ve suda eriyen s�ksinat formu dola��m� dolay�s�yla dokular�n kanlanmas�n� artt�r�c� etki g�stermesine kar��n di�er ya�l� formu tansiyon hastalar�nda tansiyonu y�kseltici etki yapmaktad�r.

E Vitaminin Tedavide kullan�m�

G�n�m�zde olduk�a pop�lerdir. �zellikle ya�la beraber kullan�m� da artmaktad�r. Olumlu etkileri zaman i�ersinde kesinlik kazand�k�a belki kullan�m� daha da artacakt�r. Bir �ok kronik hastal��n ve ya�lanma olgusunun alt�nda yatan nedenlere kar�� olumlu etkileri oldu�u bilinmektedir.

�ocuklarda en yayg�n kullan�m� d��k do�um tart�l� bebeklerin alyuvarlar�n�n erimeleri nedeniyle olu�acak kans�zl��n �nleme tedavisidir.
Ayr�ca solunum s�k�nt�s�, g�zlerde olu�abilecek retina hasarlar�n� engellemek amac�yla verilebilir.
Kistik fibroz denilen bir �ocuk hastal��nda kas zay�fl��n� �nlemek i�in kullan�l�r.
Baz� kullan�m nedenleri tart��mal�d�r. Etkili olup olmad�� y�n�nde farkl� fikirler vard�r. Bunlar; ya�lanmay� geciktirmek, �eker hastal��n�n zararl� etkilerinden korunmak, sporcular�n performans�n� artt�rmak, k�s�rl�k, d��kleri �nlemek, katarakt olu�umunu ve prostat b�y�mesini engellemek, deri, kas ve eklem hastal�klar�n�n tedavileri gibi konulard�r. Beslenmede doymam�� ya� asitlerinden zengin g�da alanlar�n yan�nda E vitamini almas� faydal�d�r. Bu konuda mant�kl� g�z�ken baz� kullan�m alanlar� vard�r.
Ya�lanma denilen olay�n temelinde h�crelerin serbest radikallerin etkisi ile dejenere olmalar� ve de�i�meleri yatmaktad�r. E Vitamini de serbest radikallerin bu zararl� etkilerini �nlemektedir.
E Vitamini p�ht�la�may� azaltmakta ve doku oksijenlenmesini artt�rmaktad�r. Bu �zelli�i ile kalp - damar sorunlar�na olumlu etki yapabilir.
P�ht�la�may� azaltma ve trombositlerin yap��mas�n� engelleme �zelli�i damar sertli�i (=atheroscleroz) sorunu i�in etkili olabilir.
A Vitamini ile beraber g�nde 200 - 300 IU dozlar�nda kolesterol ve ya� miktarlar�n� azaltmakta, tek ba��na HDL - Kolesterolu (iyi olan) artt�rmaktad�r.
Kad�nlarda adetlerin yaratt�� ikayetleri gidermede, ba� a�r�s�, s�cak basmas�, kurulu�a ba�l� vaginal ka��nt� gibi menopoz yak�nmalar�nda, do�um kontrol haplar�n�n yan etkilerini engellemede, meme kistlerinde yararl� oldu�u yolunda yay�nlar vard�r.
Solunum sistemindeki h�crelerin zarlar�n� ve akci�er dokusunu antioksidan �zelli�i ile ozon ve nitrojen dioksit gibi hava kirlili�ini yaratan maddeler ile sigaran�n i�ersindeki zararl� maddelerin tahribat�ndan koruyabilir.
Kanser tedavisinde kullan�lan adriamycin ilac�n�n kalbe zararl� etkilerini engelleyebilir.
Zona hastal��nda hem immun sistemi g��lendirmek hem de a�r�lar� azaltmak amac�yla kullan�labilir.
Lupus Eritematosis dahil olmak �zere baz� cilt hastal�klar�nda A Vitamini ile birlikte kullan�lm��t�r.

E Vitamini Gereksinimi

E vitamini besinlerde yayg�n olarak bulundu�undan ve �zellikle g�nl�k besinin �nemli bir miktar�n� olu�turan hububat t�rleri (bu�day ve ondan haz�rlanan besin maddeleri gibi) bu vitamini i�erdiklerinden, eri�kinlerde dengesiz bir diyet bile g�nl�k gereksinimi kar��layabilir. E vitamini yer f�st��, badem ya��, pamuk ya�� ve keten tohumunda bol miktarda, zeytinya��nda ise eser miktarda bulunur.
D��k E vitamini diyeti beyin ve perifaral dokularda alfa tokoferol seviyelerinin daha da d��mesi ile sonu�lan�rken E vitamininden zengin diyetle �nemli �l��de y�kselme g�r�lm��t�r. Bulgular sebze ve meyvelerle beslenmelerin iyi bilinen antioksidanlara ilave olarak beyin fonksiyonlar� i�in �nemli oldu�unu do�rulamaktad�r. G�nl�k gerekli miktar� v�cut ebatlar�na ve beslenmede bulunan uzun zincirli ya�lar�n oran�na g�re de�i�mektedir. Yenilen rafine ya�lar, ya�da k�zart�lm�� yiyecekler ihtiyac� artt�rmaktad�r.
Alfatakoferol i�in 1 mg. 1.49 IU (enternasyonel �nite) kabul edilir.

E Vitamininin Do�al Kaynaklar�

Do�ada ve besinlerde bol olarak bulunur. Fakat daha �nce yaz�ld�� ekilde �o�u besin maddeleri i�lenir ve haz�rlan�rken tahrip olur.
Yiyecek 100 gr.da IU

Tereya��: 2-3
Margarin: 15
S�v� ya�lar: 75
Tavuk: 2-3
Yumurta: 15
K�rm�z� et: 2-3
Fasulye: 15
Tah�l: 70-80
Sebze-Meyve: 150

Vitamin E ve �nsan Sa�l��

Vitamin E al�m� i�in geleneksel tavsiyeler vitaminin v�cut fonksiyonlar�na katk�s� ve kronik hastal�klar� �nlemedeki muhtemel rolleri g�z �n�ne al�nmadan belirlenmi�tir. Klinik ve biokimyasal verilerce normal fertlerde vitamin E'nin eksikli�ini belirleyen deliller g�r�lmemekte eksiklik yaln�z ya� absorblamayan uzun s�reli hastalarda g�r�lebilmektedir. Vitamin E aktivitesinin normal dietlerde kafi oldu�u san�lmaktad�r. M�saadeler U.S. geleneksel g�dalar�na g�re belirlenmi�tir. Yeti�kin erkekler i�in 10 mg α-tokoferole e�de�er, yeti�kin kad�nlar i�in ise 8 mg kafi de�erlerdir. Ara�t�rmalara g�re bug�n insanlar �nerilen bu miktarlardan fazlas�n� almaktad�r ki bu fazlal�klar�n insan sa�l��na bir�ok y�nden olumlu etkileri vard�r.

E vitamininin sa�l��a yararlar�:

H�crelerin oksidatif tahripten korunmas�
LDL'nin oksidasyondan korunmas�
Ba��kl�k sisteminin g��lendirilmesi
G�z merce�i, sinir dokusu, kan damarlar�, k�k�rdak vb. �zel dokular�n oksidatif tahribinin azalt�lmas�
HMG-CoA red�ktaz enziminin inhibisyonu yoluyla kolesterol sentezinin azalt�lmas�

Vitamin E gereklili�i

E vitamininin birinci fizyolojik rol� biyolojik antioksidan olmas�d�r. E vitamininin antioksidan fonksiyonu diyetteki �oklu doymam�� ya� asitlerinin (PUFA) oksidasyonunun �nlenmesidir. Gerekli olan vitamin E'nin miktar� ya� asidinin �ifte ba� say�s� ile artan PUFA'n�n otoksidasyon ihtimaline ba�l�d�r. �nsan ve hayvanlar �zerinde yap�lan �ok say�daki �al��ma raporuna g�re al�nan PUFA'n�n gram ba��na gerekli E vitamini miktar� PUFA'n�n oksidatif zararlar�ndan korunmak i�in 0,4-0,8 mg'd�r. Uzun zincirli PUFA'ca zengin diyetlerde vitamin E gereklili�i �ok daha y�ksek olmal�d�r.

E vitamini eksikli�i

1920'lerin ba�lar�nda yap�lan bir g�zlem, sonradan E vitamini diye adland�r�lan bir beslenme fakt�r�n�n, farelerde fetus emilimini �nlemek i�in gerekli oldu�unu ortaya koydu. Sonradan onun erkek hayvanlarda normal �retkenlik i�in gerekli oldu�u ortaya ��kar�ld�. Son olarak E vitamini eksikli�i bir�ok patolojik durumla ili�kilendirildi. E vitamini eksikli�i her hayvanda ba�ka etki g�stermektedir. Tav�an ve maymunlar�n erkeklerinde k�s�rl�k, hindilerde kanama, maymunlarda hemolitik anemiye vs. sebep olmaktad�r.

�nsanda E vitamini eksikli�i

Do�ada ve besinlerde olduk�a bol olan E vitamini eksikli�i insanlarda �ok az g�r�l�r. �ok az say�da rapor insanlarda E vitamini yetersizli�ini bildirmektedir. G�nde yaln�z 2-3 mg tokoferol 1-2 y�l s�re ile verilirse yeti�kin insanlarda E vitamini yetersizli�i semptomlar� (eritrositlerde peroksidatif hemoliz) g�zlenmektedir. Kal�tsal E vitamini yetersizli�i olan hastalarda y�r�mede zorluk, konu�amama, ilerleyen beden hareketleri bozuklu�u (ataxia) gibi �iddetli n�rolojik semptomlar rapor edilmi�tir. Ya�la yetersiz beslenmelerde n�romuskular bozukluklar 10-20 y�l sonra, �ocuklarda yetersiz beslenmelerde belirtiler �ok daha k�sa s�rede g�r�l�r. Erken do�an bebeklerde E vitamini eksikli�ine ba�l� olarak hemolitik anemi g�r�l�r. Sindirim esnas�nda ya� al�namad�� zaman E vitamini eksikli�i g�r�l�r ki, bu da kandaki eritrositlerin �mr�n�n k�salmas�na yol a�ar. E vitamini eksik olan kimselerin eritrositleri baz� oksidan maddelere kar�� dayan�ks�z�dr. Vitamin E yetersizli�inin imm�n sistemi �zerinde etkili oldu�u rapor edilmi�tir.

E vitamini fazlal��

E vitamini fazlal��nda, bir �ey g�r�lmez.

Vitamin E gereklili�i

E vitamininin birinci fizyolojik rol� biyolojik antioksidan olmas�d�r. E vitamininin antioksidan fonksiyonu diyetteki �oklu doymam�� ya� asitlerinin (PUFA) oksidasyonunun �nlenmesidir. Gerekli olan vitamin E'nin miktar� ya� asidinin �ifte ba� say�s� ile artan PUFA'n�n otoksidasyon ihtimaline ba�l�d�r. �nsan ve hayvanlar �zerinde yap�lan �ok say�daki �al��ma raporuna g�re al�nan PUFA'n�n gram ba��na gerekli E vitamini miktar� PUFA'n�n oksidatif zararlar�ndan korunmak i�in 0,4-0,8 mg'd�r. Uzun zincirli PUFA'ca zengin diyetlerde vitamin E gereklili�i �ok daha y�ksek olmal�d�r.

E vitamini kaynaklar�

E vitamini, antioksidan �zelli�i g�steren tek vitamindir. Vitamin molek�lleri i�inde en b�y�� olan E vitamini, tah�l, tah�l �r�nleri, s�t, s�t �r�nleri, k�rm�z� et, sebze ve ya�larda, tah�l embriyolar�, k�speler ve ye�il yaprakl� bitkilerde bulunur. En �nemli kaynak tohum ya�lar�d�r (nebati ya�lar). Ekmek ne kadar esmer ise o kadar �ok E vitamini ihtiva eder. Et ve meyvede �ok az vard�r. Normal yeme ile g�nde 5-10 mg E vitamini al�n�r. ABD'de tavsiye edilen miktar 15 mg/g�n oldu�u halde Kanada'da 9 mg/g�n'd�r. Baz� besinlerin 100 gram�nda bulunan α-tokoferol�n gram cinsinden miktar� ��yledir:

sebzelerde 90
s�v� ya�larda 50
tah�lda 45
yumurtada 10,7
margarinde 10,2
fasulyede 9
koyun ve s��r etinde 1,7
tereya��nda 1,6
tavukta 1,6

Yap�lan ara�t�rmalara g�re, ya�lanmaya neden olan "Radikal Asit" ismindeki bir asittir. Bu asit ise doymam�� hayvansal ya�larda, tereya��, zeytinya��, ara�it ya��ndaki ve baz� proteinlerdeki kimyasal maddelerle oksijenin birle�mesinden olu�ur ve h�creleri tahrip ederek ya�lanmay� ba�lat�r ve �abukla�t�r�r. Radikal asiti yok edip h�cre tahribini �nlemek ve h�crelerin �o�almas�n�, yenilenmesini, ger�ekle�tirmek i�in E vitamininden ila�lar yap�l�yor. Bu ilac�n yap�m�nda ise en �ok yumurtadan yararlan�l�yor. Yumurtadan ba�ka, E vitaminleri �u besinlerde bulunur: Muz, tereya��, s��r eti, havu�, kepek, s��r karaci�eri, �ilek, peynir, kuru fasulye, yer f�st��, soya ve zeytinya��, ton ve k�l�� bal�klar�n�n ya��, s�t, yumurta, portakal, taze bezelye, elma, patates, tavuk eti, pirin� ve domates.
G�ne� �� da kandaki E vitaminin miktar�n� artt�r�r. Dirilik, g�� ve kudret veren E vitamini z�rriyet ve gen�lik sa�lar ve kad�nlar�n d�l bereketini artt�r�r. Tatillerim deniz k�y�lar�nda, g�ne� banyosu yaparak ge�iren kad�nlar ummad�klar� anda hamile kal�rlar. E vitamini eksikli�i, �zellikle erkeklerde k�s�rl��a neden olur.
E vitamininin en bol oldu�u besinlerden biri de kepektir. Sofran�zda kepekli ekme�e a��rl�k verin ve yemeklerde birer tatl� ka�� kepek yutun. Ya�l�l�� geciktiren, din� kalmay� sa�layan Ha�lar�n yap�m�nda, yumurtan�n yan� s�ra kepekten de yararlan�l�yor.
Fareler �st�nde yap�lan �ncelemeler, E vitam�niyle beslenen farelerin �mr�n�n normal farelere g�re y�zde 25 ila y�zde 45 oran�nda uzad��n� g�stermi�tir.

E V�TAM�N�

E vitamini ilk kez bu�day�n embriyo b�l�m�nden elde edilmi�tir. Farelerde �reme ve d�l tutma bozukluklar�n� d�zelten ve bu�daydan ayr��t�r�lan maddelere yavru yapma anlam�nda �tokoferol� denmi�tir. Tokoferol E vitamininin kimyasal ad� olarak kullan�l�r.
E vitamini etkinli�i g�steren alfa, beta ve gama tokoferoller ve tokotrienoller denilen molek�ller vard�r. Bunlardan en etkin olan� alfa tokoferold�r. Beta tokoferol ise alfa tokoferol�n ancak yar�s� kadar etkinlik g�sterir. �tekilerin etkinli�i ise alfa tokoferol�n %1-50 si kadard�r. Tokoferoller oksitlenmeyi �nleyici �zelliktedirler. Bunun i�in ya�lar�, karotenleri ve bir �ok maddeyi oksitlenmeye kar�� korumada E vitamini kullan�l�r.
E vitamini lipitlerde ve lipit eritkenlerinde erir, suda erimez. Asit ve alkali ortama, �s�ya ve ��a dayan�kl�d�r. �ltraviyole ��nlar�na duyarl�d�r. Besinlerin i�lenmesi s�ras�nda E vitamini kayba u�rar. Bu�daydan un yap�m� s�ras�nda embriyo b�l�m� ayr�l�rsa E vitamini �nemli �l��de azal�r. Unun beyazlat�lmas� bitkisel ya�lar�n ar�t�lmas� s�ras�nda da E vitamininde �nemli kay�plar olur.
G�n�m�zde E vitamini �l�� birimi olarak hem miligram hem de uluslar aras� birim kullan�lmaktad�r. I.U. E vitamini 1 mg. Alfa tokoferole yak�nd�r. Alfa tokoferol�n serbest, ba�l�, sentetik ve do�al olu�una g�re 1 miligram�n�n I.U. de�eri 1.1-1.49 I.U aras�nda de�i�ir.

Vit E-�nemi

En b�y�k besinsel antioksidan,
H�cre ya�lanmas�n� geciktirir,
Kana oksijen sa�lar (oksijeni kalp ve di�er dokulara ta��mak suretiyle yorgunlu�u �nler,
Besinlerin h�crede yanmas�na yard�m eder,
Kapillar duvara dayan�kl�l�k kazand�r�r ve Eritrositleri zehirlerin y�k�c� etkisinden korur,
Kan p�ht�lar�n� ��zer ve p�ht� olu�umunu �nler,
Sterilite tedavisinde ve kas distrofisini, damar duvar�nda Ca birikimini ve kalp hastal�klar�n� �nlemede kullan�labilir

V�cutta Kullan�lmas�

$\"Al�nt�daki$

E vitamini, inceba��rsakta lenf yoluyla emilir. Emilmesi ve ta��nmas�na ya� ve safra yard�mc�d�r. Bunlar�n yetersizli�i ve mineral ya�lar E vitamininin emilimini bozar. Tokoferol t�rlerine g�re emilim oran� ve h�z� de�i�iklik g�sterir. Serbest tokoferol esterle�mi� durumda olan�ndan daha kolay emilir. Tokoferol asetat �eklinde olan vitaminin bir b�l�m� esterazlarla hidroliz olduktan sonra bir b�l�m� de ester �eklinde emilir.
E vitamini, karaci�er, kalp, dalak, pankreas, akci�er, ya� dokusu ve emzikli kad�nlar�n g��slerinde depolan�r. Hipofiz bezinde �ok yo�undur ve bunu b�brek�st� bezi ve testisler izler. Bu vitamin b�t�n h�crelerde bulunur. H�crenin sitoplazmas�nda bulunan mitokondria, kromozom ve lizozom b�l�mlerinde daha yo�undur. Serbest tokoferoller esterle�mi� olan�ndan dah h�zl� ve daha �ok olarak karaci�erde depolan�r.
Tokoferoller en �ok d��k�yla emzikli kad�nlarda s�tle d��ar� at�l�r. �ok miktarda al�nd��nda az da olsa idrarla at�ld�� bilinmektedir. Bu vitaminin metabolizmas� d��ar� at�lma �ekli ve yolu iyi bilinmemektedir.

V�cut �al��mas�ndaki G�revi ve Yetersizli�i

E vitamininin v�cut �al��mas�nda tam olarak bilinen g�revi, antiokside �zelli�i nedeniyle kolay oksitlenen bile�ikleri oksidasyona kar�� korumakt�r. Bu vitamin, A vitamininin oksitlenmesini �nleyerek, emilmesi ve depolanmas�n� kolayla�t�r�r; doymam�� ya� asitlerini oksitlenmeye kar�� korur. E vitamininin ayr�ca alyuvarlar� hidrojen peroksitle par�alanmaya kar�� korudu�u ve bu h�crelerin dayan�kl�l��n� art�rarak anemiyi �nleyici etki g�sterdi�i ileri s�r�lm��t�r.
Amerika Birle�ik Devletlerinde do�um a��rl�� d��k do�an ve haz�r mamayla beslenen bebeklerde, E vitamini yetersizli�ine ba�l� �dem ve anemi bulunmu�; bunun haz�r mamalarda E vitamini yetersizli�inden ileri geldi�i bildirilmi�tir. Oysa ba�ka bir �al��mada ayn� mamayla beslenen do�um a��rl�� d��k olarak do�mu� bebeklerde E vitamini yetersizli�i g�r�lmemi�tir. �nsanlar ve hayvanlar �zerinde yap�lan �e�itli ara�t�rmalarda E vitamini yetersizli�i olu�turulunca alyuvarlar�n hemolize kar�� dayan�ks�zla�t�� ancak kan tablosunda de�i�iklik olmad�� bulunmu�tur. Bununla birlikte alyuvarlar�n ya�ama s�resinde hafif azalma belirlenmi�tir.
E vitaminin v�cut �al��mas�ndaki esas g�revinin antioksidant �zelli�iyle ilgili olamad�� bu vitaminin enzim sistemlerinde etkinli�i oldu�u ileri s�r�lmektedir. Bu vitaminin h�crede enerji olu�um s�resinde g�revi olan enzimlerle ilgisi oldu�u g�r�� vard�r. Bu g�r�� E vitamini yetersizli�inde bir�ok enzim siteminde yetersizliklerin belirlenmi� olmas� kuvvetlendirilmektedir.
Vit E-Yetersizlik belirtileri

Eritrositler kolay par�alan�r hal al�r,
�reme yetene�i d��er,
Seks�el faaliyetlerde d�� olur,
Kaslarda anormal ya� birikir,
Kalp kas�nda ve di�er kaslarda dejeneratif de�i�iklikler g�r�l�r,
Deride kuruluk g�zlenir.

Hayvanlarda E vitamini yetersizli�inde g�r�len bozukluklar hayvan�n t�r�ne ve dokulara g�re de�i�ir. Bu vitamin yetersizli�i bir �ok hayvan t�r�nde kas yorgunlu�u ve kas zay�fl��na yol a�ar. Baz� hayvanlarda ileri derecede E vitamini yetersizli�inde karaci�er, kalp ve beyinde �e�itli bozukluklar olu�ur. E vitamini yetersizlik belirtilerinin �zellikle karaci�er bozukluklar�n�n selenyumla iyile�tirildi�i g�sterilmi�tir.
E vitamini yetersizli�i; baz� hayvanlar�n �reme organlar�nda bozukluklara ve k�s�rl��a yol a�ar. E vitamini yetersizli�i olu�turulan farelerde cinsel bezlerde ve hormonlar�nda bozukluklar �remede bozukluklar, �remede yetersizlikler bulunmu�tur. E vitamini yetersizli�inde erkek farelerin testisinde sperma yapan h�crelerde bozulma nedeniyle k�s�rl�k olur. Di�i fareler ise gebe kalabilir ancak gebeli�in sonlar�na do�ru yavru �l�r ve do�um olamaz. Bu vitaminin insanlar�n �reme sistemiyle ili�kisi kurulmaya �al��lm��sa da bilimsel bir kan�t bulunamam��t�r. �nsanlarda k�s�rl��a ve d��klere kar�� E vitamininin etkili olmad�� anla��lm��t�r.

�htiya� ve Kaynaklar�

G�nl�k diyetteki E vitamini miktar� al�nan hayvansal ve bitkisel ya��n t�r�ne ve miktar�na g�re de�i�ir. 1800-3000 kalori sa�layan dengeli bir diyette 10-20 I.U vitamini bulunur. Ya� miktar� y�ksek diyette ise E vitamini 25 I.U ve daha fazla olabilir. Diyette ve dokulardaki �ok dereceli ya� asitleri artt�k�a, E vitamini ihtiyac� artar.
Diyetteki �ok dereceli doymam�� ya� asitleriyle E vitamini ili�kisi a��k de�ildir. ��nk�, bu ya� asitlerince zengin diyetle, al�nan E vitamini de artar. Ayr�ca E vitamini yetersizli�i olan hayvanlara E vitamini terine lipitlerin ba�ka antioksidantlar� verilince E vitamini yetersizli�inin �nlendi�i veya belirtilerin azald�� bildirilmi�tir. �nsanlar �zerinde yap�lan bir ara�t�rmada ise, diyette �ok dereceli doymam�� ya� asitleri normalin iki kat�na ��kar�lm��, E vitamini ayn� miktarda tutulmu�, bunun sonucunda kandaki E vitamini d�zeyinin d��t�� belirlenmi�tir. E vitaminiyle doymam�� ya� asitlerinin ili�kisi �ok a��k de�ilse de bu vitamine g�nl�k ihtiyac�n belirlenmesinde diyetteki ve dokulardaki ya� asitlerinin �e�itleri esas al�nmaktad�r.
Amerika Birle�ik Devletlerinde g�nl�k al�nmas� �nerilen E vitamini miktar� yeti�kin gebe ve emzikli ki�iler i�in 10-15 mg. Aras�ndad�r. Bu miktarlar diyetteki E vitamininin %80 inin alfa tokoferoden kalan�nda �teki tokoferollerden geldi�i varsay�larak hesaplanm��t�r.
Bu vitamin besinlerde �zellikle bitkisel kaynaklarda yayg�n oldu�undan normal durumlarda E vitamini yetersizli�ine rastlanmaz.
E vitamini etkinli�i olan tokoferoller ve tokotrienoller �zellikle bitkisel besinlerde yayg�nd�r. Bu maddeler hayvansal dokulara da de�i�ik miktarda bulunur. Besinlerdeki E vitamini miktar� kimyasal analizle belirlenir ve genellikle alfa tokoferol esas al�n�r.
�zellikle ya�l� tohumlar ve bunlardan elde edilen ya�lar E vitamininden �ok zengindir. Soya, ay�i�e�i, pamuk �i�idi, m�s�r�z�, f�st�k ve bu�day embriyonu ya�lar� da �ok iyi kaynakt�r. Zeytin ya��nda ise azd�r. Ye�il yaprakl� sebzeler, tah�l, kuru baklagiller de E vitamininin iyi kayna�� say�l�r. Tanenin embriyon k�sm� kalmad��ndan beyaz un ve ekme�inde azd�r. �nsan s�t�nde, inek s�t�ndekinden daha �ok E vitamini verilmesi, haz�r mamalarda E vitamini miktar�n�n da anne s�t� d�zeyine ��kar�lmas� �nerilmektedir.

Bitkisel kaynaklar (zengin)
Bu�day tohumu
Bitki ve tohum ya�lar�
Hayvansal kaynaklar (zay�f)
Kesim �ncesi y�ksek seviyede bir VitE kayna�� ile beslenen S��r
Raf �mr�n� art�r�r

E V�TAM�N�

1922�de yap�lan deneylerde, farelerin diyetlerinden E vitamini ��kar�ld��nda �reyemedikleri g�r�lm��t�r. Farelerin diyetine bu�day tohumu eklendi�inde, tekrar �reme yetene�ini kazand�klar� g�r�lm��t�r. Daha sonra E vitamini izole edildi ve k�s�rl�k �nleyici vitamin olarak adland�r�ld�. E vitaminin en aktif formuna a-tokoferol denir. Tokoferol kelimesi Yunancadaki �r�n, evlat anlam�na gelen �tokos� kelimesinden gelmektedir.�fero� kelimesinin anlam� da do�urmak demektir. Tokoferol kelimesinin tam kar��l�� ocuk do�urmak olmaktad�r.

BES�N KAYNAKLARI

E vitamini (a-tokoferol) i�in g�nl�k �nerilen miktar 10 mg (yakla��k 15 I.U) olmas�na ra�men E vitamini ihtiyac� diyetle al�nan �oklu doymam�� ya� asidi miktar�na ba�l� olarak de�i�ir. �oklu doymam�� ya� asidi t�ketimi artt�k�a, verdi�i hasar da artar. E vitamini bu hasar� �nledi�inden doymam�� ya� asidi t�ketimi artt�k�a E vitamini ihtiyac� da artar. �yi ki do�ada doymam�� ya� asidinin fazla bulundu�u yerlerde E vitamini de y�ksek miktarlarda bulunur. En iyi E vitamini kaynaklar� doymam�� ya� asidi i�eren bitkisel ya�lar (zeytin, ay �i�e�i), tohumlar, kabuklu �erezler ve tam tah�llar. Yiyeceklerin, �zellikle unun pi�irilmesi ve i�lem g�rmesi i�indeki E vitaminini azaltmaktad�r. Ku�konmaz, avokado, �ilek, kiraz, b��rtlen, ye�il yaprakl� sebzeler ve domates iyi birer E vitamini kayna��d�r.

EKS�KL�K BEL�RT�LER� ve SEMPTOMLAR

E vitamini temelde antioksidan olarak, h�cre zar�na gelecek hasarlara kar�� koruma g�revi almaktad�r. E vitamini olmadan h�creler �zellikle sinir h�creleri, hasara a��k hale gelecektir. Ciddi miktarda E vitamini eksikli�i nadir g�r�l�r ancak �u d�rt ko�ulda E vitamini eksikli�i s�k g�r�l�r:

��lyak hastal��, kistik fibrozis ve post gastrektomi sendromu gibi ya� emiliminin bozuldu�u durumlar.
Pre-mat�re yeni do�anlar
Orak h�creli anemi, talesemi gibi kal�tsal eritrosit bozukluklar�
Hemodiyalize giren hastalar.

Eri�kinlerde E vitamini eksikli�inde, sinir h�cre hasar�, kas g��s�zl��, denge bozuklu�u, istemsiz g�z hareketleri, kans�zl��a yol a�an eritrosit bozukluklar� g�r�l�r. Premat�re yeni do�anlarda E vitamini eksikli�i hemolitik anemi ve retrolental fibroplazi olarak bilinen g�z bozukluklar�na yol a�ar.

G�NL�K �NER�LEN M�KTAR

FAYDALI ETK�LER�

E vitamini v�cudun ya� faz�ndaki ba�l�ca antioksidan�d�r. H�cre membran�ndaki ve ta��y�c� proteinlerdeki lipitlere g�m�l� halde bulunur. Burada membranlar� stabilize eder ve serbest radikallerden korur. Membranlar� kur�un, civa gibi a��r metallerden, benzen, karbon tetraklor�r ve temizleyici ��z�c�lerden, ila�, radyasyondan korur. E vitaminin antioksidan etkisi sayesinde ciddi sa�l�k sorunlar�nda koruyucu etkisi vard�r.
E vitaminin imm�n sistemde �nemli bir g�revi vard�r. Tim�s bezini ve eritrositleri hasardan korur. Buna ek olarak, imm�n sistemi; AIDS, kronik viral hepatit gibi kronik viral hastal�klardan ve oksidatif stresten korur.

KULLANILAB�L�R FORMLARI

E vitaminin do�al ve sentetik bir�ok formu kullan�labilir. E vitaminin do�al formu �n�ne d- yaz�larak (�rne�in d- a-tokoferol), sentetik formun �n�ne dl-(�rne�in dl- a-tokoferol) ifade edilir. d- ve l- ifadeleri E vitamininin birbirinin ayna g�r�nt�s� formlar�d�r. Benzetme yaparsak, sa� eliniz (d) ve sol eliniz (l), birbirinin ayna g�r�nt�s�d�r. �nsan v�cudunda sadece d- formu bulunmaktad�r. l- formunun da antioksidan etkisi olmas�na ra�men, d- formun h�cre zar� i�ine girmesini �nlemektedir. Bu y�zden do�al E vitamini (d- formu), sentetik formundan (dl-formu) daha faydal�d�r.
E vitamini aktivitesi g�steren �e�itli do�al tokoferoller vard�r. En fazla antioksidan etkiye sahip olan, d- a-tokoferol�dur. Soya gibi do�al E vitamini kaynaklar�, yaln�zca % 10 oran�nda a-tokoferol i�erir. Bunlar�n geri kalan E vitamini i�eri�i, daha az aktif olan tokoferollerdir. Bununla birlikte, bu di�er tokoferollerin faydalar� yeni yeni bulunmaktad�r. Mesela,a-tokotrienol�n E vitamini aktivitesi, a-tokoferol�den azd�r, ama daha fazla kanser �nleyici etkisi mevcuttur. Yap�lan bir ara�t�rmada koroner arter hastal�� olan erkeklerde d-y tokoferol seviyesi d��k saptanm��t�r. Bu y�zden, kalp hastal�klar�n� �nlemede d-y�n�n, d- a- tokoferol kadar �nemli oldu�u d��n�lmektedir.

Tokoferollerin E Vitamini Aktivitesi

Do�al E vitamini kaynaklar�, birka� �e�it tokoferol i�erir. Bunlardan biri de en b�y�k yarar� sa�layan tokotrienollerdir. Besinlerdeki en iyi E vitamini formu, d- a-tokoferol�un asetat ya da suksinata ba�lanmas� ile sa�lan�r. Bu iki zay�f asid, h�cre metabolizmas�nda kullan�l�r. Bu E vitamini formlar� daha stabil olduklar� i�in serbest a-tokoferol�dan daha avantajl�d�r. V�cut bu formlar� �nce sindirerek, molek�lden asetetat ve suksinata ay�r�r ve bunlar� yeniden a-tokoferol yap�m�nda kullan�r.

E vitamininin piyasada suda ��z�nen bir formu da bulunmaktad�r. E vitamininin bu formu, ya�da ��z�nen formuna g�re on kat daha pahall�d�r. Ancak kistik fibrozislilerde yap�lan bir �al��mada suda ��z�nene formun �st�nl�� g�sterilememi�tir. Kistik fibrozis genetik bir hastal�k olup,pankreas yetmezli�i ve ya� emilim bozuklu�una yol a�ar. Genellikle, ba�ta E vitamini olmak �zere ya�da eriyen vitamin eksikli�ine yol a�ar. Bu hastalar�n, E vitamini deste�ine ihtiyac� vard�r. Pek �ok doktor daha pahall� olan suda eriyen formu tercih etse de, ya�da eriyen E vitamini ile de �ok iyi sonu� almak m�mk�nd�r.
Yap�lan �ift k�r randomize bir �al��mada ya�da eriyen formda, suda eriyen form kadar etkili sonu�lar al�nm��t�r. Kistik fibrozis hastal�� uzun s�rd��nden ya�da ��z�nen E vitamini tercihi ile ciddi miktarda tasarruf edilmektedir.

TEMEL KULLANIM ALANLARI

E vitaminin ana kullan�m amac� antioksidan etkisi ile kanser, kalp hastal�klar� ve inmeyi �nlemektir. Bunun d��nda, kardiyovask�ler hastal�klar, diyabet, fibrokistik akci�er hastal�klar�, menopozal semptomlar ve tardiv diskenezi gibi di�er sa�l�k sorunlar�nda da faydal�d�r. Parkinson tedavisinde, gebelikteki erken membran r�pt�r�n� �nlemede ve artrit tedavisinde faydal� oldu�u da d��n�lmektedir. E vitamini verildi�i yayg�n olarak kullan�ld��durumlar �unlard�r:
Al�nt�daki Ek 49868

ANT�OKS�DAN OLARAK KALP HASTALIKLARI ve �NMEDEN KORUNMA

E vitamini kalp hastal�klar� ve inmeden korunmada, anlaml� olarak faydal� olmaktad�r. E vitaminini LDL peroksidasyonunda azalma, trombosit agregasyonunda azalma, HDL seviyesinde art��, fibrinolitik aktivitede art�� ile aterosklerozdan koruyucu etki g�stermektedir. �ns�lin ba��ml� olmayan diyabetiklerde, ins�lin duyarl�l��nda d�zelme ve plazma lipit seviyesinde azalma sa�lamaktad�r.
Geni� pop�lasyonlarda yap�lan �al��malar, E vitamini seviyesinin M� ve inme geli�imini kolesterol seviyesinden daha iyi g�sterdi�ini kan�tlam��t�r. Bir �al��ma, d��k E vitamini seviyesinin, kalp hastal��n� g�stermede, �o�u insanda kalp hastal��n� g�steren fakt�rlerden daha etkili oldu�unu g�stermi�tir. Y�ksek kolesterol seviyesi %29, y�ksek kan bas�nc� %25, ancak d��k E vitamini seviyesi % 70 oran�nda MI g�stergesidir. Frans�zlar�n Amerikal�lara g�re daha fazla kolesterol ve ya� t�ketmelerine ra�men, neden daha d��k kalp hastal�� ve inme oran�na sahip olduklar�m, y�ksek E vitamini seviyeleri a��klamaktad�r.
E vitamini kolesterol ve kolesterol ta��y�c� proteinlerin oksidasyonunu �nler ve ilerde ateroskleroz geli�imine yol a�an damar duvar�nda hasar olu�mas�na engel olur. Ya�lar ve kolesterol serbest radikal hasar�ndan sorumludur. Hasar olu�tu�unda ya�lar ve kolesterol, lipit peroksidaz ve okside kolesterol denilen toksik bile�ikler meydana getirirler. E vitamini ve di�er anti-oksidanlar bunun gibi hasara neden olan bile�iklerin olu�umunu �nlerler.
T�m anti-oksidanlar i�inde LDL oksidasyonuna kar�� en b�y�k koruyuculu�u E vitamini g�sterir ��nk� E vitamini LDL molek�l�ne kolayca birle�me yetene�ine sahiptir.

Dahas�, doza ba�l� etki g�sterir. Y�ksek E vitamini dozlar� LDL kolesterol�n oksidatif hasar�na kar�� daha fazla koruma sa�lar. Her ne kadar 25 mg gibi d��k dozlar da bir miktar koruma sa�lasa da, klinik olarak anlaml� etki i�in 400 �.U. �den fazla doz �nerilmektedir. �zellikle sigara i�en ve y�ksek oksidatif strese maruz kalan ki�ilerde 200 I.U.�e kadar y�ksek dozlar, 400-800 I.U kadar etkili koruma sa�lamaz.
Baz� �al��malar d��k doz E vitamini deste�inin M� ve inmeden �lme riskini azaltt��n� g�sterir. Bir �al��mada 87.245 hem�ireye bak�lm�� ve E vitamini almayanlara g�re, 2 y�l boyuca g�nl�k 100 �.U. E vitamini alan hem�irelerin % 41 daha az kalp hastal��na yakaland�� g�r�lm��t�r. Ba�ka bir �al��mada, 39.910 erkek sa�l�k �al��an�na bak�lm�� ve 30 I.U�dan fazla g�nl�k E vitamini alanlarda, % 37 daha az kalp hastal��na yakalanma riski saptanm��t�r.
Yeni yap�lm�� bir �al��mada; ya�lar� 40-59 aras� olan �nceden by-pass olmu�, 156 erkek hasta takip edilmi�tir. �ki y�l sonra anjiyo ile koroner damar �aplar� kontrol edilmi�tir. Bir gruba kolesterol d��r�c� diyet verilmi�. Di�er gruba kolesterol d��r�c� tedavi (kolestipol+niasin) veya antioksidan vitaminler i�eren plasebo verilmi�. Sonu�ta 100 I.U�dan fazla E vitamini alan grupta 100 I.U�dan az E vitamini alan gruba g�re, koroner damarlardaki t�kan�kl�kta ilerleme daha az oranda bulunmu�tur. Plasebo grubunda E vitaminin faydas� g�sterilememi�tir. Buna g�re kolesterol d��r�c� tedavi alanlarda, E vitamini deste�i koroner arter hastal��n�n ilerlemesini yava�latabilmektedir.
E vitamini kardiyovask�ler sistem i�in faydal�d�r. E vitamininin koruyucu etkileri ile yap�lan �al��malarda, 400 I.U den fazla dozlarda hayret verici sonu�lara ula��lm��t�r.
E vitamini, kardiyovask�ler hastal�klar� �nlemenin yan�nda kardiyovask�ler hastal�klar�n tedavisinde, inmenin tedavisinde, intermittan kladikasyo gibi periferal hastal�klar�n tedavisinde de g�rev al�r. Londra�daki Shute Enstit�s� 1940�dan beri E vitaminini bir�ok sa�l�k sorununda kullan�yor. Bu zaman zarf�nda, 60.000�den fazla hastay� E vitamini ve di�er do�al tedavilerle ba�ar�yla tedavi etmi�tir.

KANSERE KAR�I ANT�-OKS�DAN KORUMA

A vitamini ve beta-karoten gibi anti oksidanlara benzer �ekilde E vitamini de y�ksek dozda al�m�nda kansere kar�� koruyuculuk sa�lamaktad�r. Ondan fazla �al��mada g�sterilmi�tir ki, d��k E vitamini seviyesi, gastrointestinal sistem ve akci�er gibi belli kanser tiplerinin geli�me riskini artt�r�r. �al��man�n birinde, kan�nda d��k doz E vitamini olanlarda y�ksek dozda olanlara g�re %50 daha fazla kanser geli�me riski saptanm��t�r. Her ne kadar t�m �al��malar E vitaminin t�m kanserlere kar�� koruyucu oldu�unu g�stermese de, E vitamini deste�i vermek g�venilir ve faydal� etkilerinden dolay� verilmeye de�er g�z�kmektedir.

D�YABET

Diyabette, E vitamini gereksiniminde art�� g�z�kmektedir. ��nk� diyabette oksidatif stress �nemli bir fakt�rd�r. E vitamini ins�l�n aktivitesini artt�r�r. Ayr�ca kardiyovask�ler hastal�k gibi, diyabetin kronik komplikasyonlar�n� �nlemede faydas� vard�r.
�e�itli �al��malar E vitamini deste�i vermenin faydal� oldu�unu g�stermi�tir. E vitamininin glukoz metabolizmas�ndaki rol� ve ins�lin aktivitesine etkisini ara�t�ran bir �al��mada 10 sa�l�kl�, 15 de ins�line ba�l� olmayan diyabet hastas� al�nm��. Bunlara ba�lang��ta ve 4 ay boyunca, g�nde 1350 I.U E vitaminini ald�ktan sonra oral glukoz tolerans testi yap�lm��. Sa�l�kl� olan grupta E vitamini glukoz tolerans�n� ve ins�lin duyarl�l��n� d�zeltmi�tir. Diyabetiklerde bu d�zelme daha belirgin saptanm��. �al��ma sonucunda E vitaminin oksidatif stresi azaltarak membran�n fiziksel yap�s�n� d�zeltti�i ve buna ba�l� olan glukoz transportunu iyile�tirdi�i �ne s�r�lm��t�r.
Naples �niversitesinde yap�lan di�er bir �ift-k�r �al��mada, stabil efor anginas� ve ins�lin direnci olan obez ya�l�lar (ortalama ya�:74) se�ilmi�tir. G�nl�k 1350 I.U E vitamini deste�i verilmi�tir. E vitamini plazma a�l�k ins�lin konsantrasyonunu 88�den 68 pmol/L ye indirmi�tir. 2. saat tokluk ins�lin konsantrasyonunu da 348�den 263 pmol/L�ye d��rm��t�r. Plazma trigliserit konsantrasyonu 1.34�den 1.07 mmol/L�e ve LDL/HDL oran� 7.6�dan 5.5�e gerilemi�tir. Bu sonu�lar kardiyovask�ler hastal�� olanlarda y�ksek doz E vitamini deste�inin fayadal� oldu�unu g�stermi�tir. Diyabetiklerde muhtemel yararl� etkileri olmas� ve �nerilen dozlarda toksik etkisi olmad�� i�in, E vitamini deste�i ak�ll�ca bir i�tir.

F�BROK�ST�K AKC��ER HASTALI�I

Fibrokistik akci�er hastal��, memede �iddetli a�r� yapabilen bening, kistik �i�liklerdir. Genelde adet d�nemlerinde meydana gelir. 20-40 aras� bayanlardaki en s�k meme hastal��d�r. Genelde premenapozal sendromun bir par�as�d�r ve meme kanseri i�in risk fakt�r� oldu�u d��n�lmektedir.
Yap�lan �e�itli �al��malarda E vitamininin premenapozal sendromdaki bir�ok sorunu �zellikle de fibrokistik akci�er hastal��n� hafifletti�i g�sterilmi�. Vitaminlerin bunu nas�l yapt�� hen�z bulunamam��t�r. Ancak g�nl�k 600 I.U E vitamini alman�n premenapozal sendrom ve fibrokistik akci�er hastal��nda hormon seviyelerini d�zeltti�i g�sterilmi�.

MENOPOZ SEMPTOMLARI

1940�l� y�llarda yap�lan �al��malar E vitamininin, s�cak basmas�n� ve menapoza ba�l� vajinal komplikasyonlar� azaltt�� g�sterilmi�tir. Konuyla ilgili yeni �al��ma olmasa da bir�ok diyet uzman� menopozdaki hastalara g�nl�k 800 I.U E vitamini almalar�n� tavsiye etmektedirler. S�cak basmas� ge�ince doz 400 I.U ye azalt�l�yor

TARDIV DISKINEZI

Tardiv diskinezi daha �ok �izofren ila�lar�na ba�l� geli�en, y�z ve a��zda istemsiz hareketlerle karakterize bir sendromdur. Bu ila�lar, y�z kaslar�n� kontrol eden sinir h�crelerinde serbest radikal hasar�na yol a�abilir. E vitamini h�creleri serbest radikal hasar�ndan korur ve �e�itli �al��malar E vitamininin tardiv diskinezi tedavisinde �ok etkili oldu�unu g�stermi�tir.
Yeni yap�lm�� bir �al��mada g�nl�k 1600 I.U E vitamini al�m� ile tardiv diskinezi semptomlar�n�n d�zeldi�i g�sterilmi�tir. �izofrenide yap�lan bir �ok �al��ma be� y�ldan uzun s�redir antipsikotik ila� kullananlarda E vitamininin daha �ok etkili oldu�u g�stermi�tir. Be� y�ldan fazla ila� kullananlardaki d�zelme oran� be� y�ldan az kullananlardaki d�zelme oran�n�n yar�s�d�r.

KULLANIM DOZLARI

Genel ve tedavi i�in �nerilen g�nl�k E vitamini dozu 400-800 I.U �dir. �oklu vitamin deste�i ve fazladan C vitamini alanlarda g�nl�k 400 I.U yeterli olmaktad�r. C vitamini, E vitamininin antioksidan etkilerini artt�rmaktad�r.

KULLANIM G�VENL��

E vitamini ya�da eriyen bir vitamin olmas�na ra�men olduk�a iyi bir g�venilirli�i vard�r. Yeni yap�lan bir �al��mada g�nl�k 3200I.U �e kadar E vitamini verilenlerde, 2 y�l takip s�ras�nda belirgin yan etki g�sterilememi�. Detayl� g�venlik analizlerinde ba�ar�l� bulunmu�tur. Mesela bir �al��mada 60 ya� �st� 32 ki�iye bir ay boyunca g�nl�k 800 I.U verilmi�. Bunlar�n genel sa�l�k ve beslenme durumuna, karaci�er ve b�brek fonksiyonlar�na, metabolizmas�na, eritrosit say�s�na, kanda g�da ve antioksidan seviyesine, tiroid hormonlar� ve �riner sistem fonksiyonlar�na bak�lm��. Tek anlaml� fark serum E vitamini seviyesinde art�� g�r�lmesi olmu�tur. E vitamini bu dozlarda olduk�a iyi tolere edilebilir. Yan etki bildirilmemi�tir. Bu sonu�lar E vitaminin olduk�a g�venilir oldu�u bilgimizi desteklemektedir.

�LA� ETK�LE��MLER�

E vitamini, C vitamini ve selenyum gibi di�er antioksidanlarla etkile�ir. E vitamini, A vitamini kullan�m�n� kolayla�t�r�r, B12�nin aktif formuna d�nmesine yard�mc� olur ve esansiyel ya� asitlerini hasardan korur.
E vitamini antikoag�lanlar�n etkisini art�rabilir. K vitamininin koag�lasyonla ilgili fonksiyonu art�rabilir. Ayr�ca aspirinin trombosit agregasyonunu bask�lamas�n� art�rabilir.

kaynak: Ankalab

E Vitamini (Tokoferoller)

E vitamini ya�da ��z�nen bir vitamin olarak do�ada tokoferol ve tokotrienol formunda bulunur. E vitamini tokoferoller i�in kullan�lan ortak isimdir.
Hayvansal kaynaklarda tokoferol en y�ksek oranda bulunurken bitkilerde ise tokoferol ve tokotrienoller antioksidan etkiye sahiptir.
K�s�rl�� nleyici ( Antisterilitik ) etkili bir vitamin oldu�u i�in E vitaminine (tokoferol) antistentik vitamin de denir.
Tokoferoller, tokol �ekirde�inin farkl� yerlerine farkl� say�da metil (-CH3) gruplar�n eklenmesiyle olu�ur. E vitamini, bile�imindeki metil gruplar�n�n yeri nedeniyle a, P, y, A tokoferol gibi �e�itleri vard�r.
Al�nt�daki Ek 49892

�e�itli tokoferollerin biyolojik etkinlikleri aras�nda farklar vard�r. Bir vitamin olarak do�ada en yayg�n �ekilde da��lm�� bulunan ve en fazla E vitamini etkisi g�steren a tokoferold�r. �nsan v�cudu i�in �nemli olan a-tokoferol ve daha az bir oranda y-tokoferol (gama-tokoferol)�d�r.

E Vitamininin �zellikleri

Tokoferoller sar� renkte, ya� k�vam�ndad�r.
Suda de�il, ya�da ve ya� ��z�c�lerde ��z�n�r.
Oksitlenmeye kar�� duyarl�d�r, oksijensiz �s�ya 200 �C�ye kadar dayan�r.
Alkali ve asitlere dayan�kl�d�r.
UV ��nlar� kar��s�nda kolay bozulur.
Kuvvetli antioksidand�r. a tokoferol molek�l�, serbest bir radikali n�tralize ederse antioksidan �zelli�i yok olur. Fakat C vitamini gibi di�er antioksidanlar, alfa-tokoferole antioksidan �zelli�ini yeniden kazand�r�rlar.

E Vitamininin V�cuttaki G�revleri

E vitamininin en �nemli g�revi h�creleri enzimatik olmayan oksidasyondan koruyarak antioksidan etki g�stermesidir.
H�cre zarlar�nda, mitokondri ve lizozom gibi h�cre organellerinde peroksitlerin �oklu doymam�� ya� asitlerinin par�alanmas�n� �nler, ya�lanma ve y�pranmay� geciktirir.
H�crelerde ya�lar�n oksidatif bozulmas� ile olu�an pigmentler (=ya�l�l�k pigmentleri) E vitamini eksikli�inde artar ve erken ya�ta belirir.
Alyuvarlar�n korur, onlar�n H2O2 ile par�alanmas�n� yani hemolizi dolay�s� ile kans�zl�� engeller,
Karotenlerin, A vitaminin oksidasyonunu engelleyerek etkinli�ini artt�r�r, karaci�erde depo edilmesine yard�mc� olur.
Bitkisel ya�lardaki doymam�� ya� asitlerinin O2�nin etkisi par�alanmas�n� ve peroksitlerin olu�mas�n� dolay�s�yla ya�lar�n ac�la�mas�n� �nler.
Antioksidan �zelli�inin d��nda a tokoferol, ba��kl�k ve lenf h�crelerinde bulunan enzim ve molek�llerin aktivitelerini etkiler. Trombosit toplanmas�n� engellerken damar geni�lemesini artt�r�r.
�reme sistemi �zerine etkilidir, k�s�rl�� nler.
Metabolizma normal bir �ekilde �al��rken ve d�� etkenlere (sigara duman� gibi) maruz kal�n�rsa v�cutta serbest radikaller olu�ur. E vitamini h�crelerde serbest radikallerin olu�mas�n� engelledi�inden kanser riskini azalt�r, ya�lanmay� geciktirir.

E Vitamini Kaynaklar�

�nsanlar, E vitaminini v�cutlar�nda sentezleyemedikleri i�in lipidlerle birlikte d��ar�dan g�dalarla v�cutlar�na al�rlar.

Bitkisel ya�lar, ya�l� tohumlar, tah�l taneleri (embriyosu), ve margarin en iyi E vitamini kayna��d�r.
Sert kabuklu meyveler (f�nd�k, ceviz ) tah�l ve kuru baklagiller E vitamini a��s�ndan zengindir.

Tah�l unlar� ne kadar esmerse E vitamini o kadar �oktur.
Yumurta, karaci�er, b�brek E vitamininin hayvansal kaynaklar�d�r. Et ve meyvelerde E vitamini pek azd�r.

Gereksinimi, yetersizli�i ve fazlal��nda g�r�len bozukluklar

E vitamini �e�itli g�da gruplar�nda yayg�n olarak bulunur. Bunlar tohum, tohum ya�lar�, bitkisel ya�lar, koyu ye�il yaprakl� sebzeler ve �e�itli hayvansal g�dalard�r. Sert kabuklu meyveler (f�nd�k, ceviz ) tah�l ve kuru baklagiller, bitkisel ya�lar E vitamininden zengindir.
G�nl�k gereksinim erkekler i�in 10 mg ve kad�nlar i�in 8 mg� d�r. E vitamini v�cutta hemen hemen t�m dokularda bulunmas� ve bitkisel ya�lar�n y�ksek d�zeyde E vitamini i�ermesi nedeniyle yetersizli�i seyrek g�r�l�r.
�nsanlardaki yetersizli�inde refleks kayb�, g�z kaslar�n�n felci gibi n�rolojik belirtiler g�r�l�r. Hayvanlarda da �e�itli organ bozukluklar� �eklinde yetersizlik belirtileri g�r�l�r.

kaynak: G�da Teknolojisi

Sa�l���m�z�n dostu E vitamini

E vitaminin yaralar�

G�nl�k ihtiya�

V�cuttaki Fonksiyonlar�

Eksiklik Belirtileri

E vitaminin faydalar�n� madde baz�nda genel olarak �zetlersek;

E Vitamini kayb�n� nas�l �nleriz?

Hangi besinlerde bulunur?

G�nl�k E vitamini t�ketmek i�in neler yapmak gerekir?

E Vitaminin Etkileri

E Vitamini Eksikli�i

E Vitaminin Fazlal���

E Vitaminin Tedavide kullan�m�

E Vitamini Gereksinimi

E Vitamininin Do�al Kaynaklar�

E vitamininin sa�l��a yararlar�:

Vitamin E gereklili�i

E vitamini eksikli�i

�nsanda E vitamini eksikli�i

E vitamini fazlal���

Vitamin E gereklili�i

E vitamini kaynaklar�

E V�TAM�N�

Vit E-�nemi

V�cutta Kullan�lmas�

V�cut �al��mas�ndaki G�revi ve Yetersizli�i

�htiya� ve Kaynaklar�

E V�TAM�N�

BES�N KAYNAKLARI

EKS�KL�K BEL�RT�LER� ve SEMPTOMLAR

G�NL�K �NER�LEN M�KTAR

FAYDALI ETK�LER�

KULLANILAB�L�R FORMLARI

Tokoferollerin E Vitamini Aktivitesi

TEMEL KULLANIM ALANLARI

ANT�OKS�DAN OLARAK KALP HASTALIKLARI ve �NMEDEN KORUNMA

KANSERE KAR�I ANT�-OKS�DAN KORUMA

D�YABET

F�BROK�ST�K AKC��ER HASTALI�I

MENOPOZ SEMPTOMLARI

TARDIV DISKINEZI

KULLANIM DOZLARI

KULLANIM G�VENL���

�LA� ETK�LE��MLER�

E Vitamini (Tokoferoller)

E Vitamininin �zellikleri

E Vitamininin V�cuttaki G�revleri

E Vitamini Kaynaklar�

Gereksinimi, yetersizli�i ve fazlal���nda g�r�len bozukluklar

Sa�l��m�z�n dostu E vitamini

E Vitaminin Fazlal��

E vitamini fazlal��

KULLANIM G�VENL��

Gereksinimi, yetersizli�i ve fazlal��nda g�r�len bozukluklar