[KK] Bile�ik Nedir? Bile�ikler ve �zellikleri Hakk�nda Genel Bilgiler

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- Kimya (https://www.msxlabs.org/forum/kimya/)

- - Bile�ik Nedir? Bile�ikler ve �zellikleri Hakk�nda Genel Bilgiler (https://www.msxlabs.org/forum/kimya/241934-bilesik-nedir-bilesikler-ve-ozellikleri-hakkinda-genel-bilgiler.html)

Bile�ik Nedir? Bile�ikler ve �zellikleri Hakk�nda Genel Bilgiler

kimyasal bile�ikler

iki ya da daha �ok elementin atomlar�n� i�eren �zde� molek�llerin olu�turdu�u maddeler. Do�al olarak bulunan ya da bire�im yoluyla haz�rlanan birbirinden farkl� milyonlarca kimyasal bile�ik vard�r. Bunlar bir oksijen atomuna iki hidrojen atomunun ba�lanmas�yla olu�an su molek�l� gibi basit yap�l� olanlardan binlerce atomdan olu�an n�kleik asitler gibi karma��k yap�da olanlara kadar �e�itlilik g�sterir.
�evremizde s�k rastlad��m�z maddelerin b�y�k bir b�l�m� iki ya da daha fazla kimyasal bile�i�in kar��m�d�r; bu kar��mlardan s�zme ve dam�tma gibi fiziksel ay�rma y�ntemleriyle saf olarak elde edilebilen bile�ikler kimyasal tepkimelerle par�alanarak bile�enlerine ayr�labilir.
Kimyasal bile�ikler ba�l�ca, bile�imlerindeki elementlere, molek�llerindeki atomlar aras� ba�lar�n t�r�ne ve girdikleri kimyasal tepkimelere g�re �� ana grupta s�n�fland�r�l�r.

B�LE��MDEK� ELEMENTLERE G�RE SINIFLANDIRMA.

Organik bile�ikler.

19. y�zy�l ba�lannda kimyac�lar yaln�zca canl�lardan t�redi�ini sand�klar� karbon bile�iklerini organik, mineraller gibi cans�z maddelerdeki bile�ikleri ise inorganik olarak ikiye ay�rd�lar. Ancak, sonralar� laboratuvarda inorganik bile�iklerden organik bile�iklerin bire�imlenebilece�inin anla��lmas� �zerine, bu g�r��n do�ru olmad�� ortaya ��kt� ama kimyan�n karbon bile�ikleriyle ilgilenen dal� i�in h�l� organik kimya terimi kullan�l�r.

Karbon atomlar�, birbiriyle ve ba�ka elementlerle ortakla��m ba�� olu�turabilme �zelli�inden �t�r� �b�r kimyasal elementlerden �st�nd�r. Karbon, atom yap�s� nedeniyle elektron alma ya da kaybetme yerine, elektron payla��m�na daha yatk�nd�r. Bir karbon atomu, d�rt ba� olu�turabildi�inden, ayn� anda ba�ka bir karbon atomunun yan� s�ra �b�r elementlere ya da bile�iklere de ba�lanabilir. Bu �zelli�i nedeniyle �ok say�da b�y�k molek�ll� ve karma�jk bile�ik olu�turur. Karbonun en �ok rastlanan bile�ikleri hidrojen, oksijen, azot, klor ve k�k�rtle yapt�� bile�iklerdir.

Canl�lar� olu�turan maddelerin b�y�k bir b�l�m� organik bile�iklerdir. G�dalar�n ba�l�ca bile�enleri olan ya�lar, proteinler ve karbonhidratlar ile hemoglobin, klorofil, enzimler, hormonlar ve vitaminler gibi ya�amsal �nemi olan maddeler organik bile�iklerin en �nemli �yeleridir. Do�al ve yapay elyaflar, baz� yak�tlar, ila�lar ve plastikler gibi g�nl�k ya�amda kullan�lan �e�itli malzemeler de organik k�kenli maddelerdir.

Organik bile�ikler bile�imlerine ve yap�lar�na g�re �e�itli s�n�flara ayr�l�r. �rne�in, hidrokarbonlar yaln�zca karbon ve hidrojen elementlerinden olu�an organik bile�ikler s�n�f�d�r; d�z ya da dallanm�� zincir yap�s�nda, doymu� (alkanlar) ya da doymam�� (alkenler, alkinler) hidrokarbonlara alifatik hidrokarbonlar, halkal� yap�daki hidrokarbonlara da aromatik hidrokarbonlar ad� verilir. Organik bile�ikler i�levsel gruplar�na g�re de s�n�fland�r�labilir; alkoller, aldehitler, ketonlar ve karboksilii asitler bunun en tipik �rnekleridir.

Organik bile�ikler bitki, hayvan, petrol ve k�m�r gibi do�al kaynaklardan elde edilebildi�i gibi molek�ler yap�n�n yeniden d�zenlenmesine ve k��k molek�llerden b�y�k molek�llerin olu�turulmas�na dayal� kimyasal i�lemlerle bire�imsel olarak da haz�rlanabilir.

Do�al ya da yapay hidrokarbon kar��mlar�ndan organik �r�nlerin elde edilmesinde dam�tma, kristallendirme, �z�tleme ve y�ze tutma gibi �e�itli ay�rma y�ntemlerinden yararlan�l�r.

Organik tepkimelerin �o�unun tersinir olmas� organik maddelerin molek�l yap�s�n�n ��z�mlenmesini kolayla�t�r�r. Bu ama�la, organik molek�ller bilinen kimyasal tepkimelerle yap�lar� bilinen k��k molek�llere a�amal� olarak par�alan�r. Ara�t�r�lan maddenin ��k so�urma desenleri ile magnetik desenlerini ��z�mleyebilen elektronik ayg�tlardan da yararlan�l�r. Ayr�ca, en k��k organik molek�lden ba�layarak maddeyi yeniden �retmek yoluyla da bulgular�n do�rulu�u kan�tlanabilir.
Ortakla��m ba�lar�n�n par�alanmas� gereken organik tepkimelerde, tepkime h�z�n�n art�r�lmas� i�in i�lem �o�unlukla y�ksek s�cakl�klarda yap�l�r. �ok y�ksek s�cakl�klar�n tepkimeyi ters y�nde etkiledi�i durumlarda ise, tepkimeyi h�zland�rmak amac�yla kataliz�rler kullan�l�r.

Organik bile�ikler �ok �e�itli tepkimelere girerler. Bunlar�n en �nemlilerinden biri elektronsuz bir hidrojen atomunun bir asitten bir baza aktar�ld�� asit-baz tepkimesidir. Kat�lma tepkimesinde ise bir molek�l bir ba�ka molek�le kat�larak yeni, tek bir molek�l olu�ur. Karbon atomuna ba�l� bir hidrojen atomunun yerine ba�ka bir maddenin ge�mesi ornatma tepkimesi olarak bilinir. Yer de�i�tirme tepkimesinde molek�l�n bir bile�eni ba�ka bir bile�enle yer de�i�tirir. Hidroliz, bir molek�l�n suyla verdi�i ayr��ma tepkimesi, piroliz ise bir molek�l�n �s�yla bozunmas�d�r. Gene organik bile�iklerin �nemli tepkimelerinden biri de �ok say�da k��k molek�l�n birbirine ba�lanmas�yla molek�l a��rl�� b�y�k bile�iklerin olu�tu�u polimerle�me tepkimesidir.

�norganik bile�ikler.

�norganik bile�ikler karbon d��ndaki kimyasal elementlerin ikisinin ya da daha fazlas�n�n hemen her zaman belirli oranda birle�mesiyle olu�an maddelerdir. �ok de�i�ik yap�sal �zelliklere sahip olan bu bile�ikler genellikle elementlerine g�re s�n�fland�r�l�rlar; bu y�ntem daha �ok yaln�zca iki elementin atomlar�ndan olu�an ikili bile�ikler i�in uygundur. �rne�in, sodyum metaliyle klordan olu�an sodyum klor�r (sofra tuzu) bile�i�i gibi, �e�itli metallerin klorla yapt�� bile�ikler klor�rler grubunu olu�turur. Bu s�n�fland�rma bi�imi klor ailesinin �b�r elementleri yani fl�or, iyot ve brom i�in de ge�erlidir. Hidrojenin olu�turdu�u hidr�rler, oksijenin olu�turdu�u oksitler, k�k�rd�n olu�turdu�u s�lf�rler de tek bir elemente g�re s�n�fland�r�lm�� ikili bile�ik �rnekleridir. �kiden �ok elementten olu�an inorganik bile�iklerin s�n�fland�r�lmas�nda da benzer ilkelerden yararlan�l�r.

Organometal bile�ikleri.

Metal atomlar�n�n organik bile�iklerle olu�turdu�u bu maddelere canl�lar�n yap�s�nda s�kl�kla rastlan�r. �rne�in, �st�n yap�l� hayvanlar�n kan�nda bulunan ve bir demir atomuyla birle�mi� karbon bile�i�i olan hemoglobin ile ye�il bitkilerdeki, magnezyumla ba�lanm�� b�y�k bir organik molek�l olan klorofil en iyi bilinen organometal bile�ikleridir.

Bile�enlerinin oranlan tam say� olmayan (stokiyometrik olmayan) bile�ikler.

�o�u bile�ikte, atomlar�n tam say�l� oranlarda birle�mi� olmas�na kar��l�k, �zellikle baz� metallerin oksit ve s�lf�rlerindeki gibi bu oran�n tam say� olmad�� bile�iklere de rastlan�r. �rne�in, �inko s�lf�rdeki (ZnS) �inko atomlar�n�n say�s� k�k�rt atomlar�n�n say�s�ndan y�zde 0,03 kadar fazlad�r. Gene, seryum s�lf�r bile�i�inde Al�nt�daki Ek 58566

de seryum atomlar�n�n k�k�rt atomlar�yla 2,7�ye 4 oran�nda birle�ti�i bilinmektedir. Bu t�r bile�ikler, �zg�n elektriksel iletkenlikleri nedeniyle elektronik sanayisinde yar�iletken elektronik ayg�tlar�n yap�m�nda kullan�l�r.

K�MYASAL BA�IN T�R�NE G�RE SINIFLANDIRMA.

�yon bile�ikleri.

Atomlar�n iyon ba��yla bir arada tutuldu�u bu bile�iklerin ba��nda tuzlar ve mineraller gelir. Baz� elementlerde atomlar�n �ekirdeklerinin elektronlar� �ekme g�c� �b�r elementlere g�re daha fazlad�r. �rne�in, bu t�r bir atom olan klor, sodyum atomundan bir elektron alarak eksi y�kl� iyon, elektron kaybeden sodyum atomu da art� y�kl� iyon haline ge�er ve bir iyon bile�i�i olan sodyum klor�r olu�ur. Elektrostatik �ekimle bir arada tutulan iyon bile�ikleri genel olarak ortakla��m ba�l� bile�iklerden farkl� �zelliklere sahiptir. Bunlar genellikle erime noktalan y�ksek, kararl� ve sert maddeler olma- lanna kar��l�k ortakla��m ba�l� bile�ikler �o�unlukla s�v�d�r ya da erime noktas� d��k katilard�r. Ancak, bu iki ba� tipi aras�ndaki fark mutlak de�ildir. Pek �ok ortakla��m ba�� k�smen iyon ba�� zelli�i de g�sterir.

Ortakla��m ba�l� bile�ikler.

Atomlann, elektronlann payla��lmas� sonucu olu�an ortakla��m ba��yla birbirine ba�land�� bu bile�iklerin ba��nda karbon bile�ikleri gelir. Bunlarda molek�ller aras� kuvvetler elektrostatik kuvvetlerden daha zay�f oldu�undan, molek�ller iyon bile�iklerine g�re birbirinden daha kolay ayr�labilir. Ortakla��m ba�� sayesinde binlerce ya da daha �ok atomun birle�mesiyle polimer ad� verilen makromolek�ller olu�abilir. G�nl�k ya�amda s�k�a yararlan�lan plastikler ile canl�lar�n temel yap� ��esi olan proteinler, karbonhidratlar ve n�kleik asitler ortakla- ��m ba�l� polimerlerdir. Ayr�ca, kuvars ( $\"Al�nt�daki$ ) ve kil gibi silisyum mineralleri de ortakla��m ba�l� makromolek�ller olarak s�n�fland�r�lan inorganik bile�iklerdir.

D�zenle�im bile�ikleri. Merkezdeki bir metal atomuyla, bu atomu �evreleyen atomlardan ya da atom gruplar�ndan olu�an bu bile�iklerdeki ba�lar, elektronlar yaln�zca bir atom taraf�ndan verildi�i i�in tipik ortakla��m ba�� de�ildir. �rne�in, bak�r s�lfat�n ( $\"Al�nt�daki$ ) amonyakla ( $\"Al�nt�daki$ ) tepkimeye girmesiyle olu�an tetraamminbak�r (II) s�lfat [ Al�nt�daki Ek 58570

] bile�i�i bir d�zenle�im bile�i�idir. Ge�i� elementleri olarak bilinen elementler �e�itli d�zenle�im bile�ikleri olu�turur.

K�MYASAL TEPK�NL��E G�RE SINIFLANDIRMA.

Kimyasal bile�iklerin s�n�fland�r�lmas�nda kullan�lan �nemli bir ba�ka y�ntem de kimyasal tepkinli�e g�re s�n�fland�rmad�r.

Asitler, bazlar ve tuzlar.

Baz� belirte�lerin rengini de�i�tiren (mavi turnusol k��d�n� k�rm�z�la�t�ran) ve baz� metallerle tepkimeye girerek hidrojen a��a ��karan bile�ikler asit, bu bile�iklere kar��t bir kimyasal etki g�steren bile�ikler ise baz ad� alt�nda s�n�fland�r�l�r.
Asitlerin bazlarla tepkimeye girmesi sonucunda da tuz olarak bilinen bile�ikler s�n�f� olu�ur.

Y�kseltgen ve indirgenler.

Bile�ikleri y�kseltgeme-indirgeme tepkimelerindeki davran��lar�na g�re s�n�fland�rma da s�k�a kullan�lan bir y�ntemdir. Bir element atomundan elektronlann uzakla�t�nlmas�yla o element y�kseltgenir, elektron kat�lmas�yla da indirgenir. Bu t�r tepkimelerde bile�iklerin bile�enlerinden baz�lar�n�n de�erlikleri de�i�ir.
Bu �� ana grubun d��nda bile�ikler bazen fiziksel hallerine g�re gaz, s�v� ve kat�; kayna��na g�re do�al ve yapay olarak da s�n�fland�nl�rlar.

Bile�iklerin Genel �zellikleri

Bile�iklerin �o�u molek�ler yap�dad�r. Ama tuz gibileri atomik yap�dad�r.
Bile�ikler belirli fom�llerle ifade edilirler.
Bile�ikleri asitler, bazlar, oksitler, tuzlar olarak s�n�fland�r�l�r.
Bile�ikler olu�tuklar� element atomlar�n�n �zeli�ini ta��mazlar. �rne�in tuz ikisi de zehirli olan sodyum ve klor�rden olu�ur. Fakat sofram�za lezzetli yemek tuzu olarak gelirler. Su yak�c� olan oksijen ve yan�c� olan hidrojenden meydana gelir. Ama kendisi s�nd�r�c�d�r.
Homojendirler.
Belirli erime ve kaynama noktalar� vard�r.

Bile�ikle Kar��m�n Fark�

Bile�ikler belirli say�da element atomunun kimyasal bir ba� ile ba�lanmas�yla olu�ur. Ancak kar��m�n belirli bir form�l� yoktur. Bile�ikleri olu�turan elementler bir araya gelerek kendi �zelliklerini kaybederler, fakat kar��mlar� olu�turan maddeler kendi �zelliklerini kaybetmezler.

Baz� Bile�iklerin �sim ve Form�lleri

kaynak: Ana Britannica

BAKINIZ Bile�iklerin Ayr��mas�

Bile�ik
�ki veya daha fazla farkl� elementin iyon veya atomlar�ndan meydana gelen herhangi bir madde. Bile�i�in bile�imi belirlidir. Yani bile�iktekielementlerin bir birine oran� sabittir. Mesela su her zaman iki atomhidrojen, bir atom oksijen bulundurur.

Sabit kimyasal, bile�ime ilaveten, belirli �artlar alt�nda bile�i�in fiziksel �zellikleri tecr�be edilen her hangi bir numune i�in ayn�d�r. Bu �zellikler bir bile�i�i element veya kar��mdan ay�r�r. Bir element yaln�zca tek tip atomdan meydana gelmi� iken, kar��m iki veya daha �ok bile�ik veya element bulundurur. Mesela toprak gibi bir kar��m�n �zellikleri ve bile�imi, farkl� n�munelerde �ok farkl� olabilir. Fakat bile�ikte b�yle de�ildir.
Bile�ikler bir kimyasal reaksiyon sonucu meydana gelir. Reaksiyonda, reaksiyona girenler iki farkl� element, element � bile�ik, veya bile�ik � bile�ik olabilir.
Bir bile�i�in kararl�l��, bile�i�i meydana getiren elementlerin kimyasal aktivitesine ba�l�d�r. Mesela sodyumklor�r NaCl �ok kararl�d�r bozunmaz. �ok kararl� bile�iklerin bozunmas� i�in �ok enerjiye ihtiya� vard�r. Bir kararl� bile�i�i elektroliz vas�tas�yla elementlerine ayr��t�rmak i�in tatbik edilen ger ilim miktar� karars�z bile�ik i�in tatbik edilenden fazlad�r. Mesela organikbile�ikler, karars�z oldu�u i�in, az bir � s�tma, bozunmalar�na sebeb olur. Fakat kararl� bile�ik i�in �ok daha y�ksek �s� gerekir.
Bir bile�i�in fiziksel ve kimyasal �zelli�i kendini olu�turan elementlerin �zelliklerinden gidilerek anla��lmaz. Yani, sodyum ve klor�n �zelliklerine bakarak sodyum klor �r�n �zellikleri s�ylenemez. suyu meydana getiren hidrojen ve oksijen gaz oldu�u halde, su s�v�d�r. azot ve hidrojen gazlar�n�n meydana getirdi�i amonyak ise yine gazd�r.

Ba�l�ca iki ana s�n�fa ayr�l�r:

1.Anorganik Bile�ikler
Bunlar daha �ok iyonlardan meydana gelmi�tir. tuzlar,asitler, bazlar, oksitler vs. bu s�n�ftand�r. Bu bile�ikler genellikle kararl� yani kolayca bozunmayan bile�iklerdir.

2.Organik Bile�ikler
Bunlara karbon bile�ikleri de denilebilir. Genellikle suda ��z�nd�klerinde iyonla�mazlar. Bu bile�iklerdeelementleri bir arada tutan kuvvet,elektron ba�lar�d�r. Karars�z bile�iklerdir

Bile�iklerin �simlendirilmesi

�yonik ba�l� bile�iklerin isimlendirilmesi:

Yap�s�nda katyon ve anyon bulunduran bile�ikler iyonik yap�l�d�r.4 durumda incelenir.

Mtal-Ametal=Metalin ad�+Ametalin ad�+�r. NaCl (sodyum klor�r)
Metal-k�k=Metal ad�+k�k ad� NaOH(sodyum hidroksit)
K�k -Ametal=K�k ad�+Ametalin ad� +�r (NH4 Amonyum iyod�r.
K�k-k�k=Katyon k�k ad�+Anyon k�k ad� (NH4NO2Amonyumnitrit)

Kovalent ba�l� bile�iklerin isimlendirilmesi:

Ametal atomlar�n�n kendi aralar�nda olu�turduklar� ba� �e�idine kovalent ba� denir.Kovalent ba�l� bile�iklerin isimlendirilmesinde atomlar�n say�s� mono,di, tri, tetra, penta gibi Latince kelimelerle ifade edilir.�lk yaz�lan atom bir tane ise mono yaz�lmaz.Sonraki atomun say�s� her halukarda s�ylenir.
CO:Karbon mono oksit
NCl3:Azot tri klor�r
NO:Azot mono oksit

B�LE��KTEK� ELEMENTLER�N DEGERL�G�N�N BULUNMASI
Bile�ik form�l� do�ru verilipte, de�erli�i az bilinen elementlerden herhangi biri soruldu�unda bile�i�in y�klerinin s�f�r olma �art�ndan hareket edilerek ��z�m yap�l�r. Mesela KMnO4 bile�i�indeki K +1 O -2 de�erlikli oldu�u bilindi�inden, y�klerin toplam�n�n s�f�r olmas� i�in Mn +7 de�erlikli olmal�d�r. Ayr�ca baz� k�klerin de�erli�inin bilinmesi gerekir. De�erlik konusunda unutulmamas� gereken �nemli bir nokta; tek ba��na bulunan elementler n�t�r haldedir.Ayn� �ekilde bile�ikte n�t�rd�r, fakat bile�i�i olu�turan elementler n�t�r de�ildir.

B�LE��KLER�N SINIFLANDIRILMASI

Asitler

Suda ��z�nd��nde ortama H+iyonu verebilen bile�iklerdir. Di�er bir tarifle OH+iyonuyla reaksiyona giren maddelerdir. HCl, HBr, HI gibi asitler kuvvetli asitlerdir.Kuvvetli asitler tam olarak iyonla�arak ��z�n�rler.Tam olarak iyonla�amayan asitlere zay�f asitler denir.Genel �zellikleri �unlard�r;suda iyonla�arak ��z�n�rler,��zeltileri elektirigi iletir,turnusol ka��d�n� k�rm�z�ya boyarlar,tatlar� ek�idir,soy metaller d��nda b�t�n metallerle reaksiyona girerek tuz ve H olu�tururlar,bazlarla n�t�rle�erek tuz ve su olu�tururlar.

Bazlar

Suda ��z�nd��nde OH+iyonu verebilen bile�iklerdir. 1A gurubu metali hidroksitleri LiOH, NaOH...kuvvetli bazlard�r. Di�er b�t�n metallerin hidroksitleri suda k�t� ��z�nd�kleri i�in zay�f bazlard�r. Bazlar�n genel �zellikleri; suda iyi ��z�n�rler,��zeltileri elektirigi iyi iletir,turnusol ka��d�n� maviye boyarlar,tatlar� ac�d�r,��zeltileri ele kayganl�k verir,sadece anfoter metallerle reaksiyon verirler,asitlerle tuz ve su olu�tururlar.

Oksitler

O2 d��nda oksijenin,iki cins atom bulunduran b�t�n bile�iklerine oksit denir.Oksitler kendi aralar�nda s�n�fland�r�labilir;
Asidik oksitler,
oksijence zengin bile�iklerdir �ogu ametal oksitidir.
�nemli �zellikleri;

asidik karektedir,
bazlarla vebazik karakterli bile�iklerle reaksiyon verirler,
su ile reaksiyonu sonucu asitleri olu�tururlar.

Bazik oksitler;
Metaller bazik karakterli olduklar� gibi metal oksitleride bazik karakterlidir.ZnO,Al2O3 gibi anfoter oksitler hem bazik hemde asidik �zellik g�sterirler.
Anfoter metal; Hembazlarla hemde asitlerle reaksiyon veren metaller./Diyer metaller bazik oksit s�n�f�ndad�r. MgO,CaO,MnO,NiO gibi.
�nemli �zellikleri;

Bazik karakterlidir,
asitlerle veasidik karakterli bile�iklerle reaksiyon verirler,
su ile reaksiyona girerek bazlar� olu�tururlar.

N�t�r oksitler;
Ametallerin oksijence fakir bile�ikleridir.Oksijen say�s� diyer ametalin say�s�ndan azsa veya e�itse bile�ik n�t�r oksittir. NO,CO,N2Ogibi.
�nemli �zellikleri;

Asidik ve bazik �zellik g�stermezler.
Asitlerle,bazlarla vesuile reaksiyona girmez.

Anfoter oksitler;
Hem asidik hemde bazik �zellik g�sterirler.Aside kar�� baz baza kar�� asit gibi davran�rlar.ZnO,Al2O3SnO gibi.
�nemli �zellikleri;

Hem asitlerle hem bazlarla reaksiyona girerler.
Su ile reaksiyona girmezler.

Peroksitler;
�ki taneoksijen atomunun toplam -2 degerlikli oldugu durumlarda bile�ik peroksit ad�n� al�r. Mesela Na2O2(sodyum peroksit) bile�iginde her sodyum +1,iki tanesi +2 oldugu i�in ,iki tane oksijen -2 degerliklidir. Bu iki oksijenden biri -2 degerlikli,digeri n�rt oksijen atomudur.

Bile�ik oksit;
Yap�s�nda ayn� elementin degi�ik oksitleri bir arada bulunduran bile�iklerdir.Bile�ik oksitler i�in Fe3O4 ve Pb3O4 �rneklerini verebiliriz.

Tuzlar
Asit ve bazlar�n n�t�rle�me �r�n�d�r.�yonik bagl� bile�iklerdir.Hemen hemen hepsi kat� fazdad�r.�e�itli geometrik �ekillere sahip kristal yap�l� bile�iklerdir.Katyonu H+ olan bile�iklere asit,anyonu OH- olan bile�iklere baz dendigini s�ylemi�tik.Anyon O- ise bile�ik,oksit s�n�f�ndan denilmi�ti.Bu �� durum d��nda b�t�n katyon-anyon bile�ikleri tuz s�n�f�ndad�r.Tuzlarda kendi aralar�nda s�n�fland�r�l�rlar.

Asidik tuz; Asidik karekterlidirler.Kuvvetli asit ile,zay�f bir baz�n reaksiyonundan olu�urlar.CaCl2,NH4Cl bile�iklerini bu s�n�fa �rnek verebiliriz.
Bazik tuzlar; Bazik karakterlidirler.Kuvvetli bir bazla zay�f bir asidin reaksiyonundan olu�urlar.NaCN,K2 bile�ikleri �rnek olarak verilebilir.
N�rt tuz; Asidik veya bzik �zellik g�stermeyen tuzlard�r.Kuvvetli asitle kuvvetli bir baz�n n�t�rle�mesi sonucu olu�urlar.NaCl,LiBr bile�ikleri bu s�n�ftad�r.
��ft tuz; Ayn� asit k�k�ne sahip iki tuzun meydana getirdikleri ortak iyon k�ristalleridir.MgCL2,KClgibi.Bazen yap�lar�nda su molok�lleride bulundururlar.��z�nd�klerinde b�t�n iyonlar�na ayr��rlar.
Kompleks tuz ;Asit k�kleri ayn� iki tuzun yapt�g� bile�iklerdir.Anyon katyonlardan biriyle kompleksmi� durumdad�r.��z�nd�klerinde kopleks yap� kendini korur.Fe3(Fe(CN)<SUB6< sub>)2 gibi.

Bile�ik nedir?
Tan�mlar:
1. Element atomlar�n�n olusturdu�u saf madde, bile�ik.
2. Bile�ik iki ya da daha fazla cinste atomun bir araya gelerek olu�turdu�u saf modellere denir.
3. �ki ya da daha fazla eleman�n �zel enerji �artlar� ve kimya kanunlar�na uyarak birle�mesinden meydana gelen cisim.
4. Bile�ik 3-4 daha fazla atomun bir araya gelerek ol��tu�u saf maddeler.

Bile�iklerin en k��k yap� ta�� molek�llerdir. Bile�ikler, kendilerini meydana getiren elemanlardan ayr� �zellikte bulunurlar.

Bile�ikler bunlar� meydana getiren elemanlar hesaba kat�larak birer form�lle g�sterilir. Bu form�ller de, bile�i�i meydana getiren elemanlar�n sembollerinin yan yana yaz�lmalar� ile olur. Bir bile�i�e, bir eleman�n birden fazla atomu girerse, o eleman�n sembol�n�n sa� alt�na, atom say�s� ibaret edilir. Su iki atom hidrojen bir atom oksijeninin birle�mesinden meydana geldi�ine g�re form�l�n�n g�sterilmesi (H20) olur.

Sabit kimyasal, bile�ime ilaveten, belirli �artlar alt�nda bile�i�in fiziksel �zellikleri tecr�be edilen her hangi bir numune i�in ayn�d�r. Bu �zellikler bir bile�i�i element veya kar��mdan ay�r�r. Bir element yaln�zca tek tip atomdan meydana gelmi� iken, kar��m iki veya daha �ok bile�ik veya element bulundurur. Mesela toprak gibi bir kar��m�n �zellikleri ve bile�imi, farkl� n�munelerde �ok farkl� olabilir. Fakat bile�ikte b�yle de�ildir.

Bile�ikler
G�n�m�zde bilinen 117 element olmas�na ra�men (92 tanesi do�ada bulunur) bu elementler farkl� say�da ve �ekilde birle�erek ve etkile�erek farkl� kimyasal �zelliklere sahip milyonlarca yani madde yani bile�ik olu�tururlar. Elementler do�ada genelde saf halde de�il de bile�ikler halinde bulunurlar.

Bilinen element atomlar�ndan sadece soy gaz atomlar� kararl�d�r ve kararl� olduklar� i�in kimyasal ba� olu�turmay�p do�ada tek atomlu halde bulunurlar. Soy gazlar�n d��ndaki metal ve ametal atomlar� karars�z olup kararl� hale ge�mek i�in elektron al�� veri�i yaparak veya elektronlar�n� ortakla�a kullanarak kimyasal (iyonik ve kovalent) ba� olu�tururlar. Kimyasal ba� olu�turan farkl� atomlar da bir araya gelerek farkl� kimyasal �zelliklere sahip yeni maddeler yani bile�ikler olu�tururlar.
�ki ya da daha fazla farkl� element atomunun kendi �zelliklerini kaybedip belirli oranlarda bir araya gelerek kimyasal ba� olu�turmas� sonucu meydana gelen yeni ve saf maddelere bile�ik denir. Bu nedenle elementlerin bile�ikleri olu�turmas� kimyasal de�i�medir.
�ki ya da daha fazla elementin kendi �zelliklerini kaybederek belirli oranlarda ve kimyasal tepkimeler sonucu olu�turduklar� saf maddelere bile�ik denir.

�rnekler
1.

Sodyum elementi sadece sodyum atomlar�ndan olu�ur, g�m�� rengindedir ve (b��akla kesilebilecek kadar) yumu�akt�r.
Klor elementi sadece klor molek�llerinden olu�ur, sar� � ye�il renkli zehirli bir gazd�r.
Sodyum elementindeki sodyum atomlar� birbirinden ayr�l�r.
Klor elementindeki klor molek�llerinin atomlar� birbirinden ayr�larak sodyum atomlar�na yakla��r kendi kimliklerini kaybederek ve sodyum klor�r bile�i�ini olu�tururlar.
Sodyum ve klor atomlar�ndan (elementlerinden) olu�an sodyum klor�r (yemek tuzu) bir bile�iktir ve kendini olu�turan sodyum ve klor elementlerinden farkl� fiziksel ve kimyasal �zelliklere sahiptir. Sodyum klor�r �effaf, kat� ve ufalanabilen bir bile�iktir.

Hidrojen elementi sadece hidrojen molek�llerinden olu�ur, renksiz, kokusuz, yan�c� bir gazd�r.
Oksijen elementi sadece oksijen molek�llerinden olu�ur, renksiz, kokusuz, yak�c� bir gazd�r.
Oksijen ve hidrojen atomlar�ndan (elementlerinden) olu�an su, bir bile�iktir ve kendini olu�turan oksijen ve hidrojen elementlerinden farkl� fiziksel ve kimyasal �zelliklere sahiptir. Su, yan�c� ve yak�c� �zellikte olmayan s�v� halde bir bile�iktir.

Bile�iklerin Olu�mas�

Elementler bile�ik olu�tururken, elementi olu�turan ayn� cins element atomlar� aras�ndaki kimyasal ba�lar kopar ve element atomlar� birbirinden ayr�l�r. Birbirinden ayr�lan element atomlar�, farkl� cins element atomlar� ile yeni kimyasal ba�lar olu�turarak bir araya gelir ve bunun sonucunda da bile�ikler meydana gelir. Bu nedenle bile�ikler olu�urken farkl� element atomlar� kimyasal ba�lar sayesinde bir araya gelir ve yeni maddeler olu�ur.
Atomlar bile�ik olu�turduklar�nda atomlar�n aras�ndaki uzakl�k de�i�ir. Atomlar�n element halindeyken aralar�ndaki uzakl�k �ok azd�r. Atomlar bile�ik olu�turduklar�nda ise aralar�ndaki uzakl�k artar. Bunun nedeni, atomlar�n element halinde iken aralar�ndaki kimyasal ba�lar�n, bile�ik olu�turduklar�nda aralar�nda olu�an kimyasal ba�lardan fakl� olmas�d�r.

�rnek
1.

Sodyum elementindeki sodyum atomlar�n�n aras�ndaki uzakl�k �ok azd�r.
Sodyum klor�r bile�i�indeki sodyum atomlar�n�n aras�ndaki uzakl�k daha fazlad�r.
Klor elementindeki klor molek�llerini olu�turan klor atomlar�n�n aras�ndaki uzakl�k �ok azd�r. Sodyum klor�r bile�i�indeki klor atomlar�n�n aras�ndaki uzakl�k daha fazlad�r.

Bile�iklerin �zellikleri

Bile�ikler, kendini olu�turan elementlerin �zelliklerini g�stermezler ve kendini olu�turan elementlerden tamamen farkl� fiziksel ve kimyasal �zelliklere yani kimliklere sahiptir.
Bile�i�i olu�turan elementler kendi �zelliklerini yani kimliklerini kaybederler.
Bile�i�i olu�turan elementler belirli oranlarda birle�irler.
Bile�i�i olu�turan element atomlar� aras�nda kimyasal ba�lar bulunur.
Bile�ikler olu�urken enerji al��veri�i olur.
Bile�ikler, kimyasal de�i�meler sonucu (tepkimelerle) olu�ur ve kimyasal yollarla ayr�l�rlar.
Bile�ikler en az iki farkl� elementten yani atomdan olu�urlar.
Bile�iklerin belirli erime, kaynama, donma ve yo�unla�ma s�cakl�klar� vard�r.
Bile�iklerin �z k�tleleri sabittir.
Bile�ikler form�llerle g�sterilirler.
Bile�ikler saf ve homojen maddelerdir.
Bile�ikler, molek�ler yap�l� bile�ikler ve molek�ler yap�l� olmayan bile�ikler olarak iki �e�ittir. (Bile�iklerin en k��k yap� birimleri molek�llerdir).

Bile�ik �e�itleri

Bile�ikler molek�ler yap�l� bile�ikler ve molek�ler yap�l� olmayan bile�ikler olarak iki grupta incelenirler.

Molek�ler Yap�l� Bile�ikler

Bile�ikler, farkl� cins element atomlar�ndan olu�an molek�llerden olu�mu�sa b�yle bile�iklere molek�ler yap�l� bile�ikler denir.

Molek�ler yap�l� bile�ikler molek�llerden olu�ur.
Bile�iklerdeki molek�lleri olu�turan atomlar aras�nda kovalent ba� bulunur.

Molek�ler Yap�l� Olmayan Bile�ikler

Bile�ikler, molek�llerden olu�may�p bile�i�i olu�turan farkl� cins element atomlar� bir y��n olu�turacak �ekilde bir araya gelmi�se b�yle bile�iklere molek�ler yap�l� olmayan bile�ikler denir.

Molek�ler yap�l� olmayan bile�iklerdeki iyonlar d�zenli bir y��n olu�tururlar.

Molek�ler yap�l� olmayan bile�ikler sonsuz �rg� tipi bile�iklerdir

Molek�ler yap�l� olmayan bile�iklerdeki iyonlar d�zenli bir �rg� olu�tururlar.

Molek�ler yap�l� olmayan bile�ikleri olu�turan z�t y�kl� iyonlar aras�nda iyonik ba� bulunur. (�yon say�s� y��n�n b�y�kl��ne g�re de�i�ir).

�rnekler
1.

Kalsiyum oksit (CaO) bile�i�indeki Ca+2 ve O�2 iyonlar� aras�nda iyonik ba� bulunur.
Kalsiyum oksit (CaO) bile�i�indeki Ca+2 ve O�2 iyonlar� d�zenli bir �rg� olu�tururlar.
Kalsiyum oksit (CaO) bile�i�i, kire� ta��nda ve baz� mermer �e�itlerinde bulunur.

Sodyum �yod�r (NaI) bile�i�indeki Na+1 ve I�1 iyonlar� aras�nda iyonik ba� bulunur.
Sodyum �yod�r (NaI) bile�i�indeki Na+1 ve I�1 iyonlar� d�zenli bir �rg� olu�tururlar.
Sodyum �yod�r (NaI) bile�i�i, t�p alan�ndaki hastal�klar�n te�hisinde ve baz� hastal�klar�n tedavisinde ila� olarak kullan�l�r.

Murat �ST�NDA�

Kayseri Mithatpa�a �lk��retim Okulu Fen ve Teknoloji ��retmeni

Bile�ikler ve Bile�iklerin �zellikleri :

Bile�ikler :

�ki ya da daha fazla �e�it element atomunun bir araya gelerek olu�turduklar� yeni saf maddeye bile�ik denir. Farkl� atom i�eren molek�ller (�ok say�daki molek�l) bir araya gelerek g�r�necek boyuta ula�t�klar�nda bile�ikler olu�ur.
(�ki ya da daha fazla elementin kendi �zelliklerini kaybederek belirli oranlarda ve kimyasal tepkimeler sonucu olu�turduklar� saf maddelere bile�ik denir).
Bile�ikler kendini olu�turan atomlardan (elementlerden) farkl� �zelliklere sahiptirler. Bile�i�i olu�turan atomlar kendi �zelliklerini kaybederler. (Helva, kendini olu�turan un, ya� ve �ekerden farkl� tada ve �zelli�e sahiptir).
Bile�iklerin �o�u molek�llerden olu�mu�lard�r. Bir bile�i�i olu�turan molek�llerden her biri bile�ikteki di�er molek�llerle ayn� say�da ve ayn� cinste atom i�erir. (Bile�ikteki molek�llerin hepsi ayn� say�da ve ayn� cinste atom i�erir).
Do�ada bilinen 115 �e�it atom vard�r. Bu atomlar farkl� �e�itlerde ve �ekillerde bir araya gelerek milyonlarca farkl� madde yani bile�ik olu�ur.
Bile�ikler atomik yap�da de�ildirler.

�rnek :
Su bile�iktir ve su bile�i�ini olu�turmak i�in �ok say�da su molek�l� bir araya gelir. Su bile�i�ini olu�turan molek�llerden her biri suyun di�er molek�lleri ile ayn� say�da ve cinste atom i�erir. Bir su molek�l� iki hidrojen ve bir oksijen atomundan olu�ur.

Bile�ik �e�itleri :

Molek�ler Yap�daki Bile�ikler :
Bile�ikler iki ya da daha fazla atomdan olu�an molek�llerden olu�mu�sa b�yle bile�iklere molek�ler yap�l� bile�ikler denir. Molek�ler yap�l� bile�ikler molek�llerden olu�urlar.

�rnek :

�eker bile�i�i molek�ler yap�dad�r ve her molek�l 24 atomdan olu�ur. Glikoz = C6H12O6
Su bile�i�i molek�ler yap�dad�r ve her molek�l 3 atomdan olu�ur.

Molek�ler Yap�da Olmayan Bile�ikler :
Bile�ikler, ikili ya da daha fazla atomdan olu�an molek�llerden olu�may�p, bile�i�i olu�turan atomlar bir y��n olu�turacak �ekilde dizilmi�lerse b�yle bile�iklere molek�ler yap�l� olmayan bile�ikler denir.
Molek�ler yap�da olmayan bile�ikleri olu�turan y��nlardaki atomlar say�lamayacak kadar �oktur ve y��ndaki atomun say�s� y��n�n b�y�kl��ne g�re de�i�ir. Fakat molek�ler yap�daki bile�ikleri olu�turan molek�llerdeki atomlar say�labilirler ve molek�ldeki atom say�s� de�i�mez.

�rnek :

Tuz bile�i�i molek�ler yap�da de�ildir, y��n g�r�n�m�ndedir. Tuzluktan d�k�len bir tuz kristalinde say�lamayacak kadar �ok say�da atom bulunur.

Bile�iklerin �zellikleri :

Bile�ikler, kendini olu�turan elementlerin (atomlar�) �zelliklerini g�stermezler.
Bile�i�i olu�turan elementler (atomlar) kendi �zelliklerini kaybederler.
Bile�i�i olu�turan elementler belirli oranlarda birle�irler.
Bile�ikler olu�urken enerji al��veri�i olur.
Bile�ikler, kimyasal tepkimelerle olu�ur ve kimyasal yollarla ayr�l�rlar.
Bile�ikler en az iki farkl� elementten yani atomdan olu�urlar.
Bile�iklerin belirli erime, kaynama, donma ve yo�unla�ma s�cakl�klar� vard�r.
Bile�ikler saf ve homojen maddelerdir.
Bile�ikler form�llerle g�sterilirler.
Bile�iklerin en k��k yap� birimleri molek�llerdir.

Bile�ikler ve Bile�iklerin �zellikleri :

Bile�ikler :

�ki ya da daha fazla �e�it element atomunun bir araya gelerek olu�turduklar� yeni saf maddeye bile�ik denir. Farkl� atom i�eren molek�ller (�ok say�daki molek�l) bir araya gelerek g�r�necek boyuta ula�t�klar�nda bile�ikler olu�ur. (�ki ya da daha fazla elementin kendi �zelliklerini kaybederek belirli oranlarda ve kimyasal tepkimeler sonucu olu�turduklar� saf maddelere bile�ik denir).
Bile�ikler kendini olu�turan atomlardan (elementlerden) farkl� �zelliklere sahiptirler. Bile�i�i olu�turan atomlar kendi �zelliklerini kaybederler. (Helva, kendini olu�turan un, ya� ve �ekerden farkl� tada ve �zelli�e sahiptir).
Bile�iklerin �o�u molek�llerden olu�mu�lard�r. Bir bile�i�i olu�turan molek�llerden her biri bile�ikteki di�er molek�llerle ayn� say�da ve ayn� cinste atom i�erir. (Bile�ikteki molek�llerin hepsi ayn� say�da ve ayn� cinste atom i�erir).
Do�ada bilinen 115 �e�it atom vard�r. Bu atomlar farkl� �e�itlerde ve �ekillerde bir araya gelerek milyonlarca farkl� madde yani bile�ik olu�ur.
Bile�ikler atomik yap�da de�ildirler.

�rnek :
Su bile�iktir ve su bile�i�ini olu�turmak i�in �ok say�da su molek�l� bir araya gelir. Su bile�i�ini olu�turan molek�llerden her biri suyun di�er molek�lleri ile ayn� say�da ve cinste atom i�erir. Bir su molek�l� iki hidrojen ve bir oksijen atomundan olu�ur.
Al�nt�daki Ek 59970

Bile�ik �e�itleri :

�eker bile�i�i molek�ler yap�dad�r ve her molek�l 24 atomdan olu�ur.

Glikoz = C6H12O6

Su bile�i�i molek�ler yap�dad�r ve her molek�l 3 atomdan olu�ur.

Bile�iklerin �zellikleri :

Bile�ikler, kendini olu�turan elementlerin (atomlar�) �zelliklerini g�stermezler.
Bile�i�i olu�turan elementler (atomlar) kendi �zelliklerini kaybederler.
Bile�i�i olu�turan elementler belirli oranlarda birle�irler.
Bile�ikler olu�urken enerji al��veri�i olur.
Bile�ikler, kimyasal tepkimelerle olu�ur ve kimyasal yollarla ayr�l�rlar.
Bile�ikler en az iki farkl� elementten yani atomdan olu�urlar.
Bile�iklerin belirli erime, kaynama, donma ve yo�unla�ma s�cakl�klar� vard�r.
Bile�ikler saf ve homojen maddelerdir.
Bile�ikler form�llerle g�sterilirler.
Bile�iklerin en k��k yap� birimleri molek�llerdir.

kimyasal bile�ikler

B�LE��MDEK� ELEMENTLERE G�RE SINIFLANDIRMA.

Organik bile�ikler.

�norganik bile�ikler.

Organometal bile�ikleri.

Bile�enlerinin oranlan tam say� olmayan (stokiyometrik olmayan) bile�ikler.

K�MYASAL BA�IN T�R�NE G�RE SINIFLANDIRMA.

�yon bile�ikleri.

Ortakla��m ba�l� bile�ikler.

K�MYASAL TEPK�NL��E G�RE SINIFLANDIRMA.

Asitler, bazlar ve tuzlar.

Y�kseltgen ve indirgenler.

Bile�iklerin Genel �zellikleri

Bile�ikle Kar���m�n Fark�

Baz� Bile�iklerin �sim ve Form�lleri

Bile�iklerin �simlendirilmesi

�yonik ba�l� bile�iklerin isimlendirilmesi:

Kovalent ba�l� bile�iklerin isimlendirilmesi:

Asitler

Bazlar

Oksitler

Bile�iklerin Olu�mas�

Bile�iklerin �zellikleri

Bile�ik �e�itleri

Molek�ler Yap�l� Bile�ikler

Molek�ler Yap�l� Olmayan Bile�ikler

Bile�ikler ve Bile�iklerin �zellikleri :

Bile�ikler :

Bile�ik �e�itleri :

Bile�iklerin �zellikleri :

Bile�ikler ve Bile�iklerin �zellikleri :

Bile�ik �e�itleri :

Bile�iklerin �zellikleri :

Bile�ikle Kar��m�n Fark�