T�rkiye'deki endemik ve relikt bitki t�rleri nelerdir?

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- Soru-Cevap (https://www.msxlabs.org/forum/soru-cevap/)

- - T�rkiye'deki endemik ve relikt bitki t�rleri nelerdir? (https://www.msxlabs.org/forum/soru-cevap/230016-turkiyedeki-endemik-ve-relikt-bitki-turleri-nelerdir.html)

Endemik, alanlar� belirli bir �lke veya b�lgeye ait, yerel, ender ve �ok ender bulunan t�rler endemos (indigenous) kelimesinden gelir ve “yerli” anlam�nda kullan�l�r.

http://www.biyolojidunyasi.com/Logo_Bitki.jpg

�lkemizdeki endemik t�rlerin en �nemlilerinden birka��; Kazda��nda orman meydana getiren Kazda�� g�knar� (Abies equi-trojani), E�ridir g�neyindeki Kasnak me�esi (Quercus vulcanica), K�yce�iz-Dalaman aras�nda yayg�n olan S��la veya G�nl�k a�ac� ve ormanlar� (Liquidambar orientalis), Be�parmak Da�lar� (Ege b�l�m�)ndaki Kral e�reltisi (Osmunda regalis) ile Dat�a yar�madas�nda bulunan Dat�a hurmas� (Phoneix theophrasti)d�r.
�lkemiz, hem �e�itli familyalara ait hem de endemikler y�n�nden de �ok zengindir.
T�rkiye’de yeti�en endemik t�rler tabiatta, a��r� otlatma, yang�n, bilin�siz kesim, s�k�m,�slah �al��malar�, yap�la�ma, �ehirle�me ve herbisit kullan�m� gibi �e�itli tehlikelerle kar�� kar��yad�r.Bu olumsuz fakt�rler kimi zaman bitkinin yok olmas�na ve bir anlamda yer y�z�nde ortadan kalkmas� anlam�na gelmektedir.
Kaz da�� g�knar�:
T�rkiye’de yaln�zca Kazda��’nda yeti�en endemik bir g�knar alt t�r�. 30 metreye kadar boylanabilir. Tomurcuklar� bol re�inelidir.
http://tbn0.google.com/images?q=tbn:G_b_dmHo0H5UFM:http://www.kazdaglari.com/bitkiler/kazdag/FOT/abies-b-2.jpg

��ne yaprakl� uzun s�rg�nler �zerinde tek tek ��a y�nelik olarak tarak bi�iminde dizilmi�lerdi.Yapra��n �st y�z� hafif olukludur, alt y�z�nde ise iki tane belirgini g�m��i renkte beyaz stoma band� bulunur. ��ne yapraklar s�rg�nler �zerinde uzun s�re, 7-10 y�l kal�r
Kasnak me�esi
25-30 m boya ula�abilen geni� ve yayg�n tepeli bir me�e t�r�.
Gen� s�rg�nler sar�mtrak veya k�rm�z�mtrak olup, �nceleri t�yl� daha sonralar� ��plakt�r. Tomurcuklar b�y�k yumurta bi�iminde kahverengi k�rm�z�, t�ys�zd�r. Tomurcuk pullar�n�n kenarlar� kirpiklidir.
http://tbn0.google.com/images?q=tbn:U3RJTYHLCyWR1M:http://www.thy.com/images/skylife/10-2005/46/7_461.jpg

Yapraklar s�rg�nler �zerinde olduk�a aral�kl� dizilmi�tir. Yaprak ayas� ters yumurta veya eliptik bi�imli, dip taraf� �arp�kt�r. Yapraklar�n alt y�z� bas�k ve y�ld�z t�yl�d�r. �st y�z� ��plak ve koyu ye�ildir. Kadeh �ok belirgin ve yar�mk�re �eklindedir.
Endemik bir t�rd�r.K�tahya, Konya, Afyon, Isparta, E�irdir y�relerinde bulunur. 1300-1800 m y�kseltilere kadar ��kabilir.
Dat�a hurmas�
Dat�a Hurmas�, Dat�a Yar�madas�nda bat�-do�u y�n�nde uzanan s�rada�lar�n kuzey ve g�ney aklanlar�nda olmak �zere, iki ayr� y�rede bulunmaktad�r.
Dat�a Hurmas� bu aklanda k�me ve guruplar halinde veya tekil olarak da geni� bir alanda yay�l�� yapmakta ve yay�l�� sahilden 300-350 m y�kseltiye kadar ula�abilmektedir.
http://tbn0.google.com/images?q=tbn:PY5IO2UVCdsYeM:http://www.agaclar.net/galeri/files/3951-1147088237.jpg

Kuzeyi kapal�, s�cak, deniz etkisi alt�ndaki vadi tabanlar�n�n uygun k�s�mlar� ile deniz kenar�ndaki kum ve �ak�l �zerinde yer almaktad�r. yakla��k 10 m boyunda olup Dat�a’da 10-15 m. boylara ula�abilmektedir.
S��la a�ac�
25-40 m’ye kadar boylanan yaprak d�ken kal�n dall� ve geni� tepeli bir a�a�t�r. �lk bak��ta ��nara benzer. Ya�land�k�a, kabu�u koyula��r ve derin �atlakl� bir g�r�n�m al�r.
http://tbn0.google.com/images?q=tbn:rBei997-dEGlXM:http://www.agaclar.net/galeri/files/8123-111.jpg

�i�ekler k��kt�r. �i�ek kurulu 1-2 cm �ap�nda olup k�re �eklinde �ok say�da �i�ek k�mesini bulundurur. Meyve 2-4 cm �ap�nda �ok say�da kaps�lden olu�ur
Istranca me�esi:
25 m’ye kadar boylanabilen d�zg�n g�vdeli dar tepeli bir me�e t�r�d�r. G�vde kabu�u d�zenli aral�klarla �atakl�d�r. Yapraklar ters yumurta bi�imindedir. 7-10 civar�nda yaprak damar� bulunur. Damarlar birbirine paraleldir.
http://tbn0.google.com/images?q=tbn:b4JY_8t8NnXLdM:http://www.agaclar.net/galeri/files/1220-1125782761.jpg

Her iki y�z�de ��plakt�r. Alt y�z�nde basit ya da y�ld�z t�yler bulunur. Meyve sap� 2-7 cm uzunlu�undad�r. Bir sapta 3-4 tane meyve bulunur.
REL�K (REL�KT) B�TK�: (Relikt Plant): Kal�nt�, eskiden kalma, g�n�m�ze gelme…Paleoklimatik ko�ullarda yeti�erek yayg�n bir durum alan, fakat iklim ko�ullar�n�n de�i�mesi �zerine g�n�m�zde zorlukla ya�am�n� s�rd�ren bitki topluluklar� ve bunlar�n �yeleri

�rne�in, Karadeniz B�lgesinde yer yer k�y� ku�a��nda ve ve ard�ndaki oluklarda bulunan Akdeniz bitki topluluklar�, daha �nce bu b�lgeye Akdeniz iklim ko�ullar� egemen iken yerle�mi�ler; ancak, g�n�m�z ko�ullar� alt�nda da yeti�melerini s�n�rl� olarak s�rd�rme olana�� bulmu�lard�r. G�neybat� Anadolu’da K�yce�iz, Marmaris dolaylar�nda k��k ormanlar olu�turan S��la (G�nl�k) a�ac� (Liquidambar Orientalis) de relik bitki �zelli�i g�stermektedir.
Ihlamur
Boylar� 20-30 m’ye kadar ula�abilir. B�y�kl�� 5-10 cm aras�nda de�i�en yapraklar� genellikle y�rek �eklinde ve �arp�k, kenarlar� di�li ve uzun sapl�d�r.
http://tbn0.google.com/images?q=tbn:6vvtsbPohyAygM:http://www.agaclar.net/galeri/files/2512-hlamur.jpg

Sark�k �i�ek demetleri sar�ms� bir renge ve karakteristik bir kokuya sahiptir. �ok ge� a�an bu �i�ekler (Haziran-Temmuz) kurutularak �ay gibi i�ilir.
Kestane
Kuzey Anadolu ve Marmara B�lgesi’nde yay�l�� g�sterir. T�rkiye’de do�al olarak yeti�en tek kestane t�r� olan “Anadolu kestanesi” 30 m boya eri�ebilen, geni� tepeli bir a�a�t�r. �lkemizde 25.278 hektar koru, 3.614 hektar baltal�k kestane orman� bulunmaktad�r.
http://tbn0.google.com/images?q=tbn:sBPFsbM8ZPCjbM:http://www.zaybir.com/usr_img/ana_sayfa/kestane%2520b.jpg

Gen�ken d�zg�n olan g�vde kabuklar� ya�land�k�a �atlakl� bir g�r�n�m al�r. M�zraks� yapraklar�n�n kenarlar� kaba di�lidir. �i�ekleri �nemli bir bal kayna�� olan kestanenin meyvesi de ekonomik de�ere sahiptir.
Ladin
Kuzey yar�k�renin �l�man ve so�uk b�lgelerinde yay�l�� g�steren ladinin 40 de�i�ik t�r� ve bu t�rlere ait varyete ve formlar� vard�r. Uzaktan bak�ld��nda g�knara benzese de piramide benzer tepesi ve sark�k dallar� ile ondan ay�rt edilebilir. Boyu 40-50 m’ye kadar ula�abilir. ��ne yapraklar� k�sa, sivri u�lu ve kesitli d�rt k��edir.
http://tbn0.google.com/images?q=tbn:I_nqmdPqSg1RhM:http://www.samilfidancilik.com/images/buyuk/mavi_ladin_ucartisifir.jpg

Olgunla�m�� kozala��n�n pullar� da��lmaz.
�lkemizde Do�u Karadeniz da�lar�n�n denize bakan y�ksek kesimlerinde saf ya da kar��k ormanlar kuran t�r� Do�u ladinidir (P. Orientalis, Y). �lkemizde 146.300 hektar saf Ladin orman� bulunmaktad�r.
K�z�la�a�
Trakya, Marmara �evresi, Bat� Karadeniz ve Do�u Karadeniz’de saf ve kar��k olarak yay�l�� g�steren k�z�la�a�, boyu 20 m’yi a�abilen, esmer kabuklu, seyrek dall� bir a�a�t�r. Daha �ok serin b�lgelerde ve nemli dere yataklar�n�n bulundu�u yerlerde g�r�l�r.
http://tbn0.google.com/images?q=tbn:GSFvvT7ObIIl0M:http://www.mjora.com/lazurimtrl/botanik/06.jpg

�lkemizde 66.357 hektar koru, 297 hektar baltal�k k�z�la�a� orman� bulunmaktad�r. Uzunlu�u 4-9 cm geni�li�i 3-7 cm aras�nda de�i�en ters yumurta bi�imli ve testere di�li yapraklar� vard�r. K�klerinde bulunan, havan�n serbest azotunu ba�layan yumrular nedeniyle topraklar� azot�a zenginle�tirir.
ard��
S�r�ngen �al�lardan b�y�k a�a�lara kadar �ok �e�itli t�rleri olan ard��, hemen hemen b�t�n b�lgelerimiz y�ksek da�l�k kesimlerinde do�al yay�l�� g�sterir.
http://tbn0.google.com/images?q=tbn:L5rtxSMn7RcNbM:http://bitkiterapi.tripod.com/bitkiimage/ardic_b1.jpg

Baz�lar� servi gibi pul yapraklara, baz�lar� da bat�c� i�ne yapraklara sahiptir.
G�knar
40m’ye kadar boylanabilen g�knarlar, kendine �zg� formu, g�vde kabu�u i�ne yapraklar� ve hatta kokusu ile �amgiller familyas�n�n di�er t�rlerinden ay�rt edilebilir.
http://tbn0.google.com/images?q=tbn:njPViPfxGgqnQM:http://img518.imageshack.us/img518/452/karagzenginar018pl1.jpg

Yapraklar�n�n alt y�zeyinde beyaz �izgiler vard�r.Kozalaklar sonbaharda olgunla��nca pullar� d�k�l�r. �lkemizde 213.652 hektar saf g�knar orman� bulunmaktad�r.
Kara�am
B�t�n k�y� b�lgelerimizin da�l�k kesimlerinde saf ya da kar��k ormanlar kurar, hatta stebe kadar sokulur.�lkemizde 2.527.685 hektar saf kara�am orman� bulunmaktad�r.
http://tbn0.google.com/images?q=tbn:Lm7digdzLl7byM:http://www.strt.hacettepe.edu.tr/images/belek/belek_kullanim/pinus.jpg

G�vdesinin ve dallar�n�n kal�nl��, gri ve derin �atlakl� kabu�u, i�ne yapraklar�n�n koyu ye�il rengi ile di�er �am t�rlerinden ayr�l�r.30-35 m’ye kadar boylanabilir.

Al�nt�d�r..

Daha fazla bilgi i�in Yaban Hayat� Kurtarma ve Rehabilitasyon Grubu sayfas�n� inceleyiniz.

Nadir Bitkiler

Formula 1 arazisi ve �evresinde d�zenli aral�klarla bir y�l boyunca s�rd�rd��m�z arazi �al��malar� sonucu tespit edilen nadir ve endemik bitkiler a�a��da s�ralanm��t�r:

1. �nceyaprakl� e�relti (Isoetes duriei) [n/l]
�merli Havzas�nda mevsimsel su basan kumlu ve ta�l�k yerlerde yeti�en bir e�relti t�r�d�r. �lke �ap�nda �ok az yerde kay�tl�, nadir bir bitkidir. Bu inceyaprakl� e�relti t�r�, yeti�ti�i �ok hassas ekosistemlerin tahrip edilmesi nedeniyle azalmaktad�r. T�rkiye K�rm�z� Kitab�nda n/l : listelenmemi� olmakla birlikte, �lke �ap�nda olduk�a nadir bir bitki t�r�m�zd�r.
2. �nceyaprakl� e�relti (I. histrix) [DD]
Mevsimsel olu�an sulak alanlara �zg� bir e�relti t�r�d�r. �lke �ap�nda �ok az yerde kay�tl�, nadir bir bitkidir. Yeti�ti�i �ok hassas ekosistemlerin azalmas�na ba�l� olarak, bu inceyaprakl� e�relti t�r� de azalmaktad�r. T�rkiye K�rm�z� Kitab�nda DD : veri yetersiz olarak s�n�flanm��t�r.

3. Yabani karanfil (Dianthus pubescens) [VU]
�lkemizde yaln�zca Bal�kesir ve Ayd�n il s�n�rlar� i�inde kay�tl� bu nadir yabani karanfil t�r�n Formula 1 arazisi i�inde de yeti�ti�i saptanm��t�r. �stanbul floras� i�in yeni bir bitki t�r� olan bu yabani karanfil t�r� �lke �ap�nda nadir olarak bulunur. T�rkiye'nin K�rm�z� Kitab�nda VU : zarar g�rebilir �eklinde s�n�flanm��t�r.

4. Yonca (Trifolium pachycalyx) [Endemik, DD] Endemik tek y�ll�k bir ��g�l t�r�m�zd�r. Kurak meralar, kayal�klar ve k�y� kumullar�nda asit karakterli topraklar �zerinde yeti�ir. �ok az yerde kay�tl� olan bu endemik yonca t�r�, T�rkiye'nin K�rm�z� Kitab�nda DD : veri yetersiz �eklinde s�n�flanm��t�r. �stanbul �ehrinin geni�lemesi sonucu' do�al ya�am alanlar� h�zla azalan bitki yok olma tehlikesiyle kar�� kar��yad�r. T�rkiye'nin Bern S�zle�mesi gere�i korumakla y�kl�ml� oldu�u bitkilerimizden biridir.

5. Yonca (Trifolium ligusticum) [n/l]
�merli Havzas�nda yeti�en nadir tek y�ll�k bir ��g�l t�r�d�r. Soluk pembe �i�ekleri May�s-Temmuz aylar�nda a�ar. T�rkiye K�rm�z� Kitab�nda 'n/l : listelenmemi� olmakla birlikte, �lke �ap�nda olduk�a nadir bir bitki t�r�m�zd�r.
�lkemizde yaln�zca �stanbul'da bulunan �ok nadir bir yonca t�r�d�r.

6. �stanbul nazendesi (Lathyrus undulatus) [Endemik, VU]
T�rkiye'nin kuzeybat�s�na endemik, �ok �ekici bir bitkidir. �stanbul'un Asya yakas�ndaki fundal�klarda zengin pop�lasyonlar� bulunur. Avrupa �ap�nda nadir bir bitki olan �stanbul nazendesinin koruma alt�na al�nmas� �nemlidir. T�rkiye K�rm�z� Kitab�nda VU : zarar g�rebilir olarak s�n�lanm��t�r.

7. Crinitaria linosyris [n/l]
�merli Havzas�n�n ve T�rkiye'nin nadir bitkilerinden biridir. Ba�ta �stanbul olmak �zere, T�rkiye'nin yaln�z kuzeybat�s�nda yeti�ti�i bilinmektedir. T�rkiye'nin K�rm�z� Kitab�nda n/l : listelenmemi�' olmakla birlikte, �lke �ap�nda olduk�a nadir olarak bulunan bir bitki t�r�m�zd�r.

8. Crepis dioscoridis
T�rkiye'de yaln�zca Mu�la ve Antalya civar�nda yeti�ti�i bilinen bu �ok nadir bitkinin Formula 1 arazisi i�inde yeti�ti�ini saptamak, alan i�in bir ba�ka �ok �nemli kay�tt�r. Formula 1 arazisi i�inde �ok az say�da bireyden olu�an pop�lasyonu mutlaka koruma alt�na al�nmal�d�r.

9. Laurentia gasparrinii [VU]
�merli Havzas�n�n nemli b�l�mlerinde yeti�en k��k, narin bir bitkidir. 10-20 cm lik g�vde �zerinde May�s-Haziran aylar�nda beliren �i�ekleri beyaz�ms�-mavidir. Di�er sulak alan bitkileri gibi do�al ya�am alanlar�n�n tahrip edilmesi nedeniyle say�lar� h�zla azalmaktad�r. Bu nedenle, mutlaka koruma alt�na al�nmas� gereken, �lke �ap�nda nadir bitki t�rlerimizden biridir. T�rkiye'nin K�rm�z� Kitab�nda VU : zarar g�rebilir olarak s�n�flanm��t�r.

10. Campanula lyrata ssp. lyrata
T�rkiye'ye endemik olan bu t�r�n �stanbul'daki pop�lasyonu mutlaka koruma alt�na al�nmal�d�r.

11. Riva s��rkuyru�u (Verbascum bugulifolium)
�stanbul'a �zg� nadir t�rlerden biridir. T�ys�z yapraklar� bitkinin taban�nda toplanm��t�r. �ok say�da salk�m �eklindeki �i�ekleriyle 15-75 cm boyunda �ok y�ll�k bir bitkidir.

12. Onosma bracteosum
T�rkiye'ye endemik olan bu t�r �stanbul'da birka� yerde bulundu�u, bunlardan birisinin de Formula 1 arazisi oldu�u saptanm��t�r.

13. Cytinus hypocistus ssp. orientalis
�stanbul, Bursa ve �zmir'den bilinen ve laden bitkilerinin k�klerinde yeti�en parazit bir bitkidir.

14. Juncus conglomeratus
�stanbul ve Bursa il s�n�rlar� i�inde yeti�ti�i bilinen �ok nadir bir saz t�r�d�r. Formula 1 arazisi i�inde yaln�zca k��k bir g�lc�kte yeti�ti�i saptanm��t�r.

15. J.rechingeri
T�rkiye'de Ankara, Sivas, Malatya ve Bitlis'te yeti�ti�i bilinen bu nadir saz t�r�n�n �stanbul'da Formula 1 arazisi i�ide de yeti�ti�i saptanm��t�r. �stanbul floras� i�in yeni bir t�r olan bu nadir bitki mutlaka koruma alt�na al�nmal�d�r.

16. J.bulbosus
Yaln�zca �stanbul'dan bilinen �ok nadir bir saz t�r�d�r.

17. J.turkestanicus
T�rkiye'de yaln�zca Artvin, Mu�la, Antalya, ��el ve Hakkari illerinde yeti�ti�i bilinen bu nadir saz t�r�n�n �stanbul'da Formula 1 arazisinde de yeti�ti�i saptanm��t�r. Bu ilgin� saptama Formula 1 �evresindeki mevsimsel su dolan sulak habitatlar�n mutlaka koruma alt�na al�nmas� gerekti�ini ortaya koymaktad�r.

18. Cicendia filiformis [n/l]
Formula 1 arazisi �evresinde mevsimsel olarak olu�an g�lc�klerde yeti�mektedir. Bahar ve k�� aylarinda g�r�len bu k�sa �m�rl� nadir bitki erken ilkbaharda �i�ek verip meyve ve tohum ba�lad�ktan sonra yaz gelmeden �l�r. T�rkiye'nin K�rm�z� Kitab�nda 'n/l : listelenmemi�, olmakla birlikte, �lke �ap�nda olduk�a nadir bir bitki t�r�m�zd�r.

19. Prunella orientalis
T�rkiye'nin g�neyi ve do�usunda yeti�ti�i bilinen bu nadir bitki Formula 1 arazisi �evresinde de saptanm��t�r. Sulak alanlarda yeti�mektedir.

20. Colchicum micranthum (Narin ac��i�dem) [Endemik, EN]
�stanbul'a endemik k��k �i�ekli bir ac��i�dem t�r�d�r. Nemli fundal�klar ve meralarda yeti�en bitki, sonbaharda �i�eklenir. Kemerburgaz'da bulunan birka� k��k kolonisi d��nda, b�y�k �o�unlukla �stanbul'un Asya yakas�nda yay�l�� g�sterir. Ancak kontrols�z �ehirle�me ve yanl�� a�a�land�rma gibi nedenlerle nesli tehlike alt�nda bulunmaktad�r. T�rkiye'nin K�rm�z� Kitab�nda EN : tehlikede olarak s�n�flanm��t�r. Narin ac��i�dem, Bern S�zle�mesi gere�i T�rkiye'nin korumakla y�k�ml� oldu�u bitki t�rlerimizden biridir.

21. Crocus pestalozzae (�mraniye �i�demi) [Endemik, VU]
T�rkiye'ye endemik k��k �i�ekli bir �i�dem t�r�d�r. Erken ilkbaharda bembeyaz �i�ekleriyle �stanbul'un nemli fundal�klar� i�inde meralar ve kayal�klarda �i�ek a�ar. �mraniye �i�deminin en b�y�k ve �nemli pop�lasyonlar� �stanbul'da Maltepe-�merli-Pendik ��geni i�inde yeti�ir. Bu endemik �i�dem do�al ya�am alanlar�n�n �ehirle�me nedeniyle tahrip edilmesi sonucu yok olma tehlikesiyle kar�� kar��yad�r. T�rkiye'nin K�rm�z� Kitab�nda VU: zarar g�rebilir �eklinde s�n�flanm��t�r.

22. Cirsium polycephalum (�okba�l� k�yg��ren) [Endemik, CR]
�stanbul'un baltal�k ormanlar�na ve fundal�klar�na endemik, iki y�ll�k bir bitkidir. Uzun boylu, beyaz �i�ekli �okba�l� k�yg��ren, T�rkiye'nin K�rm�z� Kitab�nda CR: �ok tehlikede olarak s�n�flanm��t�r. T�rkiye'nin k�resel �l�ekte tehlike alt�nda bulunan, korumakla y�k�ml� bitkilerinden biridir.

23. Euphorbia amygdaloides var. robbiae [Endemik, LR (nt)]
T�rkiye'nin kuzeybat�s�na endemik bir s�tle�en t�r�d�r. Bahar ve yaz aylar�nda �i�eklenen bitki �merli Havzas�nda akarsu kenarlar�, a�a�l�k ve �al�l�k ortamlarda yeti�ir. T�rkiye'nin K�rm�z� Kitab�nda LR (nt) : az tehdit alt�nda �eklinde s�n�flanm��t�r.

24. Lythrum borysthenicum [n/l]
�merli Havzas�nda a��k nemli, mevsimsel su basan b�l�mler ya da sulak alan kenarlar�nda yeti�en k��k, tek y�ll�k bir bitkidir. May�s - Haziran aylar�nda �i�eklenir. T�rkiye K�rm�z� Kitab�nda n/l : listelenmemi� olmakla birlikte, �lke �ap�nda olduk�a nadir bir bitki t�r�m�zd�r.
kaynak

bursadaki relikt ve endemik bitki t�rleri

bursadaki relikt ve endemik bitkiler hakk�nda bilgi ve resimleri laz�m g�nderirseniz sevinirim

Al�nt�:

Keten Prenses adl� kullan�c�dan al�nt� (Mesaj 1302570)

T�RK�YEDEK� ENDEM�K VE REL�KT B�TK� T�RLER�

T�rkiye endemik bitkiler a��s�ndan d�nyan�n �nemli �lkelerinden birisidir.
Yurdumuzun siyasi hudutlar� i�erisinde do�al olarak yetiiti�i halde ba�ka hi�bir yerde yeti�meyen, di�er bir deyi�le d�nyada yaln�z �lkemizde yeti�en bitkiler T�rkiye endemikleri olarak adland�r�l�r.Yurdumuz endemiklerinin say�s� 3000 dolaylar�nda olup endemizm oran� %33civarýndad�r.(Davis, 1965-1988). �lkemizde endemik t�r say�s� diðer Avrupa �lkeleriyle k�yasland��nda �lkemizin bu zenginli�i daha iyi anla��l�r.Avrupa �lkeleri aras�nda en �ok t�re sahip olan �lke Yunanistan olup 800 civar�ndad�r.Ayn� �ekilde endemik t�rlerce zengin �spanya ve Yugoslavya’da ise bu say� 400-500 ars�ndadýr.
�lkemizdeki endemik t�relerin en �nemlilerinden birka��; Kaz da��nda orman meydana getiren Kazda�� g�knar� (Abies equi-trojani), E�ridir g�neyindeki Kasnak Me�esi (Quercus vulcanica), K�yce�iz-Dalaman arasýnda yaygýn olan S��la veya G�nl�k a�acý ve ormanlar� (Liquidambar orientalis), Be�parmak Da�lar� (Ege b�l�m�)ndaki Kral e�reltisi (Osmunda regalis) ile Dat�a yar�madas�nda bulunan Dat�a Hurmas� (Phoneix theophrasti)dýr.Yurdumuzun bilhassa dar derin yar�lm�� da�l�k alanlar�nda endemiklerin say�s� bir hayli y�ksektir.Bunun yan�nda �zellikle Pleistosen’deki iklim �artlar�na g�re yeti�mi� ve yay�lma imkan� bulmu�, fakat g�n�m�zde bilhassa da�l�k b�lgelerimize lokal alanlarda hayatiyetlerini s�rd�ren �e�itli flora b�lgelerine ait bitkiler g�r�l�r.�rnek olarak, Karadeniz Fitoco�rafya B�lgesindeki Akdeniz elemanlar�,Nur, Dedeg�l, A�r�, Nemrut,Mercan(Munzur) daðlar�ndaki nemli �l�man ve nemli soðuk bitkilere �rnek verilebilir.
Bunun yanýnda �lkemizde Konzervatif endemikler yanýnda, yeni geliþmekte olan progresif endemikler de bulunmaktadýr.Bu bakýmdan �lkemiz, hem �eþitli familyalara ait hem de endemikler y�n�ndende �ok zengindir.
T�rkiye’de yetiþen endemik t�rler tabiatta, aþýrý otlatma, yangýn, bilin�siz kesim, s�k�m,ýslah �alýþmalarý, yapýlaþma, þehirleþme ve herbisit kullanýmý gibi �eþitli tehlikelerle karþý karþýyadýr.Bu olumsuz fakt�rler kimi zaman bitkinin yok olmasýna ve bir anlamda yer y�z�nde ortadan kalkmasý anlamýna gelmektedir.Ekim ve arkadaþlarý(1985) yaptýklarý �alýþmada endemik t�rlerin 12’sinin neslinin t�kendiðini belirlemiþlerdir.Bu olumsuz fakt�rler zamanla bitkilerin durumlarýný tespit etme ve gerekli �nlemleri alma ihtiyacýný doðurmuþtur. Bu ihtiyaca yardýmcý olmak amacý ile “Uluslar arasý Doða ve Doðal Kaynaklarý Koruma Birliði(IUCN)” kurulmuþtur.Bu kuruluþ yapýðý �alýþmalarla bitkiler i�in tehlike sýnýflarýný belirlemiþ ve kritik durumdaki bitkileri buna g�re deðerlendirerek Kýrmýzý B�lten denilen
“ Red Data Book ” isimli eseri ortaya �ýkarmýþlardýr.Bu �alýþmalardan sonra ayný kategoriler esas alýnarak “ T�rkiye’nin Nadir ve Endemik Bitkileri ” adlý bir kýrmýzý b�lten hazýrlanmýþtýr.

Al�nt�:

Keten Prenses adl� kullan�c�dan al�nt� (Mesaj 1303144)

ENDEM�ZM
Bir bitkinin yay�l�� a�an�na o bitkinin “areali” denir. Yay�l�� alan� geni� olan bitkiye “Kozmopolit”, dar olana yani yer y�z�n�n belirli ve dar bir b�lgesinde do�al olarak yeti�en bitkiye de “Endemik” bitki denir. Endemik Yunanca Endos-yerlikelimesinden gelir. Buna g�re Endemizm: Bir bitki, t�r�n�n dar bir b�lgede s�n�rlanm�� halde bulunmas�d�r. Yani bu deyim, belirli bir b�lgeye veya �lkeye �zg� bitki taksonu (Subsp. Species, Genus, Familya gibi) i�in kullan�l�r.

Bir bitkinin �lkemiz i�in endemik oldu�u s�ylendi�inde, bitki ister dar bir b�lgede, ister T�rkiye’nin b�y�k bir kesiminde yay�lm�� olsun, s�z konusu endemik takson �lkemiz s�n�rlar� i�erisinde d��n�lmelidir. Yay�l�� alan� T�rkiye’nin d��na ta�mayan bitkiler endemik olarak an�lmal�d�r.

Bir endemik bitkinin yay�l�� alan�n�n geni�li�i de�i�ik b�y�kl�klerde olabilir. �rne�in, Lysimachia minoricensis (Primulaceae) yaln�zca Minorka adas�nda birka� m2 lik bir alan� kaplar. Buna kar��l�k yurdumuz i�in endemik olan bir takson ise km2 lerce yer kaplayabilir. Fakat bir k�ta i�in endemik t�rler olamaz. ��nk� endemikler bir k�tan�n her yerinde yay�l�� g�stermeyip, k�ta i�erisindeki bir da�, da� s�ras� veya herhangi bir b�lgede bulunurlar. Ayr�ca bir k�tan�n veya b�lgenin ancak belli kesimleri endemizm a��s�ndan ilgin� olabilir. �rne�in Yery�z�nde Afrika’n�n g�neyi (Kap b�lgesi), Hawai Adalar�, Madagaskar, yurdumuzda ise G�neybat� Anadolu, Toroslar, Tuz G�l� �evresi, �ank�r� ve Sivas y�releri endemik t�rler y�n�nden zengin olan yerlerdir.

Endemizm, floristik b�lgeleri tan�mak ve o yerin floristik �zelliklerini tayin etmek a��s�ndan olduk�a �nemli bir kriterdir. Belli bir floristik b�lgeye has endemikler bir araya gelerek floristik b�lge s�n�r�n� olu�tururlar.

Endemizm �e�itleri

Endemik bitkiler ba�l�ca iki grup alt�nda incelenebilir.

1.Paleoendemikler (Relikt, Konservatif endemikler)
2.Neoendemikler (Mikro, Progresif endemikler)

1. Paleoendemikler: Bu t�r bitkiler jeolojik devirlerde geni� yay�lma g�stermi� ve bir de�i�ime u�ramadan g�n�m�ze kadar gelmi� ancak bug�n yay�l�� alanlar� olduk�a daralm�� ve s�n�rlanm�� olan endemiklerdir. Eskiden t�m Kuzey yar�mk�rede yay�l�� g�steren ancak g�n�m�zde sadece Kuzey Amerika’n�n bat� kesimlerinde yeti�en Sequoia (Mamut a�ac�) t�rleri, III. zamanda geni� bir areale sahip olan bug�n ise sadece �in’nin da�l�k kesimlerine s�k��p kalan Ginko biloba bitkisi paleoendemiklere �rnek olarak g�sterilebilir. Ayr�ca �lkemizde Mu�la �evresinde bulunan Liquidambar orientalis bitkisi de Tersiyerde Avrupa ve Asya’n�n geni� bir b�l�m�nde yay�l�� g�stermi� bu tip bir endemiktir.

2. Neoendemikler: Evrim sonucu meydana gelmi�, yani de�i�ime u�ram�� k�keni eskilere dayanmayan endemik bitkilerdir. �o�unlukla t�r ve t�r alt� taksonlar� i�erirler ve birbirlerinden �ok az farklarla ayr�l�rlar. bu nedenle bunlara Mikroendemikler de denir. Centaurea karduchorum, C. hakkariensis, Alyssum filiforme �lkemize has neoendemik bitkilerdir.

Bitkiler genetik yada co�rafi bir engel taraf�ndan birbirlerinden ayr�ld�klar�nda yeni formlar meydana gelir. Yeni bitki formlar�n�n olu�umunda ba�l�ca �u fakt�rler rol oynamaktad�r.

�Mutasyonlar
�Genetik rekombinasyonlar
�Do�al seleksiyon
�Co�rafi yada genetik izolasyonlar

T�rkiye’de Endemizm

Co�rafi konumu, iklim ve toprak fakt�rlerinin farkl�l�� ve �� fitoco�rafik b�lgenin birle�me noktas�nda bulunmas� gibi nedenlerle zengin bir bitki �rt�s�ne sahip olan yurdumuz, 9000 civar�ndaki e�relti ve tohumlu bitki t�r� i�ermesinden dolay� da d�nyan�n zengin floraya sahip �lkeleri aras�ndad�r. Avrupa k�tas� floras�n�n 12000’e yak�n t�r i�erdi�i d��n�l�rse, yurdumuzun flora zenginli�i daha iyi anla��lacakt�r. T�rkiye floras� t�r zenginli�i yan�nda �ok say�da endemik taksonu i�ermesi ile de ilgin�tir. Avrupa’n�n �e�itli �lkelerinde yeti�en endemik t�rler toplam� 2750 kadar iken bu say� T�rkiye’de 3000 civar�ndad�r.

Endemik bitkilerin yurdumuzda da��l��: Yurdumuz endemik bitkileri tek tek ele al�nd��nda bunlardan 1700 kadar�n�n �lkemiz co�rafik b�lgelerinden yaln�z birine �zg� olduklar� saptanm��t�r. buna g�re:

G�ney Anadolu’da 631 t�r
Do�u Anadolu’da 371 t�r
Orta Anadolu’da 253 t�r
Karadeniz’de 203 t�r
Ege’de 147 t�r
Marmara’da 67 t�r
G�neydo�u Anadolu’da 33 t�r

Bunlar�n d��ndaki endemik t�rler birden fazla b�lgemizde yay�l�� g�stermektedir.
Floram�zda endemik t�rler y�n�nden zengin ba�l�ca familyalar ve i�erdikleri t�r say�lar� a�a��da belirtilmi�tir.

Familya Ad�
Endemik T�r Say�s�
Compositae
430
Fabaceae
375
Scrophulariaceae
241
Labiatae
240
Cruciferae
194
Caryophyllaceae
187
Liliaceae
118
Umbelliferae
117
Boraginaceae
108
Rubiaceae
74

Endemik bitkiler ile ilgili veriler daha ayr�nt�l� incelendi�inde, yurdumuzdaki baz� y�reler ile da� silsilelerinin endemik t�rlerce zengin oldu�u ortaya ��kmaktad�r. Amanos Da�lar� ile Ilgaz Da�lar�, da� silsileleri aras�nda �n s�ray� almaktad�rlar. Ege B�lgesinin g�ney ucu ile Akdeniz’in bat�s�, Ta�eli platosu, �zellikle Ermenek-Mut-G�lnar �evreleri, Boklar Da�lar� ile Alada�lar ve Antitoroslar yurdumuzun g�neyindeki �nemli endemik merkezleridir. Kuzeyde ise Kaz Da��, Uluda�, G�m��hane �evreleri, Artvin-Rize �evreleri, endemizm a��s�ndan �nemli y�relerimizdir. Sivas-Darende-G�r�n ve �ank�r� civar�ndaki jipsli arazilerde de bu y�relere has �ok say�da endemik t�r yeti�mektedir. Do�u Anadolu’daki �nemli y�reler ise Munzur Da�lar� ile Van-Bitlis-Hakkari �evreleridir.

Bitki Co�rafyas� B�lgelerindeki Endemizm Durumu

1. Mediterranean (Akdeniz) fitoco�rafik b�lge: Bu b�lge 3 k�s�mda incelenir.

�Bat� Anadolu ve Do�u Ege Adalar�
�Malope anatolica
�Linum aretioides
�Eryngium thorifolium
�Toroslar
�Dorystoechas hastata
�Globularia davisiana
�Ballotaq cristata
�Amanos Da�lar�
�Ajuga postii
�Origanum amanum
�Helleborus vesicarius

2. Irano-Turanian fitoco�rafik b�lge: �� Anadolu platosunun hemen tamam�n� kaplayan bu b�lge, kuzeyde Euro-Siberian, bat� ve g�neyde ise Akdeniz flora b�lgesiyle �evrilidir. Bu b�lgedeki �nemli endemizm merkezleri ve endemik t�reler a�a��daki gibidir.

�Erzincan, Erzurum y�resi y�ksek da�lar�
�Delphinium albiflorum
�Vang�l� �evresi y�ksek da�lar�
�Trifolium longidentatum
�Mezopotamya ovas�n�n kuzeyi
�Papaver clavatum
�Vang�l� �evresi y�ksek da�lar�
�Trifolium longidentatum
�Tuz g�l� �evresi
�Consolida stenocarpa
��ank�r� ve Sivas y�relerinin jipsli sahalar�
�Salvia vermifolia

3. Euro-Siberian fitoco�rafik b�lgesi: Bu b�lge yaprak d�ken ve y�ksek i�ne yaprakl� ormanlardan meydana gelir. Ordu ilinin do�usunda ya�� ve nem artar. Ordu yak�nlar�ndaki Melet nehrinin do�usunda Kafkasya t�rleri ve endemik t�rler aniden artar. Bu b�l�me “Colchis b�l�m�” denir.

Endemikler Bat� ve Orta Karadeniz’de Do�u Karadeniz’e g�re daha az bulunurlar. Bu b�l�me de “�ksin b�l�m�” denir.

�Colchis b�l�m�
�Medicaryon orientale
��ksin b�l�m�
�Allium olympica

�lkemizin ana fitoco�rafik b�lgeleri d��nda kalan ara b�lgeleri endemik t�r y�n�nden zengindir. Endemik bitkiler �zellikle bu sahalar i�inde ortaya ��km��t�r.

Bu ge�i� alanlar�ndaki t�rler, tolerans s�n�r�nda bulunurlar. Farkl� iklim ve toprak ko�ullar� alt�nda farkl� vejetasyonla rekabet ederler. G��n sebep oldu�u bu ko�ullar alt�nda seleksiyon bask�s� yeni �evreye adapte olan ekotipik varyeteler ortaya ��kar�r. Farkl� floralar�n kar��la�t�� yerlerde hibritle�me ve hibrit d�l�n stabilizasyonu da vard�r.

�o�u, bu sayd��m�z b�lgelerde ve bir k�sm� da di�er y�relerde olmak �zere, T�rkiye’de toplam 3000 civar�nda tohumlu bitki t�r� endemiktir. T�rkiye’de bug�ne dek bilinen kadar�yla yakla��k 9000 kadar do�al e�relti ve tohumlu bitki t�r� vard�r. Bunlar�n yakla��k % 30’u �lkemiz i�in endemiktir.

Endemizm

ya arkada�lar ben biyolojiden d�nem �devi ald�m ama bulam�orm yar�mc� olurmusunuz konum �u UKU,,LUDA�DA YET��EN ENDEM�K B�TK� T�RLER�,S�STEMAT�� VE �ZELL�KLER siz sadece ULUDA�DA YET��EN ENDEM�K B�TK� T�RLER�N� BULSANIZ YETER l�tfen yard�mc� olun l�tfen

l�tden yard�mc� olun

mersindeki endemik bitki t�rlerini bilen var m� yav ben bulamad�m l�tfen bana yard�mc� olun cok acil laz�m

Do�u karadeniz b�lgesindeki endemik bitki ve hayvan t�rleri ltfen yard�mc� olun

turkiyedeki endemik bitki turleri

turkiyedeki endemik bitki turleri