Uzay Fýrlatma Sistemi Projesi
 

Nasa'dan Sývý Yakýtlý Roketlere Dönüþ
NASA, uzay yolculuklarýnda kullanmak üzere yeni bir dev roket hazýrlýyor. “Uzay Fýrlatma Sistemi” olarak adlandýrýlan bu yeni projenin bedeli 35 milyar Dolar. Bu yeni sistemle hedef, 2030’da Mars’a gitmek… Ýlk insansýz test uçuþu ise 2017’de… Bu test uçuþu baþarýlý olursa ilk astronot ekibi bu roketle 2021’de uzaya gidecek. 2025’te dünya yakýnýndaki bir göktaþýna inecek ve buradan da 2030’lu yýllarda Mars’a gidilecek.

Yeni tasarým roket insanoðlunun Ay'a yolculukta kullandýðý sývý yakýtlý roketleri andýrýyor. Farký daha güçlü ve insaný daha uzaða taþýyabilecek olmalarý. Denemelerine çok yakýn bir zamanda baþlanacak olan sistemde astronotlar roketin ucuna kurulacak bir kapsülün içinde olacak. Yeni rokette öncelikli olarak 6 kiþilik astronot grubu yer alacak ve yine ilk etapta 110 ton yük taþýma kapasitesine sahip olacak. Sonraki aþamada bu kapasite 165 tona kadar çýkacak. Ay’a insan götüren Satürn V roketinin yük taþýma kapasitesi 130 tondu.NASA yetkililerinin yaptýðý açýklamaya göre bu projede her yýl yaklaþýk olarak 3 milyar Dolar harcama yapýlacak.

Sývý Yakýtlý Roketler Nasýl Çalýþýyor?
Roketler, Newton’un etki-tepki ilkesine göre çalýþan uzay araçlarýdýr. Rokete konulan yakýt yanýnca çýkan gazlar bir lüle(nozul) aracýlýðý ile hýzlandýrýlýr ve roket çalýþmaya baþlar.NASA’nýn yeni projesinde kullanacaðý sývý yakýtlý sistem katý sistemlere göre biraz daha karmaþýk. Bu tasarýmda sývý yakýtý sývý halde tutmak ve yakýtýn yanma odasýna iletimi tasarýmýn en önemli noktasýný oluþturuyor. Sývý Yakýt denilen bu yakýt, sývý oksijen ve sývý hidrojenden oluþuyor. Hidrojen yakýt, oksijen ise oksitleyici görevi görüyor.

Astronomi Fotoðrafçýsý Yarýþmasý 2013
 

2013 Yýlýnýn Astronomi Fotoðrafçýsý Yarýþmasý
Bu yýl beþincisi düzenlenecek olan yarýþmanýn sponsorluðunu Greenwich Kraliyet Gözlem Evi ve The Sky at Night dergisi yapýyor. Her yýl olduðu gibi bu yýl da evrenin birçok göz alýcý ve etkileyici güzelliklerinin kadrajlara gireceðinden þüphe duyulmuyor; ister milyonlarca ýþýk yýlý uzaktaki uçsuz bucaksýz galaksilerin çarpýcý fotoðraflarý, isterse eve daha yakýn noktalardan çekilmiþ gecenin dramatik fotoðraflarý, her biri unutulmayacak izler taþýyacaktýr.

ROG’de kamu astronomu ve yarýþmada jürilik görevi yapan, Dr. Marek Kukula “Her yýl gökyüzü, görülmesi için yeni bir þeyler getirir ve umarým Mart’ýn sonunda varmasý beklenen Kuyruklu yýldýz C/2011 PARNSTARRS bu yýlki yarýþmada bazý unutulmaz fotoðraflara ilham kaynaðý olur” diyor. “Daha fazla yetenekli genç fotoðrafçýnýn ve uzay fotoðrafçýlýðýna yeni girmiþ kiþilerin katýlmalarýný görmek mükemmel olacak, bu da yýllar sonra yine tek yapmanýz gerekenin bir kamerayý elinize almak olduðunu kanýtlayacak”

Yarýþmaya katýlýmlarýn 13 Haziran 2013 tarihine kadar tamamlanmasý gerekiyor. Kazananlarý güzel ödüller bekliyor. Genel birinci 1.500£’lik para ödülünün sahibi olacak. Kategori birincileri 500£. Ayrýca finalistleri de 250£’lik ve en çok yorumu alan katýlýmcýlarý da 125£’lik para ödülleri bekliyor. Özel ödülün kazananý ise 350£ kazanacak ve finalistlere de 125£ verilecek. Bunlarýn yaný sýra tüm kazanan katýlýmcýlar bir yýllýk Sky at Night Dergisi'nin aboneliðini de alacaklar.

“2013 Yýlýnýn Astronomi Fotoðrafçýsý” Yarýþmasýnýn 4 Ana Kategorisi
Dünya ve Uzay: Manzara, insanlar ve diðer Dünya baðlantýlý þeylerin yanýnda bir astronomik objenin bulunduðu (bunlar yýldýzlar, Ay ve diðer Dünya dýþý olaylar olabilir) fotoðraflar.
Bizim Güneþ Sistemimiz: Güneþi ve onun ailesindeki gezegenleri, Ay'ý, asteroidleri ve kuyruklu yýldýzlarý tasvir eden görüntüler.
Derin Uzay: Güneþ Sistemi'nin ötesindeki herhangi bir þeyi yakalayan (yýldýzlar, bulutsular ve galaksiler gibi) fotoðraflar.
Yýlýn Genç Astronomi Fotoðrafçýsý: 16 yaþýnýn altýnda, geliþmeye baþlamýþ astronomlar tarafýndan çekilmiþ fotoðraflar.

Ayrýca 3 özel ödül de yarýþmacýlarý bekliyor: “Ýnsanlar ve Uzay” fotoðrafta insanlarý öne çýkaran en iyi fotoðrafý ; “En iyi Yeni üye” ödülü, bu hobiye geçen yýl içinde baþlamýþ ve daha önce yarýþmaya herhangi bir fotoðrafla katýlmamýþ bir amatör astrofotoðrafçý tarafýndan çekilmiþ en iyi fotoðrafa verilecek; ve Robotik Kapsam ödülü, dünyanýn çeþitli bölgelerinde bulunan bilgisayar kontrollü teleskoplarýna internet üzerinden eriþerek çekilen en iyi fotoðrafa verilecek.Kazanan fotoðraflar, Greenwich Kraliyet Gözlem Evi'nde 19 Eylül 2013 – 23 Þubat 2014 tarihleri arasýnda düzenlenecek olan yýllýk sergide gösterilecek.

Göktaþý Madenciliði
 

Göktaþý Madenciliði için Bir ABD’li Firma Daha Kollarý Sývadý
ABD’de yeni kurulan ‘Deep Space Industries’ (DSI) þirketi, uzaydaki tonlarca deðerli maden içeren asteroidlere gözünü dikti. DSI, geçtiðimiz yýl ilk adýmý atan ‘Planetary Resources’ýn ardýndan bu yarýþa katýlan ikinci firma olacak.

Uzay araþtýrmalarý ve doðal kaynak sektörlerini bir araya getirerek küresel ekonomiye trilyonlarca dolar katký yapmayý hedefleyen bir grup zengin giriþimci ve mühendis, ABD’nin California eyaletindeki Santa Monica kentinde DSI þirketini kurdu. Santa Monica’daki Uçuþ Müzesi’nde basýn toplantýsý düzenleyen firma yetkilileri, Dünya’ya yakýn göktaþlarýný iþlemek, elde edilen hammaddelerle uydulara yakýt saðlamak ve yörüngede bileþenler üretmeyi amaçladýklarýný bildirdi. DSI’nin ilk görevi 2015’te ‘Firefly’ adý verilen 25 kilogramlýk küçük bir uzay aracýný fýrlatmak olacak. 6 ay boyunca uzayda görev alacak olan Firefly, iþlenecek asteroidlerin belirlenmesinde kullanýlacak.

Her Yýl Dünya'nýn Çevresinde 1000 Yeni Göktaþý Keþfediliyor
Deep Space Industries Baþkaný David Gump, “Her yýl gezegenimizin etrafýnda irili ufaklý 1000 asteroid keþfediliyor. Büyük çoðunda su, nikel ve metan gazý olduðu düþünülüyor. Metan gazý yakýta dönüþtürülebilir. Nikel, uzayda bileþen üretiminde kullanýlabilir” dedi. Gump, yerkürenin etrafýnda bulunan 9 bin 500’den fazla asteroidin çok önemli ve büyük bir kaynak olduðunu belirtti.

20 milyon dolara mal olacak Firefly projesinin ardýndan 2016’da uzaya gönderilecek ‘Dragonfly’ uzay aracý, belirlenen asteroidlerden 23 – 45 kilogram arasýnda örnekler getirecek. Þirketin nihai hedefi, 2020’den sonra asteroidlerden yakýt ve deðerli madenler elde edebilen bir robotik gemi filosuna sahip olmak. Geçtiðimiz yýl Nisan ayýnda da Google’ýn patronlarý, ünlü yönetmen James Cameron ve uzay araþtýrmalarýna verdikleri destekle tanýnan bazý ünlü isimler, dev bir proje için güçlerini birleþtirmiþ, Planetary Resources adlý þirketi kurarak göktaþlarýnda maden aramaya karar vermiþlerdi.

Alman Hava ve Uzaycýlýk Merkezi (DLR)'nin Uzay Projeleri
 

Almanya Asteroide Robot Yollayacak
Avrupa Uzay Ajansý'nýn (ESA) önde gelen destekçilerinden Almanya, 2013’te yoðunlaþacaðý bir dizi projeyi açýkladý. Alman uzaycýlýk kurumunun hedefleri arasýnda bir asteroide robot yollamak da bulunuyor.

Alman Hava ve Uzaycýlýk Merkezi (DLR), 2013’te yoðunlaþacaðý hedef ve projeleri açýkladý. Alman uzaycýlýk dairesi bütçesinin yarýya yakýnýný Avrupa Uzay Ajansý ile ortaklaþa yürütülen projelere ayýrýyor. Almanya, insanlý uzay araçlarýndan uluslararasý havacýlýðý engelleyen volkan püskürmelerinin araþtýrýlmasýna kadar bir dizi alanda araþtýrma yürütecek. Alman Havacýlýk ve Uzay Merkezi’nin 2013 hedeflerini Deutschlandradio’ya deðerlendiren uzman Dirk Lorenzen, merkezin tek bir alandan ziyade farklý konulara yoðunlaþtýðýna dikkat çekti. Bunlar arasýnda öne çýkan belli baþlý projelerin olduðunu kaydeden Lorenzen, bir asteroide yollanmasý öngörülen insansýz uzay aracýnýn da bunlardan biri olduðunu belirtti.

Alman uzay ajansý bu misyonu Japonya Uzay Araþtýrma Ajansý (JAXA) ile ortaklaþa yürütüyor. Japonya, bunun için geliþtirdiði Hayabusa-II isimli uzay aracýný gelecek yýl uzaya fýrlatacak. Aracýn göktaþýna varmasý birkaç yýlý bulacak. Ulaþtýðýnda ise Alman Hava ve Uzaycýlýk Merkezi bünyesinde geliþtirilen Mascot isimli keþif aracý devreye girecek. 10 kilo aðýrlýðýndaki Mascot, göktaþýnýn yüzeyini inceleyecek, fotoðraflar çekecek. Asteroid’in farklý noktalarýnda ölçüm ve görüntüleme yapabilmek için zýplayarak hareket edecek.Uzman Dirk Lorenzen, Alman Hava ve Uzaycýlýk Merkezi’nin bu yýl içinde Mascot’un geliþtirilip tamamlanmasýna yoðunlaþacaðýný söyledi. Uzaycýlýk merkezi, robotik araþtýrmalarý alanýnda dünya çapýnda saygýn bir yere ve tecrübeye sahip.

Japonya ile Ýþbirliði
2013 yýlýnda uluslararasý iþbirliðinin geliþtirilmesi, bir baþka gündem baþlýðý olarak öne çýkýyor. Japonya ile uzaycýlýk alanýnda yapýlan iþbirliðine büyük önem veriliyor. Alman Hava ve Uzaycýlýk Merkezi’nin Washington’un ardýndan Japonya’nýn baþkenti Tokyo’da da temsilcilik açacak olmasý bunun açýk bir göstergesi olarak kabul ediliyor.

Uzman Lorenzen, merkezin bu alandaki yaklaþýmýnýn nedenlerini þöyle anlattý: “Merkezimizin baþkaný Jan Wörner, neden Çin yerine Japonya’nýn seçildiðini soranlara gerekçe olarak, diðer Uzak Doðu ülkeleriyle Japonya üzerinden iletiþim kurmanýn daha kolay olduðunu söylüyor. Almanya uzaycýlýk dairesi baþkanýnýn Çin ile iþbirliðinden çekinmesinin bir diðer nedeni de, fikri mülkiyet haklarý. Almanya, uzaycýlýk çalýþmalarýnda tek bir ülke yerine birden çok partnerle çalýþmayý tercih ediyor. Günümüzde birçok alanda gözlenen Çin heyecaný, Alman Hava ve Uzaycýlýk Merkezi’nde yerini temkinliliðe býrakýyor.”

NASA ile Ýþbirliði
Uluslararasý Uzay Ýstasyonu’nun inþasý ve Amerikan Hava ve Uzaycýlýk Dairesi (NASA) ile iþbirliði bir baþka gündem baþlýðýný oluþturuyor. Alman uzaycýlýk merkezi Uluslararasý Uzay Ýstasyonu’nun önemine inanýyor. Avrupa Uzay Ajansý’nýn (ESA) bir süre önce Napoli’de düzenlenen toplantýsýnda da bu kapsamda kararlar alýnmasý saðlandý.

Uzman Dirk Lorenzen, bu alandaki adýmlarýn ortaklýklar çerçevesinde atýlacaðýný söyledi. Lorenzen son olarak þunlarý dile getirdi: “Uluslararasý Uzay Ýstasyonu bir taraftan araþtýrma laboratuarý olarak kullanýlmaya devam edecek. Ancak istasyonun inþasýnda NASA ile daha yakýn iþbirliðine gidilecek. NASA, yeni nesil insanlý uzay araçlarýný Avrupalý ortaklarýyla birlikte geliþtirecek. Yeni uzay araçlarýndaki servis modüllerini Avrupalýlar yapacak. Bunlar, aralarýnda araç bilgisayarý, kontrol birimi, elektrik ve su þebekesinin de bulunduðu kýsýmlar. Bir baþka ifadeyle uzay gemisinin akla gelebilecek tüm teknik donanýmý Avrupa’dan çýkacak. NASA, Avrupa uzaycýlýðýnýn kendini kanýtlamýþ araçlarýndan ATV gemilerinin teknik özelliklerini de yeni araca adapte edecek. Ýþbirliðinin somut detaylarý bu yýl ortasýnda belli olduktan sonra çalýþmalara baþlanacak.”

Mars Gezegeni Hakkýnda Senaryolar
 

Yaþayan Mars’a Yeni Bir Bakýþ
Yýllar içinde, bilim adamlarý þimdilerde Kýzýl Gezegen olarak andýðýmýz Mars'ýn,bundan milyarlarca yýl önce okyanuslarla kaplý bölümlerinin de olduðunu buldular. Diðerlerinin öne sürdüðü düþünce ise gelecekte yenilenmiþ bir Mars'ýn yeþillik ve okyanuslarla çevrili bir bitki örtüsüne sahip olabileceðine yönelik. Peki, her iki senaryoyu da gözden geçirdik diyelim, þimdiki Mars tüm o su ve hayatla neye benzerdi? Sorunun yanýtý, çeþitli kaynaklardan elde edilen verilerin ýþýðýnda -ve tabii ki keþifciliðin yardýmýyla-, yazýlým mühendisi Kevin Gill tarafýndan bizlere sunulmuþ durumda. Oluþturduðu olaðanüstü görüntülerle adeta yörüngede dönen Kýzýl Gezegen'i yaþayan Mars haline çevirerek bizlere kendi versiyonuyla sunuyor.

Gill’in e-posta aracýyla dile getirdikleri: “Bunu yapmamýn sebebi hem nasýl gözükürdü merakým hem de bunu yaparak üzerinde çalýþtýðým programý geliþtirmekti,”. “Ben gerçek anlamda bir yazýlým mühendisiyim ve kesinlikle bir gezegen bilimci deðilim, yani gerçek verilerden elde edilmiþ bölümlerin dýþýnda, çoðunluðu Mars'ýn Dünya ile arasýnda bulunan yeryüzü benzerliklerinden yola çýkarak yaptýðým varsayýmlar (örneðin yükseklik, su kütlelerinin yakýnlýðý, fiziksel özellikler, coðrafik pozisyonlar ve benzeri). Ve mavi boncuk görüntülerinden eþdeðer yapýlarý kullanarak boþ görüntünün tabakalarýný grafik programýný kullanarak boyamamýn bir sonucu.”

Örneðin, aþaðýdaki görüntü Olympos Daðlarý'ný ve ufuðun ötesindeki Tharsis Volkanik Daðlarý'nýn ve merkeze yakýn Valles Marines kanyonlarýný gösteren, Mars'ýn batý yarým küresini tasviri. Gill’in söylediði; bulutlarýn ve atmosferin fazlasýyla rastgele olduðu ve tamamýyla görünümü doldurmak için katýlan öðeler olduklarý. Ayrýca, yeryüzü yaklaþýk 10 katý kadar abartýlmýþ. Belirtmek gerek ki bu görünüm, yörünge ile yüzeyden yaklaþýk 10.000 km kadar uzaktan bir tasvir.

Gill, Google+ hesabýnda þöyle diyor “Bu, tümüyle ele alýnmýþ bir bilimsel senaryo olarak düþünülmemiþti ve eminim (ve beklerim) ki yaptýðým bazý varsayýmlarýn yanlýþ olduðu kanýtlanacaktýr,” . “Umarým en azýndan hayal gücünü tetiklemiþ olur, o yüzden lütfen eðlenmeye bakýn!”

Challenger, Columbia ve Apollo 1 Uzay Araçlarýnýn Geçirdiði Kazalar
 

Hata: Ýnsan Egosu ve Ýhmal
NASA, tarihindeki en trajik üç kazanýn yýldönümlerini içeren haftada, kaybettiði astronotlarýný anýyor. 27 Ocak ile 1 Þubat tarihleri arasýndaki günlerde, sýrasýyla 46, 27 ve 10 yýl önce olmak üzere yaþanan üç kazada, toplam 17 astronot hayatýný kaybetti. Kazalarýn ardýndan yapýlan soruþturmalar ise en büyük hatanýn hep insan ihmali olduðunu gösterdi. ABD Ulusal Havacýlýk ve Uzay Dairesi, yýlýn en zor günlerini yaþýyor. Her yýl, sadece dört gün içinde tam üç anma töreni düzenleniyor ve hayatýný kaybeden 17 astronot anýlýyor. Challenger uzay mekiði, 27 yýl önce, 28 Ocak 1987 tarihinde katý yakýt motorundaki teknik arýza nedeniyle ateþlenmesinden kýsa bir süre sonra infilak etti. Kazada 7 astronot hayatýný kaybetti. 46 yýl önce, 27 Ocak 1967 tarihinde, Apollo 1 uzay aracýnýn testinde yaþanan yangýnda ise 3 astronot yaþamýný yitirdi.

10 yýl önce, 1 Þubat 2003 günü, Columbia uzay mekiði atmosfere girdikten sonra infilak etti. Challenger’da olduðu gibi 7 astronot hayatýný kaybetti. NASA’nýn tarihine geçen üç büyük trajik kazanýn yýldönümünde, hiçbir uzay programý düzenlenmiyor ve hayatýný kaybeden insanlar anýlýyor. Ayný zamanda, kazalarýn nedeni tekrar mercek altýna alýnýyor.Popular Science’ýn verdiði bilgiye göre, kazalar üzerinde yapýlan analizler sadece kurumsal ve teknik hatalar yaþanmadýðýný, insan egosu ve ihmalkarlýðýn da rol oynadýðýný gösteriyor. Columbia görevinde yer alan astronot Laurel Clark’ýn kocasý Dr. Jonathan Clark, bu hususa deðiniyor: “Kötülüðü iyiliðe çevirmelisiniz. Bunu yapmak zorundasýnýz. Yolunuza devam etmek için yapmanýz gereken þey bu.”

Challenger'dan Çýkarýlan Dersler
Challenger uzay mekiðinin görevi, astronotlarý Dünya’nýn yörüngesine taþýmak ve geri getirmekti. NASA, mekiðin ilk görev yýllarýnda birçok uçuþ iptali ve erteleme yaptý. NASA mühendisleri, gerektiði zamanlarda Challenger’ý ateþleme alanýndan geri çekerken bile baský altýnda kaldý. Özellikle uydularýn Uzay’a gönderilmesi gereken görevlerde zamanlamanýn neden olduðu baský çok yüksek oluyordu. Baþkan Ronald Reagen döneminde hiçbir politik baský söz konusu olmamasýna raðmen, baský her zaman etkili oldu.Kazanýn ardýndan soruþturma yürüten Roger Komisyonu, “iletiþim sorunlarýnýn uçuþ güvenliði sorunlarýna neden olduðunu” belirtti. Kazanýn ardýndan alýnan ilk karar, uçuþ programýndaki yoðunluðun azaltýlmasý oldu.

Columbia'dan Çýkarýlan Dersler
Challenger büyük bir travmaya neden olduðu gibi, birçok önlemin alýnmasýný saðlamýþtý. Ancak Columbia, aradan 17 yýl geçmesine raðmen gerekli derslerin çýkarýlmadýðýný gösterdi. Bu ifadeyi kullanan, kazayý soruþturan Columbia Kaza Soruþturma Kurulu’ydu.Kurul, kazanýn temelinde yine ‘mühendisler ve yönetim arasýndaki iletiþim eksikliðinin yattýðýný’ belirtti. NASA içindeki kökleþmiþ, geleneksel yapý, orta sýnýf mühendislerin güvenlik hakkýndaki endiþelerini gerekli yerlere iletmelerini engellemiþti.

Columbia, ateþmele esnasýnda sol kanadýnýn ucunda tamir edilemez bir hasar yaþadý. Sonuçta, yakýt tankýný örten köpük kaplamadan bir evrak çantasý büyüklüðünde parça koptu ve tankýn iç yapýsýna zarar verdi. Mühendisler sorunun farkýndaydý, ancak gerekli uyarý yapýlamadý. Mühendis Rodney Rocha, uzay mekiði atmosfere tekrar girmeden önce hasarýn detaylý fotoðraflarýný görmek istedi ama bu talebi reddedildi. Sebep, styrofoam köpüðün uzay mekiði için ciddi bir tehlike oluþturabileceðine yöneticilerin inanmamasýydý. Rocha, kazanýn ardýndan ‘neden’ sorusunu yanýtlamak için kendisine geldiklerini söyledi.

Columbia uzay mekiðinin 2003 yýlýnda bir hangarda bir araya getirilen parçalarý. 2012’ye kadar, uzay mekiðine ait 78 bin 760 parça tesbit edildi. Toplam 84 bin parçanýn arasýnda, uçuþ güvenliði hakkýnda hazýrlanmýþ olan uyarý iþareti de bulunuyor.

Apollo 1'den Çýkarýlan Dersler
Apollo 1 uzay aracý, Uzay’a gönderilmeden bir ay önce, 27 Ocak 1967’de test gerçekleþtirdi. Üç mürettebat, test için uzay aracýndaki yerini aldý. Amaç, Apollo 1’in kendisine baðlý diðer donanýmlardan baðýmsýz kaldýktan sonra görevini yerine getirip getiremeyeceðini sýnamaktý. Modülün kapaðý kapatýldý ve astronotlar s Grissom, Edward White ile Roger Chaffee’nin bulunduðu kabin saf oksijen ile doldurulmaya baþlandý. Beþ saat sonra, modüle baðlý kablolarýn çýkarýldýðý aþama baþladý ve voltaj yangýna neden oldu. Üç astronot, modülün içinde hapsolmuþ bir þekilde can verdi. NASA, trajedinin ardýndan Apollo kapsüllerini yeniden tasarladý. Modülün içindeki atnosfer, yüzde 60 oksijen, yüzde 40 nitrojene çevrildi. Apollo görevlerinin kýdemli uçuþ direktörü Gene Kranz, facianýn hakkýnda, ‘”NASA, ilk kez kazalarýn dünden hazýr olduðunu fark etti” ifadesini kullandý.

Nasa: Onlar Sayesinde Ýlerledik
NASA’nýn yöneticisi ve eski bir astronot olan Charlie Bolden, NBC’ye yaptýðý açýklamada, Uluslararasý Uzay Ýstasyonu (ISS) ve diðer özel þirketlerin uzay-havacýlýk programlarýndaki geliþiminin, hayatýný kaybeden astronotlar olmadan mümkün olamayacaðýný açýkladý. Bolden, “Yaptýklarý fedakarlýklarýn bize neler getirdiðini iyi düþünmek zorundayýz. Onlar cesaretlerini, bir þeyleri deðiþtirebilmek için ortaya koydu... Onlarýn yaptýklarý sayesinde, Uzay’da hiç olmadýðýmýz kadar uzaklara gidiyoruz” dedi.

Uzay Araþtýrmalarýnda Plütonyum Kullanýmý
 

NASA 25 Yýl Sonra Plütonyum Üretecek
ABD hükümeti, güneþ enerjisinin yeterli olmadýðý Uzay keþfi için, NASA ile iþbirliði yaparak 25 yýl sonra yeniden plütonyum üretmeye baþladý. Taze plütonyum, eski stoðun yenilenmesinde kullanýlacaðý gibi uzay araçlarýnda çok daha etkin bir þekilde kullanýlacak! NASA’nýn 1970’ten bu yana uzay keþif araçlarýna enerji vermek için kullandýðý plütonyum-238, artýk rutin olarak üretilmeye baþlanacak. ABD’nin silah amaçlý olmayan nükleer materyal üretimi, 21’inci yüzyýlýn geri kalanýnda üretilecek keþif araçlarý için standart yakýt haline gelecek. Güneþ Sistemi’nin dýþýna çýkmaya hazýrlanan Voyager uzay aracýndan, Mars’a iniþ yapan Viking ve sýrasýyla Jüpiter ile Satürn’ün yörüngesinde keþifler yapan Galileo ve Cassini uzay araçlarý, nükleer enerjiyle çalýþýyor. Nükleer enerjiyle göreve çýkan en yeni keþif aracý ise Kýzýl Gezegen’e Aðustos 2012’de iniþ yapan Curiosity. Plütonyumun çözüldükçe ortaya çýkardýðý radyasyon, radyoizotop termoelektrik jeneratör (RTG) adý verilen bir cihazla elektriðe dönüþtürülüyor.

Plütonyum Rusya'dan Geliyordu
ABD, 1980’li yýllarýn sonlarýnda plütonyum-238 ürettiði Güney Carolina eyaletindeki reaktörlerini kapattýðýnda, tedarik için Rusya’ya baþvurdu. Ancak satýn alýnan nükleer materyalin stoklarý 2010 yýlýnda tükendi. Dýscovery’nin verdiði bilgiye göre, iki yýldan bu yana yeniden plütonyum-238 üretmek için NASA ile çalýþan ABD Enerji Bakanlýðý, ilk denemelerde ümit vaat eden sonuçlar elde etti. Neptunyumun Tennessee eyaletindeki Oak Ridge Ulusal Laboratuvarý’ndaki reaktörde bir ay tutulmasý sonrasýnda plütonyum elde eden bilim insanlarý, sonuçtan son derece memnun. NASA gezegen bilimi birimi direktörü Jim Green, “Bu yýlýn sonlarýnda üretim için bir takvim çýkaracaðýz. 2014 itibariyle her yýl 1.5 kg plütonyum-238 üretmeyi planlýyoruz” dedi.

Stok Yenilenecek
NASA, üreteceði plütonyum-238 ile 20 yýllýk stoðunu da tazeleyecek. Green, yeni nükleer materyalin eskisiyle karýþtýrýlarak kendileri için gereken enerji yoðunluðunu verecek nükleer yakýt elde edeceklerini belirtti.Bu kapsamda, her 1 kg taze plütonyum-238, 2 kg eski plütonyum-238’i yeniden kullanýlabilir hale getirecek. Green, ‘ellerindeki stoðun tekrar kullanýlabilir olmasýný saðlamalarý halinde gelecek için büyük bir baþarý elde edeceklerini’ ifade etti.

Jeneratör Yenilenecek
Bilim insanlarý, Curisosity’nin ardýndan Uzay’a gönderilecek tüm keþif araçlarý ve robotlarýnýn nükleer enerjili olacaðýný, bu kapsamda nükleer yakýtý elektriðe dönüþtüren jeneratörün de yenileceðini belirtti. Geliþtirilen yeni jeneratör, Geliþmiþ Stirling Radyoizotop Jeneratörü (ASRG) adýný taþýyor. NASA mühendisleri, eski jeneratörlere kýyasla, ASRG’nin bir kg plütonyumdan dört kat daha fazla enerji üretmesini bekliyor. NASA’nýn Mars keþif programýnýn baþýnda yer alan Michael Meyer, ‘'Curiosity’nin sahip olduðu RTG, robotun içinde fazla ýsýnmaya neden oluyor. ASRG ile yeni nesil uzay araçlarýnda bu sorun aþýlacak” dedi.

Kuþ Bakýþý Etkisi
 

Astronotlarýn Gözünden “Kuþbakýþý Etkisi”
Astronotlar, Dünya’yý uzaydan gördükten sonra düþüncelerini deðiþtiren “Kuþbakýþý Etkisi”ni anlattý. Planetart Collective tarafýndan “Kuþbakýþý” (Overview) adýyla gösterime giren kýsa belgesel Dünya’yý uzaktan gördüklerinde hissettiklerini açýklayan astronotlarla yapýlan harika röportajlar içeriyor.Bu eþi benzeri olmayan bir þey ve bakýþ açýnýzý tamamen deðiþtiriyor. 1987 yýlýnda ilk defa yazar Frank White tarafýndan açýklanan “Kuþbakýþý Etkisi”, Dünya’da yaþýyor olduðumuzun bir anda farkýna varmamýz anlamýna gelir. Bu deneyim insanýn Dünya’ya ve Dünya’da yaþayan canlýlara olan bakýþ açýsýný deðiþtirir ve aniden huþu duyar, Dünya'yý “müþterek bir yuva” olarak görmeye baþlarýz.

Uzay Mekiði Astronotu Jeff Hoffman: “O kadar uzak bir mesafeden Dünya’yý bir gezegen olarak görüyorsunuz. Güneþ'i bir yýldýz olarak görüyorsunuz- bizler normalde Güneþ'i mavi bir gökyüzünde görüyoruz ancak oradan bakýnca Güneþ simsiyah bir gökyüzünde. Evet, güneþi kozmik bir perspektiften görüyorsunuz.”

Uluslararasý Uzay Ýstasyonu (ISS)/ Uzay Mekiði Astronotu Nicole Stott: “Evet, Dünya’ya bir þekilde baðlýyýz. Yani orasý bizim evimiz. Geri dönüp de, az da olsa, insan nasýl deðiþmez anlamýyorum. Hemen göze çarpmayan bir deðiþiklik olabilir bu. Uzaydan döndüklerinde insanlarýn genel hal ve tavýrlarýnda bir fark görürsünüz. Bence, genel olarak bu, gezegenimizin görünüþü, hatýralarda yüceltilmiþ. Basite indirgeyemezsiniz.”

Uluslararasý Uzay Ýstasyonu (ISS)/ Uzay Mekiði Astronotu Ron Garan: “Uzaydan Dünya’ya baktýðýmýzda bu muhteþem, tarif edilemez güzellikte olan gezegeni görürüz. Yaþayan, nefes alan bir organizma gibidir. Ama ayný zamanda inanýlmaz derecede kýrgýn ve hassas durur. … Uzaya gitmiþ olan herkes ayný þeyi söyler çünkü gerçekten çok çarpýcý bir görüntüdür ve bu incecik tabakanýn varlýðýný hissetmek ve o incecik tabakanýn Dünya’da yaþayan her canlýyý ölümden koruduðunu görmek oldukça ürkütücüdür: uzayýn o haþin gücünden.”

Dinozorlarýn Yok Olmasýna Neden Olan Gök Cismi
 

'Dinozorlarý Yok Eden Bir Meteor Deðildi'
Bilim insanlarý, 65 milyon yýl önce Dünya’ya çarparak dinozorlarýn neslinin tükenmesine neden olduðuna inanýlan meteorun, aslýnda bir kuyrukluyýldýz olduðunu öne sürdü. Dinozorlarý yeryüzünden silen gök cismi, uzun yýllar kabul edildiði gibi bir meteor deðil ama bir kuyruklu yýldýz olabilir. ABD’nin New Hampshire eyaletindeki Dartmouth Yüksekokulu’nda görev yapan araþtýrmacýlar, Meksika’nýn Yucatan yarýmadasýndaki 180 km geniþliðinde Chicxulub kraterinin sanýlandan daha küçük ve hýzlý bir cisim tarafýndan oluþtuðunu belirtti. Elde ettikleri sonuçlarý 44’üncüsü düzenlenen Ay ve Gezegen Bilimleri Konferansý’nda açýklayan araþtýrma ekibinin baþýndaki Jason Moore, BBC News’a yaptýðý açýklamada, “Amacýmýz Yukatan yarýmadasýndaki kratere neden olan cismi çok daha iyi tanýmlayabilmek” dedi.

Bilim insanlarý, krterin bulunduðu bölgede iridyum içeriði doðal oluþum hýzýnýn ortaya koyacaðýndan çok daha fazla miktarda iridyum taþlar bulmuþ ve kraterin Dünya dýþýndan gelen bir meteorun etkisiyle oluþtuðuna karar kýlmýþtý.

Hesaplar Doðru Deðil
Moore ve ekibi, araþtýrmalarýnýn ilk kýsmýnda, Chicxulub kraterinde yer aldýðýna inanýlan yüksek orandaki iridyum verilerini yanlýþ olduðunu ortaya koydu. Dünya dýþýndan gelen cisimlerin neden olduðu bir diðer element olan osmiyumu ele alan araþtýrmacýlar, yaptýklarý karþýlaþtýrma sonucunda 65 milyon yýl önce yaþanan çarpýþmanýn geride sanýldýðýndan daha az enkaz býraktýðýný tespit etti.

Yeniden yapýlan iridyum hesaplamalarý, Dünya’ya daha küçük bir cismin çarptýðýna iþaret etti. Ardýndan, elde edilen ilk bulgularla, Chicxulub kraterinin fiziksel özelliklerinin ne kadar uyumlu olduðuna bakýldý. Moore ve ekibi, 180 km geniþliðinde bir krater ortaya çýkaran kozmik cismin, oldukça büyük bir sürate sahip olmasý gerektiðini ele alarak, meteor teorisine kýyasla, bir kuyruklu yýldýzýn dev kratere daha uygun olduðunu gördü. BBC News’a konuþan Moore, “Tespit ettiðimiz iridyum ve osmiyum miktarý için 5 km geniþliðinde bir asteroide ihtiyacýnýz var. Ancak 5 metre geniþliðindeki bir asteroid 200 km çapýnda bir krater açamaz” dedi.

Milyonlarca Yýl Öteden Gelmiþ Olabilir
Moore, elde ettikleri bulgulara deðinerek, “Meteordan daha küçük ama dev bir krater oluþturabilecek cismin ne olabileceðini düþündüðümüzde, aklýmýza gelen tek aday kuyruklu yýldýz oldu” ifadesini kullandý. Moore’un ekibinde yer alan Profesör Mukul Sharma, “Gökte hangi cismin ne kadar hýzlý hareket ettiðine bakarsanýz, en hýzlý olarak karþýnýza çýkanlar kuyruklu yýldýzlar” ifadesini kullandý.

Kuyruklu yýldýzlar, Güneþ’in etrafýnda rastgele bir yörünge izleyen, kum, taþ ve buz parçalarýndan oluþan ve çok hýzlý hareket eden gök cisimleri olarak biliniyor. Kuyruklu yýldýzlarýn oluþmasý yüzlerce, binlerce hatta milyonlarca yýl sürebiliyor. 65 milyon yýl önce yaþanan çarpýþmanýn, dinozorlarla beraber Dünya’daki canlý türlerinin yüzde 70’ini yok ettiði düþünülüyor. Çarpmanýn ardýndan çok þiddetli deprem, yangýn ve tsunamilerin oluþtuðu, atmosfere saçýlan toz ve gazlarýn sýcaklýðý artýrdýðý düþünülüyor.

Meteor Ýhtimali Hala Geçerli
Moore ve ekibinin yaptýðý araþtýrmayý BBC News’e deðerlendiren Londra Imperial College akademisyeni Dr. Gareth Collins, çalýþmanýn ‘iyi düþünülmüþ olduðunu’ belirtti. Gareth, “Jeokimya’dan yola çýkarak kratere neden olan cismin büyüklüðünü tespit edebileceðimizi sanmýyorum... Jeokimya size cismin kalýntýlarýnýn küresel olarak nasýl daðýldýðýný belirtse de, büyüklüðünü vermez” dedi.

Gareth, “Araþtýrmacýlar, çarpan gök cisminin yüzde 75’inin küresel olarak yayýldýðýný belirtmiþ ve küçük bir cisim olduðu sonucuna varmýþ. Ancak bu oran yüzde 20’den bile düþük olabilir” ifadesini kullandý. Bu durum meteor olasýlýðýna kapý aralarken, Moore ve ekibi bu bulguyu kabul ettiklerini, ancak Chicxulub kraterindeki kütle kaybýnýn yüzde 11-25 arasý olduðunu belirtti.

Dünya Dýþýndan Gelen Enerji
 

'Dünya'daki Yaþamýn Enerjisi Uzay'dan Geldi'
Dünya’da beliren ilk yaþam örnekleri, gerekli olan ‘bataryalarý’ Uzay’dan almýþ olabilir. Gökbilimciler, öne sürdükleri yeni teoride Dünya’ya çarpan kozmik taþlarýn ilk organizmalar için enerji depolamalarýna yarayan önemli moleküller saðlamýþ olabileceðini belirtti. Dünya dýþýndan gelen enerji, ilk organizmalarýn bugün ortaya çýkan yaþam çeþitliliðinin de temelini atmýþ olabilir.

Gökbilimciler, Dünya’da yaþamýn temellerini atan ilk organizmalarýn ihtiyaç duyduklarý enerjiyi Dünya dýþýndan elde ettiðini düþünüyor. Tüm organizmalar, besinlerden elde ettikleri enerjiyi kullanýlacaðý ana kadar depolayan, molekül þeklinde ‘bataryalara’ sahip. Depolama molekülleri, yaþamýn yapý taþlarý olarak bilinen 6 organik molekülden biri olan fosfora dayanýyor. Ancak bilim insanlarý Dünya’nýn erken dönemlerinde fosfor minerallerde kilitli kaldýðý için, ilk organizmalarýn fosforu meteoritlerden elde ettiðini belirtti.

Canlýlarda en yaygýn olan ortak enerji deposu, adenozin trifosfat (ATP), milyonlarca farklý canlýda yer alýyor. ATP’nin oluþmasý ve enerji salmasý için canlýlar enzimlere ihtiyaç duyuyor. Ancak ilk organizmalarýn bu emzimleri üretecek kadar geliþmiþ olmadýðý biliniyor. Buradan yola çýkan araþtýrmacýlar, ilk organizmalarýn ATP yerine daha basit bir depolama birimi kullandýðýný düþünüyor.

Volkanik Suda Deney
Ýngiltere’nin Leeds Üniversitesi’nden Terry Kee, ilk enerji deposunun ‘pyrophosphite’ adý verilen ve fosfor, oksijen ve hidrojen içeren bir molekül olduðunu öne sürdü. Kimyasal özellikleri ATP’ye benzeyen pyrophosphite, daha tepkisel olduðu için enzimlere ihtiyaç duymuyordu.

NewScientist'in verdiði bilgiye göre, Kee ve ekibi meteoritlerin ilk organizmalara yardým ettiði düþüncesini kanýtlamak için Sibirya’da fosfor içeriði bol olan bir meteorit inceledi. Meteoritin parçalarý, Dünya’nýn ilk zamanlarýndaki suya benzerlik gösterdiðine inanýldýðý için, Ýzlanda’daki volkanik göllerden toplanan asitli suda çözüldü. Suda dört gün bekletilen parçalar, bu süre sonunda yüksek miktarda fosfor ortaya çýkardý. Parçalar yeniden kuruduðunda, ‘pyrophosphite’ e dönüþtüler. Kee, “Bu molekülün oluþmasýnýn ne kadar kolay olduðunu gördük” ifadesini kullandý. Kee’nin keþfi, 2009 yýlýnda ABD’nin California eyaletindeki jeotermel göllerde yüksek miktarda fosfor bulunmasýný akýllara getirdi. Jeotermal göller, Dünya’nýn ilk zamanlara pyrophosphite bakýmýndan çok zengin olduðuna iþaret eden bir diðer bulgu olarak kabul ediliyor.

Farklý Bakýþ Açýlarý
Her ne kadar pyrophosphite ilk organizmalar için önemli bir rol oynamýþ olsa da, bilim insanlarý molekülün yaþamýn orijinini oluþturduðu yönünde ikiye ayrýlmýþ durumda. Almanya’nýn Düsseldorf’taki Heinrich Heine Üniversitesi’nden William Martin, ‘modern günümüzdeki tüm canlýlarýn enerji depolamal için fosfat kullandýðýný ancak ayný durumun fosforun kendisi için geçerli olmadýðýný’ söyledi. bitki ve hayvanlarýn ATP kullandýðýný ve birçok mikrobun da pirofosfat kullandýðýný belirten Martin, “Bana kalýrsa bu durum hiç deðiþmedi” dedi.

Ayný düþünceyi benimseyen bilim insanlarý, pirofosfatýn en antik enerji deposu olduðunu düþünüyor. Ancak pirofosfat, son derece tepkisel olan fosfattan oluþuyordu ve fosfat gerekli tepkime oluþmadan doðada yok oluyordu. Dahasý, pirofosfat, suda çözülmüyor, tersine tepkimeye giriyor. ABD’nin Florida eyaletindeki Uygulamalý Moleküler Derneði’nden Steven Benner, “Toplumlar pirofosfatý öne çýkardý çünkü olabilecek en basit madde... Ýlk enerji deposu olarak düþünülmesi için baþka hiçbir sebep yok” dedi. Kee, bu görüþleri de deðerlendirerek, organizmalarýn fosfatla uyum saðlayacak geliþime ulaþana kadar pirofosfat öncesinde pyrophosphite kullandýðýný savunuyor.

Mars Gezegeniyle Ýlgili Çalýþmalar
 

‘Ýnsan Beline Kadar Yükselen Nehirler Vardý!’
Amerikan Havacýlýk ve Uzay Dairesi (NASA)'nden Nagin Cox, Mars'taki çalýþmalarla ilgili, "Araþtýrmalarda küçük yuvarlak taþlar elde ettik. Bunlar bir zamanlar buralarda insan beline kadar gelebilecek nehirler olduðunu gösterdi"dedi.
Cox, Gaziantep Büyükþehir Belediyesi ve Adana ABD Konsolosluðu iþbirliðiyle Turkcell Gezegenevi ve Bilim Merkezi'nde düzenlenen "Mars'a Yolculuk: 2004 Mars Keþif Gezilerinden MSL'ye: Curiosity" konulu panelde, NASA'da yaptýklarý çalýþmalar hakkýnda bilgi verdi.Sunum eþliðinde NASA tarafýndan Mars'a gönderilen Curiosity (Merak) adlý kaþif robotun özelliklerini anlatan Cox, robotun Mars'a gönderiliþ hikayesini, bugüne kadar yaptýðý çalýþmalarý ve varmak istedikleri noktalarý anlattý.

Mars'ta ilk defa bir taþýn içini deldiklerini ifade eden Cox, þöyle devam etti:"Araþtýrmalarda küçük yuvarlak taþlar elde ettik. Bunlar bir zamanlar buralarda insan beline kadar gelebilecek nehirler olduðunu gösterdi. Bunun üzerine 'Bir zamanlar Mars'ta bir yaþam oluþmuþ olabilir mi ' sorusunu sorduk ve cevabýmýz 'evet' oldu. Milyonlarca yýl önce Mars'ta bulunan su içilebilir bir suydu ve içilmesinde problem yoktu. Bunu öðrendik. Burada kilit olan bazý kimyasal maddeleri ayrýþtýrdýk. Bundan sonraki misyonumuz, Sharp Daðý'na çýkmak. Curiosity'nin daða çýkmasý yaklaþýk 8 ay sürecek. Robotumuz nükleer enerjiyle çalýþýyor ve dolayýsýyla en az bir yýl aktif olmasý bekleniyor."

Sunumun ardýnda gazetecilerin sorularýný da yanýtlayan Cox, Türkiye'nin de uzay alanýnda çalýþmalar yaptýðýný ve bir uydusu bulunduðunu söyledi.Türkiye'nin tüm alanlarda teknolojiyi takip ettiðini ifade eden Cox, "Bizzat TÜBÝTAK'a gittim. Bizde NASA ne ise Türkiye'de de TÜBÝTAK odur. Bu alanlarda çalýþmalar yapan birçok insan var. Ýstanbul Üniversitesi'nde, Ortadoðu Teknik Üniversitesinde ve daha farklý üniversitelerde çalýþmalar var. Bu konuda çalýþan birçok profesör bulunuyor ve çalýþmalar yürütülüyor. Dolayýsýyla Türkiye uzay teknolojisini takip eden ülkelerden biridir" diye konuþtu.

Gençlere Tavsiyeler
Cox, uzay ajanslarýnda, programlarýnda sadece astronot ve mühendisler olmadýðýný, deðiþik meslek gruplarýnda çalýþanlarýn da bulunduðunu belirterek, bilim ve matematik iletiþiminin çok önemli olduðunu vurguladý.Gençlerin kendisine "NASA'da çalýþabilmek için hangi tarzda eðitim almak gerekiyor " þeklinde sorular sorduðunu belirten Cox, þunlarý kaydetti:"Bir mühendislik bölümünde okumak aslýnda gençlere olabildiðince esnek bir kariyer imkaný saðlýyor. Çünkü þu anda ne yapmak istediðinizi bilmeseniz bile mühendisliðin bir dalýnda okuduðunuz zaman daha sonra þekillendirebilirsiniz. Bizdeki sisteme göre, mühendislik okuduktan sonra farklý alanlarda çalýþmak istediðinizde de farklý eðitim alabiliyorsunuz."

Dünyanýn birçok yerinde insanlarýn iþsizlikten söz ettiðini vurgulayan Cox, "Biz bunu kabul etmiyoruz. Dünyada yeterince bilim adamý yok" dedi.Büyükþehir Belediyesi Kültür ve Sosyal Hizmetler Daire Baþkaný Sema Marangoz da "bilim ve gezegen evi" olarak eðitim boyutunu çok önemsediklerini kaydetti.

NASA’nýn Asteroid Yakalama Görevi
NASA uzun süredir üzerinde çalýþtýðý asteroid yönlendirme göreviyle ilgili yeni detaylarý duyurdu. Planýn içeriði kanýtlanmýþ bir teknoloji ve köþe taþý olarak adlandýrýlabilecek yeni bir teknoloji kombinasyonundan oluþuyor. Potansiyel hedefleri bulma görevi, Geniþ Alan Kýzýlötesi Araþtýrma Keþifçisi tarafýndan (WISE, The Wide Field Infrared Survey Explorer) yürütülecek. 2009’da fýrlatýlan WISE kýzýlötesi teleskobu, görünür gökyüzünün %99’unu kýzýlötesi dalga boyunda çýkarmak için yollanmýþtý. Ýki yýl süren bu görevinin ardýndan NASA, dört aylýk süre içerisinde gerçekleþtirmek üzere Dünya yakýnýndaki bilinmeyen objeleri (NEOs, near-Earth objects) keþfetme görevi vermiþti. Bu objeler görünür ýþýðý yansýtamayacak kadar küçük de olabileceðinden, makul olarak, yaydýklarý ýsý enerjisiyle belirlenebilirler.

Bu yýl Rusya’nýn Chelyabinsk kenti yakýnlarýnda gökyüzünde patlayan meteorit’in ardýndan NEO’larý bulmanýn önemi daha da ortaya çýktý. Bu olaydaki obje o kadar küçüktü ki bu yöntem dýþýnda onu belirlemek mümkün deðildi. WISE ikinci görevinin ardýndan beklemeye alýnsa da NASA tarafýndan en son Eylül 2012'de irtibata geçilen uydu, çalýþma durumu olarak iyi durumda. Eðer her þey yolunda giderse NASA, WISE’ý kullanarak yörüngedeki uygun bir asteroidi bulabilecek.

Bu aþamadan sonra yapýlacak olan, insansýz bir uzay aracýný hedefi yakalamak ve geri alýnabilir noktaya getirmek; büyük olasýlýkla bunu yapabilmek için de asteroiti bir paket içine almak gerekecektir. Biraz mantýksýz gibi görünse de ve devasa olarak tasarlanmýþ bir mühendislikten bahsetsek de bahsettiðimiz sýradan bir kaya yani yapýlamayacak bir bilimkurgu deðil. Daha sonra bir Orion kapsülüyle taþýyýcý araca baðlanan ekip asteroitten alýnan örneklerle birlikte Dünya’ya dönecek.

Peki, bu analizlerin Mars’a gitme ya da Dünya korumasýnda nasýl bir yeri var?
Düzenlenen birçok kongrede bu plan tartýþýlmýþ ve hatta Beyaz saray tarafýndan NASA’ya ayrýlan düþük bütçe ile bir bakýma asteroid yakalama görevi engellenmiþti. Elbette bu görüþ çok güzü kapalý bir tutum, hele genel olarak asteroid saptýrma üzerine plana ihtiyaç duyulduðu bu zamanda. Þuan itibariyle, küçük bir kayayý paketleyerek ve sürükleyerek yapýlacak olan çalýþmalar daha büyüklerinin izleyeceði yollarý deðiþtirmek için gereken sistemleri araþtýrmada yapýlacak olan tek yol olarak karþýmýza çýkýyor; üstelik bir þehrin ya da bölgenin ciddi bir zarar görmesi için de büyük bir asteroide gerekte yok.

Diðer bir açýdan da yakalanmasý mümkün olan birçok küçük asteroidin Güneþ sistemlerinin ilk evrelerinde oluþmaya baþlayan mineralleri ihtiva ettikleri düþünülüyor; bu da gezegenlerin ve gezegen sistemlerinin nasýl oluþtuðuna dair var olan birçok teoriyi araþtýrmak için faydalý olabilecekleri anlamýna geliyor. Ayrýca böyle bir görev, NASA’nýn insansýz araç kapasitesini geliþtirmede bir öncü olarak Europa ya da Titan gibi hedefleri keþfetmede bir artý saðlayacaðý gibi Orion kapsülü ve SLS için de iyi bir test olabilir.

Amerika'da yaþanan en tuhaf uzay yatýrýmlarýndan biri ise Beyaz Saray'ýn yeni nesil uzay aracý geliþimine ciddi miktarda paralar akýtmasýna raðmen bugüne kadar ancak gidilmek üzere bir görev onaylamasý. 2020'den sonra ISS (Uluslararasý Uzay Ýstasyonu) için yapýlacak fonlar belirsiz olsa da ilk insanlý uzay fýrlatýþ sistemi için 2021 yýlýnýn gösterilmesi de bir baþka soru iþareti. Geniþletilecek fon yardýmýyla birlikte ISS 2028’e kadar yörüngede yerini koruyabilir; ama bunun için de ABD'den yeni bir teklif gelmesi gerekiyor.

Böylesi bir görev direkt olarak Mars'a yolculuk için etkili bir kazaným saðlayacak olmasa da; kullanýlacak ekipmanlar ve karmaþýk sistemler kaçýnýlmaz Mars yolculuðu için bir test niteliðinde olabilecek ve daha ince ve hafif Güneþ panelleri geliþimi için yön belirleme saðlayabilir. Bilimsel açýdan yüksek getiri saðlayacaðý düþünülen proje, 1,3 milyar dolarlýk ucuz denebilecek maliyete sahip olsa da þuanki politikalar neticesinde belirsiz bir geleceðe sahip Bilinen bir gerçek ise er ya da geç böylesi bir araþtýrmaya ihtiyaç duyulacaðý.

‘12,900 Yýl Önce Dünya’yý Deðiþtirdi’
Bilim insanlarý, ilk kez Dünya dýþý bir patlamanýn gezegenimizdeki iklim deðiþikliðini etkilediðine dair kesin delile ulaþtý. Yaklaþýk 13 bin yýl önce baþlayan ve Dünya’nýn soðuk iklimden sýcak iklime geçiþ yapmaya baþladýðý ani deðiþim döneminin, yeryüzüne çarpan bir gök cisminin etkisiyle baþladýðý belirtildi.

Araþtýrmacýlar, kozmik bir patlamanýn Dünya’da çok önemli iklim deðiþikliklerine neden olduðuna dair ilk kez büyük bir delil elde etti. Younger Dryas adýyla bilinen ve baþlangýcý 12,900 yýl öncesine rastlayan dönem, Dünya’yý, soðuk, buzullarla kaplý bir yerden daha sýcak ve kuru, buzularasý bir döneme soktu.

Hayvanlar ve insanlar üzerinde büyük etkileri olan deðiþim, Kuzey Amerika’da deve, dev asalak hayvan ve kýlýç diþli kaplanlar gibi büyük hayvanlarýn yok olmasýna neden oldu. 13 bin yýl önce Amerika kýtasýnda yaþamýþ olan avcý-toplayýcý Clovis insanlarý, mýzraklarýný býrakarak hayvan avýný býraktý ve bitkiler, meyve ve küçük hayvanlarla beslenmeye baþladý.

ABD’nin Dartmouth Üniversitesi’nden Profesör Mukul Sharma, “Younger Dryas dönemindeki deðiþim, insanlýk tarihi üzerinde çok etkili oldu... Ortaya çýkan çevresel zorluklar, Yakýn Doðu’da yaþayan Natufian insanlarýnýn bile ilk kez olduklarý yerde kalýp tarýmsal hayata geçmelerine neden olmuþ olabilir” dedi.

Kuyruklu Yýldýz veya Meteor
Bilim insanlarý, Younger Dryas dönemindeki deðiþikliklerin nedeni hakkýnda uzun yýllar tartýþma yaþadý. Geçmiþteki görüþ, Kuzey Amerika’daki buz örtüsünün çatlamasý sonucu Atlantik Okyanusu’na çok büyük miktarda temiz su boþaldýðý yönündeydi. Ani akýntý, okyanuslardaki akýmlarý deðiþtirdi. Akýmlarýn deðiþmesi sonucu kuzeye ilerleyen tropikal sular kesildi ve soðuk ve kuru Youger Dryas dönemi baþladý.

Yaþanan deðiþimin Dünya dýþýndan gelen bir etkiyle ortaya çýktýðýný gözler önüne seren delil ise bir kuyrukluyýldýz veya meteor çarpmasý nedeniyle ortaya çýkan katý haldeki erimiþ kaya kürecikleri. Eridikten sonra katýlaþan kayalara ait küreler, ABD’nin Pennsylvania ve New Jersey eyaletlerindeki Younger Dryas döneminin izlerini taþýyan bölgede yapýlan araþtýrmada bulundu. Kayalar üzerinde yapýlan jeokimya ve mineral analizleri, patlamanýn yaþandýðý yer olduðu düþünülen Kanada’nýn Qubec kentinin güneyinde kalan bölgede bulunan kayalarla ayný çýktý.

Younger Dryas döneminin kozmik bir cismin Dünya’ya düþmesi sonucu baþladýðýný belirten araþtýrmadan çýkan bilgilere göre, elde edilen bulgular Youger Dryas patlamasýnýn yaþandýðý bölgenin sýnýrlarýnýn da neredeyse kesinleþmesini saðladý. Sharma, ‘patlamanýn neden olduðu krater bulunmamýþ olsa da aradýklarý krateri bulmak için araþtýrmalara devam edeceklerini’ söyledi.

Gökbilim Makaleleri
 

Mordor'da Günbatýmý
Gaz, toz ve buzlarýn oluþturduðu bu büyük damla Dünya’dan 520 ýþýk yýlý uzaklýktadýr ve Yýlancý takýmyýldýzýnda bulunur. LDN 43 adlý bulutu aydýnlatmaya çalýþan yýldýz ise çok gençtir.Yýldýz kütle çekimiyle yakýnýndaki kozmik gaz ve toz bulutunu kendine baðlayarak oluþur. Koyu bulutlar arasýnda yeni doðan RNO 91 adlý yýldýzýn kendisini deðil sadece bulut içinde yansýyan ýþýklarýný görebiliyoruz.Gökbilimciler yýldýzýn çekirdeðinde henüz hidrojen yanmasý baþlamadýðýný yani ön anakol yýldýzý olduðunu düþünüyor.

RNO 91 parlaklýðýný kütleçekimi nedeniyle çektiði maddeyi sýkýþtýrmasýyla saðlýyor. Yýldýz kritik kütleye ulaþtýðýnda ise yetiþkinliðe adým atarak gerekli enerjiyi hidrojenden karþýlayacak.Ama bu genç yýldýz yaydýðý yoðun X-Iþýný ve radyo dalgalarýnýn ürettiði yýldýz rüzgârlarý nedeniyle yetiþkin bir yýldýz kadar parlaktýr.Güneþ’in yaklaþýk yarý kütlesindeki RNO 91 deðiþken bir yýldýzdýr. Dünya ile Güneþ uzaklýðýnýn 1700 katý kadarlýk bir alaný kaplayan tozlu ve buzlu diski gökbilimciler dikkatle izliyor. Bu disk içinde yeni gezegenlerin oluþmaya baþladýðýna ve yýldýzýn gelecekte bir gezegen sistemine sahip olacaðýna inanýlýyor.Görüntü NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu tarafýndan toplanan verilerle Judy Schmidt tarafýndan oluþturulmuþtur.

Dünya ile Patlayan Bir Yýldýz Arasýndaki Güvenli Mesafe Nedir?
Süpernova, yýldýz patlamasýna verilen addýr ve düþünülenden daha çok tahribe yol açar. Güneþ, süpernova þeklinde patlasaydý, Dünya’mýz belki tamamýyla yok olmazdý ancak Dünya’daki tüm canlýlar yok olurdu. Ayrýca, Güneþ’in kütlesindeki ani azalma, Dünya'nýn boþlukta serbestçe dolaþmasýna neden olur. Peki en yakýn güvenli mesafe ne kadardýr? Bilim adamlarý, Dünya ve herhangi bir süpernova arasýndaki en güvenli mesafenin, 50-100 ýþýk yýlý arasý olduðunu söylüyor.

Yakýndaki bir yýldýzýn patlamasý, Dünya’yý ve üzerindeki canlýlarý pek etkilemeyebilir. Ancak patlama, bizi, gama ýþýnlarý ve diðer yüksek enerji radyasyonlarýna maruz býrakabilir. Bu da, Dünya’daki canlýlarda mutasyona sebep olabilir. Ýklim deðiþikliði de, patlamanýn getireceði sonuçlardan biri. Ancak, insanlýk tarihi boyunca, hiçbir patlamanýn bunlara sebebiyet verecek yakýnlýkta meydana gelmediði biliniyor. Güneþ’in bu þekilde patlamayacaðý biliniyor. Ancak Güneþ sistemimiz dýþýndaki diðer yýldýzlar bu þekilde patlayarak sona erecek.

Dünya’mýz ile patlayan herhangi bir yýldýz arasýnda ne kadar mesafenin güvenli olduðu hakkýnda henüz bilimsel bir çalýþma bulunamadý. Ancak patlayan en yakýn yýldýzýn sadece birkaç ýþýk yýlý uzaklýðýnda olduðu ve bunun da pek güvenli olmadýðý biliniyor. Dünya ile süpernova arasýnda 50 ila 100 ýþýk yýlý olmasýnýn en güvenli mesafe olduðu, kitaplarda ve popüler makalelerde yazmaktadýr.

Bize 50-100 ýþýk yýlýndan daha az mesafede bulunan kaç tane süpernova bulunuyor? Cevap, süpernovanýn türüne göre deðiþiyor. 2.tip süpernova, yýkýlan ve yaþlanan büyük bir süpernovadýr. Dünya’dan 50 ýþýk yýlý mesafeye kadar bu büyüklükte bulunan herhangi bir yýldýz yok. Ancak bir de 1.tip süpernovalar var; küçük sönük beyaz cüce yýldýzlarýn yýkýlmasý ile oluþuyor. Sönük olduklarýndan dolayý bu yýldýzlarý bulmak zor; bu yüzden Dünya’nýn etrafýnda ne kadar bulunduðu bilinmiyor. Dünya’dan 50 ýþýk yýlý mesafede bu tür yýldýzlardan 200-300 civarýnda bulunduðu tahmin ediliyor.

Galaksimizde süpernovanýn ne sýklýkla meydana geldiði hakkýnda bir bilgi yok. Bilim adamlarý süpernovadan kaynaklanan yüksek enerjili radyasyonun Dünya’daki canlýlarda hatta insanlarda bile mutasyona yol açtýðýný öngörüyor. Dünya’nýn etrafýnda, her 15 milyon yýlda bir, büyük ve tehlikeli bir süpernova meydana gelebilir.Ýnsanlarýn bu gezegende birkaç milyon yýldýr yaþadýklarý ve Dünya’nýn da dört buçuk milyar yýldýr var olduðu düþünüldüðünde, süpernovanýn Dünya’nýn yakýnlarýnda meydana geleceði kesin ancak zamaný tahmin edilemiyor.

Yýldýzlar Neden Yanýp Söner?
Gökyüzüne bakýldýðýnda yýldýzlar ve gezegenler ayýrt edilebilir. Yýldýzlar yanýp söner; ancak gezegenler yanýp sönmez. Yýldýzlar, gezegenler, hatta Güneþ ve Ay bile deðiþik miktarlarda da olsa yanýp söner. Yani atmosfer dýþýnda konumlanmýþ her þey yanýp söner.“

Yanýp sönme” sözcük öbeði astronomik terim “astronomik ýþýldama/parlama” olarak ifade edilebilir. Her ne kadar yaþamak için atmosfere ihtiyaç duysalar da astronomi bilimi, bilim sahnesinde kendisine yer edindiði günden beri astronomlarýn en büyük sorunu gökyüzündeki cisimlerin görüntülenmesini engelleyen atmosfer ve atmosferik türbülans olmuþtur. Neden mi? Çünkü atmosfer, gözlem esnasýnda gökyüzünden görüntü alýnýrken bulanýklýða neden olmakla kalmaz bir de hava partikülleri görüntünün arka planýnda kirliliðe neden olur.

Yýldýzlarýn yanýp söner gibi görünmesinin de nedeni atmosferdir. Bir yýldýzýn ýþýðý atmosferden geçerken hava ýsýsýndaki deðiþikliklerden dolayý kýrýlýr. Bu da Dünya'dan bakýldýðýnda ýþýðýn yanýp sönüyormuþ gibi görünmesine neden olur. Oysa ayný gözlem uzaydan yapýlsa ýþýk sabit kalýr.Yýldýzlar yanýp söner gibi görünürken gezegenlerin öyle görünmemesinin nedeni ise hem yýldýzlara kýyasla Dünya'ya daha yakýn olmalarý hem de atmosferik koþullardan yýldýzlarýn ýþýðý kadar etkilenmiyor olmalarýdýr.

Astronomlar, atmosferik türbülans ile iki þekilde mücadele eder:
1) Gözlemleri atmosfer üstünden yaparak;
Hubble Uzay Teleskobu, atmosferin dýþýnda konumlandýrýlmýþ, atmosferin olumsuz etkilerinden (görüntüde bulanýklýk ve partiküllerin oluþturduðu arka plan kirliliði vb.) baðýmsýz görüntü alýnabilmesini saðlayan bir uzay teleskobu. Hubble, milyarlarca ýþýk yýlý uzaklýktaki galaksileri atmosferik kýrýnýmlar olmadan çözümleyebilir.

2) Atmosferik türbülansýn neden olduðu sapmalarýn etkisini azaltarak;
Kullanýlan teleskoplarýn çoðunda atmosferin neden olduðu kýrýnýmlarý yansýtarak etkisini azaltmayý hedefleyen uyarlanabilir optikler kullanýlýr.Astronomlar kendi gözlem alanlarý içerisinde yapay bir yýldýz oluþturarak gökyüzüne güçlü bir lazer yansýtýr. Çünkü yapay yýldýzýn nasýl göründüðünü bilirler, böylece atmosferin neden olduðu kýrýnýmlarýn etkisini teleskopta ayýrt edebilirler. Her ne kadar bu yöntem uzaya bir teleskop yerleþtirmek kadar iyi bir yöntem olmasa da daha ucuzdur.

Satürn’ün En Büyük Uydusu Prebiyotik “Karýþýma” Ev Sahipliði Yapabilir
Araþtýrmacýlar, bilim adamlarýnýn diðer Dünya'lardaki hayatý aramak için yalnýzca su deðil, baþka sývýlarý da incelemesi gerektiðini söylüyor. Pek çok sývý türünde zengin bir organik kimyasal çeþitlilik oluþabilir ve son zamanlardaki bir çalýþmaya göre hayatýn oluþabileceði prebiyotik bir “karýþým”ýn Satürn'ün en büyük uydusu olan Titan'ýn hidrokarbon göllerinde bulunabileceði fikrini destekliyor.

Çalýþmanýn baþýndaki isim olan Chris McKay Nasa'da çalýþýyor ve “yaþamýn sývýyla olacaðýný düþünüyoruz” diyor. “Þimdilerde bu sývýnýn su olmasý gerektiði yönünde bir eðilim var. Ancak diðer uydulara ve gezegenlere baktýðýmýzda baþka hangi sývýlar olabileceðini de sormamýz gerekiyor”.2004 yýlýndan bu yana Titan'ýn etrafýndaki yörüngede dolanan Cassini uydusundan gelen yeni verilerle ve ekibinin laboratuar araþtýrmalarý ile, McKay, Titan'da prebiyotik bir karýþým karýþýmýnýn oluþup oluþmayacaðýna dair 5 yýllýk bir araþtýrmanýn ilk yýl sonuçlarýný yayýnladý.

Titan'ýn atmosferinde zengin bir organik kimyasal çeþitlilik bulunuyor. Aerosollerin tam olarak ne olduðu bilinmiyor, ancak araþtýrmacýlar bunlarýn poliaromatik hidrokarbonlar (PAH) olabileceðini düþünüyor. Metan ve azot içeren fotokimyasal tepkimelerle bir seri gaz halinde organik madde ve katý organik bir pus (tholin diye biliniyor) üretmektedir. Bu pus sonunda yüzeye ve Titan'ýn göllerine düþüyor ve metan ile etan karýþýmýndan oluþtuðu düþünülüyor. Yüzeyde sývý olduðunu biliyoruz, gökyüzünden katý organik maddelerin düþtüðünü de biliyoruz. Böylece katý organik maddelerin çözeltiye geçip geçmeyeceðini test ettik. Bir çözelti ile hayat için gerekli koþullarý saðlayabilecek bir prebiyotik karýþým oluþabilir.

Prebiyotik Karýþým
Araþtýrma ekibi Titan'daki koþullarý taklit ederek bir prebiyotik karýþým (“çorba”) hazýrlamayý baþardý. Böyle bir karýþýmýn bulunup bulunmayacaðýnýn test edilmesi için, McKay ve arkadaþlarý Titan atmosferindeki aerosollere benzer bir yapý oluþturmak durumunda kaldý. % 90 azot ve % 10 metandan oluþan bir gaz karýþýmý oluþturup haftalar boyunca sürekli elektrik deþarjý varlýðýnda Güneþ ýþýðýnýn yerini alacak þekilde bir ýþýk kaynaðý ile aydýnlattý.

Oluþan ürün kahve renkli bir organik malzeme olup karbon, hidrojen ve azottan oluþuyordu, Titan'daki tholin isimli maddenin laboratuarda üretilen eþdeðeri olarak kabul edilebilir. Optik özellikleri Titan'ýn Güneþ ýþýðýný yansýtmasýnýn geniþ dalga boyu baðýmlýlýðý ile uyuþuyor ve yörüngedeki uydulardan gelen veriler de bunu destekliyor.Titan'ýn göllerini dolduran hidrokarbon çeþitleri içinde laboratuarda üretilen tholin'in çözünüp çözünmeyeceðini merak eden ekip, birkaç yüz miligram tholin'i 100 mL izopentan ile karýþtýrdý. Ýzopentan, metan ve etan ile ayný sýnýftan olup oda sýcaklýðýnda sývý haldedir. Tholin çözündükten sonra araþtýrmacýlar sývý etan ile seyrelterek karýþýmý soðuttu.

Nasa'dan Malika Carter, çalýþmada yer alan bir baþka araþtýrmacý ve “Bu karýþým soðuyunca, bir kýsým tholin çözeltide kaldý” diyor. Bu bileþenler arasýnda nitriller, dinitriller ve diðer azotlu moleküller var ve gaz kromatografi-kütle spektrometrisi (GC-MS) ile tespit edildi.Bunun anlamý, atmosferdeki katý organik bileþikler yüzeydeki çözeltiye katýlýyor ve hayatýn oluþabilmesi için ön koþullarýn ortaya çýkmasý mümkün görünüyor.

Dondurucu Soðuklar
Bu, sývý etanda çözünmüþ tholin bileþenlerinin bildirildiði ilk örnek oldu. Carter, “Araþtýrmamýzý yürüttüðümüz sýcaklýk diðer araþtýrmacýlarýn denediði sýcaklýklardan çok daha düþük” diyor. Carter, þöyle devam ediyor: “Tholin'i sývý etanda (soðuk izopentan üzerinden) çözmek için bir yöntem geliþtirdik ve kullandýðýmýz sýcaklýklar Titan'ýn yüzeyindekilere yakýn.” Fransa'daki Besançon Astronomik Gözlem Evi'nde çalýþan Daniel Cordier, çalýþmada görev alan biri olmamakla beraber çalýþmayý önemli buluyor. Cordier, þöyle diyor: “Þu ana kadar, tholin'lerin sývý etan gibi bir çözücüde çok düþük oranda çözündüðü düþünülüyordu, ancak bu çalýþmada çok daha yüksek bir deðer elde edilmiþ”.

Ancak, Florida Teknoloji Üniversitesi'nden Catherine Neish, tholin'in çözünürlüðünün hayatýn ortaya çýkmasý için gerekenden daha çok uzakta olduðu konusunda uyarýlarda bulunuyor. Öncelikle, yaþayan organizmalarýn göllerdeki aþýrý düþük sýcaklýkta hayatýný sürdürebiliyor olmasý gerekiyor, bu sýcaklýkta etan ve metanýn sývý halini korumasý þart. Bu sýcaklýk etan için -183, metan için ise -182 santigrad derece C. Neish,: “Tepkime hýzlarý sýcaklýkla üstel olarak düþer ve Titan'da bir yaþam biçiminin yürütülebilmesi için çok yavaþ bir halde bulunuyor”.diyor ve ekliyor “bildiðimiz hayatýn” ortaya çýkmasý için, organik moleküllerde oksijen atomlarýnýn bulunmasý gerek. Neredeyse bildiðimiz bütün biyolojik moleküllerde oksijen var. Bildiðimiz kadarý ile, Titan'daki tholin'ler veya hidrokarbon göllerinde hiç oksijen yok” diyen Neish, sözlerini þöyle tamamlýyor: “Buradaki temel nokta 'enerjiyi takip etmek', 'sývýyý deðil'…”

Ayçiçeði ile Yeni Gezegenler Keþfedilecek
Bir arabanýn farý doðrudan gözlerinize geldiðinde elinizi ýþýðý engellemek üzere tutarak önünüzü görmeye çalýþýrsýnýz. Ya da güneþli bir günde havadaki bir uçaðý görmek için elinizi güneþ ýþýðýna siper edersiniz. Bu görme þeklini taklit ederek yeni bir uzay aracý üretiliyor. Hedef yeni Dünya'lar bulmak.

Yýldýzlarýn ýþýðý çevrelerinde dolanan gezegenlerden aldýðýmýz ýþýða göre çok parlaktýr. Bu da gezegenlerin görülmesini zorlaþtýrýr. Hele ki o gezegen Dünya kadar küçükse…Ayçiçeði þeklinde tasarlanan uzay teleskobu ile yýldýzdan gelen parlak ýþýk kapatýlarak çevresindeki cisimler görülmeye çalýþýlacak. Aslýnda bu tür gözlemler Güneþ teleskoplarý ile (SOHO ve SDO) yapýlýyordu. Ama bu yöntem ilk kez sadece gezegen avcýlýðý için kullanýlacak.

Bilindiði üzere uzay teleskoplarýndan sadece Kepler Uzay Teleskobu'nun görevi yeni gezegen keþifleridir. Kepler þimdiye kadar yüzlerce gezegen keþfetti. Ancak bu gezegenlerin hepsi Dünya’dan büyüktür. Bunlardan da birkaçýnýn yaþam alaný sýnýrýnda yani sývý su tutabilecek konumda olduðu düþünülürse böyle bir proje ile Dünya benzeri gezegen sayýsý da artacaktýr. Özellikle yakýn yýldýzlarýn çevresinin gözlemleri burada önemli. Yaþamýn sürdüðü bir gezegen bulmamýz an meselesi.

Yeni teleskop iki parçadan oluþuyor. Biri teleskop diðeri ise siperden oluþuyor. Buna göre teleskop gözlem yapacaðý yýldýza yöneldiðinde kanatlarý açýlarak ayçiçeði þeklini alan siper teleskopun önüne geçerek yýldýzdan gelen parlak ýþýðý engelliyor. Böylece yýldýzýn çevresi daha net görülebiliyor.Proje üzerinde NASA’nýn Jet Ýticileri Laboratuarý’nda çalýþmalar baþladý bile. Projeyi Princeton Üniversitesi’nden Prof. Jeremy Kasdin yürütüyor.

Bir Fotoðraf Çekmek için 19 Milyon Dolar Yatýrým Yapýyorlar
Astrofizikçiler bizim de içerisinde bulunduðumuz Samanyolu Galaksisi’nin ortasýnda dev bir karadelik olduðunu düþünüyor. Güneþ’ten 4 milyon kat daha fazla kütleye sahip olduðu iddia edilen karadelik, þimdiye kadar birçok teoriyle karþýmýza çýktý ancak halen net olarak kanýtlanamadý. Avrupa Araþtýrma Konseyi, bu karadeliðin fotoðrafýný çekmek için 14 milyon euro yani yaklaþýk 19 milyon dolarlýk bir yatýrým yaptý. BlackHoleCam olarak adlandýrýlan özel teleskop sistemi, birçok radyo teleskop ve süper bilgisayar yardýmýyla en gizemli astrofizik objelerinden birinin fotoðrafýný çekmeye çalýþacak.

BlackHoleCam, aslýnda karadeliðin kendisinin deðil, etkinlik alanýnýn fotoðrafýný çekecek. Çünkü karadelikler sadece karanlýk bir gölgeden ibaret. Karadeliklerin bizzat fotoðrafýnýn çekilmesinin mümkün olmadýðý bilinen bir gerçek. Çekilmeye çalýþýlan fotoðraf, karadeliðin görüntülenmesinden çok varlýðýnýn ispatlanmasýný saðlayacak. Bu yatýrýmýn karþýlýðýnda ortaya nasýl bir fotoðraf çýkacaðý ise merak konusu.

Uzaklara Hubble Bakýþý
NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu ile elde edilen yeni ve muhteþem görüntüde bir gökada kümesi ile birlikte kozmik tarihin farklý uzaklýk ve aþamalarý da gözler önüne seriliyor. Evrenin erken dönemine ait cisimler görüntüde kozmik birer komþu gibi görülüyor. Toplamda 14 saatlik poz süresiyle elde edilen görüntü çýplak gözün görebileceði en sönük cisimden bir milyar kez daha sönük cisimleri gösteriyor.

Yeni Hubble görüntüsünde çok farklý uzaklýklardaki çeþitlilik ön plana çýkýyor. Görüntüdeki gökadalarýn çoðu Dünya’dan yaklaþýk 5 milyar ýþýk yýlý uzakta olmasýna karþýlýk diðerleri daha yakýn ya da çok daha uzaktadýr.Gökyüzünün bu bölgesindeki cisimler birbirine yakýn görülmesine karþýlýk aslýnda aralarýnda milyarlarca ýþýk yýlý uzaklýk olabileceði unutulmamalýdýr. Çünkü bu optik yanýlsamada çeþitli gökada gruplarý ayný görüþ hattý doðrultusundadýr. Hubble ile çok uzaktaki gökadalarýn görüntüleriyle birlikte görülen evren kesiti tamamlanýyor.

Bu uzak cisimler kütle çekimsel mercek adý verilen özel bir teknikle görülebiliyor. Bu teknik yakýndaki bir gökadanýn uzaktaki cisimden gelen ýþýðý kütle çekimi etkisiyle bükerek bir mercek gibi davranmasý ilkesine dayanýr.Burada kullanýlan mercek sistemlerinden biri görüntü merkezinde bulunan ve çember içine alýnmýþ CLASS B1608+656 adlý kümedir. Küme uzaktaki QSO-160913+653228 adlý iki kuasarý ortaya çýkarmýþtýr.

Bu parlak diskten yayýlan ýþýk þu anda karadeliðin içine düþen madde tarafýndan yayýlýyor gibi görünse de aslýnda evrenin þimdiki yaþýnýn üçte ikisi yaþta iken yani dokuz milyar yýllýk zaman önceki halini gösterir.Fred ve Ginger gibi iki çekimsel mercek gökada da bunun gibi baþka cisimleri ortaya çýkaracak kadar yeterli kütleye sahiptir.Bunun gibi uzak ve çok sönük cisimleri ortaya çýkarmak için Hubble gibi bir teleskopa ve uzun poz sürelerine ihtiyacýnýz vardýr. Görüntü toplamda 14 saatlik poz süresi ile görünür ve kýzýlötesi gözlemleri sonucunda oluþmuþtur.

Gökyüzünün X-Iþýný Görüntüsü
Gece gökyüzüne bakýldýðýnda sadece bir bölümü görülür. Evrendeki en güçlü ve enerjik olaylarýn bir kýsmý göze, hatta en güçlü optik teleskoplara bile kendini göstermez. Neyse ki bu olaylarý görecek farklý gözler mevcut. Örneðin ESA’nýn XMM-Newton teleskobu gibi. Bu teleskop ile X-ýþýný dalga boyundaki yüksek enerjili cisimler görünür hale getirilir.COSMOS gökada geliþimlerini yer ve uzay merkezli teleskoplar yardýmýyla görmeye çalýþan bir projedir. Sadece bu görüntü bile iki bin dolayýnda süper kütleli karadelikler ve yüzden fazla gökada kümesini gösterir. Küçük noktasal kaynaklar çevresini iþtahla temizleyen süper kütleli karadelikleri gösterir. Tüm gökadalarýn merkezlerindeki süper kütleli karadelikler, çevrelerini kuþatan maddeyi yutarken, yüksek enerjili ýþýma ve güçlü jetlerin yayýmýna neden olurlar. Bu yüksek enerjili kalýntý disklerini görmenin en iyi yollarýndan biri X-ýþýný teleskobu kullanmaktýr.

Görüntüde aðýrlýklý olarak kýrmýzý ve sarý renklere bürünmüþ büyük lekeler ise büyük kozmik sýnýflarýn yeni türlerini ortaya koymaktadýr. Bu lekeler birkaç bin gökadanýn birlikteliðiyle oluþan ve kütle çekimi etkisiyle bir arada duran gökada kümeleridir. Bu kümeler içindeki gökadalarý saran sýcak gaz ancak X-ýþýný gözlemleriyle gözlenebilir.Görüntü kýrmýzý (0,5-2 keV), yeþil (2-4,5 keV) ve mavi (4,5-10 keV) filtreleriyle elde edilmiþtir. 2003-2005 yýllarý arasýnda alýnan verilere dayanan bu görüntünün gökyüzünde kapladýðý alan dolunayýn neredeyse üç katý (1,4 derece) kadardýr.

NASA’nýn Yeni Süpersonik Uzay Aracý
Düþük yoðunluklu süpersonik yavaþlatýcý (The LDSD) olarak isimlendirilen araçla NASA, aðýr yüklerle birlikte diðer gezegenlere iniþin sýrrýný çözdüklerini umuyor. Böylelikle astronotlarýn da içinde olduðu bir araþtýrma ekibini, sahip olduklarý bolca erzak ile birlikte Mars'a göndermek mümkün olabilecek. LDSD için þuan gözüken yoðun bir deneme programý var. 24 aylýk bir periyoda yayýlan bu zaman diliminde yedi büyük demo bulunuyor. Bunlarýn sonucunda ise 2018’de, baþarýlý olunduðu takdirde, LDSD gerçek bir göreve hazýr olacak.

Önümüzdeki aylarda NASA’nýn Jet Fýrlatma Laboratuvarý'nýn (JPL) planladýðý, bir balon kullanarak test aracýný Hawaii üzerinde 36,5 kilometre yüksekliðe çýkarmak. Test aracý daha sonra bir roket kullanarak süpersonik hýza ulaþýp yüksekliðini 548 km'ye çýkaracak ve sonra motorlar durunca Dünya'ya serbest düþüþ baþlayacak. Kapsül mach 3,5 hýzýný geçince, LDSD devreye girecek ve süpersonik þiþirilebilir aerodinamik yavaþlatýcý (SIAD) basýnçlý hava ile dolmaya baþlayacak. SIAD tam anlamýyla dolunca, uzay aracý kötü bir benzetme olsa da uçan bir fincan altlýðýný andýracak. SIAD aracý mach 2 hýzýna düþürünce sonraki aþama olan 30 metre çapýndaki aðýr paraþüt açýlýp hýzý subsonik iniþ hýzlarýna taþýyacak.

NASA, LDSD için iki farklý model geliþtiriyor. Bunlardan ilki 6 metrelik SIAD, küçük robotik gezegen dýþý iniþler için ve 8 metrelik büyük olan ise insanlý iniþler için. LDSD’nin temel hedefi NASA için yüksek aðýrlýklarda Mars iniþlerini mümkün kýlabilmek. Curiosity‘de uygulanan teknik teknolojik olarak etkileyici olsa da bu teknik 1,5 ton üzerindeki aðýrlýklarda iniþe uygun deðil. LDSD 3 tonluk iniþ fýrsatýnýn yaný sýra, mümkün olan iniþ alanlarýný arttýrýp , ayný zamanda iniþ baþarýsý için gerekli 10 km'yi 3 km'ye indirebilecek.

Newton'cu fizikçiler uzay gemisini bir gezegenin yörüngesine koyabilmenin ne kadar zor olduðu üzerinde dursalar da, bir gezegene ya da Ay'a iniþte halen zor bir olay. Güneþ sistemimizdeki her gezegen ve Ay'ýn farklý bir atmosferi, yerçekimi ve yüzey farklýlýklarý var; bu yüzden de her bir görevin titizlikle hazýrlanmýþ bir iniþ prosedürüne ihtiyacý var. Mars için bu zorluk hýzlý bir giriþ ve roket yavaþlamasý için fazla atmosfere sahip olmasýna raðmen, büyük objeleri yalnýzca paraþüt kullanarak indirmek için yeterli atmosferi olmamasý (Dünyada, sahip olduðumuz kalýn atmosferle 32,5 tonluk kütleleri indirmek için sadece paraþütleri kullanabiliyoruz.)

Böylece þöyle bir sonuca geliyoruz; eðer Mars'a bir araþtýrma grubu yollamak istiyorsak ya da sonunda orada kolonileþmek istiyorsak, melez bir iniþ tekniðine ihtiyacýmýz var. Gezegenler arasý sert yavaþlamaya dayanýklý bir aþama ve ardýndan da büyük bir paraþütle yere yaklaþma hýzýna düþüþ; sonra ise küçük roketlerle iniþ manevralarý ile iniþe geçiþ. Þu an kullanýlan paraþüt modellerinin 1970’ler de Viking Lander'da kullanýlan orijinal modellerin aynýsý olduðunu hatýrlatýrsak sizler de bir geliþmeye ihtiyaç duyulduðunu anlayacaksýnýzdýr.

NASA planlarýna göre 2014 ve 2015 içerisinde bir seri LDSD fýrlatýlmasý gerçekleþtirecek. Hawaii deki Pasifik Roket Fýrlatma tesisinde gerçekleþecek fýrlatmalar sonucunda LDSD'nin 2018 gibi bir tarihte göreve hazýr olmasý bekleniyor. Buna karþýn ufukta planlanmýþ aðýr yüklü bir Mars görevi gözükmüyor. Þimdilik bir köþede oturup NASA’nýn fincan altlýðýna benzer aracýný Dünya etrafýnda uçurmasýný izleyecekmiþiz gibi gözüküyor.

Mach: Hareket halindeki bir kütlenin hýzýnýn, kütlenin bulunduðu þartlardaki ses hýzýna oranýdýr. Örneðin, Stratosfer sýnýrýnda 11.000 metrede 1 Mach = 1062,2 km/saattir.

Satürn’den Uranüs Manzarasý
Satürn çevresinde dolanan Cassini uzay aracý, Satürn halkalarýnýn üzerinden soluk mavi renkteki gaz gezegen Uranüs’ü görüntüledi.Uzay aracý Güneþ’ten uzaklýðýna göre 7. sýrada bulunan gezegeni 11 Nisan 2014’te görüntülerken ayný zamanda Satürn halkasýnýn güzelliðini de ortaya çýkardý.

Uranüs ve Neptün, büyük kardeþleri Jüpiter ve Satürn gibi her ne kadar gaz devleri olsalar da 'buz devleri' olarak da adlandýrýlýrlar. Bu tanýmlama Güneþ sisteminin soðuk derinliklerinde yer alan gezegenlerin büyük bir ölçüde donmuþ su, amonyak ve metandan oluþmasýndan kaynaklanýr. Jüpiter ve Satürn’de de bu türden buzlar olmasýna karþýlýk gezegenlerin tamamý hidrojen ve helyumdan oluþmuþtur.

Bu görüntü sýrasýnda Satürn ile Uranüs Güneþ’e göre karþý konumlarda olup aralarýnda 28,6 astronomi birimi kadar uzaklýk yer alýyordu. Bir astronomi biriminin Dünya ile Güneþ arasý uzaklýða yani 150 milyon kilometreye eþit olduðunu hatýrlatmakta fayda var. Ýki gezegenin birbirine en yakýn olduðu uzaklýk ise, Satürn’ün bir yörünge dönemi yani 30 yýlda bir, 10 astronomi birime kadar düþer.Cassini’nin bu güzel görüntüleri arka planda baþka bir amaca daha hizmet eder. Bu tür görüntüler görüntülerin netliðinin saðlanmasý için aracýn kamerasýnýn kalibre edilmesi için bilim insanlarýna olanak saðlar.

Jüpiter’in Lekesi Küçülüyor
Jüpiter’in markasý haline gelmiþ Büyük Kýrmýzý Leke’nin küçülmeye baþladýðý belirlendi. Lekenin içindeki oval þeklin noktasal boyuta doðru küçüldüðü görüldü. Aslýnda 1930’lardan bu yana küçülme olduðu söyleniyordu ancak NASA/ESA Hubble Uzay Teleskobu bu küçülmenin her zamankinden daha farklý olduðunu gösterdi.

Jüpiter’deki Büyük Kýrmýzý Leke atmosferdeki bir çalkantýyla ya da yüksek basýnç nedeniyle oluþmuþ dev bir fýrtýnanýn varlýðýný gösteriyor [1]. Sarý, turuncu ve beyaz katmanlarýyla dev gezegenin gözü gibi görünen lekede, saatte yüzlerce kilometre gibi muazzam hýza ulaþan rüzgârlar hâkimdir.1800’lerden [2] bu yana dikkatle izlenen leke o sýralarda üç Dünya’nýn yan yana sýralanacaðý kadar geniþ olup 41.000 kilometre uzunluða sahipti. 1979 ve 1980 yýllarýnda NASA’nýn Gezgin (Voyager) görevleri lekenin 23.335 kilometreye kadar küçüldüðünü hesaplamýþtý. Hubble yeni görüntüler eþliðinde lekenin küçülmeye devam ettiðini gösterdi.NASA’nýn Goddard Uzay Uçuþ Merkezi’nden Amy Simon: “Yeni Hubble gözlemleri lekenin 16.500 kilometre çapýna yani, þimdiye kadar ölçülen en küçük çapa ulaþtýðýný gösteriyor” diyor.

2012 yýlýnda baþlayan amatör gözlemler lekenin küçülme hýzýnda gözle görülür bir artýþ olduðunu ortaya koymuþtu. Buna göre leke her yýl 1000 kilometre kadar küçülüyordu. Bu küçülmenin nedeni ise henüz bilinmiyor.

“Gözlemlerimize göre fýrtýnanýn içerisindeki küçük girdaplarý beslediði açýktýr. Biz Büyük Kýrmýzý Lekenin iç dinamiklerinin deðiþime uðradýðýný ve bunun da hýzýnda deðiþime neden olduðunu sanýyoruz” diyor.Simon ve ekibi þimdi bu küçük girdaplarýn dev fýrtýnanýn momentumunu nasýl etkilediðini anlamaya çalýþýyor.Jüpiter’in bu yeni görüntüsü Hubble’ýn Geniþ Alan Kamerasý 3 ile 21 Nisan 2014 tarihinde alýndý.

Notlar
[1]Büyük Kýrýmýzý Leke bir yüksek basýnç sonucunda oluþmuþ dev bir fýrtýnadýr. Bu leke Jüpiter’in Güney yarýmküresinde olup saatin tersi yönde dönmektedir.
[2]Büyük Kýrmýzý Leke 1800’lerden önce de farkedilmiþ ve kayda alýnmýþ olabilir. Bazý gökbilimciler Büyük Kýrmýzý Leke’nin kalýcý olduðunu sanmýyor. Ancak bu lekenin 1600’lü yýllarda da görüldüðüne iliþkin çeþitli ipuçlarý bulunuyor.

Dünya’daki Mars
Ýnsanoðlu bir gün Mars’a gidecek mi? Giderse ne gibi zorluklara göðüs gerecek? Mars gibi zorlu koþullara sahip bir gezegende yaþamak için ne gibi psikolojik sorunlarla boðuþacak? Son yýllarda bilim insanlarý uzak gezegenlere olasý yolculuklarýn nasýl olacaðýný Dünya üzerindeki zorlu bölgelerde denemeler yaparak test ediyor. Bazen özel oluþturulmuþ odalarda, bir uçakta ya da Antarktika’daki izole bir maðarada hayatta kalmanýn insan üzerindeki etkisi, zorluk derecesi ölçülüyor.

Alman Havacýlýk ve Uzay Merkezi’nde görevli bilim insanlarýndan Lucie Poulet, Manoa’daki Hawaii Üniversitesi ile yürütülen Mars benzetim programýnda görev yapmakta. Altý kiþilik mürettebat bu çalýþma için evlerinden çok uzaða gittiler. Bu benzetimde Mars koþullarýnda yaþam oluþturulmaya çalýþýldý. Örneðin haftada sadece 12 dakika banyo yapmalarýna izin var. Taze yiyecek yok, arkadaþlarý ya da eþleriyle çok sýnýrlý bir þekilde ve 20 dakikalýk zaman gecikmesiyle görüþebiliyorlar.Uzayda sosyal hayat sýnýrlý, güneþ ýþýðý yetersiz, size yardým edebilecek kimse de yok. Böylesi önemli ve zor bir görevde neler yaþanabileceði ancak bunun gibi benzetimlerle görülebilir.

Mürettebat 28 Temmuz’da ‘Dünya’ya dönecek’. Tamamen soyutlanmýþ olan dünyalarýnda 4 ay boyunca kurduklarý seralarda bitki yetiþtirmeye çalýþýp yeni aydýnlatma sistemleri üzerinde çalýþacaklar.Daha sonrasýnda ESA’dan astronot Thomas Pesquet ve Andreas Mogenson iki hafta süresince ABD’nin Florida kýyýlarýnda kurulu bulunan benzetimlerle yeni uzay giysilerini sualtýnda deneyecekler.

Evrene Simülatörden Bakýþ
Bilim adamlarý ve araþtýrmacýlar bilgisayar ortamýnda evrenin bir bölümünü simüle etmeyi baþardýlar. Sonuç olarak evrenin 41.416 gökada içeren 350 milyon kübik ýþýk yýlý hacmi Illustris adlý simülasyon programýnda modellendi.Oldukça etkileyici, ancak büyük resmi tanýmlamaya yakýn bile deðil. Gözlemleyebildiðimiz evrene ait gökada sayýsýna iliþkin en iyi tahminimiz 170 milyardýr.

Yine de Illustris, bu yapay gökadalarýn 13 milyar yýllýk geliþimini üç dakikalýk bir simülasyonda göz önüne serebiliyor. Gökadalarýn þekillerini, boyutlarýný ve element daðýlýmlarýný gerçeðe uygun bir þekilde yansýtýyor. Projenin lideri MIT'de asistan profesörlük yapan Mark Vogelsberger sonuçlarý çýðýr açýcý buluyor ve "Kimi gökadalar daha eliptik kimileri ise daha çok Samanyolu'na (spiral) benziyorlar. Evrende buna iliþkin bir oran bulunuyor. Bu oraný simülasyonumuzda da yakaladýk. Bu daha önce baþarýlamamýþtý," diyor.

Illustris 1.000 ýþýk yýlý geniþliðinde bir alana yaklaþabiliyor – tek tek gökadalarý incelemeyi saðlayacak kadar iyi. Bu iþ için çok fazla veri kullanýlýyor, o kadar çok ki birçok süper bilgisayarýn birlikte bu veriyi iþlemeleri aylar alýyor.Sonuçlar araþtýrmacýlara evrenin nasýl evrim geçirdiðine yönelik en son bilgileri sunuyor. Araþtýrma ekibi þu anda ellerindeki verileri onlar arasýnda kaybolmadan iyileþtirmenin bir yolunu arýyor.

NASA’nýn 'Kýyamet' Senaryosu Hazýr
Amerikan Ulusal Havacýlýk ve Uzay Dairesi (NASA) ise Dünya'yý bu cisimden kurtarma çalýþmalarýna baþladý. Uzay dairesinin ‘’Asteroid Retrieval Mission’’ adý verdiði kurtarma çalýþmasý 2020’li yýllarýn ortalarýnda olmasý beklenen olayý önlemeyi planlamakla birlikte bilim insanlarýnýn üzerinde deney yapabilecekleri bir sistem oluþturmayý da amaçlýyor.NASA’da Dünya yakýnýndaki gök cisimleriyle ilgili çalýþmalar yapan Lindley Johnson NBC News’a konuþarak, planladýklarý çalýþmanýn ayrýntýlarý hakkýnda bilgi verdi. ‘’Hollywood filmlerinde gördüklerimiz maalesef gerçeði pek yansýtmýyor’’ diyen Johnson ‘’Bir uzay aracýyla yýkýcý bir faciaya engel olmak için neler yapabileceðimize bakýyoruz ‘’ diye de ekledi.

Dünya çevresinde milyonlarca gök cismi bulunmakta. Uzmanlar bunlarýn 20.000’e yakýnýnýn bir þehir büyüklüðünde yýkým potansiyeli olduðunu savunuyor. NASA astronotlarý ve birçok ilgili kurum Dünya’nýn çevresindeki bu cisimleri büyüklüklerine göre gruplandýrýp oluþturabilecekleri tehditleri inceliyor.NASA’nýn 1.25 milyar dolarlýk ‘’Asteroid Retrieval Mission’’ý Güneþ enerjisiyle çalýþan bir uzay gemisi aracýlýðýyla iri gök cisimlerini yakalayýp, bilim insanlarýnýn araþtýrmasý için bu cisimleri Ay'ýn yörüngesinde tutacak bir yol arýyor.

Planýn A ve B seçenekleri var. A seçeneði 10 metreden küçük boyutlardaki cisimleri Ay'ýn yörüngesine yönlendirmeden önce yakalamayý planlarken, B seçeneði 10 metreden daha büyük cisimleri yakalayýp geri göndermeyi amaçlýyor. Johnson’a göreyse gezegensel koruma için plan B daha elveriþli.Uzay aracýnýn ‘’yerçekimi traktörü’’ görevi görme ihtimali var. Johnson bunu þu cümlesiyle açýklýyor: ‘’Uzay aracý yerçekimi kuvvetini kullanarak zamanla büyük cisimlerin yörüngesini kaydýrabilecek, eðer iþe yararsa cisimler Dünya’nýn yolundan uzaklaþmýþ olacak.’’

Araç ayný zamanda güneþsel elektrik iyonlarý sayesinde cisimleri uzaklaþtýrmak için ne kadar güç ve zaman gerektiðini de ölçebilecek.Lindley Johnson ‘’ARM’’ planýný gözlem programlarýyla desteklediklerini böylece ‘’ARM’’nin de gezegensel savunmaya destek saðlayabileceðini düþünüyor.NASA’nýn planý yalnýzca Dünya’yý büyük bir felaketten kurtarmak deðil. Plan ayný zamanda Güneþ sisteminde yer alan cisimler hakkýnda bilgi edinilmesi için de yararlý olmayý amaçlýyor. Edinilen bilgilerin ileride Mars ve Mars’ýn uydularýnýn araþtýrýlmasýnda da önemli katký saðlayacaðý düþünülmekte.

ARM program yöneticisi Michele Gates, NASA’nýn bu yýl sonunda A ve B seçenekleri arasýndaki tercihini kesinliþtireceðini belirtti. Tercih edilen seçenek doðrultusundaysa 2019 yýlýnda uzay aracýnýn fýrlatýlmasý planlanýyor. Gök cisimlerinin Dünya’ya çarpmasýnýn beklendiði aralýk ise 2021-2024.NASA’nýn þimdiden belirlediði 6 hedef cisim mevcut. Bunlardan 3 tanesi A seçeneðine 3 tanesiyse B seçeneðine ait cisimler. Listeye daha fazla cisim eklenmesi bekleniyor fakat belirtilene göre bu sayý 10 civarýnda kalacak.‘’ARM’’ þimdiden ABD kongresi ve çeþitli yerlerden eleþtiriler almakta. Mars’ýn ve Ay'ýn keþif için daha uygun bir hedef olduðunu düþünenlereyse incelemenin 2030'lu yýllarda olacaðý belirtildi.Yapýlan eleþtirilere raðmen, NASA gök cisimlerinin keþfi için gereken parayý çeþitli projelerle saðlamaya devam ediyor.

Gezegen Mars'a Ait En Detaylý Harita
"The US Geological Survey"in görevi, sadece A.B.D.'yi veya Dünya 'yý haritalamak ile bitmiyor. Ajansýn elinden çýkan son harita, Mars'ýn detaylý bir jeolojik haritasý. Haritanýn çizilmesi için ise, þu ana dek Mars üzerinde yapýlan incelemelerin tamamý kullanýlmýþ durumda. Bu yüzden de Kýrmýzý Gezegen'in sahip olduðumuz en detaylý haritasý olarak biliniyor. Haritanýn açýklama kýsmýnda ise, bu haritanýn Mars'ýn jeolojik deðerleri ve yeryüzü þekilleri hakkýnda, Viking Orbiters zamanýndan beri toplanmýþ olan veriler yardýmý ile zaman içerisindeki deðiþimin gösterildiði söyleniyor.

Haritayý bedava bir þekilde internet üzerinden bilgisayarýnýza yüklemeniz mümkün. Ýstediðiniz þekilde Mars'ýn bütün çukurlarýný, tepelerini görebiliyorsunuz. Hatta detaylara girerek (jeoloji ile bir miktar ilgiliyseniz) gezegenin yaþadýðý deðiþimleri incelemeniz de mümkün.

Ayrýca, tepeleri ve çukurlarý ile "Late Amazonion" kutup birimi ve göreceli olarak düzgün çýkýntýlarý ile "Early Hesperian" daðlýk birimi ile ilgili pek çok bilgiyi de bulabilmektesiniz. Bu harita ile, Mars'ý incelemekte olan NASA'nýn Curiosity aracýnýn karþýsýna çýkan bölgeler hakkýnda bilgi sahibi olmanýz mümkün. Ayrýca, yine bu harita sayesinde, NASA'nýn Mars hakkýnda verdiði bilgileri karþýlaþtýrarak, daha geniþ bir algý çerçevesine de sahip olabiliyorsunuz.

Baþka bir deyiþ ile, USGS'nin Mars jeolojik haritasý, pek çok farklý gruba hitap eder konumda. Uzay hayranlarý, harita sevdalýlarý, uzaylýlarýn nerelerde saklanýyor olabileceðini bulmaya çalýþanlar için bu harita, elde bulunabilecek en iyi kaynaklardan biri. "Mars One" finalistleri için ise haritanýn önemi biraz daha büyük olabilir. Bu harita sayesinde, Mars One finalistleri, gelecekteki potansiyel evlerine þimdiden bakma imkanýný bulabiliyorlar. Ayrýca, Curiosity'nin iniþ yaptýðý bölge, gelecekte önemli bir turist merkezi olabilir gibi gözüküyor.

Devlerin Mezesi Cüceler
Avustralyalý bilim insanlarý dev gökadalarýn yeni yýldýz oluþturamadýðý ancak yakýnlarýndaki küçük gökadalarý meze gibi yediklerini belirledi. Gökbilimciler 22.000 gökadayý gözleyerek yýldýz oluþumunun en az görüldüðü büyük gökadalarýn yakýnlarýndaki küçük ve gaz bakýmýndan zengin gökadalarý yiyerek büyüdüklerini farkettiler.
Gökbilimciler tarafýndan gözlenen 22.000 gökadanýn gaz bakýmýndan zengin gökadalarý yiyerek büyüdükleri farkedildi (Prof. Simon Driver and Dr Aaron Robotham, ICRAR).
Uluslararasý Radyo Astronomi Araþtýrma Merkezi’nden (ICRAR) Dr. Aaron Robotham: “Bütün gökadalar baþta küçükken birleþerek, gaz toplayýp, yeni yýldýzlar oluþturarak büyümüþtür” diyor.[I] Araþtýrma ekibinin baþkaný Dr. Robotham’a göre Samanyolu’da bir dönüm noktasýnda ve yakýn zamanda çevresindeki küçük gökadalarý çekip büyüyecek. Samanyolu geçmiþte bazý gökadalarla birleþti, biz bunlarýn kalýntýlarýný görüyoruz. Yaklaþýk 4 milyar yýl içinde yakýndaki iki cüce gökadayý, Büyük ve Küçük Macellan Bulutlarý’ný Samanyolu bünyesine katabilir.

Dr. Robotham ayný zamanda Samanyolu ile yakýn gökada Andromeda’nýn yaklaþýk 5 milyar yýl içinde çarpýþacaðýna da dikkat çekiyor ve “Bu daha büyük bir etkiye neden olacak, Andromeda yemeðimiz olacak” diyor.Gökada aðýrlaþtýkça çekim gücü de artar. Büyük gökadalarda yýldýz oluþumunun az görülmesi çekirdeðinden yayýlan güçlü ýþýmaya baðlanýyor. Bu ýþýma gazýn daðýlarak soðumasýna neden olmaktadýr.Sonuçta kütle çekimi nedeniyle gökadalarýn çevrelerindeki kümeleri ve küçük gökadalarý yutmalarý birkaç milyar yýl alabilir. Dr. Robotham'a göre bazý küçük gökadalar ise daha uzun zaman bekleyebilir, belki de evrenin þimdiki yaþý kadar.

Yeni Uzay Yarýþý: Ay ve Enerji
1969 yýlýnýn 20 Temmuz'unda, Amerika Birleþik Devletleri (ABD) Ay’a ilk ayak bastýðýnda ilk uzay yarýþýnýn sonuydu. Ýnsanoðlu Ay’a ayak basarak coðrafi keþiflerden bu zamana dek gerçekleþtiremediði büyük atýlýmý, kendisine yaklaþýk 400.000 km uzaklýktaki en yakýn gök cismine inerek baþardý.

Ay’a giden bu yolda, uzay yarýþý, 4 Ekim 1957 ‘de Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliðinin (Þimdi adý Rusya Federasyonu) Sputnik uydusunu yörüngeye yerleþtirilmesi ile baþladý. Sovyetler Birliði'nin bu atýlýmý Amerikalýlarýn gözünde þaþkýnlýk oluþturdu. Bir patates üreticisi veya buzdolabý dahi üretemeyen bir ülke nasýl olur da uzaya çýkabilirdi? ABD hemen cevap vermek istedi ama bu cevap hemen mümkün olmadý. 6 Aralýk 1957 günü Vanguard TV3 roketi, bir radyo alýcýsýný uzaya göndermek isterken fýrlatma esnasýnda patladý.

Sovyetler Birliði uzay yarýþýný birçok ilke imza atarak önde götürdü. Ýlk yapay uydunun yörüngeye yerleþtirilmesinden sonra ilk insanoðlunun uzaya çýkmasý arasýnda sadece 4 yýl vardý. Bu süre bugün bile uydularýn üretim süresini düþündüðümüzde ciddi bir baþarý hikayesidir. Ýnsanoðlunun uzaya çýkmasýna dek geçen süredeki bu ilkleri þöyle sýralayabiliriz;

• 4 Ekim 1957 Ruslar R-7 Roketi ilk yapay bir uyduyu Dünya yörüngesine yerleþtirdi.
• 3 Kasým 1957 Ruslar baþka bir R-7 Roketi ile bir köpeði (Laika) uzaya gönderdi.
• 31 Ocak 1958 ABD ilk uydusunu yörüngeye yerleþtirdi ve bu uydu Van Allen kuþaklarýnýn keþfini gerçekleþtirdi.
• 12 Eylül 1959 Ruslar Ay’a ilk insan yapýmý uyduyu gönderdi. Uydu Aya çarptý.
• 12 Nisan 1961 Ruslar ilk insaný uzaya çýkardý.

Aslýnda ilk uzay yarýþýnýn arkasýndaki en temel neden tamamen askeri üstünlük kurmaktý. Nükleer bombaya sahip ve rakip iki ülke, sahip olduklarý nükleer bombalarý kýtlara arasý göndermek ve birbirlerine karþý üstünlük kurmak üzere roket teknolojilerini geliþtirdiler. Neyse ki geliþtirilen roketler atom bombalarýný atmak yerine uzaya ulaþmak için kullanýldý. Hala da kullanýlmaya devam ediliyor.

16 Temmuz 1969 günü Satürn V roketi ile Dünya'dan gönderilen Apollo 11, 1969 yýlýnýn 20 Temmuz'unda Ay’a inmeyi baþardý. Patlayan roketler, baþarýsýz görevler, ölen astronotlar hepsi bir hýrsýn ve üstünlük yarýþýnýn kaybý gibi görünse de teknolojik alanda bir zaferin alýn terini oluþturuyordu. Bu alýn teriyle beraber Apollo 11 programý yaklaþýk 25 Milyar Dolara (1961 kuru üzerinden) mal oldu.Yüksek maliyetinin yanýsýra Apollo programlarýnýn arkasýnda büyük bir kamuoyu desteði vardý. Bu destek sayesinde Apollo 11 ile birlikte toplam 6 insanlý Ay görevi gerçekleþtirildi. Soðuk Savaþ’ýn silahsýz süren mücadelesinde siyasi, askeri ve ideolojik rakip olan iki devletten, birbirlerine karþý uzay alanýnda yürüttükleri bilimsel ve teknolojik üstünlük yarýþýnýn ilk zaferini ABD kazandý. Sovyetler Birliðinin uzay yarýþýný kaybetmesinden sonra ABD’nin kamuoyu desteði baþka bir alana kaydý. Amerikan halkýnýn ekonomik ihtiyaçlarý uzaya olan ilgiliyi azalttý ve Ay’a gitmenin herhangi bir sebebi kalmadý. Böylece ilk uzay yarýþý tamamlanmýþ oldu.

Geçtiðimiz 50 yýlda uzaya eriþim ve uzay program maliyetlerinin yüksek olmasý sebebiyle Ay’a tekrar gidilmesinin ekonomik bir nedeni bulunmadý. Þimdilerde ise yeni bir uzay yarýþý baþlýyor. Bu seferki yarýþýn sadece iki devlet arasýnda deðil daha geniþ kitlelerin katýlýmýyla süreceðini gözlemliyoruz. Askeri ya da siyasi üstünlük hedefiyle kullanýlan uzay þimdilerde ekonomik ve ticari baþarýnýn kriter sayýldýðý yeni bir yarýþýn baþlayýþýný haber veriyor.

Ay ve Enerji
Geçtiðimiz aylarda Amerikan menþeili Lockheed Martin þirketi portatif füzyon reaktörü konusunda geliþmeler kaydettiðini ve önümüzdeki 5 yýl içerisinde geliþtirilmekte olan reaktörün taþýnabilir bir sistem olacaðý için birçok alanda kullanýlabileceðini duyurdu. Kompakt Füzyon reaktörünün temiz, güvenli ve kendisine göre çok büyük olan nükleer Fizyon sistemlerinden daha çok güç üretebileceði savunuldu.

Fizyon reaksiyonun aksine, Füzyon reaksiyonu hafif radyoaktif atom çekirdeklerinin birleþerek daha aðýr atom çekirdeklerini meydana getirmesi olayýna dayanýyor. Evrende Füzyon reaksiyonlarý yýldýzlarda 10-15 milyon santigrat derecelerde meydana gelmektedir. Füzyon tepkimesinde ortaya çýkan sýcaklýk Fizyon reaksiyonuna göre çok daha büyüktür. Füzyon konsepti ile enerji elde edilme fikri ilk olarak 1920 yýlýnda ortaya atýldý. Bilim adamlarýnýn o yýllarda bunun nasýl geliþtirilebileceði konusunda bir fikirleri bulunmuyordu. Birçok araþtýrma enstitüsü, laboratuvar ve þirket füzyon enerjisi üzerinde çalýþma yürüttü. Ancak bu çalýþmalarýn deneysel olmanýn ötesine geçebildiði pek söylenemedi. Bunun yanýnda geliþtirilecek bu portatif füzyon reaktörün enerji sektöründe oyunun kuralýný deðiþtirecek olan bir geliþme olduðunu ve önümüzdeki 10-15 yýl içerisinde de enerji üstünlüðünün deðiþmesine neden olacak bir deðiþim olduðunu düþünebiliriz.

Bununla beraber yapýlan analizlerine göre 2035 yýlýnda dünya enerji ihtiyacýnýn 2011 enerji ihtiyacýnýn 3 katýna çýkacaðý tahmin ediliyor. Eðer verimli füzyon reaktörleri üretilebilirse dünyadaki enerji sorununa da önemli bir çözüm olacaðý düþünülüyor. Örneðin, özel firmalar dýþýnda devletlerin bir araya gelerek geliþtirdiði ITER – Uluslararasý Termonükleer Deneysel Reaktörü enerji soruna çözüm olarak gösterilebilir. 500 MW gücündeki Deneysel Füzyon reaktörü 7 ülkenin (ABD, Rusya, Çin, AB, Güney Kore, Hindistan, Japonya) ortak katkýsýyla hayata geçirilecek. Þimdiden baþlayan bu ve benzeri çalýþmalar, 2035’lere gelindiðinde her katýlýmcý ülkenin kendi füzyon reaktörüne sahip olmasýný saðlayacak.

Bilim adamlarý, füzyon çalýþmalarýnda enerji kaynaðý olarak döteryum (2H) ve trityum (3H) ile meydana gelen reaksiyonlar üzerinde çalýþmaktalar. Dünyamýz üzerinde döteryum bulunmasýna karþýn trityum doðada bulunmamaktadýr. Trityum, Lityumun (3Li) nötron bombardýmanýna tutularak laboratuvar ortamýnda üretilmektedir. Füzyon reaksiyonlarýnda kullanýlabilen baþka bir enerji kaynaðý da Helyum-3 dür. Helyum-3, trityum yerine füzyon enerji kaynaðý olarak kullanýlabilmektedir. Helyum-3 balonlarýnda kullanýlan Helium-4 gazýndan daha hafif ve ikinci nesil füzyon enerji kaynaðý olarak deðerlendirilmektedir. Helium-3'ün fizyon reaktörlerine göre daha verimli ve güvenli diðer bir ifade ile reaksiyondan sonra radyoaktif ve tehlikeli atýk býrakmayan bir enerji kaynaðý olduðu düþünülmektedir.

Dünyamýzýn aksine, Ay bize zengin Helyum-3 yataklarý sunabilmektedir. Bunun en önemli sebebi dünyamýz gibi manyetik bir alan ile korunmayan Ay’ýn, Güneþ rüzgarlarýyla yüksek miktarda Helium-3 bombardýmanýna maruz kalmasý. Yapýlan hesaplamalarda Ay yüzeyinde 1.100.00 metrik ton Helyum-3 bulunduðu tahmin edilmekte. Ay’dan temiz ve verimli enerji elde etme fikri bilim kurgunun konusu olarak deðerlendiriliyor ise de 2020’li yýllara yaklaþtýðýmýz bu günlerde durum biraz deðiþmek üzere. Hayata geçirildiðinde Füzyon reaktörlerindeki enerji ihtiyacý sayesinde önümüzdeki yýllarda Ay’ýn, yeni uzay yarýþýnýn merkezi olacaðýný gösteriyor.

Ay yörüngesine yerleþtirilen gözlem uydularý sayesinde, Ay yüzeyinin Dünya'daki kaynaklara oranla 20 kat daha fazla titanyum ve platin yataklarýný barýndýrdýðý hesaplanýyor. Þuana kadar birçok ülke Ay’ýn yörüngesine uydu yerleþtirmeyi baþarmýþ olsa da sadece üç ülke ABD, Rusya ve Çin Ay yüzeyine inmeyi baþarabildi. Bu ülkeler arasýnda Çin Ay’a yumuþak iniþ gerçekleþtirebilen en son ülke oldu. Çin’in Chang’e-3 adýndaki Ay sondasý 14 Aralýk 2013’te Ay yüzeyine inmeyi baþardý.Çin bilim adamlarýnýn yaptýðý açýklamalarda Ay’a gitme sebeplerinden bir tanesinin de Helium-3 olduðu vurgulanýyor.

Uzay ajanslarýnýn yaný sýra uzay alanýnda giriþimci olan þirketler de Ay’daki maden ve minerallere ulaþmak ve çýkarmak için çalýþmalara baþladýlar. Moon Express bu þirketlerden bir tanesi. Avrupa da ise bir Ýngiliz þirketi Lunar Mission One tamamen gönüllülerden kurulu bir þirket ve halktan para toplayarak Ay’a gitmeyi planlýyor.

Uzay’ýn Ticarileþtirilmesi
Teknolojik geliþimimiz yeterli olmakla birlikte uzayýn enerji ve maden kaynaklarýndan henüz yararlanmaya baþlayamadýk. Ay’dan enerji elde etme çalýþmalarýndan baþka Yeni Uzay Yarýþýndaki diðer bir uygulama alaný da Uzay’ýn ticarileþtirilme faaliyetleri olacak. Uzayýn ticarileþmesi hemen olmasa da yakýn zamanda özel þirketlerin omuzlarýnda geliþecek gibi duruyor. Örneðin NASA, Space Shuttle programýný maliyetler ve uzayýn ticarileþtirilme amacýyla sonlandýrdý. Bu kapsamda NASA Obital Science ile 8 kargo fýrlatmasýna karþýlýk 1.9 milyar dolar, Space-X firmasýyla da 12 kargo / robotik görev’e karþýlýk 1.6 milyar dolarlýk bir antlaþma yaptý. Uzay araçlarýndan saðlanan servis gelirleri kendi baþýna uzaya eriþim maliyetlerinin düþürülmesinde umut vadeden bir endüstri olma yolunda ilerliyor.

Ayrýca geliþmekte olan uzay turizmi (Ör.Virgin Galactic), asteroit maden þirketleri (Ör.Planetary Resources), küçük uydular kullanýlarak gerçek zamanlý uydu görüntüler almayý hedefleyen baþka þirketler (Planet Labs) diðer ticarileþme faaliyetlerinde verilebilecek örnekler arasýnda. Bu þirketlerin en somut adýmlarý yine Amerikan Havacýlýk ve Uzay Dairesi (NASA) geçtiðimiz kasým ayýnda iki özel þirket ile (Planetry Resources ve Deep Space Industries) Asteroit madenciliði için sözleþme imzalayarak baþladý.

Bu çalýþmalar ile birlikte NASA 2014 yýlý içerisinde iki þirketten ayrýca Ay’a kargo taþýmak ve maden araþtýrmalarý için teklif aldý. Teklife göre direkt NASA’nýn sadece teknik destek vermesi planlanýyor. (NASA/Catalyst)Bu þirketlerin çalýþmalarý bize her ne kadar bilim kurgu gibi gözükse de önümüzdeki 10-15 yýlda önemli atýlýmlarýn gerçekleþtirilmesini saðlayacaktýr. Bu kolektif giriþimler yeni uzay yarýþýnýn baþladýðýnýn habercisi. Belki baþarýlý olacaklar belki de ölü bir yatýrým olarak kalacaklar. Ama baþarýlý olurlarsa oyunun kurallarýný deðiþtirecekleri kesin.Bu þirketlerin kurulmasýndaki diðer önemli sebep ise Türkiye’nin de taraf olduðu 1967 Uzay Antlaþmasý (Outer Space Treaty). Uzay hukukundaki bu antlaþmanýn aþaðýda geçen II. maddesiyle uzayýn herkesin kullanýma açýk olduðu vurgulanmaktadýr.

• “Ay ve Diðer gök cisimleri dahil uzay, egemenlik ilan, kullanma ve iþgal suretiyle veya diðer herhangi bir surette milli iktisada konu olamaz.”

Bu hüküm uluslararasý sularýn hukuksal statüsüne benzetilebilir. Nasýl uluslararasý þirketler okyanuslarda petrol araþtýrmasý yapabiliyorsa isteyen þirketlerin de maden çýkarmak için Ay’a gidebileceði deðerlendirilebilir.Ekonomik anlamda bu çalýþmalarýn önündeki tek engel daha verimli ve maliyet etkin uzay sistemlerinin geliþtirilmesi. Verimli ve maliyet etkin sistemlerin geliþtirilmesi bu baðlamda geleceðin de þekillendirilmesini saðlayacaktýr.

Mars'ta Tuzlu Su Keþfi
 

Mars'ta Akan Su Keþfi Neyi Deðiþtirebilir?
20 Temmuz 1969'da Ay'a ayak basan ilk insan olan Amerikalý Astronot Neil Armstrong yürüyüþüne baþlarken, "Bir insan için küçük, insanlýk için dev bir adým" demiþti. Belki bir Astronotun Mars gezegenine ayak basmasýna daha 15-20 yýl var ama açýklanan Mars'ta akan tuzlu su keþfi belki de ileride tarihe "insanlýk için bir diðer dev adým" olarak geçecek.Ýyi ama bu açýklama neyi deðiþtiriyor? NASA'nýn Gezegen Bilimi Dairesi Baþkaný Jim Green, "Mars geçmiþte düþündümüz gibi kurak bir gezegen deðil" diyor. Bilim adamlarý 2008 yýlýnda Mars'ta donmuþ su olduðunu doðrulamýþtý. Ancak gezegende akan su bulunmasý, Mars'la ilgili çalýþmalarda yeni ve çok önemli bir aþama. Zira akan su yaþam için gerekli. Hele tuzlu su, daha da iyi bir ayrýntý. NASA'nýn Bilim Misyonu Yöneticisi John Grunsfeld Washington'da düzenlediði basýn toplantýsýnda, "Son buluþ, Mars'ta bugün yaþamýn mümkün olduðunu gösteriyor" diye konuþtu. Yine NASA'nýn Mars projesinde görevli bilim adamlarýndan, Arizona Üniversitesi'nden Alfred McEwen'a göre ise Mars'ta yaþam olasýlýðý, "çok yüksek".

Peki Kýzýl Gezegen'de gerçekten hayat olup olmadýðýný nasýl, ne zaman anlayacaðýz? NASA'nýn Mars keþif programýný yöneten bilim adamý Michael Meyer, gezegende yaþam olup olmadýðýna karar vermenin en kesin yolunun, toplanacak kayalarýn ve toprak parçalarýnýn Dünya'da incelenmesi olduðunu söylüyor. Zaten 2020 yýlýnda da tam da bu amaçla gezegene bir uzay aracý gönderilecek. NASA'nýn açýkladýðý buluþun bir sonucu daha var, BBC Bilim Muhabiri Jonathan Amos, Mars yüzeyinde su bulunmasýnýn astronotlarýn gezegende yaþamalarýný da kolaylaþtýracaðýný söylüyor. Zira gezegendeki su iþlenip içilebilir, oksijen ve roket yakýtý gibi ihtiyaçlar için kullanýlabilir. NASA, 2030'larda Mars'a insanlý uzay aracý göndermeyi planlýyor. Ancak bu yeni buluþ, yeni bir sorunu da beraberinde getiriyor, Bundan böyle Mars misyonlarý nereye inmeli? Uluslararasý kabul gören bir kural gereði, Mars'ta akan su bulunabilecek yerlere insanlý ya da insansýz araç gönderilemiyor. Ýngiltere'deki Mars uzmanlarýndan Doktor Peter Grindrod bunu þöyle açýklýyor: "Gezegenleri korumak istiyorsak, akan su bulunan yerlere gidemeyiz. Çünkü uzay araçlarýmýzý, bu yerleri yeni organizmalarla kirletmeyecek kadar sterilize etmemiz mümkün deðil."

Keþfin Arkasýnda Bir Doktora Öðrencisi Bulunuyor
Mars'ýn günümüzdeki hali, geçmiþtekinden çok farklýydý. Gezegende 3 milyar yýl önce büyük bir okyanus vardý. Daha sonra gezegende neler olduðu ise hala gizemini koruyor.Bilim insanlarý bugüne dek Mars'ýn yüzeyindeki þekillere bakarak akan su bulunduðunu tahmin ediyordu aslýnda. Ama bileþimi hakkýnda bir fikir veremiyorlardý. Bulgularý Nature Geoscience dergisinin son sayýsýnda yayýmlanan keþfin arkasýndaki isim, Georgia Teknoloji Enstitüsü'nde doktorasýný sürdüren ve ilk kez 2010'da Mars'ta akan su olabileceðini söyleyen Lujendra Ojha. Ojha ve ekibine göre Mars'ta bulunan suyun üç tür tuz içerdiði sanýlýyor: Magnezyum perklorat, magnezyum klorat ve sodyum perklorat. Kýþ aylarýnda karlý havalarda yollarý açmak için kullanýlan bu maddeler, ortalama sýcaklýðýn eksi 22 derece olduðu Mars'ta son derece düþük hava sýcaklýðýnda dahi suyun donmasýný önlüyor olabilir. Karanlýk, dar bir damar boyunca akan sularýn Mars'ýn en sýcak aylarýnda ortaya çýkýp, yýlýn geri kalanýnda kaybolduðu saptandý. Son keþfin zamanlamasý ise en azýndan NASA için daha iyi olamazdý.

Mars'ýn da Satürn Gibi Halkasý Olabilir
Bilim adamlarý, Phobos uydusunun parçalanýp Mars’ýn etrafýnda Satürn’ünkine benzer halka oluþturabileceðini belirtti.
Bilim adamlarý, Mars'ýn uydusunun parçalara ayrýlýp etrafýnda Satürn’ünkine benzer bir halka þekline bürünebileceðini öngörüyor. "Nature Geosciences"ta yayýnlanan makaleye göre, bilim adamlarý Mars'ýn yer çekimi kuvvetinin uydusu Phobos’u yavaþ yavaþ parçaladýðýný bildirdi. Bilgisayar yardýmýyla yapýlan modellemeden yararlanan araþtýrmacýlar, uydunun parçalarýnýn uzayda yok olmayýp Mars’ýn etrafýnda Satürn’ünkine benzer bir halka ortaya çýkarabileceðini belirtti. Bilim adamlarý, uydunun zayýf ve hasarlý materyal yapýsý sebebiyle halka þekline 20 ila 40 milyon yýlda dönüþebileceðini ifade etti.

Phobos’un yüzeyinde keþfettikleri yeni þekilleri inceleyen bilim adamlarý, gördükleri çukurlarýn, Mars’a çarpýp ardýndan uydunun üstüne sýçrayan materyaller sonucunda oluþtuðunu da bildirdi. Araþtýrmacýlar, Phobos’un yüzeyindeki çukurlarýn Mars’ýn çekim kuvvetinden kaynaklandýðýný düþünüyor.Her yüzyýlda bir Mars’a 2 metre daha yaklaþan Phobos, Güneþ sisteminde, gezegenine en yakýn konumunda bulunan uydu olma özelliðini taþýyor. Bilim adamlarý, Phobos’tan kopan büyük parçalarýn Mars yüzeyinde kraterler oluþturabileceði öngörüsünde bulunuyor.

Samanyolu Galaksisi'nin Detaylý Yaþ Haritasý
Astronomlar Samanyolu'ndaki 70 bin yýldýzýn yaþýný hesaplayarak galaksinin þu ana kadar oluþturulmuþ en kapsamlý yaþ haritasýný çýkardý.Yýldýzlarýn kýrmýzýdan maviye doðru yaþlarýna göre renklendirildiði haritada, Samanyolu'nun merkezinde çok sayýda kýrmýzý yani yaþlý yýldýz bulunduðu görülüyor. En yaþlý yýldýzlarýn yaklaþýk 12 milyar yaþýnda olduðu tahmin ediliyor.Yani yýldýzlarýn yaþ haritasý, Samanyolu sarmalýnýn merkezden baþlayarak çevreye doðru büyüdüðü tezini doðruluyor.
Haritada yaþlý yýldýzlar için kýrmýzý, gençler için mavi renk kullanýldý. Ölçekteki sayýlar "milyar yýlý" ifade ediyor.
Samanyolu'nun þu ana kadar çýkarýlan en büyük haritasý olan çalýþma, ABD'nin Florida eyaletindeki 227. Amerikan Astronomi Topluluðu toplantýsýnda tanýtýldý.Araþtýrmacýlardan Melissa Ness, harita ile 'galaksinin oluþumuna dair benzeri görülmemiþ detaylar içeren bir bir çalýþma yapmýþ olduklarýný' söyledi. Gök bilimciler yýldýzlarýn yaþlarýný hesaplayabilmek için iki teleskoptan gelen verileri kullandý. Sloan Dijital Gökyüzü Araþtýrmasý sayesinde yýldýzlarýn kimyasal yapýlarý araþtýrýlýrken, Kepler Uzay Teleskobu sayesinde de yýldýzlarýn aðýrlýklarý hesaplandý.Astronomlar bu verilerle yýldýzlarýn yaþýný hesaplayan ve yaþýna göre renklendiren bir model tasarlayarak Samanyolu'ndaki 70 bin yýldýza ilgili yöntemi uyguladý.

Babillilerin Geometri ve Astronomi Çalýþmalarý
Milattan önce 1800'lü yýllarda ortaya çýkan Babil uygarlýðýnýn, yýldýzlarý izlemek için karmaþýk geometrik hesaplamalar yaptýklarý ortaya çýktý. Science bilim dergisinde yer alan araþtýrmaya göre Babilliler gece gökyüzünde Jüpiter gezegeninin hareketlerini izlemek için geometriyi kullanýyorlardý. Bilim insanlarý Babillilerin bu tekniði Milattan Önce 350 yýllarýnda geliþtirdiklerini düþünüyor.Babilliler bugünkü Irak ve Suriye topraklarýnda yaþayan bir uygarlýktý. Araþtýrmayý kaleme alan Berlin'deki Humboldt Üniversitesi profesörlerinden Mathieu Ossendrijver "Bunu beklemiyordum. Hesaplamalarý fizik ve diðer tüm bilim dallarý için bir temel oluþturuyor" dedi. Babillilerin hesaplamalarýný kaydettikleri kil tabletlerde çivi yazýsýyla iþlenmiþ metinler, Babillilerin astronomide çok ileride olduklarýný gösteriyor. BBC'ye konuþan Prof. Ossendrijver "Gökyüzünde gördükleri þeylerin raporlarýný yazmýþlar ve bunu çok uzun bir süre, yüzyýllar boyunca yapmýþlar" dedi. Son araþtýrmalar, Babillilerin matematikte de oldukça ileri olduklarýný ve hareket eden nesnelerin konumu ile süratini bulmak için kavisler kullandýklarýný gösteriyor.

Prof. Ossendrijver 19. yüzyýlda çýkarýlan British Museum arþivlerinde saklanan beþ Babil tabletini inceledi.Babilliler, Jüpiter gece gökyüzünde belirince hýzý ve mesafesini ölçmek için trapezoid olarak adlandýrýlan dört kenarlý þekiller kullanmýþ. Prof. Ossendrijver "Bu yana yatýk dörtgen þekli, Jüpiter'in zaman içinde deðiþen hýzýnýn hesaplanmasýný saðlýyor. Þeklin bir ekseni, yani yatay tarafý zamaný, diðer ekseni, dikey tarafý da hýzý temsil ediyor" dedi. "Trapezoidin alaný da Jüpiter'in yörüngesinde yaptýðý mesafeyi veriyor" diye ekledi. Ossendrijver "Eski zamanlarda olduðu bilinmeyen zamana karþý hareketin soyut hýz alanýnýn þeklini gösteren bu grafik, çok yeni bir þey" dedi.

Araþtýrmacý zaman ve hýz kavramlarý yerine eski Yunanlarýn Dünya ve gezegenlerle uzaysal iliþkileri inceleyen "daha düz" bir geometri kullandýklarý yönünde kanýtlar olduðunu söyledi. Prof Ossendrijver bu tekniðin ne kadar yaygýn olduðunu ise bilmiyor. "Bu daha önce astronomiye yeni bir yöntem getiren tek bir kiþi, bir dahi tarafýndan yazýlmýþ bir tablet olabilir. Ya da bu yöntem farklý alimler tarafýndan daha yaygýn biçimde kullanýlýyor olabilir" diyor.

Dokuzuncu Gezegen için Önemli Kanýt
Caltech araþtýrmacýlarý dýþ Güneþ sisteminde tuhaf ve uzun yörüngeye sahip dev bir gezegenin kanýtlarýný elde etti. Araþtýrmacýlarýn Dokuzuncu Gezegen olarak adlandýrdýðý cisim yaklaþýk 10 Dünya kütlesinde ve Neptün’ün Güneþ’e uzaklýðýna göre Güneþ’ten 20 kat daha uzakta (4,5 milyar km) bulunuyor. Güneþ’in çevresindeki turunu 10.000 ile 20.000 yýl arasýnda tamamlýyor.


Araþtýrmacýlar, Konstantin Batygin ve Mike Brown, matematiksel modelleme ve bilgisayar benzetimi yoluyla gezegenin varlýðýný ortaya koydu ancak cisim henüz doðrudan gözlenmedi.“Bu gerçekten dokuzuncu gezegen. Geçmiþte bu bölgede iki gezegen keþfi yapýlmýþtý, bu ise üçüncü. Güneþ Sistemi’ndeki bu bölgede yýðýnla cisim var ve burada yapýlan her keþif heyecan verici olmaktadýr” diyor Brown ve Pluto’nun 5000 katý kütleli cismin gezegen olduðunu tartýþmanýn anlamsýz olduðunu, cismin dokuzuncu gezegen olduðunu vurguluyor. Cüce gezegenlerin tersine Dokuzuncu Gezegen çevresine kütle çekimsel kuvvetle hakim.

“Baþýndan beri bu gezegenin varlýðýndan þüphe duyduk. Ancak eðer öyle bir gezegen varsa yörüngesi nasýl olurdu ve dýþ Güneþ sistemini nasýl etkilerdi sorusunun yanýtlarýný aradýk. 150 yýldan bu yana sürdürülen gezegen sayýmý çalýþmalarýyla birlikte elimizde artýk saðlam kanýtlar bulunuyor” diyor Batygin.Teorik olarak gezegeni keþfetmek kolay olmadý. 2014 yýlýnda Brown’un içinde yer aldýðý bir çalýþmayla Kuiper Kuþaðý’ndaki en uzak 13 cismin yörüngeleri belirlenmeye çalýþýldý. Burada cisimlerin cüce gezegen olmasý üzerinde duruldu. Brown, daha sonra gezegen olasýlýðýnýn ciddi bir þekilde ele alýndýðýný belirtiyor. Araþtýrmacýlar çalýþmada çok farklý yöntem ve yaklaþým uyguladý. Farklý fikirler ve olasýlýklar dikkate alýnarak çeþitli argümanlar geliþtirildi. “Þimdiye kadar çalýþtýðým en eðlenceli Güneþ Sistemi problemiydi” diyor Brown.Uzaktaki altý cismin ayný yönlü eliptik yörünge izlediði farkedildi. Yörüngelerinde ise farklý hýzlara sahiptiler. Bu keþif araþtýrmacýlarý þaþýrttý.


“Cisimler neredeyse ayný hýzlara sahip. Benzer þekilde Güneþ Sistemi’ndeki sekiz gezegenin düzlemine göre yaklaþýk 30 derece açý yapacak þekilde yörüngeleri vardý. Bunun olasýlýðý yüzde 0,007 dolayýndadýr. Bu da cisimleri etkileyen baþka bir þeyin olduðunu gösterir” diyor Brown. Böylece gezegen fikri ortaya atýldý. Buna göre gezegen kütle çekimsel etkiyle Kuiper Kuþaðý’ndaki cisimleri etkiliyordu. Gözlenen altý cisimde bunlardandý. Bilgisayar benzetimleri de bu durumu onaylýyordu. Benzetimlerde Kuiper Kuþaðý’na yerleþtirilen gezegen bu durumla gerçek bir uyum gösteriyordu.

“Kuiper Kuþaðý’ndaki gezegen rastgele yörüngede olamaz. Böyle bir durum gezegenle diðer cisimlerin çarpýþmasýna neden olur. Ancak gezegenle anti-hizalanmýþ yörüngeye sahip Kuiper Kuþaðý cisimleri çarpýþmayacaktýr. Gezegen yakýnýna sokulan cisimleri iterek uzaklaþtýrýr. Bu bir ebeveynin çocuðunu salýncakta sallamasý gibidir. Öyle de olsa çok kuþkuluyum. Gök mekaniðinde þimdiye kadar böyle bir durum görülmemiþti” diyor Batygin. Araþtýrmacýlar modellerine ek özellikler koyarak sonuca baktý ve sonunda ikna oldular. “Ýyi bir kuram akla gelecek sorulara yanýt vermelidir. Umarým modelimiz bunlarý yanýtlayabilir ve çeþitli testleri baþarýyla atlatýr” diyor Batygin.

Dokuzuncu gezegenin varlýðý gerçekten de Kuiper Kuþaðý’ndaki cisimlerin hareketini açýklýyor. Üstelik yörüngelerine de kabul edilebilir yanýt veriyor. 2003 yýlýnda Brown tarafýndan keþfedilmiþ olan Sedna’nýn Neptün tarafýndan yörüngesinden edilmediði de ortaya çýkmýþ oldu. Üstelik sadece Sedna’da deðil. 2014’de keþfedilen VP113-2012’de Neptün’den oldukça uzakta olduðundan Dokuzuncu Gezegen tarafýndan yerinden edilmiþ olmasý muhtemel.

Ancak araþtýrmacýlarýn modelindeki varsayým Kuiper Kuþaðý cisimlerinin gezegen düzlemine göre eðimli yörünge düzlemine sahip olmasýydý. Batygin bu benzetimi doðrulayan kanýtlarý aramaya baþladý. Brown: “Aniden bu cisimleri fark ettik” diyor. Son üç yýlda aranýlan özelliklere sahip dört cisim belirlenmiþti. “Bu cisimlerin yörünge konumlarý benzetimlerimizle uyumluydu. Ýþte o zaman adeta büyük bir coþku yaþadýk” diyor Brown. “Benzetim Kuiper Kuþaðý’ndaki Sedna gibi cisimlerin yörüngesini de açýklýyordu. Bir taþla iki kuþ vurmuþtuk. Ancak bu durum iki kuþtan fazlasýnýn vurulduðu anlamýna geliyor. Çünkü bir de gezegenin varlýðý ortaya çýkýyordu” diyor Batygin.

Peki bu Dokuzuncu Gezegen nereden geldi, dýþ Güneþ Sistemi’nde nasýl oluþtu? Bilim insanlarý Jüpiter, Satürn, Uranus ve Neptün gaz devlerinin Güneþ Sistemi oluþtuðu dönemde çekirdeklerinin çevrelerindeki gazý toplayarak oluþtuðunu düþünür. Zaman içinde aralarýndaki itme-çekme kuvvetleri, çeþitli çarpýþmalarla þimdiki yörüngelerine kavuþtular. “Dört çekirdek yerine beþ çekirdek oluþmasýnýn önünde hiçbir engel yok” diyor Brown. O halde Dokuzuncu Gezegen beþinci çekirdek olabilir. Bu cisim Jüpiter ve Satürn’ün etkisiyle daha uzak bir yörüngeye itilmiþ olabilir.

Batygin ve Brown þimdi gezegeni gökyüzünde aramaya baþladý. Bu çok kolay olacak gibi görünmüyor. Araþtýrýlacak alan oldukça büyük. Yine de gezegenin kabaca yörüngesi belirlendi. Bölgenin önceki görüntüleri bu konuda kullanýlabilir. Bu görüntülerde gezegen enberiye yakýnsa görünebilir. Eðer deðilse o zaman büyük teleskoplarýn gözlemlerine ihtiyaç duyulacak: Hawaii’deki WM Keck Gözlemevi ve Subaru Teleskobu gibi. Bununla birlikte her türlü teleskop için Dokuzuncu Gezegen özel bir av olacaktýr.

“Onu bulmak istiyorum. Baþkasý bulursa yine ayný sevinci yaþarým. Gezegenin varlýðýný hesaplayarak belirledik. Bu diðer insanlara ilham verecektir” diyor Brown.Evrenin farklý köþelerinde keþfedilen gezegen yöntemleri de kullanýlabilir. Bilindiði üzere diðer gezegenler yýldýzlarýna ya çok yakýn ya da çok uzak olabiliyor. Bu gezegenlerin kütleleri genel olarak 1 ile 10 Dünya kütlesi arasýnda deðiþiyor.“Ötegezenlerle ilgili en þaþýrtýcý istatistik Dünya ile Neptün kütlesi arasýnda bolca gezegen olmasýdýr. Þimdiye kadar bu istatistik Güneþ Sistemi ile uyumlu deðildi. Yeni gezegenle Güneþ Sistemi’de diðerleriyle benzer istatistiðe kavuþtu” diyor Batygin ve ekliyor: ''Pluton gezegenlikten çýkarýldýðýndan bu yana insanlar dokuz gezegenin sekiz gezegene indiðini bir türlü kabullenemiyordu. Þimdi sayý yine dokuza çýktý. Ama bunun için gezegenin gözlenmesi þart.”

Gökten Demir Yaðan Gezegen
Gökbilimciler Hubble Uzay Teleskobu’nun yardýmýyla bir ötegezegenin parlaklýk deðiþimlerinden dönme hýzýný hesapladý. Böylece ilk kez bir ötegezegenin dönme hýzý doðrudan görüntüleme yöntemiyle ölçülmüþ oldu. Dönme hýzý hesaplanan 2M1207b gezegeni en az dört Jüpiter kütleli bir “Süper Jüpiter”. Gezegen, yýldýz olmayý baþaramamýþ kahverengi cüceden 8 milyar kilometre uzaklýkta dolanýyor. Jüpiter ise Güneþ’ten 800 milyon kilometre uzaktadýr. Sistem Dünya’dan 170 ýþýk yýlý uzaktadýr. Tuscon Arizona Üniversitesi’nden Daniel Apai: “Sonuç oldukça mutlu edici. Bu teknikle ötegezegenlerin atmosferlerini keþfedip dönme hýzlarýný ölçebiliriz” diyor.

Hubble’ýn yüksek çözünürlüklü ve yüksek kontrastlý görüntü alma yeteneði gökbilimcilere gezegenin parlaklýk deðiþimlerini ölçmelerini saðladý. Gökbilimciler parlaklýk deðiþimlerini gezegenin atmosferindeki kalýn bulut kalýplarýna baðlýyor. Yeni Hubble ölçümleri sadece bulutlarýn varlýðýný onaylamadý, ayný zamanda bu bulut katmanlarýnýn parçalý ve renksiz olduðunu da gösterdi. Gezegen ilk kez 10 yýl önce Hubble ile gözlenmiþti. Gözlemler gezegen yüzeyinin soðuk, erimiþ kaya ve atmosferinin silikat yoðunluklu yaðmur bulutlarýyla kaplý sýcak bir gezegen olduðuna iþaret ediyor. Atmosferden aþaðý süzülen sývý daha sonra demir damlacýklarýna dönüþerek yaðmur gibi yüzeye yaðýyor olmalý.

Tuscon Arizona Üniversitesi’nden Yifan Zhou: “Kýsaca yüksek rakýmlarda cam, düþük irtifada demir yaðýyor diyebiliriz. Gezegenin atmosfer sýcaklýðý 800 0C ile 900 0C arasýnda deðiþmektedir” diyor. Süper Jüpiter'in kýzýlötesi ýþýk altýnda oldukça parlak görünmesinin nedeni ise sýcaklýðý. Gökbilimciler atmosferdeki bulutlardan yansýyan kýzýlötesi ýþýðý görebilmek için Hubble’ýn Geniþ Alan Kamerasý 3’den yararlandýlar. Gezegenin yýldýzdan oldukça uzak olmasýna karþýlýk bu kadar sýcak olmasýnýn nedeni ise sadece 10 milyon yýl yaþýnda olup soðuma sürecinde olmasýdýr. Örneðin Güneþ Sistemi’ndeki Jüpiter 4,5 milyar yýl yaþýndadýr.


Gezegen önümüzdeki birkaç milyar yýl içinde oldukça soðuyacak ve atmosferdeki demir ve silikat kaybolacaktýr. Zhou ve ekibi gezegenin Jüpiter ile ayný, 10 saatlik dönme süresine sahip olduðunu ölçtüler. Yani gezegenin bir günü sadece 10 saat. Bu Süper-Jüpiter, çevresinde dolandýðý kahverengi cüceden sadece beþ ile yedi kat az kütlelidir. Buna karþýlýk Güneþ Jüpiter’den 1000 kat daha kütlelidir. 2M1207b bizim sistemimizden daha farklý bir sistemdir. Bizde gezegenler Güneþ’in çevresindeki alanda oluþmuþken, burada Süper-Jüpiter ve olasý diðer gezegenler kütle çekimsel çökme ile ayrý disklerde oluþmuþ olabilir. Hubble ile yapýlan bu çalýþma, birkaç yýl sonra göreve baþlayacak James Webb Uzay Teleskobu ile daha ayrýntýlý çalýþmalar yapýlacaðýnýn da göstergesidir. 2018’de fýrlatýlmasý planlanan Hubble’ýn yerini alacak James Webb ile daha fazla ýþýk toplanacaðýndan ötegezegenlerin atmosferleri ve gazlarýnýn içeriði daha kolay gözlenebilecek.

Satürn’ün Uydularý Dinozorlardan Daha Genç Olabilir!
Yeni araþtýrmalar Satürn’ün buzlu uydularýnýn ve ünlü halkalarýnýn yakýn zamanda þekil aldýðýný gösteriyor. Bu yapýlar dinozorlarýn saltanatlarýný sürdüðü dönemden daha sonra oluþmuþ olabilir.


Satürn’ün halkalarý 1600’lerden bu yana bilinmektedir ve yaþlarý tartýþma konusudur. En basit varsayým halkalarýn ve uydularýn gezegenin 4,5 milyar yýllýk yaþý kadar yaþlý olmalarýdýr. 2012 yýlýnda Fransýz gökbilimciler Satürn ile içteki uydularýn arasýndaki etkileþim kuvvetinin, onlarý daha geniþ eliptik yörüngelere ittiðini gösterdi. Bu da uydu ve halkalarýn günümüz konumlarýný almalarýna neden olmuþtur. SETI Enstitüsü baþ araþtýrmacýsý Matija Cuk: “Uydularýn yörüngeleri sürekli deðiþiyor ki bu kaçýnýlmaz. Biz de Satürn Sistemi’ndeki iç uydularýn tarihlerini ortaya çýkarmak için bilgisayar benzetimlerine baþvurduk” diyor.


Araþtýrma ekibi Satürn’ün buzlu iç uydularýnýn geçmiþini anlamak için bilgisayar modellemesi kullandý. Ay’ýn Dünya çevresindekine benzer bir yörüngeye sahip olan bir uydu, Satürn’ün birçok uydusu ile ayný alaný paylaþmak zorunda kalýrdý. Zaman içinde gel-git kuvvetlerinin etkisiyle bu yörüngeleri farklý hýzlarla büyüyecektir. Küçük uydular yörünge düzleminin dýþýna itilerek baþkasýnýn yörüngesinde tedirginlik oluþturabilir. Mevcut durumdaki yörünge eðilmeleri ve geniþlemesi bilgisayar modeliyle öðrenilebilir. Örneðin Tethys, Dione ve Rhea gibi küçük uydular böylesi bir deðiþime uðramýþ olabilir. Bu da birçok uydunun yörüngesinin deðiþim içinde olduðu fikrini doðruluyor.


Peki, bunlar nasýl oluþtu? Cuk ve ekibi bu önemli soruyu yanýtlayabilmek için NASA’nýn Cassini uzay aracýnýn verilerini kullanýyor. Cassini uzay aracý Satürn’ün uydusu Enceladus üzerindeki buz gayzerlerini ortaya çýkarmýþtý. Bu gayzerler uyduyu etkileyen gel-git kuvvetlerinin çok güçlü olduðunu gösterdi. Yüzeyi etkileyen kuvvetler Enceladus’un yüzeyi altýndaki maddenin dýþarý fýþkýrmasýna neden olmaktadýr. Son 100 milyon yýllýk modelleme uydudan fýþkýran maddenin küçük bir uydu oluþturacak kadar çok olduðunu gösterdi. Böylece Satürn’ün daha uzaktaki Titan ve Iapetus uydularý hariç tüm uydularýn dinozorlarýn yaþadýðý dönemde önemli bir deðiþim içinde olduðu anlamýna gelir.

“Ancak bu bilgi uydularýn nasýl oluþtuðu sorusunu yanýtlamýyor. Tahminimize göre Satürn’ün çevresinde dolanan uydular vardý ancak bunlar Satürn’ün Güneþ çevresindeki yörüngesi nedeniyle oluþan farklý kuvvetlerin etkisinde kalarak yörüngelerini deðiþtirdi ve birbiriyle çarpýþtýlar. Bu çarpýþmalar þu anki halkalarý ve küçük uydularý oluþturdu” diyor Cuk. Eðer varýlan bu sonuç doðru ise Satürn’ün parlak ve göz alýcý halkalarý dinozorlardan daha genç olabilir. Aslýnda tüm bunlarý yaþamadýðýmýz ve onlarý þu anki halleriyle gördüðümüz içinde þanslýyýz.

ESA’nýn Mars Robotuna Ne Oldu?
NASA’nýn Mars Yörünge aracý (MRO) ile çekilen fotoðraflar ExoMars görevine ait Schiaparelli modülünün 19 Ekim’de yüzeye çarpmasýnýn sonrasýnda bölgede görülen izleri ortaya koydu. MRO ile 25 Ekim’de alýnan son görüntüler ise araçtan ayrýlan parçalar ile aracýn yüzeyde oluþturduðu izleri gösterdi.
Araca ait ilk parça görüntünün altýnda görülen paraþüte ait. Diðer parçasý üstte siyah nokta olarak görülen arka-ýsý kalkanýyla iliþkili. Ortadaki ise aracýn kendisinin oluþturduðu koyu renkteki krater. Schiaparelli yüzeyde 15x40m’lik koyu bir alanýn oluþmasýna neden olmuþ görünüyor. 300 kg kütleli aracýn 50 cm derinliðinde bir krater oluþturduðu sanýlýyor. Asimetrik olan koyu alaný yorumlamak ise oldukça zor. Normalde yüzeye saatte 40 ile 80 bin km hýzla düþük bir açýyla yani eðik þekilde çarpan bir göktaþý bu þekilde asimetrik bir iz býrakýr. Ancak Schiaparelli'nin atmosfere gezegenin batýsýndan girdikten sonra yavaþlamýþ ve yüzeye neredeyse dik girmiþ olmasý gerekmektedir. Bu anlamda aracýn yüzeye yavaþ bir hýzla inmesi gerekir.
MRO ile 25 Ekim’de alýnmýþ görüntü. Altta aracýn paraþütü ile alt ýsý kalkaný, üstte ise ön ýsý kalkanýnýn izi görülüyor. Araç görüntü merkezinde koyu renkte bir krater oluþturmuþ. Bu kraterin hemen sað üstündeki yay benzeri yapýnýn ne olduðu anlaþýlamadý (NASA/JPL-Caltech/University of Arizona).

Modülün yakýt tanklarýnýn aldýklarý bir darbe nedeniyle patlamasý ise bu asimetriðin oluþmasýna neden olmuþ olabilir. Bu konudaki çalýþma devam ediyor. Aracýn çarpma noktasýnýn hemen sað üstündeki yay benzeri koyu çizginin nedeni ise bilinmiyor. Bunun darbe sonucu patlamayla iliþkisi olabilir. Son olarak, görüntüde çözülmesi gereken birkaç beyaz nokta yer alýyor. Bunlarýn çarpmayla ilgisi olabilir. Ayrýntýlý görüntüler bu noktalarýn kaynaðý hakkýnda bilgi verebilir. MRO ile önümüzdeki günlerde ek görüntüler elde edilecek. Farklý açýlardan alýnacak görüntülerle özellikle gölgelerin açýsý ne olup bittiðini ortaya koyabilir.ESA mühendisleri Schiaparelli’ye neler olduðunu anlamak için araþtýrmalarýný sürdürüyor. Özellikle iniþ anýný sorguluyorlar. ExoMars projesine ait yörünge aracý gayet iyi durumda. Araç 20 Kasým’da ilk ölçüm verilerini yollayacak.

Ceset Yýldýzýn Hayaleti!
Ýlgili görselde uzun zaman önce süpernova olarak patlayan bir yýldýzýn ortaya çýkardýðý ürkütücü manzara görülüyor. Yengeç bulutsusu adý verilen yapý Hubble teleskobu ile görüntülendi. Cismin hareketsiz görünmesi aldatmasýn bölge hâlâ hareketlidir. Bulutsunun merkezindeki yýldýz ritmik hareketlerle bulutu beslemektedir.

Yýldýzýn çekirdeði patlama sonucunda kalan tek parçasýdýr. Nötron yýldýzý olarak sýnýflandýrýlmýþ cisim Güneþ kütlesinde olmasýna karþýlýk birkaç kilometrelik çapa sýkýþmýþ olduðundan çok daha yoðundur. Bu esrarengiz cisim görüntü merkezine yakýn olup adeta bir yýldýz gibi parlamaktadýr.

Çevresinde saniyede 30 kez gibi muazzam hýzla dönen cisim, yaklaþýk 1 Trilyon Volt gibi ölümcül manyetik alan üretir. Bu enerjik aktivitenin sonucu ise en rahat þekilde pulsarýn sað üstünde geniþleyen dalgalar halindeki gaz ile görülebilir. Hubble gözlemleri renksiz ve farklý poz süreleriyle alýnmýþtýr. Daha sonra bulutsunun farklý bölgelerindeki yapýlarý net görebilmek için yeþil ile renklendirilmiþtir.

Görselde yýldýzýn yaydýðý enerji dalgalarý görülmektedir.Yengeç bulutsusu tarihte en yoðun çalýþýlan süpernovalardan biridir. Ýlk kez 1054’de Çinli gökbilimciler tarafýndan kayýtlara geçmiþ ve parlaklýðýndan dolayý gece-gündüz 23 gün boyunca izlenmiþtir. Bu kayýtlara göre yýldýzýn parlaklýðý Venüs’ün görünen parlaklýðýnýn altý katýna kadar ulaþmýþtýr. Daha sonra bulutsuyu, 1758’de Charles Messier cismi gözleyerek hazýrladýðý kataloða Messier 1 kod numarasýyla ekledi. Messier, cismi “kuyrukluyýldýz benzeri” olarak tanýmladý. Neredeyse yüzyýl sonra ise Ýngiliz gökbilimci William Parsons bulutsuyu çizmeyi baþardý. Bu çizimde cisim bir yengeci andýrdýðýndan Yengeç bulutsusu adýný aldý. 1928’de ise Edwin Hubble cismin Çinlilerin 1054’de gözledikleri cisim olduðunu fark etti. Amatör gökbilimcilerin görebileceði parlaklýkta olan bulutsu Boða takýmyýldýzý yönünde olup 6500 ýþýk yýlý uzaktadýr.

Jüpiter’in Uydusu Europa’da Su Ýzi!
Hubble teleskobu, Jüpiter’in uydusu Europa’nýn yüzeyindeki yarýklardan su buharý olduðu düþünülen fýþkýrmalarý görüntüledi. Bu veriler daha önce çok daha yüksek noktalarda gözlenen izlerin su buharý olduðu fikrini güçlendirmektedir. Bulgular, Amerikan Jeofizik Birliði’nin San Fransisco’daki yýllýk konferansýna sunuldu. Bilim adamlarý, Güneþ Sistemi’nde yaþam izi bulunma ihtimali en yüksek yer olmasý nedeniyle Europa’da keþif faaliyeti yürütmenin öncelikli olarak görülmesi gerektiði görüþünde. Buzlu yüzeyin su sýzdýrmasý, uydunun büyük yeraltý okyanuslarýna yüzeyden eriþimin mümkün olabileceði anlamýna geliyor.


Europa’nýn yüzeyinden yaklaþýk 200 km kadar yükselen su buharý tanecikleri muhtemelen bir süre sonra uydunun yüzeyine düþecek. Europa’da Dünya’daki okyanuslarýn içerdiði su miktarýnýn iki katý kadar sývý içeren dev okyanusun olduðu düþünülüyor (NASA’s Goddard Space Flight Center/Katrina Jackson).

Baltimore Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü'nden William Sparks baþkanlýðýndaki ekip Europa Jüpiter’in önünden geçerken yüzeydeki bu çýkýntýlarý görmeyi baþardý.Ekibin asýl amacý ise Europa’yý saran ince atmosfer ve buna baðlý ekzosfer katmanýnýn olup olmadýðýnýn anlaþýlmasý. Bu yöntemle Europa’yý saran atmosferdeki su buharý miktarý ölçülürse diðer yýldýzlarýn çevresinde dolanan gezegenler için de benzer çalýþma yapýlabilir.

“Bir ötegezegen atmosferinden süzülen yýldýz ýþýðý beraberinde önemli bilgiler taþýr. Eðer Europa’nýn bir atmosferi varsa bu Jüpiter’den gelen ýþýkta çeþitli etkilere neden olur. Böylece Jüpiter’in yolladýðý ýþýðýn ne kadarýnýn emildiðini hesaplayarak atmosferi hakkýnda fikir edinebiliriz” diyor Sparks. Ekip 15 ay içinde Europa’yý Jüpiter’in önünden geçerken 10 kez gözledi. Bu sayede üç gözlemde fýþkýrmalarý yakaladýlar. Fýþkýrmalar Europa’nýn yüzeyinden 60 km’den daha yükseðe çýkmaktadýr. Bunun su buharý olduðu düþünülmektedir.

Europa’da gözlenen eðer su buharý ise bu Güneþ sisteminde Dünya’dan baþka bir yerde de su olduðunun göstergesi olacak. Bilindiði üzere Satürn’ün uydusu Enceladus’ta da benzer fýþkýrmalar Cassini uydusu ile gözlenmiþti. Bunun su buharý olduðu tespit edilmiþti. Ayný durum Europa için de geçerli olabilir. Buna göre Europa’nýn yüzeyinin alýnda sývý okyanusun olduðu yönündeki teori için saðlam bir kanýt elde edildi. NASA Genel Merkezi'nden Bilim Görevleri Birimi Müdür Yardýmcýsý Geoff Yoder: “Europa’nýn yüzeyinin altý belki de Güneþ sisteminin yaþamý destekleyen yerlerinden biridir. Europa’nýn yüzeyinin altýnda ne olduðu bu örneklerle anlaþýlabilir” diyor. Bu okyanus oldukça kalýn ve soðuk bir buz katmaný tarafýndan korunmaktadýr. Okyanusu saran bu buz katmanýnda zaman zaman kýrýlmalar oluþmakta ve bu çatlaklardan dýþa doðru su fýþkýrmalarý gerçekleþtiði sanýlmaktadýr.

Gökada Ýçinde Dev Ýpliksiler!

Hubble ile bir gökadanýn karmaþýk yapýsý ortaya çýkarýldý. Uluslararasý bir gökbilimci ekibi NASA/ESA Hubble Teleskobu'nu kullanarak dev ipliksi yapýlarýn ayrýntýsýna ulaþmaya çalýþtý.

Tozlu ipliksilerin her birinin yaklaþýk 200 ýþýk yýlý geniþliðe ve çevresine göre yaklaþýk 10 kat daha fazla gaz yoðunluðuna sahip olduðu hesaplandý. (Telif: NASA, ESA/Hubble, A. Fabian). Dünya’dan 150 milyon ýþýk yýlý uzakta olan NGC 4696 gökadasý yüzlerce gökadanýn bulunduðu Erboða (Centaurus) kümesinin bir üyesidir.

Büyük boyutlu Erboða kümesindeki NGC 4696 diðer gökadalardan uzak durmayý baþarmýþ görünüyor. NGC 4696, evrendeki bilinen en parlak ve büyük gökadalar arasýndadýr. NGC 4696’yý benzersiz kýlan bir baþka özelliði de yapýsý. Önceki gözlemler ana gövdesinden dýþarý doðru bir gerilme oluþtuðu ve bu nedenle dev ipliksi yapýlarýn oluþtuðunu göstermiþti. Bu ipliksi yapýlar gökadanýn merkezinden dýþarý doðru sarmal bir þekilde yayýlmaktadýr.

Yer-merkezli teleskoplarla üretilmiþ NGC 4696 (merkezdeki) ve çevresi manzarasý (NASA, ESA, Digitized Sky Survey 2). Aslýnda gökadanýn çekirdeði ipliksilerin þekli ve konumlarýndan sorumludur. NGC 4696’nýn merkezinde aktif bir süper kütleli karadelik bulunmaktadýr. Bu da gökadanýn iç bölgelerine doðru enerjinin akmasýna ve dýþarý doðru ýsýnmýþ malzemenin atýlmasýna neden olmaktadýr.

NGC 4696 gibi ipliksi gökadalar üzerine bilgi edinilmesi, evrende görece bize yakýn olan birçok gökadanýn neden ölü olduðunun anlaþýlmasýný saðlamaktadýr. Gökadanýn manyetik alaný da hareketi biçimlendirerek ipliksilerin sarmal þekline neden olmaktadýr. Sýcak gaz kabarcýklarý dýþa doðru akarken ayný zamanda ipliksilerdeki maddeyi de sürüklemektedir. Bu tür gökadalarýn büyük gaz ve toz depolarý olmasýna karþýlýk yeni yýldýzlar oluþturmadan, neden genelde yaþlý ve yaþlanan yýldýzlarla dolu olduðu bilmecesi ise çözülmeyi bekliyor. NGC 4696’da da durum bu. Gökadanýn manyetik alaný yeni yýldýzlarýn doðmasýný engelliyor olabilir.

Asgardia Projesi Baðlamýnda Ýlk Uydu Fýrlatýldý!

Asgardia projesi baðlamýnda ilk uydu Asgardia-1, yörüngeye fýrlatýldý. Böylece tarihin ilk uzay ülkesi olmaya aday Asgardia'nýn ilk uydusu Asgardia-1, yörüngeye gönderilmiþ oldu. Asgardia projesi, Fransa'nýn baþkenti Paris’te düzenlenen bir etkinlik çerçevesinde uluslararasý bilim insanlarý tarafýndan açýklanmýþtý.

Dünya yörüngesinde kurulacak olan uzay istasyonu kapsamýnda vatandaþlýk baþvurusu yapanlar arasýnda ilk sýralarda yer alan ülkelerden biri de Türkiye. Asgardia'nýn resmi internet sayfasýnda yer alan bilgilere göre, en çok baþvuru yapan ülke 31 bin 853 baþvuru ile Çin. 29 bin 82 baþvuru ile Türkiye ikinci sýrada yer aldý.

Ýstanbul ise 10 binden fazla baþvuruyla en çok baþvuru yapýlan kent oldu. Ýstanbul'dan genel baþvuru yapanlardan yüzde 85'inin Ýngilizce konuþtuðu bilgisine yer verildi. Kendi kural ve yasalarýyla yaþamayý ön gören uzay ülkesi Asgardia; meteor, uzay çöpü ve diðer tehditlere karþý Dünya'yý koruma misyonunu üstlenecek. Ýskandinav mitolojisinde yer alan Asgard’dan esinlenilerek isimlendirilen ülke, resmi bilgilere göre, “Dünya üzerindeki diðer ülkelerin kýsýtlamalarýndan tamamen baðýmsýz, özgür bir ortam” olanaðý sunacak.

Uluslararasý anlaþmalar kapsamýnda söz konusu baþvuru sayýsýnýn 100.000’i geçmesi durumunda Birleþmiþ Milletler'e devlet statüsü için de baþvuru önünde bir engel kalmayacak. Uluslararasý yasalarýn ise uzayda yeni bir devletin kurulmasý gibi ilk defa gündeme getirilen bu isteðe nasýl cevap vereceði henüz netlik kazanmýþ deðil. Asgardia'nýn ne zaman faaliyete geçeceði konusunda ise daha önce bir açýklama yapýlmýþtý. Bu doðrultuda, ilgili proje kapsamýnda ilk uydunun bu yýlýn yaz aylarýnda yörüngeye fýrlatýlmasý planlanýyor.

Kaynak: Ntv Bilim / Science (14 Kasým 2017)

Uzayda Uzun Süre Kalmak Gen Deðiþimine Neden Oluyor!

Uzun süre uzayda kalan astronotlarýn yer çekimi olmayan bir ortam nedeniyle boylarýnýn uzadýðý bilinmektedir. NASA'nýn son araþtýrmasý ise astronotlarýn genetik deðiþimler geçirdiðini, sadece görünüþlerinin deðil, DNA'larýnýn da deðiþime uðradýðýný ortaya koydu. ABD'li Astronot Kelly uzayda geçirdiði bir yýlýn ardýndan Dünya'ya döndü. Ancak Dünya'ya döndüðünde genetik olarak baþka bir insandý. Zira genlerinin önemli bir bölümünün tek yumurta ikizi olan kardeþiyle artýk uyuþmadýðý tespit edildi.

Testler Astronot Scott Kelly'nin genlerinin yüzde 7'sinin uzay görevi sýrasýnda deðiþim gösterdiðini ortaya koydu. Yani ABD'li astronot, uzaya gitmeden önceki Scott Kelly ile genetik olarak ayný insan deðil.

Deðiþen DNA yapýsýna "uzay genleri" adýný veren araþtýrmacýlar, söz konusu astronotun birçok biyolojik özelliðinin ilgili durumdan etkilendiðini ortaya çýkardý. Astronotun metabolizmasýnýn, baðýþýklýk sistemi ve hücre yapýsýnýn uzay yolculuðu ile deðiþtiði ifade ediliyor.

Hücrelerinin yeterince oksijen alamadýðý da ortaya çýkan astronotun baðýþýklýk sistemininse aþýrý fazla çalýþtýðý belirtiliyor. Deðiþime uzaydaki kozmik radyasyonun yaný sýra, uzay yolculuðunun getirdiði stresin yol açtýðý düþünülüyor. Araþtýrma, 3 yýl sürmesi beklenen Mars yolculuðundaki zorluklarý aþmak açýsýndan büyük önem taþýyor. Fakat araþtýrmacýlar ilgili konuda çok daha fazla çalýþma yapýlmasý gerektiðini belirtiyor.

Kaynak: Ntvmsnbc / Science (15 Mart 2018)

Merkür Benzeri Gezegen Keþfi!

K sýnýfý cüce bir yýldýzýn çevresinde Merkür’ün yoðunluðuna yakýn, sýcak, 339 ýþýk yýlý uzaklýkta ve Dünya’dan biraz daha büyük bir gezegen keþfedildi. Dünya’ya göre %20 daha büyük bir çap ýle iki buçuk kat daha büyük bir kütleye sahip olan K2-229b’nin sýcaklýðý 2000 C derecenin üzerinde. Baþak takýmyýldýzýndaki K tipindeki K2-229 yýldýzýna çok yakýn (yýldýzýna, Dünya ile Güneþ uzaklýðýnýn yüzde biri uzaklýðýnda, 0,012 AB) dolanan gezegenin bir yýlý sadece on dört saat. Ýlgili gezegen teleskop ‘sallanma tekniði’ adý verilen Doppler tayfölçeri yöntemi ile keþfedildi. Buna göre yýldýzdan alýnan ýþýktaki deðiþime bakýldý. Daha sonra yýldýzýn dikine hýzý (radyal hýz) belirlenerek gezegenin büyüklüðü, konumu ve kütlesi hesaplandý. Ýki yöntemi birlikte deðerlendiren gökbilimciler yýldýzýn ýþýðýnýn ne kadar sallandýðýný belirledi. Böylece gezegenin boyutlarý tespit edilmiþ oldu.

Araþtýrmacýlar, Güneþ sistemindeki Merkür'ün diðer karasal gezegenlere oranla yüksek miktarda demir içerdiðini bu baðlamda Merkür’ün söz konusu özelliðine sahip baþka gezegenlerin de bulunabileceðini ilgili çalýþmayla gözlemiþ olduklarýný belirtti. 3 gezegenli sistemde K2-229b yýldýza en yakýn olanýdýr. Üç gezegenin konumu Merkür-Güneþ yörüngesi arasýndadýr. Yani üç gezegen de yýldýza çok yakýn yörüngede dolanmaktadýr. Bu ve bunun gibi keþifler Merkür gibi sýra dýþý gezegenlerin nasýl oluþtuðunun anlaþýlmasýnda kilit bir iþleve sahiptir.

K2-229b’nin yoðun ve metalik yapýsýna dair bir açýklama, yýldýzýna yakýn olduðu için atmosferinin yoðun yýldýz rüzgârý ve parçacýk yaðmuruyla aþýnmýþ olabileceðidir. Bir diðer olasýlýk ise K2-229b’nin milyarlarca yýl önce iki dev cismin çarpýþmasý sonucunda oluþmasýdýr. Týpký Dünya’ya Mars büyüklüðündeki bir gezegenin çarpmasý sonucu Ay’ýn oluþtuðunu söyleyen teori gibi. Evrende özellikleri açýsýndan uç noktalarda yer alan gezegenlerin ayrýntýlarýný öðrenmek Güneþ sistemindeki gezegenlerin nasýl oluþtuðunu ortaya çýkaracak ipuçlarý vermektedir. K2-229b’nin Merkür’e benzemesi bu açýdan oldukça önemlidir.

Kaynak: Nature Astronomy (26 Mart 2018)

6500 Iþýk Yýlý Uzaklýktaki Pulsar Analiz Edildi!

Astronomlar, 6500 ýþýk yýlý uzaklýktaki bir yýldýzýn çevresinde, aralarýnda sadece 20 km mesafe olan iki yoðun ýþýným bölgesini gözleyerek, astronomi tarihindeki en yüksek ayýrma güçlü gözlemlerden birini yaptýlar. Bu gözlem, Plüton üzerindeki bir pirenin yeryüzünden teleskopla görülmesine eþdeðerdir. Bu sýradýþý gözlem, birbiri etrafýnda dolanan bir yýldýz çiftinin ender geometrisi ve karakteristikleri sayesinde mümkün olmuþtur. Yýldýzlardan biri soðuk, hafif siklet bir kahverengi cücedir ve bir girdap veya kuyruklu yýldýz benzeri gaz kuyruðu vardýr. Diðeri ise pulsar denilen, egzotik, hýzlý dönen bir yýldýzdýr.

Ýlgili gözlemi tanýmlayan makalenin baþ yazarý Robert Main, “Gaz, pulsarýn tam önünde, büyüteç gibi çalýþmaktadýr. Aslýnda, iki bölgeyi periyodik olarak ayrý ayrý görmemizi saðlayan doðal bir büyüteçten pulsara bakýyoruz”. diyor. Main, Toronto Üniversitesi Astronomi ve Astofizik Bölümü’nde bir doktora öðrencisidir; Toronto Üniversitesi Dunlap Astronomi ve Astrofizik Enstitüsü ile Kanada Teorik Fizik Enstitüsü ve Perimeter Enstitüsü’nden meslektaþlarý ile birlikte çalýþmaktadýr. Bu pulsar, saniyede 600 seferden daha yüksek hýzla dönen bir nötron yýldýzýdýr. Pulsar dönerken yüzeyindeki iki sýcak lekeden ýþýným ýþýnlarý salar. Gözlenen þiddetli ýþýným bölgeleri, bu ýþýnlarla iliþkilidir.

Kahverengi cücenin çapý Güneþ’in çapýnýn üçte biri civarýndadýr, pulsardan kabaca iki milyon kilometre (Dünya ile Ay arasýndaki mesafenin beþ katý) uzaklýktadýr ve pulsarýn çevresinde sadece 9 saatten biraz daha uzun sürede dolanýr. Bü cüce bileþen yýldýz pulsara gelgitsel olarak kilitlenmiþtir, öyle ki bir yüzü sürekli olarak pulsara bakar; týpký Ay’ýn Dünya’ya gelgitsel kilitlenmesi gibi. Pulsara böylesine yakýn olduðu için, kahverengi cüce yýldýz küçük bileþeninden gelen þiddetli ýþýnýmla tahrip olur, gaz rüzgarý oluþturur. Pulsardan gelen þiddetli ýþýným, görece soðuk cüce yýldýzýn bir yüzünün ýsýsýný Güneþ'in sýcaklýðýna, 6000 °C’ye yükseltir.

Pulsarýn rüzgarý eninde sonunda bileþenine aktarýlýr. Bu tür çift sistemlerdeki pulsarlara “kara dul” pulsarlar denir. Týpký kara dul türü örümceðin eþini yemesi gibi, pulsarýn da cüce yýldýzdan gelen gazý uygun koþullarda cüce yýldýz tükenene kadar adým adým yediði düþünülür. Ýnanýlmaz derecede yüksek ayýrma güçlü bir gözlem olmasýnýn yaný sýra, bu sonuç, Hýzlý Radyo Patlamalarý (Fast Radio Bursts, FRBs) olarak bilinen gizemli olayýn doðasýna dair bir ipucu olabilir. Araþtýrmacýlar, 'FRB’lerin çoðu gözlenmiþ özelliði, eðer plazma mercekleri tarafýndan büyütülmüþlerse açýklanabilir. Büyütülmüþ pulsarýn (pulsardan gelen periyodik sinyal) çalýþmamýzda belirlediðimiz özellikleri, tekrarlayan FRB’lerden gelen patlamalara dikkat çekici düzeyde benzerlik göstermektedir, ki bu da tekrarlayan FRB’lerin ev sahibi galaksideki plazma tarafýndan merceklenebileceklerini akla getirmektedir'. þeklinde açýklamada bulundu.

Kaynak: Nature / Science Daily (24 Mayýs 2018)

Güneþ’e Çarpan Manyetik Dalgalarýn Ýþlevi!

Bilim insanlarý, Güneþ’e çarpan manyetik dalgalarýn Güneþ atmosferinin ýsýtýlmasý ve Güneþ rüzgarýnýn hýzlandýrýlmasýnda anahtar rolü olabileceðini keþfetti. Ýsveçli fizikçi ve mühendis Hannes Alfvén 1942’de, bir plazmaya göre hareket etmekte olan manyetizmadan dolayý ortaya çýkan yeni bir dalganýn varlýðýný öngördü ki bu öngörüsü onu 1970 yýlýnda Nobel Fizik Ödülü almaya götürdü. Onun öngörüsünden bu yana Alfvén dalgalarý, nükleer reaktörler, kometleri çevreleyen gaz bulutu, laboratuvar deneyleri, týbbi MRI görüntüleme ve en yakýn yýldýz Güneþ’in atmosferindeki çok sayýda kaynakla iliþkilendirildi. Bilim insanlarý uzun yýllar boyunca bu dalgalarýn Güneþ’in son derecede yüksek sýcaklýklarýnýn sürdürülmesinde önemli bir iþlevi olduðunu öne sürmüþlerdir.

Belfast Queen’s Üniversitesi Matematik ve Fizik Okulu’ndan bir araþtýrmacý, “Uzun süredir bilim insanlarý Alfvén dalgalarýnýn Güneþ yüzeyinden yukarý doðru, yüksek tabakalarda kýrýlarak müthiþ miktarda enerjiyi ýsý formunda salmak üzere seyahat ettiklerini öngördü. Son on yýlda bilim insanlarý bu dalgalarýn varlýðýný kanýtlayabiliyorlardý, ama þimdiye kadar hareketlerini ýsýya çevirme kabiliyetleri olduðuna dair doðrudan kanýt yoktu. Queen’s Üniversitesi’nde bizler, bir Güneþ lekesindeki Alfvén dalgalarý tarafýndan üretilen ýsýyý tespit eden ve yerini belirleyen bir ekibe liderlik ettik. Bu teori 75 yýl önce öngörüldü, ama þimdi ilk kez kanýtýmýz var. Araþtýrmamýz bu olayýn, enerji reaktörleri ve týbbi cihazlar gibi diðer alanlarda potansiyel olarak nasýl iþe yarayacaðýný anlamak için yeni bir pencere açmaktadýr” þeklinde açýklamada bulundu.

Bu uluslararasý ekipte Belfast Queen’s Üniversitesi, Avusturya Uzay Araþtýrma Enstitüsü, Gürcistan Ilia Devlet Üniversitesi, ABD Ulusal Güneþ Gözlemevi, Ýspanya Kanarya Adalarý Astrofizik Enstitüsü; ABD Locheed Martin, ve ABD Northridge California Devlet Üniversitesi’nden araþtýrmacýlar var. Ýlgili çalýþmada Güneþ lekelerinde görünen en þiddetli manyetik alanlarýn analiz edilmesi için, New Mexico’daki (ABD) Dunn Güneþ Teleskobu’nda elde edilmiþ yüksek ayýrma güçlü gözlemler ve bunlarýn yaný sýra NASA’nýn Solar Dynamics Gözlemevi’nin tamamlayýcý gözlemleri kullanýlmýþtýr. Güneþ lekelerinin hastanelerdeki modern MRI makinelerindeki gibi þiddetli alanlarý vardýr, ama Dünya'dan çok daha büyüktürler.

Queen’s Üniversitesi’nden bir araþtýrmacý ise konuya dair “Güneþ ýþýðýný bileþen renklerine ayýrmakla, uluslararasý araþtýrma ekibimiz, kalsiyum ve demiri de içeren belli elementlerin Güneþ atmosferinde bulunanlarýnýn davranýþýný inceleyebilmiþtir. Bu elementler çýkarýldýðýnda, görüntü dizilerinde þiddetli ýþýk çakmalarý (flash) belirlendi. Bu þiddetli çakmalarýn hepsinde, -süpersonik uçaklarýn ses hýzýný aþtýklarýnda ortaya çýkardýklarý patlamalara benzer þekilde- enerjilerini þok dalgalarýna dönüþtüren Alfvén dalgalarýnýn ayýrýcý özellikleri (damgalarý) vardý. Böylece þok dalgalarý kendilerini çevreleyen plazmayý dalgalandýrabilir ve böylece çok yüksek ýsý üretebilirler. Süper bilgisayarlar kullanarak, verileri analiz edebildik ve Alfvén dalgalarýnýn plazma sýcaklýklarýný çevrelerindeki durgun sýcaklýðýn çok üzerine çýkarabileceklerini tarihte ilk kez gösterdik” yorumunu yaptý.

Kaynak: Science Daily / Nature Physics (29 Mayýs 2018)

Dünya Uzay Haftasý!

SSCB'nin "Sputnik 1" yapay uydusunu 61 yýl önce Dünya yörüngesine göndermesiyle insanlýðýn uzay macerasý baþladý. Birleþmiþ Milletler (BM) tarafýndan uzayla ilgili farkýndalýðýn artýrýlmasý amacýyla 1999'da belirlenen "Dünya Uzay Haftasý" her yýl 4-10 Ekim tarihlerinde pek çok ülkede çeþitli etkinliklerle kutlanýyor. Bu hafta kapsamýnda, geçen yýl 80 ülkede 3700'den fazla etkinlik düzenlendi. Dünya Uzay Haftasý'nýn 2018 yýlý temasý, "Uzay Dünyayý Birleþtiriyor" ve 2019 temasý "Ay: Yýldýzlara Geçit" olarak belirlendi. ABD öncülüðündeki Batý bloku ile Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliði (SSCB) öncülüðündeki Doðu bloku arasýndaki Soðuk Savaþ boyunca en büyük rekabet alanlarýndan biri "uzay" oldu.

Sovyetler Birliði'nin 4 Ekim 1957'de Sputnik 1 yapay uydusunu Dünya'nýn yörüngesine göndermesi, insanlýðýn uzay ile macerasýný baþlatan en önemli olaylardan biri olarak kabul ediliyor. Yaklaþýk 22 gün boyunca Dünya'ya radyo sinyalleri gönderen Sputnik 1, 4 Ocak 1958'de Dünya atmosferine girdi ve yanarak yok oldu. Rusya’nýn bu baþarýsýnýn ardýndan ABD de 1958'de Explorer I adlý ilk uydusunu Dünya'nýn yörüngesine gönderdi ve böylelikle ABD uzay yarýþýndaki ilk hamlesini yapmýþ oldu. Ýlgili geliþmenin ardýndan, Sovyetler Birliði 1959'da Luna 2 adlý uzay mekiðini Ay'a fýrlattý ve yaklaþýk 2 yýl sonra 12 Nisan 1961'de Vostok 1 adlý kapsüle benzer uzay mekiðiyle kozmonot Yuri Gagarin’i Dünya'nýn yörüngesine gönderdi. Böylelikle Gagarin, uzaya çýkan ilk insan oldu. Gagari'nin uçuþu 108 dakika sürdü ve 327 kilometre yüksekliðe ulaþtý. Ayný yýl NASA da Merkür Projesi kapsamýnda ürettiði mekiklerle önce maymunlarý daha sonra astronot Alan Shepard’ý uzaya gönderdi ancak Shepard Dünya'nýn yörüngesine ulaþamadý. Bu denemenin ardýndan astronot John Glenn, 20 Þubat 1962'de Dünya'nýn yörüngesine eriþen ilk Amerikalý oldu. Gleen, 4 saat 56 dakika süren yolculuk sýrasýnda Dünya çevresini üç kez turladý.

John Glenn, bu baþarýsýnýn ardýndan ABD'de kahraman ilan edildi ve dönemin ABD Baþkaný John Kennedy tarafýndan kendisine Uzay Kongresi Onur Madalyasý verildi. Ülke çapýnda okul ve sokaklara Glenn'in adý verildi. Kennedy, yaptýðý bir konuþmada, 1960'larýn sonuna kadar Ay'a insan göndermeyi planladýklarýný duyurdu. Rus kozmonot Valentina Tereshkova, 16 Haziran 1963'te Vostok 6 adlý uzay mekiðiyle uçuþunu gerçekleþtirerek, "uzaya çýkan ilk kadýn" ünvanýna sahip oldu. Dünya'nýn yörüngesinde 48 tam tur atan ve yaklaþýk üç gün boyunca uzayda kalan Rus kozmonot Tereshkova, uzay mekiðinden ayrýldýktan sonra paraþütle Orta Asya'ya iniþ yaptý. ABD, Ay'a insan gönderme çalýþmasý olarak adlandýrdýðý "Apollo Projesi" altýnda Ay'a çok sayýda iniþ gerçekleþtirdi. Ay yolculuðunun ilk adýmý Apollo 1'in testleri sonucu çýkan yangýnda, 3 mürettebat hayatýný kaybetti.

16 Temmuz 1969'da Ay'a iniþ yapan ilk uzay aracý Apollo 11'de astronot Neil Armstrong, Edwin Aldrin ve Michael Collins bulunuyordu. Apollo 11'in 20 Temmuz'da Ay'ýn yörüngesine girmesinin ardýndan astronot Neil Armstrong, Ay'a ayak basan ilk insan oldu. Apollo 11 misyonu komutaný Amstrong'u, yaklaþýk 20 dakika sonra astronot Aldrin izledi ve böylelikle Ay'a ayak basan ikinci kiþi oldu. Ay'a ayak basan ilk insan Armstrong'un, "Benim için küçük, insanlýk için büyük bir adým" sözü tarihe geçti. Neil Armstrong, 25 Aðustos 2012'de 82 yaþýnda yaþamýný yitirdi. Apollo 11'in ardýndan 1969-1972 yýllarý arasýnda Ay'ý keþfetmek için 6 Apollo misyonu daha yapýldý.

Apollo 17'nin 7 Aralýk 1972'de yaptýðý yolculuk ise Ay'a yapýlan son insanlý yolculuk oldu. Ay yürüyüþünü gerçekleþtiren son Amerikalý astronot Gene Cernan, NASA'nýn Apollo 17 misyonu kapsamýnda 12 Aralýk 1972'de Ay'a ayak basan 12. ve son astronot oldu. 1972'den bugüne Ay'a bir daha insanlý uçuþ yapýlmazken Rusya, 2029'da Ay'a insanlý uçuþ yapmayý planladýðýný duyurmuþtu. Rusya Federal Uzay Dairesi'nden (Roscosmos) bir yetkili 2015'te yaptýðý bir açýklamada, Rusya'nýn Ay'a yolculuk için tekrar düðmeye bastýðýna iþaret ederek, "Ay'a insanlý görevin 2029'da düzenlenmesini planladýklarýný ve gerekli çalýþmalara çoktan baþladýklarýný" söylemiþti.

Kaynak: Science News (3 Ekim 2018)