Tarihte bugün: 24 mart

24 Mart, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Bilim kurgu romancýlýðýnýn öncüsü sayýlan Jules Verne 1905 yýlýnda hayata veda etti.

Fransýz bilim kurgu yazarý Jules Gabriel Verne, 8 þubat 1828'de Nantes'da doðdu. Yazmaya 1850 yýlýnda baþladý. Ýlk yazdýðý eserler tiyatro oyunlarýydý. 'Balonla Beþ Hafta' adlý romaný ile büyük ün kazandý.

Birçok icadý önceden tahmin ettiði için 'bilim falcýsý' lakabý ile anýlýr. Denizaltý, uzay yolculuðu gibi onun zamanýnda olmayan bir çok olayý öngördü.

'Ýnatçý Keraban' adlý romanýnda Osmanlý Ýmparatorluðu'nu ve Türk insanýný anlattý. Kitaplarýnda ön gördüðü icatlara genelde onun kullandýðý isimler verildi. Eserleri 148 dile çevrilen Jules Verne, dünyada en çok dile çevrilmiþ yazardýr.

Baþlýca eserleri

'Balonla Beþ Hafta' (1863), 'Yirminci Yüzyýlda Paris' (1863, ilk kez 1994'te yayýmlandý), 'Dünyanýn Merkezine Yolculuk' (1864), 'Aya Yolculuk' (1865), 'Kaptan Grant'ýn Çocuklarý' (1867-1868), 'Seksen Günde Devr-i Alem' (1872), 'Denizler Altýnda Yirmibin Fersah' (1873), 'Ýnatçý Keraban' (1882), 'Michael Strogoff' (1876), 'Ýki Yýl Okul Tatili' (1886-1887)

Ýlk denizaltý: Nautilus

Nautilus, Jules Verne'in 'Denizler Altýnda Yirmibin Fersah' adlý 1870 ve 'Esrarlý Ada' adlý 1874 yýlý romanlarýnda anlatýlan, hayal ürünü bir denizaltýdýr.

Jules Verne bu denizaltýyý Robert Fulton'un icat ettiði ve ilk kullanýlabilir denizaltý olan 'Nautilus'dan esinlenerek isimlendirmiþti.

Hýzý saatte 50 deniz mili olan Nautilus, eski bir Hint prensi ve bir mühendis olan Kaptan Nemo tarafýndan tasarlanmýþtý ve yine onun tarafýndan yönetiliyordu.

Nautilus'un parçalarý sipariþ üzerine Le Creusot, Londra, Liverpool, Glasgow, Paris, Prusya, Motala, New York gibi yerlerde inþa edilmiþ, sonra da Nemo'nun adamlarý tarafýndan ýssýz bir adada birleþtirilmiþti.

Denizaltýnýn motorlarý için elektrik enerjisi kullanýlýr ve bunun kaynaðý da sodyum-cýva pilleridir. Denizaltýnýn ve tayfasýnýn ihtiyaç duyduðu tüm hammadde ve gýdalar denizlerden elde edilir.

Mahmuzlu pruvasý ile su seviyesinin altýnda kalarak gemilere saldýrabilen ve hasar vererek batýrabilen Nautilus'u dünya bir deniz canavarý olarak tanýr.

'Denizler Altýnda Yirmibin Fersah' romanýnýn sonunda, denizaltý Maelström'e kapýlýr ve denizin derinliklerinde kaybolur. 'Esrarlý Ada' romanýnda Nautilus'un Maelström'den kurtulduðu ortaya çýkar.

Bu romanýn sonundaysa, adanýn volkanik bir patlama ile yok olmasýnda hemen önce yaþlýlýk nedeni ile ölen Kaptan Nemo içine defnedilir ve Nautilus içinde gizlendiði maðarada batar.

Günün diðer önemli olaylarý

1394: Moðol Ýmparatoru Timurlenk tarihin en eski kentlerinden Diyarbakýr'ý iþgal etti. Yavuz Sultan Selim, 123 yýl sonra Çaldýran Meydan Savaþý'ný kazanarak Diyarbakýr'ý geri aldý.
1923: Mustafa Kemal Paþa, 'Time' dergisine kapak oldu.
1926: Türkiye'de petrol arama ve iþletilmesinin devletçe yönetilmesini öngören kanun TBMM'de kabul edildi.
1938: Cumhurbaþkanlýðý yatý olarak satýn alýnan Savarona'ya, Ýngiltere'nin Southampton Limaný'nda törenle Türk bayraðý çekildi. 1 haziranda Ýstanbul'a getirilen Savarona, Dolmabahçe önüne demir attý. Atatürk, yatý gezerek incelemede bulundu.
1976: Arjantin Devlet Baþkaný Isabel Peron, darbeyle devrildi.
1984: Romancý Kerime Nadir, tedavi gördüðü Cerrahpaþa Hastanesi'nde 67 yaþýnda yaþamýný yitirdi.
1988: Eski politikacýlardan Prof. Turhan Feyzioðlu, geçirdiði rahatsýzlýk sonucu hayatýný kaybetti.
1999: NATO, Kosova'daki Sýrp saldýrýlarýnýn sürmesi ve Batý Temas Grubu'nun anlaþma taslaðýný reddetmeleri üzerine Yugoslavya'ya karþý hava harekatý baþlattý.
2000: Varan Turizm'e ait otobüs, yolcularýyla kaçýrýldý. Olaydan sonra yakalanan üç kiþi, 36'þar yýl aðýr hapis cezasýna çarptýrýldý.
2000: Genelkurmay Baþkanlýðý, Talat Aydemir'in idamýyla sonuçlanan 1963'teki darbe giriþimine katýlan 1459 Harp Okulu öðrencisinin haklarýný 37 yýl sonra iade etti.

Tarihte bugün arþivi

Nerden buluyorsunuz bunlarý hayret ettim ... Bilgiler için hepiniz çok saolun...

Tarihte bugün: 25 mart

25 Mart, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Gezgin, yazar ve araþtýrmacý Evliya Çelebi 1611 yýlýnda dünyaya geldi.

Asýl adý Derviþ Mehmed Zilli olan Evliya Çelebi, 1611 yýlýnda, bazý kaynaklara göre Kütahya'da bazýlarýna göre ise Ýstanbul Unkapaný'nda doðdu. Babasý Derviþ Mehmed Zilli, sarayda kuyumcubaþýydý.

Ailesi Kütahya'dan gelip Unkapaný'na yerleþmiþti. Ýlköðrenimini özel olarak gördükten sonra medresede okudu. Babasýndan tezhip, hat ve nakýþ öðrendi. Dayýsý Melek Ahmed Paþa sayesinde IV. Murad'ýn hizmetine girdi.

'Seyahatname'nin giriþinde, bir gece rüyasýnda Hz. Muhammed'i gördüðünü, þefaat isteyecek yerde, þaþýrýp "seyahat ya Resulallah" dediðini, Hz. Muhammed'in de ona gezme, uzak ülkeleri görme imkaný verdiðini yazar.

Bu rüya üzerine 1635'te önce Ýstanbul'u dolaþmaya, gördüklerini, duyduklarýný yazmaya baþladý. 1640'larda Bursa, Ýzmit ve Trabzon'u gezdi, 1645'te Kýrým'a Bahadýr Giray'ýn yanýna gitti.

Yakýnlýk kurduðu kimi devlet büyükleriyle uzak yolculuklara çýktý, savaþlara, mektup götürüp getirme göreviyle, ulak olarak katýldý.

1645'te Yanya'nýn alýnmasýyla sonuçlanan savaþta, Yusuf Paþa'nýn yanýnda görevli bulundu. 1646'da Erzurum Beylerbeyi Defterdarzade Mehmed Paþa'nýn muhasibi oldu. Doðu illerini, Azerbaycan'ý, Gürcistan'ý gezdi.

Bir ara Revan Haný'na mektup götürüp getirmekle görevlendirildi, bu sebeple Gümüþhane, Tortum yörelerini dolaþtý. 1648'te Ýstanbul'a dönerek Mustafa Paþa ile Þam'a gitti, üç yýl bölgeyi gezdi.

1651'den sonra Rumeli'yi dolaþmaya baþladý, bir süre Sofya'da bulundu. 1667-1670 arasýnda Avusturya, Arnavutluk, Teselya, Kandiye, Gümülcine, Selanik yörelerini gezdi.

50 yýlý aþan bir zaman diliminde gezdiði yerlerde toplumlarýn yaþama düzenini ve özelliklerini yansýtan gözlemler yaptý. Gezileri gözlemlere dayalý aktarmalar ve anlatýlar dýþýnda, önemli inceleme ve yorumlara da olanak saðlar.

'Seyahatname'nin içerdiði konular, belli bir çalýþma alanýný deðil, insanla ilgili olan her þeyi kapsar. Üslup bakýmýndan ele alýndýðýnda, Osmanlý toplumunda, özellikle divan edebiyatýnda yaygýn olan düzyazýya baðlý kalýnmadýðý görülür.

Divan edebiyatýnda düzyazý ayrý bir marifet ürünü sayýlýr, aðdalý bir biçimle ortaya konurdu. Evliya Çelebi, bir yazar olarak, bu geleneðe uymadý; daha çok günlük konuþma diline yakýn, kolay söylenip yazýlan bir dil benimsedi.

Bu dil akýcý, sürükleyici, yer yer eðlenceli ve alaycýydý. Evliya Çelebi gezdiði yerlerde görüp duyduklarýný yalnýz aktarmakla kalmamýþ, kendi yorumlarýný, düþüncelerini de katarak gezi yazýsýna yeni bir içerik kazandýrmýþtý.

Yazarýn anlatýmla gösterdiði baþarý uyguladýðý yöntemden kaynaklanýr. Anlatým bir zaman dilimiyle sýnýrlanmaz. Bu özellik anlatýlan hikayelerden, söylencelerden dolayý yazarýn zamanla istediði gibi oynamasý sonucudur.

Evliya Çelebi belli bir sürede, özdeþ zamanda geçen iki olayý da görmüþ gibi anlatýr. Böylece zaman kavramýný ortadan kaldýrýr. 'Seyahatname'de izlenimler dýþýnda, birer araþtýrma konusu olabilecek bilgi ve belgeler de ortaya konur.

Bunlar arasýnda öykü, türkü, halk þiirleri, söylence, masal, mani, aðýz ayrýlýklarý, halk oyunlarý, giyim-kuþam, düðün, eðlence, inanç, komþuluk baðlantýlarý, toplumsal davranýþlar ve sanat varlýklarý önemli bir yer tutar.

Evliya Çelebi toplum bilgileri yanýnda, yörenin evlerinden, cami, çeþme, han, saray, konak, hamam, kilise, manastýr, kule, kale, sur, yol, havra gibi deðiþik yapýlarýndan da söz eder. Yapýlýþ yýllarýný, yapaný, yaptýraný, onaraný anlatýr.

Yapýnýn çevresinden, çevrenin havasýndan, suyundan söz eder. Böylece konuya bir canlýlýk getirerek çevreyle bütünlük kazandýrýr.

'Seyahatname'nin bir özelliði de deðiþik yöre insanlarýnýn yaþama biçimlerine, davranýþlarýna, tarýmla ilgili çalýþmalarýndan, süs takýlarýna, çalgýlarýna dek ayrýntýlarýyla geniþ yer vermesidir.

Bazý bölümlerde, gezilen bölgenin yönetiminden, eski ailelerden, ileri gelen kiþilerden, þairlerden, oyunculardan, çeþitli kademelerdeki görevlilerden ayrýntýlý biçimde söz edilir. Eser, dil bakýmýndan da önemlidir.

Yazar, gezdiði yerlerde geçen olaylarý ve ilgili gözlemlerini aktarýrken bölgede kullanýlan kelimelerden de örnekler verir. Bu örnekler, dil araþtýrmalarýnda, kelimelerin kullaným ve yayýlma alanýný belirleme bakýmýndan yararlý olmuþtur.

'Seyahatname'si çok ün kazanmasýna raðmen, bilimsel bakýmdan, geniþ bir inceleme ve çalýþma konusu yapýlmayan Evliya Çelebi'nin 1682'de Mýsýr'dan dönerken yolda ya da Ýstanbul'da öldüðü sanýlmaktadýr.

Günün diðer önemli olaylarý

1807: Ýngiltere Parlamentosu köle ticaretini yasakladý.
1944: Heykeltýraþ Zühtü Müritoðlu ve Hadi Bara'nýn yaptýklarý Barbaros Hayrettin Paþa Anýtý törenle açýldý.
1957: Roma'da bir araya gelen Fransa, Almanya, Ýtalya, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg, Avrupa Ekonomik Topluluðu ve Avrupa Atom Enerjisi Komisyonu'nun kurulmasýna iliþkin Roma Antlaþmasý'ný imzaladý.
1960: Güney Afrika'da Johannesburg'da tüm siyah politik örgütler fesh edildi.
1975: Suudi Arabistan Kralý Faysal, akli dengesi bozuk yeðeni prens Faysal tarafýndan Riyad'da öldürüldü.
1976: Ýktisatçý ve tarihçi Þevket Süreyya Aydemir, Ankara'da vefat etti. Aydemir, 'Tek Adam', 'Ýkinci Adam' gibi yapýtlarýyla tanýnýyordu.
1986: Ýþkence yaptýðýný itiraf eden polis memuru Sedat Caner ile bu itiraflarý yayýmlayan 'Nokta' dergisine dava açýldý.
1998: Manisalý Gençler davasýnda, Yargýtay'ýn bozma kararýndan sonra beþ tutuklu genç tahliye edildi. Davada tutuklu sanýk kalmadý.
1999: Sýrbistan, NATO'ya savaþ ilan edip BM'ye bildirince, NATO üyesi Türkiye de bu ülkeyle resmen savaþa girmiþ oldu. Türkiye, uzun yýllar sonra ilk kez bir savaþta resmi taraf oldu.
2001: Tiyatro sanatçýsý Tekin Siper, rol aldýðý oyun sýrasýnda kalp krizi geçirerek öldü.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 26 mart

26 Mart, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Sinema sanatçýsý Belgin Doruk 1995 yýlýnda, Ýstanbul'da yaþamýný yitirdi.

Türk sinemasýnýn 'Küçük Hanýmefendi' ismiyle anýlan yýldýzý Belgin Doruk, 1936'da Ankara'da doðdu.

1952'de ortaokul son sýnýftayken Yýldýz Dergisi ve Ýstanbul Film'in açtýðý yarýþmayý Ayhan Iþýk ve Mahir Özerdem ile birlikte kazanarak sinemaya geçti ve ilk filmi olan 'Çakýrcalý'nýn Definesi'ni çevirdi.

1953'te yapýlan güzellik yarýþmasýnda Türkiye Ýkinci Güzeli seçildi. Türk sinemasýnýn belirli bir döneminde en çok film çeviren ve en çok sevilen oyuncu oldu.

Zeki Müren'le birçok filmde baþrol oynadý (1959'da 'Kýrýk Plak', 1961'de 'Hep O Þarký', 1962'de 'Bahçevan', 1963'de 'Ýstanbul Kaldýrýmlarý', 1964'de 'Hayat Bazen Tatlýdýr').

1964 yýlýnda Orhan Elmas'ýn yönettiði 'Duvarlarýn Ötesi' adlý filmde Tanju Gürsu ile baþrolü paylaþtý. Ayhan Iþýk ile iyi bir ikili oluþturdu ve birlikte çevirdikleri 'Küçük Haným' serisi çok tutuldu.

Sanatçý, çoðunlukla melodramlarýn ya da duygusal güldürülerin deðiþmez oyuncusu oldu.

Sinemada ilk çýkýþýný, 'Yeþil Köþkün Lambasý' filmiyle yaptý. Yönetmen Faruk Kenç ile evlenip boþandý, daha sonra yapýmcý Özdemir Birsel ile evlendi.

1970'te yapýlan Ýkinci Adana Film Festivali'nde 'Yuvanýn Bekçileri' filmiyle En Ýyi Kadýn Oyuncu ödülünü aldý. 1975'ten sonra sinemadan ayrýlan sanatçý, 26 mart 1995 yýlýnda Ýstanbul'da hayata veda etti.

Günün diðer önemli olaylarý

1827: Besteci Ludwig Van Beethoven hayata veda etti.
1931: Ölçüler Kanunu'nun kabul edilmesiyle; okka, endaze gibi eski ölçülerin yerine gram, metre, litre gibi yeni ölçülerin kullanýlmasý öngörüldü.
1942: Naziler, Yahudileri Polonya'daki Auschwitz Kampý'na götürmeye baþladý.
1971: Cumhurbaþkaný Cevdet Sunay, 12 Mart Muhtýrasý'yla istifa eden Süleyman Demirel'in yerine Baþbakanlýða atanan Nihat Erim'in kabinesini onayladý. Profesör Türkan Akyol, ilk kez bir kadýn bakan olarak parlamento dýþýndan hükümet üyesi oldu.
1971: Ýstanbul'da iki kýta birleþti. Boðaz Köprüsü'nün 57'nci ünitesinin de yerine konulmasýyla kentin Asya ve Avrupa yakalarý birbirine baðlandý.
1998: Þiþli'nin eski Belediye Baþkaný Gülay Aslýtürk hakkýnda, yolsuzluk iddialarý nedeniyle gýyabi tutuklama kararý çýkarýldý. Interpol tarafýndan kýrmýzý bültenle aranan Aslýtürk, 21 aralýk 1999'da Londra'da yakalandý. Aslýtürk, 250 bin sterlin kefaletle serbest býrakýldý.
2002: TBMM Genel Kurulu'nda, AB'ye uyum çerçevesinde hazýrlanan ve sekiz yasada deðiþiklik yapan dokuz maddelik yasa tasarýsý kabul edildi.
2002: Ýsrail'de Uluslararasý Geçici Mevcudiyet'e ait araca düzenlenen saldýrýda Türk Binbaþý Cengiz Toytunç þehit oldu, Yüzbaþý Hüseyin Özarslan yaralandý.
2005: 'Kiziroðlu Mustafa Bey' türküsünün derleme ve düzenlemesiyle tanýnan halk ozaný Murat Çobanoðlu vefat etti.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 27 mart

27 Mart, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Afiþ ve grafik ustasý Ýhap Hulusi Görey, 1986'da Ýstanbul'da vefat etti.

1898'de Kahire'de doðan Ýhap Hulusi, ilk ve orta tahsilini Kahire'nin Ýngiliz okullarýnda yaptý. 1920'de resim eðitimi görmek üzere Almanya'ya gitti.

Önce Münih'de Heimann Schule atölyesinde üç yýl çalýþtý, daha sonra Kuntsgewerbe Schule'ye devam ederek tahsilini tamamlayýp yurda döndü.

Arapça, Almanca, Ýngilizce ve Fransýzca bilmesi nedeniyle Dýþiþleri Bakanlýðý'nda çalýþmasý istendi, ancak o memuriyeti reddetti.
'Akbaba'da Münif Fehim ve Ramiz'le birlikte çalýþtý. Daha sonralarý afiþ çalýþmalarýna aðýrlýk verdi, afiþ yaparken buluþun önemine deðinerek, seyredenlerin ilgisini çekmeli ve düþündürmeli diye yorumladý.

1929'da Ýstanbul'da ilk atölyesini kurduktan sonra Kulüp Rakýsý etiketi ve Atatürk'ün sipariþi üzerine Türk alfabesinin kapaðýný tasarladý.

Ziraat Bankasý, Ýþ Bankasý, Yapý ve Kredi, Garanti, Sümerbank, Emlak Kredi, Türk Ticaret Bankasý, Maliye Bakanlýðý, Türk Hava Kurumu, Kýzýlay, Yeþilay, Tariþ, Zirai Donatým Kurumu ve birçok özel kuruluþa çeþitli çalýþmalarýyla hizmet verdi.

Tayyare Piyangosu (Milli Piyango) idaresi için 45, Tekel Ýdaresi için 35 yýl çalýþtý. Bu süreçte yurtdýþýnda da adýný duyurdu.

Bayer'in afiþ ve etiketleri, Mýsýr Tekel Ýdaresi, Devlet Demir Yollarý ve þehir hatlarý ilanlarý ile Ýngiliz viskisi John Haigh'ýn, Ýtalyanlarýn Cinzano ve Fernet Branca'sýnýn afiþ ve etiketleri Ýhap Hulusi tarafýndan yapýldý.

Suluboya çalýþmalarýnýn yaný sýra, son yýllarýnda hat sanatýný modernize ederek baþarýlý örnekler veren Ýhap Hulusi Görey, 27 mart 1986'da Ýstanbul'da hayata gözlerini yumdu.

Günün diðer önemli olaylarý

425: Ýmparator II. Theodosius zamanýnda, Ýstanbul'da, Auditorium adýyla ilk yüksekokul açýldý. Okulda 31 profesör, Latince ve Grekçe hitabet ve gramer, hukuk ve felsefe dersleri vermeye baþladý.
1889: Romancý, diplomat ve gazeteci Yakup Kadri Karaosmanoðlu, Kahire'de doðdu.
1945: 'Aþký Memnu'nun yazarý Halit Ziya Uþaklýgil, Ýstanbul'da hayata veda etti.
1976: Dýþiþleri Bakaný Ýhsan Sabri Çaðlayangil ile ABD Dýþiþleri Bakaný Henry Kissinger, Washington'da Savunma Ýþbirliði Anlaþmasý'ný imzaladý. Bu anlaþmaya göre, Türkiye üslere izin çýkaracak, ABD de buna karþýlýk Türkiye'ye yardýmda bulunacaktý.
1977: Kanarya Adalarý'nýn Tenerife Havaalaný'nda uçuþa geçmek üzere olan Hollanda Havayollarý'na ait Boeing 747 tipi yolcu uçaðý, yine havalanmak üzere olan Pan Am'a ait baþka bir Boeing ile pistte çarpýþtý. Kazada 575 kiþi öldü, 70 kiþi yaralandý.
1986: Hayali mobilya davasýnda 10 yýldýr yargýlanan Yahya Demirel tahliye edildi.
1987: Ressam Mahmut Cuda, Ýstanbul'da yaþamýný yitirdi.
1987: 'Hora' (Sismik-1) gemisinin, petrol aramak için Ege'nin uluslararasý karasularýna açýlmasýnýn Yunanistan'ýn petrol aramalarý için açýkladýðý tarihe rastlamasý, iki ülkenin silahlý kuvvetlerini alarma geçirdi. Kriz, 28 martta NATO ve ABD'nin devreye girmesiyle donduruldu.
1996: ABD Baþkaný Bil Clinton, eþi Hilary Clinton ve kýzý Chelsea ile Türkiye'ye geldi.
2000: Vladimir Putin, Rusya Devlet Baþkanlýðý'na seçildi.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 28 mart

28 Mart, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif 'Baba' (The Godfather) filmindeki rolüyle 1973'te En Ýyi Erkek Oyuncu dalýnda Oscar'a layýk görülen Marlon Brando, sinema sektörünün Kýzýlderililere karþý tutumunu protesto ederek ödülü reddetti.

Unutulmaz filmlerle hafýzalarda yer eden Marlon Brando'nun 'Sizi filmlere çeken nedir?' sorusuna cevabý net: Para.

Sinemanýn gelmiþ geçmiþ en büyük isimlerinden Marlon Brando, 2 temmuz 2004'te hayatýný kaybetti. Ama Marlon Brando'dan geriye kalan dostlarýna ve ilkelerine sadýk, unutulmaz filmlere damgasýný vurmuþ güçlü bir aktör imgesi oldu.

Marlon Brando'yla son olarak Fransýz 'Studio' dergisi görüþmüþtü. Týpký hafýzalarda yer ettiði gibi, özgüveni ve mizah duygusu son derece güçlü bir yýldýzýn son sözleri bunlar.

Hiç kendi senaryolarýnýzý yazmayý denediniz mi?
Evet, çok yazdým. Neredeyse tüm filmlerimde rollerimi yeniden yazdým ama hiçbir zaman bundan itibar saðlamayý düþünmedim. Zaten, hiçbir yönetmen sizin filmin çeyreðini veya yarýsýný yazdýðýnýzý kabul etmez. Ama olsun, problem deðil.

Þu anda sizi þu veya bu filmi seçmeye iten nedir?
Para.

Gerçekten mi?
Evet.

Yalnýzca para mý?
Evet. Gençken her þey ama her þey ilgimi çekerdi. Bugün, iþlerimden sorumlu olan tip bana gelip þöyle diyor: "Marlon, vergilerin ödenme tarihi geldi."

Ben de gönderilen bir senaryoyu alýyorum ve "Ýyi tamam, bunu yapacaðým" diyorum. Ama o bana þöyle diyor: "Hayýr Marlon, o olmaz, o film çekildi ve çýktý bile."

Ben de baþka birini alýyorum. Aslýnda tam olarak da böyle deðil. Çok büyük baþarý gösterecek filmler de geliyor ama ben bunlarý istemiyorum, çünkü caným o þaaþalý sinemanýn içine dönmek istemiyor.

Sanki sinema bugün sizin çok önem verdiðiniz birþey deðilmiþ gibi geliyor?
Sinema her zaman ayný þeydir. Bu bir ticari iþtir, ama herkes filmlerden sanki sanatmýþ gibi konuþuyor. Bir filmde belli bir güzellik vardýr, çok çarpýcý anlar yer alabilir ama ben sinemayý sanat olarak görmüyorum. Bu bir iþtir!

Herkes burada iþadamlarý gibi davranýyor: Film kaça mal olacak? Daðýtýmcý kim olacak? Ne zaman çýkacak? Tanýtýmý ne kadar tutacak?

Yine de insanlarýn hayatýný deðiþtiren filmler var...
Birçok insan sinema tarafýndan zehirlenmiþ durumda. Neden böyle olduðunu bilmiyorum. Daha doðrusu, aslýnda biliyorum. Çünkü biz, oyuncular, halkýn düþleriyiz. Ýnsanlarýn rüya görme ihtiyaçlarýna cevap veriyoruz.

Filmlerde insanlar kendilerini bizimle özdeþleþtiriyor ve kendi hikayelerini var ediyor, yani aslýnda gerçek oyuncular seyirciler.

Oyuncu olmasaydýnýz bir bilgin olmak ister miydiniz?
Oyuncu olmasaydým sanýrým bir hýrsýz olurdum.

Ne çalmak için?
Bilmem, yaþamak için ihtiyacým olan ne varsa. Uzun zaman önce Paris'te Jean Genet diye birini tanýmýþtým. Ayný zamanda hem hýrsýz hem de yazardý. Bana bir sürü hikaye anlatmýþtý, etkileyiciydi.

Ama toplumdan kaçýlabilen ve bir þekilde hayatýn sürdürülebileceði dönem bitti. Artýk bu var olan toplumu kabul etmekten baþka çare yok.

Fransa'da yaþadýðýnýz bu dönemden ne gibi hatýralarýnýz var?
O kadar çok var ki. Fransa'ya taparým, çünkü bu ülke, benim için Ýkinci Dünya Savaþý sonrasý özgürlüðün kalesidir. Saint Germain'de bir ruh vardý. Ýnsanlarla dolup taþan caz kulüpleri vardý. Yazarlar, sanatçýlar, entelektüeller vardý.

Þimdi bunlarýn hepsi deðiþti. Bu çok ilginç, çünkü Fransýzlar, ABD toplum hayatýyla dalga geçerlerdi. Þimdi ise kendileri de ayný hayat tarzýný benimsedi. Ýþ dünyasýnýn da burayý çok deðiþtirdiðini düþünüyorum. Hepimiz satýcýlara dönüþtük.

Yazarlar artýk televizyonlarda çýkýp kitaplarýný tanýtabilmek için can atýyor, sýrf kitaplarý satsýn da para kazansýnlar diye. Her þeyin alýnýp satýldýðý bu dünyanýn altýnda boðuluyoruz.

Günün diðer önemli olaylarý
1910: Ýstanbul'daki ilk trafik kazasýnda bir kiþi yaralandý.
1920: Kilis'ten 26 mart sabahý hareket eden Fransýz kuvvetleri, Kilis-Antep yolunu kapatan Teðmen Þahin komutasýndaki milli kuvvetlerle çarpýþtý. Þahin Bey þehit düþtü. Fransýz kuvvetleri Antep'e girdi.
1939: Ýspanya Ýç Savaþý, Franco'nun Madrid'i almasýyla bitti.
1944: Adapazarý ve civarýndaki depremde 2 bin 831 kiþi öldü.
1961: Anayasanýn halkoyuna sunulmasý hakkýndaki kanun kabul edildi.
1962: Üniversitelerden atýlan 147 öðretim üyesinin görevlerine dönmelerini saðlayan kanun benimsendi.
1965: ABD'de, Martin Luther King'in önderliðinde, Alabama'da 25 bin kiþi sivil haklar için yürüdü.
1966: Doktorlarýn, rahatsýzlýðý nedeniyle görevine devam edemeyeceði kararý verdiði Cemal Gürsel'in yerine Cevdet Sunay Cumhurbaþkaný seçildi.
1969: Manisa ve çevresindeki 6.6 büyüklüðündeki depremde 53 kiþi öldü.
1970: Gediz'de 7.2 büyüklüðündeki depremde bin 86 kiþi öldü.
1988: Türkiye'de kendisine ilk kez yapay kalp takýlan kiþi Halit Þahin öldü.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 29 mart

29 Mart, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif 'Carmina Burana'nýn bestecisi Carl Orff, 1982 yýlýnda Münih'te hayata veda etti.

Asker kökenli, soylu bir aileden gelen Orff, 10 temmuz 1895'te Münih'te doðdu. Annesi yetenekli bir piyanistti. Müzik sevgisini annesinden almýþtý ve küçük yaþtan itibaren tiyatroya da düþkündü.

Henüz çocukken evde oluþturduðu kukla tiyatrosu için oyunlar yazdý, besteler yaptý. 17 yaþýna geldiðinde bir opera ve pek çok þarký bestelemiþti. Münih Müzik Akademisi’ne girdiyse de, akademik müzik çalýþmalarýndan sýkýldý.

Sahne müziðine olan ilgisinden ötürü Ortaçað ve Rönesans döneminin ilk sahne müziði eserlerini inceledi. Bu çalýþmalarý 1935'te 'Carmina Burana'yý yaratmasý için esin verdi.

1803'te Münih yakýnlarýnda bir manastýrýn kütüphanesinde bulunan 200 kadar þarký ve þiir 'Carmina Burana'ya kaynaklýk etmiþtir. 'Carmina Burana', çoðu oldukça müstehcen Latince metinlere dayanan bir üçlemenin ilk eseridir.

'Tironfi' (Zaferler) diye adlandýrýlan bu üçlemenin diðer eserleri 'Catulli Carmina' ve 'Trionfo di Afrodite'dir. Ýlk gösterimi 1937'de gerçekleþen eser Orff'a büyük ün getirmiþtir.

Orff, 1924'te dans öðretmeni Dorothee Günther ile genç kýzlarýn müzik eðitimi için Münih'te bir okul kurmuþtu. Bu okulda çocuklar için müzik eðitimine yönelik araþtýrmalar yaptý. Okul, 1944'te Naziler tarafýndan kapatýldý.

Dört yýl sonra Orff'un bazý dans müziði kayýtlarýnýn tesadüfen yayýnlanmasý, geliþtirdiði metotlarý Almanya'da yayýlmasýný saðladý ve çocuklar için müzik yayýný yapan radyo programlarý baþladý.

Orff, çocuklardaki doðal müzik yeteneklerinin basit vurmalý ve yaylý çalgýlar yoluyla geliþtirilebileceðini düþünüyordu. Geliþtridiði teknikler þimdi pek çok ülkede kullanýlmaktadýr.

1930'da Münih Bach Topluluðu'nun þefi oldu, Nazi döneminde de bu görevde kaldý. Orff, zamanýnýn büyük bölümünü yurtta ve yurtdýþýnda bestecilik öðretmeye adamýþtý.

"Yeni bir þey yaratmak istiyorsan mutlaka eski olaný kullan" felsefesi ile eserler veren Orff, 1949'da yaratýðý 'Antigonea' adlý oyunu Sophokles'in bir eseri üzerine bestelemiþti.

1950'de Münih Müzik Lisesi'ne öðretmen oldu, 1955 yýlýnda Tübingen Üniversitesi'nden fahri doktor oldu. 1961'de Salzburg'da müzik öðretmenlerini eðitmek amacýyla Orff Enstitüsü'nü kurdu.

'Trionfo di Afrodite', 'Carmina Burana' ve 'Catulli Carmina' adlý kantatlarýný birleþtirerek oluþturduðu 'Tironfi' üçlemesi pek çok ülkede en çok seslendirilen eser olan Carl Orff, 1982'de hayatý boyunca yaþadýðý Münih'te öldü.

Müzik tarihinde Orff'a benzeyen bir þahsiyet daha bulmak zordur. Vaktiyle Orlando di Lassio'nun veya çaðdaþý ve müzikli komedyalar yaratmaya hevesli Orazio Vecchi'nin madrigallerindeki mest edici hava; diðer taraftan antik çaða düþkün olarak eski Yunanlarýn dramýný yeniden canlandýrmak isteyen Floransalýlarýn ümanizmi Carl Orff'u hatýrlatabilir.

Günün diðer önemli olaylarý

1430: Osmanlýlar, Selanik ve Ýyonya'yý feth etti.
1827: Beethoven, Viyana'da 10 bin kiþinin katýldýðý törenle topraða verildi.
1903: Marconi'nin telsiz sistemi aracýlýðýyla Londra ve New York arasýnda düzenli haber akýþý baþladý.
1938: Harp Okulu Mahkemesi, Nazým Hikmet'i 28 yýl hapse mahkum etti.
1950: Nazým Hikmet, Bursa Cezaevinde açlýk grevine baþladý.
1956: Ýlk Türk sinemacýlardan Fuat Uzkýnay hayata veda etti.
1957: Kýbrýs'ta gerginliðin týrmanmasý üzerine Ada'da sokaða çýkma yasaðý konuldu.
1966: Leonid Brejnev, Sovyetler Birliði Komünist Partisi Birinci Sekreterliðine getirildi. Brejnev, ABD'nin Vietnam politikasýný kýnadý.
1968: Türkiye'de ilk böbrek nakli, Ýstanbul'da Doktor Atýf Taykurt ve ekibi tarafýndan gerçekleþtirildi.
1979: Uganda'da Ýdi Amin rejimi askeri darbeyle devrildi. Ýdi Amin kaçtý.
1989: DYP Siirt Milletvekili Abdülrezzak Ceylan, TBMM'de bir tartýþma sýrasýnda vurularak öldürüldü. ANAP Siirt Milletvekili Ýdris Arýkan olayýn zanlýsý olarak tutuklandý.
1989: Londra'da dünyanýn ilk tüp beþizleri doðdu.
2000: 'Mýstýk' olarak tanýnan karikatürist Mustafa Eremektar, Ýstanbul'da yaþamýný yitirdi.
2005: Muðla yöresi türkülerinden 'Ormancý'nýn kahramanlarýndan Mustafa Þahbudak (Bay Mustafa), 83 yaþýnda öldü.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 30 Mart



30 Mart, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Ezanýn yeniden Türkçe okunmasý için 1971 yýlýnda Senato'ya yasa önerisi verildi, teklif kabul edilmedi.

Türkçe ezan, Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk kurulduðu dönemde Arapça orijinalinin yerine, Diyanet Ýþleri Baþkanlýðý'nýn 18 temmuz 1932 tarihli bir genelgesi ile yürürlüðe girdi.

Türkçe ezan ilk olarak 1932'de Ýstanbul Fatih Camisi'nde okundu. Amaç toplum mühendisliði planýnýn bir parçasý olarak uygulanmasýydý. CHP iktidarý döneminde, uzun bir süre uygulamada kaldý.
29 Mart, 2007 21:36:46 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif ABD Baþkaný Ronald Reagan, 1981'de Washington'da bir suikast giriþimi sonucu vurularak yaralandý.
Tarihte bugün: 30 mart


1432: Fatih Sultan Mehmet, Edirne'de dünyaya geldi.
1938: Cumhurbaþkanlýðý Genel Sekreterliði, Atatürk'ün hastalýðýna iliþkin ilk resmi bildiriyi yayýmladý.
1951: ABD'de, Ethel ve Julius Rosenberg çifti, Sovyetler Birliði hesabýna çalýþtýklarý ve ABD'nin nükleer sýrlarýný bu ülkeye sattýklarý iddiasýyla idama mahkum edildi. Ýdamlar, 1953 haziranýnda infaz edildi.
1956: 'Üç Ýstanbul' romanýnýn yazarý Mithat Cemal Kuntay, 71 yaþýnda vefat etti.
1957: Ressam ve þair Arif Dino, 67 yaþýnda Ýstanbul'da hayata veda etti.
1971: Ezanýn yeniden Türkçe okunmasý için Senato'ya yasa önerisi verildi, teklif kabul edilmedi
1972: Ordu'nun Ünye ilçesindeki NATO Hava Üssü'nde görevli üç Ýngiliz teknisyeni 27 martta kaçýran Mahir Çayan ile dokuz arkadaþý, Tokat'ýn Niksar ilçesine baðlý Kýzýldere köyünde saklandýklarý evde öldürüldü. Üç Ýngiliz de ayný evde ölü bulundu. Olaydan sadece Ertuðrul Kürkçü sað olarak kurtuldu.
1998: AB, Rum kesimi ile üyelik görüþmelerine baþladý. KKTC Cumhurbaþkaný Rauf Denktaþ, "AB, 34 yýllýk haksýzlýða son damgayý vurdu" dedi.
2005: Kabahatler Yasa Tasarýsý, TBMM'de kabul edildi.


Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 31 mart

31 Mart, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif ABD, 1965 yýlýnda Vietnam'a 3 bin 500 deniz piyadesi göndererek sýcak savaþa girdi.

Vietnam'ýn 20 yüzyýl tarihinin 30 senesinde savaþ hüküm sürdü. Komünistlerin Fransýz koloni kuvvetlerine karþý 1940'lý yýllarda baþlattýklarý mücadele, Saygon ve ülkenin tamamýnýn kontrolünün 1975'te ellerine geçmesine dek sona ermedi.

Kuzeyde mevzilenmiþ komünist güçler, milliyetçi lider Ho Þi Min liderliðinde 1954'te Fransýzlarý bozguna uðrattý.

Ülke, yapýlan anlaþmalarla komünist Kuzey ve ABD yanlýsý Güney olmak üzere ikiye bölündü. Kalýcý bir çözüm için ülke çapýnda seçim sözü verildi ama bu asla gerçekleþmedi. Beþ yýl içinde komünistler, Güney'de gerilla savaþý baþlattý.

1964'te Kuzey Vietnam devriye botlarý, Tonkin Körfezi'nde seyretmekte olan ABD savaþ gemisi 'Maddox'a ateþ açtý. ABD de bu gerekçeyle Kuzey'i bombalamaya baþladý. Daha sonra devriye botlarýnýn aslýnda ateþ açmadýðý ortaya çýktý.

Bu saldýrý hikayesi sadece Kuzey'in bombalamasý gerekçesini ortaya koymadý, ABD Kongresi'nin, baþkana yeni yetkiler veren Tonkin Körfezi Kararnamesi'ni onaylamasýný da saðladý.

Buna göre, ABD Baþkaný, saldýrganlarý püskürtecek ve yayýlmasýný engelleyecek her türlü yetkiyle donatýlmýþ bulunuyordu. ABD'nin Vietnam Savaþý'ndaki komplolarý bundan ibaret deðildi.

1963 kasým ayýnda Güney Vietnam Devlet Baþkaný Diem askeri bir darbe sýrasýnda öldürüldü. Bu cinayetin ABD istihbarat örgütü CIA tarafýndan iþlendiði sonra kanýtlandý.

Komünistlerle savaþmak üzere bölgeye yüzbinlerce ABD askeri gönderildi. Bu, nihayetinde pahalý ve baþarýsýz olacak; sivil huzursuzluða ve uluslararasý þaþkýnlýða yol açacak bir süreçti.

Amerika Birleþik Devletleri bilhassa domino teorisine dayanarak komünizmin yayýlacaðý yönündeki Soðuk Savaþ kaygýsýyla hareket etmiþti.

Vietnam Savaþý çok çetin geçtiði kadar iki tarafýn da birbirine acýmadýðý bir savaþ olarak akýllara kazýndý. Vietkonglar, ABD askerleri üzerinde akla hayale gelmeyecek iþkenceler uygularken, ABD askerleri de ayný þeyi Vietnamlýlar için yaptý.

Toplu halde yapýlan iþkenceler, insanlarý canlý canlý yakmalar, biyolojik saldýrýlar, napalm bombalarý, bir köyü basýp çoluk çocuk kim varsa talan etmeler sýradan hale gelmiþti.

ABD'den 19 bin kilometre uzakta cereyan eden savaþ, televizyon sayesinde ABD'lilerin oturma odalarýna taþýndý. Ölen, yaralanan ve acý çeken asker görüntüleri, ABD kamuoyunun savaþa olan desteði her geçen gün azalmýþtý.

Vietnam Savaþý 1960'lardan itibaren yaygýn halk muhalefetini ortaya çýkardý ve ABD'li gençler arasýnda haksýz bir savaþa karþý bir duruþ ortaya çýktý. 1970'lere gelindiðinde ise nüfusun büyük çoðunluðu savaþ karþýtý olmuþtu.

Ülkenin daðlýk orta bölgelerinde bir kasaba olan Buon Ma Thuot'nýn ele geçiriliþiyle savaþýn kaderi deðiþti ve Kuzey Vietnam iyice güçlendi. Kuzey, iki ay sonra, 30 nisan 1975'te Güney'in baþkenti olan Saygon'a girdi.

Vietnam Savaþý uzun ve kanlý bir savaþ oldu. Hanoi hükümeti, 21 yýl süren çatýþmalarda Kuzey ve Güney'de toplam 4 milyon sivil ile 1 milyondan fazla komünist savaþçýnýn hayatýný kaybettiðini söylüyor.

ABD'nin verilerine göre ise 200 ile 250 bin Vietnamlý asker ile 53 bin 200 ABD'li öldü ya da kayboldu. Saygon artýk bugünün Vietnam'ýnýn kurucusu ve o savaþýn kahramaný ve lideri Ho Þi Min'in adýný taþýyor.

Günün diðer önemli olaylarý

1848: Margaret ve Kate Fox adlý iki kýz kardeþ, ruhlar dünyasýyla iliþki kurduklarýný iddia ederek, ilk profesyonel medyumlar oldu.
1889: Paris'te, 1789 Fransýz Devrimi'nin 100'üncü yýldönümü için, Gustav Eiffel tarafýndan yapýlan Eiffel Kulesi açýldý.
1901: Avusturya Macaristan Baþkonsolosu Emile Jelinek'in Daimler'e ýsmarladýðý dört silindirli araç sahibine teslim edildi. Jelinek yeni aracýna kýzý 'Mercedes'in adýný verdi.
1921: Ýkinci Ýnönü Savaþý'nda, Türk ordusunun karþý taarruzu baþladý.
1923: Londra'da toplanan Ýtilaf Devletleri temsilcileri, Türkiye'nin 8 marttaki notasýna cevap vererek, Lozan'da kesintiye uðrayan görüþmeleri sürdürmeye çaðýrdýlar. Türkiye, çaðrýyý 7 nisanda kabul etti.
1925: Þeyh Sait Ayaklanmasý'nýn olduðu bölgede, Divaný Harb'in verdiði idam cezalarýnýn, onay gerektirmeden yerine getirilmesi hakkýndaki kanun kabul edildi.
1928: Torbalý'da 7.0 büyüklüðündeki depremde 50 kiþi öldü.
1975: Birinci Milliyetçi Cephe Hükümeti (39'uncu hükümet), Süleyman Demirel baþkanlýðýnda kuruldu.
1990: Dokuzuncu Ýstanbul Film Festivali programýnda yer alan Yusuf Kurçenli'nin 'Karartma Geceleri' filmi, Denetim Kurulu tarafýndan yasaklandý.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 1 nisan

1 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Nisan bir... 1564 yýlýnda ilk þakalar Fransa'da yapýlmaya baþlandý.

Ortaçaðlarda yýlbaþý kutlamalarý baharla birlikte, 25 martta baþlar, 1 nisanda son bulurdu. Fransa Kralý IX. Charles zamanýnda yapýlan yenilik hareketlerinde, Papa Gregorius'a yeni bir Hýristiyan takvimi sipariþ edildi.

Þimdi pek çok ülkenin kullandýðý Gregoryen takvimin 1564'te yürürlüðe girmesiyle yýlbaþý 1 ocakta kutlanmaya baþladý. Ama bunu bilmeyenler veya bilip de bilmezden gelen paganlar yýlbaþýný 1 nisanda kutlamaya devam etti.

Bu protestocularla dalga geçmek için onlara çeþitli þakalar, aldatmacalar yapýlmaya baþlandý. Fransýzlar, bu þakalara 'Poisson D'avril' (nisan balýðý) adýný verdi.

Önce Ýngiltere'ye ve diðer Avrupa ülkelerine, daha sonra da Amerika kýtasýna kadar yayýlan bu alýþkanlýk günümüze kadar geldi.

Ýþte birkaç örnek

Yýl 1957... Ýngiliz haber kanalý BBC'nin saygýn haber programý 'Panorama', ýlýk geçen kýþ nedeniyle aðaçlarda spagetti yetiþmeye baþladýðýný duyurdu. Ardýndan köylülerin aðaçlardan spagettinin hasadýný yapmaya baþladýðý açýklandý. Televizyon kanalýna telefon yaðmaya baþladý; tüm izleyiciler kendi spagetti aðaçlarýný nasýl yetiþtirebileceðini soruyordu. Telefonu açan BBC yetkilileri de, "bir kutu domates soslu spagettiyi ekin ve tutmasý için dua edin" yanýtýný veriyordu. Sonunda bunun bir þaka olduðu anlaþýldý.

1998 yýlýnda bilim dergisi 'Science and Reason', nisan sayýsýnda Alabama eyaletinde 3.14 olan pi sayýsýnýn deðerinin yapýlacak oylama ile yuvarlanarak 3.0 olacaðý duyuruldu. Bunun üzerine yüzlerce telefonla halk bu kararý protesto etti. Sonunda ikinci bir sayý yayýnlanarak orijinal makaleye yer verildi, bu evrim teorisiyle ilgili Mark Boslough adlý bir fizikçinin yazýsýydý.

1998'de Burger King, 'USA Today' gazetesine verdiði tam sayfa ilanda solaklar için özel bir mönü sunacaklarýný açýkladý. Ýlana göre, ülkedeki 32 milyon solak için hazýrlanmýþ bu mönüdeki hamburger solaklarýn rahatça yemesi için 180 derece dönüyordu. Ertesi gün Burger King, solaklar için hamburgerin þaka olduðunu duyurdu. Ancak günlerce müþteriler gelerek bu mönüden istedi, hatta bazýlarý sað elliler için olanýnýn üretilmesini talep etti.

Günün diðer önemli olaylarý

1778: Oliver Pollock, dolarýn simgesini yarattý.
1921: Metristepe'deki 102uncu Yunan Tümeni'nin geri çekilmesinin ardýndan taarruza geçen Türk birlikleri, Ýkinci Ýnönü Savaþý'ný kazandý.
1924: Münih'teki darbe giriþimi dolayýsýyla Nazi lideri Adolf Hitler, beþ yýl hapis cezasýna çarptýrýldý.
1926: 30 aðustosun Zafer Bayramý olarak kutlanmasý hakkýndaki kanun kabul edildi.
1944: Þehir Tiyatrosu sanatçýsý Hazým Körmükçü, 46 yaþýnda Ýstanbul'da yaþamýný yitirdi.
1948: Ýstanbul Fýndýklý'daki Güzel Sanatlar Akademisi binasý yandý.
1949: Türkiye, Ýnsan Haklarý Evrensel Beyannamesi'ne katýldý.
1957: Batý Almanya'da bilim adamlarý nükleer silahlar üzerine çalýþmayý reddetti.
1969: Münir Nurettin Selçuk'un ABD'de verdiði konser, 525 televizyon kanalý tarafýndan naklen yayýnlandý.
1978: Cumhuriyet döneminin ilk rektörü Ord. Prof.Dr. Ýsmayýl Hakký Baltacýoðlu, Ankara'daki evinde 92 yaþýnda vefat etti.
1979: Balýkçýlar, 1 nisan gününü Balýk Bayramý ilan etti. Kumkapý'da iki saat içinde halka 1.5 ton balýk daðýtýldý.
1979: Humeyni, Ýran'da þeriat ilan etti.
1982: 'Nokta' dergisi yayýn hayatýna baþladý.
1989: Þair Orhon Murat Arýburnu, 69 yaþýnda hayata veda etti.
1996: 1978 yýlýnda yedi öðrencinin ölümüyle sonuçlanan 16 mart katliamý davasý yeniden açýldý.
2005: 10 yýldýr süren 61 sanýklý Hizbullah davasýnda 22 tetikçi aðýrlaþtýrýlmýþ ömür boyu hapis cezasýna çarptýrýldý.
2005: Cumhuriyet döneminin Tapu Kadastrosu'sunu kuran ve 16 eski dil bilen hayattaki tek kiþi sýfatýyla ölene kadar emekliliði yasaklanan Milli Savunma Bakanlýðý uzman bilirkiþisi, þair ve Ýstiklal Madalyasý sahibi Naci Tanrýsever (Karamanoðlu Naci Bey) Ýstanbul'da 104 yaþýnda hayatýný kaybetti.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 2 nisan

2 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Danimarkalý masal yazarý Hans Christian Andersen 1805 yýlýnda doðdu.

Danimarkalý masal ustasý Hans Christian Andersen 2 nisan 1805'te dünyaya geldi. Ayrýca oyun, roman, þiir, gezi kitabý ve biyografi de yazdý.

Bir ayakkabýcýnýn oðluydu. 1819'da tiyatro oyuncusu olmak ümidiyle Kopenhag'a gittiyse de baþarýlý olmadý. 1828'de Kopenhag Üniversitesi'ne girdi.

1829'da ilk önemli yapýtý sayýlan 'Holmen Kanalýndan Amager Adasýnýn Doðu Ucuna Bir Yürüyüþ'ü yayýmladý. Almanya, Fransa, Ýtalya, Türkiye ve Ýngiltere'ye geziler yaptý ve yolculuklarýndan gezi kitaplarýna birçok malzeme çýkardý.

Oyun yazarlýðýndaki baþarýsýz giriþimlerinden sonra köleliðin kötülüklerini anlattýðý Mulatten (1840) ile dikkat çekti.

'Doðaçlamacý' (Improvisatoren, 1835) ve 'Ýki Barones' (De to Baronnesser, 1847) romanlarýndan en tanýnmýþlarýdýr.

Asýl baþarýsýný 'Kibritçi Kýz', 'Küçük Claus ve Büyük Claus', 'Güzel Prenses ve Bezelye' gibi masallarý içeren 'Çocuk Masallarý' (1835) kitabýyla yakaladý. 4 aðustos 1875'te Kopenhag'da hayata veda etti.

Masallarýnýn bazýlarýnda iyiliðin ve güzelliðin zaferine olan iyimser bir inanç açýða vurulurken, bazýlarý da oldukça kötümser ve acýklýydý ve kendi yaþamýndan güçlü izler taþýyordu.

Kendine özgü masal anlatma yöntemiyle çocuk edebiyatýna gerçek bir yenilik getiren Andersen, çaðýnýn edebiyat geleneðini kýrarak, gündelik dilin deyimlerini ve kalýplarýný kullandý. Masallarýnýn çoðu Türkçeye de çevrildi.

Türkçede Andersen

'Kibritçi Kýz', 'Kýt Akýllý Karga', 'Küçük Deniz Kýzý', 'Andersen'den Masallar', 'Kibritçi Kýz', 'Sinderella', 'Bülbül', 'Andersen Masallarý 10 Masal', 'Uçan Sandýk', 'Çirkin Ördek Yavrusu', 'Andersen Masallarý'

Andersen'den inciler

Ýnsan bir þeyi ciddi olarak istemeye görsün, hiçbir þey eriþilemeyecek kadar yükseklerde deðildir.
Her insanýn hayatý, Tanrý'nýn yazdýðý bir peri masalýdýr.
Kalp, bütün erdemleri kendinde toplamýþtýr. Ama bütün kötülükler de oradadýr.
Bütün kötülükler, bütün erdemler kalbimizdedir, senin kalbindedir, benim kalbimdedir.
Kiþi kendi kusurlarýný söylemekten hoþlanmaz, bu iþi baþkalarý gereði kadar yapar zaten.

Günün diðer önemli olaylarý

1891: Devlet adamý ve tiyatrosever Sadrazam Ahmet Vefik Paþa vefat etti. Batýlý anlamda tiyatronun yerleþmesi için çalýþan Ahmet Vefik Paþa, 1823'te doðdu. 'Tarih Felsefesi', 'Türk Þeceresi', 'Kýsa Osmanlý Tarihi' gibi eserleri yazdý. Moliere'den Türkçeye kazandýrdýðý 'Zor Nikah' ve 'Zoraki Tabib' en beðenilen eserlerindendi.
1948: Yazar Sabahattin Ali, Bulgaristan sýnýrýný geçmeye çalýþýrken, kýlavuzu Ali Ertekin tarafýndan öldürüldü. 28 aralýkta tutuklanan Ertekin'in cezasý indirime uðradý. Ayný yýl çýkan af yasasýyla da serbest býrakýldý.
1948: Ankara'da Opera binasý, Cumhurbaþkaný Ýsmet Ýnönü'nün katýldýðý törende, Adnan Saygun'un 'Kerem ile Aslý' operasýyla perdelerini açtý.
1960: Kayseri'ye giden CHP Genel Baþkaný Ýsmet Ýnönü'nün bulunduðu tren, valinin emriyle durduruldu. Zorlukla yoluna devam eden Ýnönü, Kayseri'de 50 bin kiþi tarafýndan karþýlandý.
1965: Birleþmiþ Milletler Genel Sekreteri U-Thant, Türkiye'nin Kýbrýs özel temsilcisi Golo Plaza'nýn görevine son verilmesi isteðini reddetti.
1971: Baþbakan Nihat Erim, reform programýný TBMM'ye sundu.
1976: Ýlk Türk Turizm Kurultayý Ýstanbul'da toplandý.
1976: Doðubeyazýt ve çevresindeki 4.8 büyüklüðündeki depremde beþ kiþi öldü, 80 ev yýkýldý.
1987: Ýstanbul'da yapýlan ECO toplantýsýnda, Türkiye, Pakistan ve Ýran uzaya ortak bir haberleþme uydusu fýrlatmayý kararlaþtýrdý.
2001: Yasadýþý ÝBDA/C örgütünün elebaþý 'Salih Mirzabeyoðlu' takma adlý Salih Ýzzet Erdiþ, anayasal düzeni silah zoruyla deðiþtirmeye kalkýþmak suçundan idam cezasýna çarptýrýldý.
2001: Ýþ adamý Ayhan Þahenk vefat etti.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 3 nisan

3 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif 23 yaþýndaki Sovyetler Birliði vatandaþý Anatoli Karpov, 1975 yýlýnda dünya satranç þampiyonu oldu.

Rus satranç büyükustasý ve 1975-1985 yýllarý arasýnda dünya satranç þampiyonu Anatoli Yevgenyeviç Karpov 23 mayýs 1951'de doðdu.

1975'te Bobby Fischer'in kendisiyle oynamayý reddetmesi üzerine dünya satranç þampiyonu oldu, ancak bu unvaný hakettiðini daha sonraki oyunlarda ve maçlarýnda gösterdi.

1985'de Garri Kasparov'a yenilerek unvanýný kaybetti. Çok güçlü savunma oyunu tarzýyla bilinir.

Karpov'dan örnek oyun

Anatoli Karpov - Veselin Topalov Linares,1994. Beyaz (Karpov) üç defa kale fedasý yapýyor.
http://www.cnnturk.com/images/yasam/karpov03041h.jpg
1. d4 Af6 2. c4 c5 3. Af3 cxd4 4. Axd4 e6 5. g3 Ac6 6. Fg2 Fc5 7. Ab3 Fe7 8. Ac3 O-O 9. O-O d6 10. Ff4 Ah5 11. e3 Axf4 12. exf4 Fd7 13. Vd2 Vb8 14. Kfe1! g6 15. h4 a6 16. h5 b5 17. hxg6 hxg6 18. Ac5 dxc5 19. Vxd7 Kc8 (yandaki diyagrama bakýnýz)

Beyazýn 20. Fxc6 ile siyah atý kazanacaðý düþünülebilir, ancak siyah 20. ... Ka7 hamlesiyle beyaz veziri geri gitmeye mecbur býrakýp 21. ... Kxc6 ile fili alarak durumu eþitler ve pozisyonunu iyileþtirir. Bu yüzden Karpov, konum üstünlüðünü devam ettirmek için satranç tarihinin en ilginç hamlelerinden birini yapar: 20. Kxe6! Ka7 [20...fxe6 21.Fxc6 Ka7 22.Vxe6+ Þg7 23.Fe4 Beyaz daha iyi] 21. Kxg6+! fxg6 22. Ve6+ Þg7 23. Fxc6 Kd8 24. cxb5 Ff6 25. Ae4 Fd4 26. bxa6 Vb6 27. Kd1 Vxa6 28. Kxd4!! Kxd4 [28...cxd4 29.Vf6+ Þh6 30.Vh4+ Þg7 31.Vxd8 Vxc6 32.Vxd4+ beyaz daha iyi] 29. Vf6+ Þg8 30. Vxg6+ Þf8 31. Ve8+ Þg7 32. Ve5+ Þg8 33. Af6+ Þf7 34. Fe8+ Þf8 35. Vxc5+ Vd6 36. Vxa7 Vxf6 37. Fh5 Kd2 38. b3 Kb2 39. Þg2 Siyah terk eder.

Günün diðer önemli olaylarý

1906: Lumiere Kardeþler renkli fotoðrafý icat etti.
1930: Türk kadýnlarýna belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakký tanýyan yeni Belediyeler Kanunu kabul edildi.
1937: 1961'e kadar, Türkiye'nin tek demir-çelik üreticisi olarak kalan ve Cumhuriyet rejiminin ilk önemli sanayi hamlesi olarak deðerlendirilen Karabük Demir Çelik Fabrikalarý'nýn temeli, Baþbakan Ýsmet Ýnönü tarafýndan, Zonguldak'ýn Karabük köyünde, Soðanlý ve Araç çaylarýnýn birleþtiði yerde atýldý.
1948: ABD Baþkaný Harry Truman, ekonomik yardýmlarý içeren Marshall Planý'ný imzaladý.
1954: Adana'da, Devlet Havayollarý'na ait uçak düþtü, 25 kiþi öldü. Kazada arkeolog, felsefeci ve siyaset adamý Remzi Oðuz Arýk da 55 yaþýnda yaþamýný yitirdi.
1960: Moskova'da Bolþoy Tiyatrosu'nda sahneye çýkan opera sanatçýsý Leyla Gencer, Verdi'nin 'La Traviata' adlý yapýtýnda büyük baþarý kazandý.
1963: 27 mayýs, Hürriyet ve Anayasa Bayramý olarak ilan edildi.
1992: Þair Necdet Evliyagil, Ankara'da vefat etti. 1926'da Ýstanbul'da doðan Evliyagil, 1973-1977 arasýnda Ankara Milletvekilliði yapmýþtý.
1992: Ankara'nýn Çankaya Ýlçesi Kaymakamlýðý'na vekil olarak atanan Azize Düþer, Türkiye'nin ilk kadýn kaymakamý oldu.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 4 nisan

4 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Deniz Kuvvetleri'ne baðlý Dumlupýnar denizaltýsý, 1953 yýlýnda NATO tatbikatýndan dönerken Çanakkale Boðazý'nda Ýsveç gemisi Naboland'la çarpýþarak battý; 81 denizci þehit oldu.

3 nisaný 4 nisana baðlayan gece, Dumlupýnar denizaltýsý Ege'de katýldýðý NATO tatbikatýndan geri dönüþ yolunda, Çanakkale Boðazý'na giriyordu. Denizaltýnýn rotasý Gölcük'teki Denizaltý Komutanlýðý ana üssüydü.

Dumlupýnar, tatbikat sýrasýnda iki gün sualtýnda kalmýþ, üstün baþarý gösteren gemi personeli yerli yabancý tüm komutanlarýn takdirini kazanmýþtý. Yorgun, ama bir o kadar da gururlu 86 denizci eve dönüyordu.

Ne var ki, saatler 02.15'i gösterdiði sýrada, Çanakkale Boðazý'ndaki Nara Burnu dönülürken, Türk denizaltýcýlýk tarihinin en acý kazasý yaþandý. Dumlupýnar, Ýsveç bandýralý yük gemisi Naboland ile çarpýþtý.

Dumlupýnar'ýn parçalanan baþ bodoslamasýndan hücum eden sular, baþ üstü dikilen koca denizaltýyý 81 denizciyle birlikte birkaç dakika içinde yutuverdi.

Zýpkýn yemiþ bir balina gibi acý dolu sesler çýkaran Dumlupýnar son dalýþýný yaparken, çarpýþma sýrasýnda nöbet tuttuklarý köprü üstünden denize düþen beþ denizci hayatta kalmaya çalýþýyordu.

Günün ilk ýþýklarý etrafý aydýnlattýðýnda, Boðaz'ýn 90 metre derinliðindeki soðuk karanlýkta korkunç bir can pazarý yaþanýyordu.

Aldýðý yara sonucu batan ve manevra dairesinde yangýn çýkan Dumlupýnar'ýn kýç torpido bölümündeki 22 denizci sað kalmayý baþarmýþ, kurtarýlmayý bekliyordu.
Facianýn üzerinden yaklaþýk dört saat geçmiþti. Denizaltýnýn yerini belli eden ve kazazedelerle telefon irtibatý saðlamak üzere yüzeye býrakýlan denizaltý battý þamandýrasý balýkçýlar tarafýndan bulunmuþtu.

Ýlk telefon baðlantýsýnda komutanýnýn, "oðlum merak etmeyin. Sizi kurtaracaðýz" sözlerine astsubay Selami'nin cevabý göz yaþartýcýydý: "Sað olun... Vatan sað olsun."

Üç Dumlupýnar kazasý

Aslýnda Deniz Kuvvetleri'ne çeþitli dönemlerde Dumlupýnar isimli üç denizaltý hizmet etti. 1931'de hizmete giren birinci Dumlupýnar, Karadeniz'deki bir tatbikattan dönerken dümeni arýzalandý ve Haydarpaþa'da bir gaz tankeriyle çarpýþtý.

1950'de hizmete giren ikinci Dumlupýnar S-329 (Ex USS Blower, SS 325) 4 nisan 1953'te NATO tatbikatýndan dönerken, Nara Burnu'nda Ýsveç bandýralý Naboland gemisiyle çarpýþtý ve 81 denizcinin çelik mezarý oldu.

1972'de hizmete giren üçüncü Dumlupýnar S-339 (Ex USS Cayman, SS 323) 1 eylül 1976'da Çanakkale Boðazý'na gireceði sýrada SSCB bandýralý Sýzik Vavilov gemisiyle çarpýþtý. Denizaltý batmaktan kurtuldu, ancak tersanede tamirdeyken yandý.

Günün diðer önemli olaylarý

1929: Ýstanbul'da düzenlenen Yerli Malý Kullanma ve Koruma Toplantýsý'nda gençlik, yerli malý kullanmaya yemin etti.
1949: ABD, Belçika, Danimarka, Fransa, Lüksemburg, Norveç ve Portekiz, NATO'nun kuruluþunu onaylayan anlaþmayý imzaladýlar.
1966: Fransa'da NATO üslerine karþý çýkýlýnca Türkiye'deki üslerin durumu gündeme getirildi. Baþbakan Süleyman Demirel, "Türkiye'de ABD üssü yoktur, tesisi vardýr" dedi.
1968: ABD'li sivil haklar savunucusu Martin Luther King, Memphis'te düzenlenen suikast sonucu öldü.
1974: Türk Hükümeti, Yunan karasularýnýn 12 mile çýkarýlmasýný kabul etmeyeceðini, Ege'nin bir Yunan gölü haline getirilmesinin söz konusu olamayacaðýný, diplomatik kanallarla Yunanistan'a bildirdi.
1979: Pakistan devrik Baþbakaný Zülfikar Ali Butto idam edildi.
1985: Balýkesir'de eðitim uçuþu yapan bir uçak, marangozlar sitesine düþtü. Uçaðýn iki pilotu ile 14 kiþi öldü, 21 kiþi yaralandý.
1991: Özel üniversitelere þartlý izin verildi.
1997: Milliyetçi Hareket Partisi Genel Baþkaný Alparslan Türkeþ vefat etti.
2001: Yargýtay Altýncý Ceza Dairesi, Ýtalya'dan Türkiye'ye iade terörist Mehmet Ali Aðca'nýn gasp suçundan 7 yýl 2 ay aðýr hapis cezasýna mahkum edildiði kararý onadý.
2002: Terör Örgütü PKK, birçok Avrupa ülkesinde yasaklanmasýnýn ardýndan adýný KADEK (Kürdistan Demokrasi ve Özgürlük Kongresi) olarak deðiþtirdi.
2003: Yargýtay Sekizinci Ceza Dairesi, Manisalý gençler davasýnda biri baþkomiser 10 polisin, 60 ile 130 ay arasýnda deðiþen hapis cezalarýna çarptýrýlmalarýna iliþkin kararý onadý.
2004: Konyaspor Teknik Direktörü Tevfik Lav, Manisa yakýnlarýnda geçirdiði trafik kazasýnda hayatýný kaybetti.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 5 nisan

5 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Sinema sanatçýsý Hayati Hamzaoðlu 2000 yýlýnda hayata veda etti.

Türk sinemasýnýn 'kötü adamlar kulübü'nün seçkin bir üyesi olan Hamzaoðlu, 1933 yýlýnda Trabzon'da doðdu. Ýlkokul öðreniminden sonra hayata atýlarak, bir süre kuyumculuk yaptý.

Sinemaya 1954'te 'Köy Çocuðu' filminde küçük bir rolde oynayarak girdi. Daha sonra kötü adam tiplemelerinin ve karakter rollerinin deðiþmez oyuncusu oldu.

'Kuyu' (Metin Erksan), 'Duvarlarýn Ötesi' (Orhan Elmas), 'Aç Kurtlar', 'Acý', 'Aðýt' (Yýlmaz Güney), 'Kýzgýn Toprak' (Fevzi Tuna) gibi önemli filmlerde rol aldý.

Antalya Altýn Portakal Film Festivali'nde, 1970'te 'Bir Çirkin Adam' ve 1991'de Abdurrahman Çavuþ rolünü oynadýðý 'Tatar Ramazan Sürgün'de filmleri ile iki kez En Ýyi Yardýmcý Erkek Oyuncu ödülünü aldý.

Pala býyýklarý, kemerli burnu, sesini kullanýþý, telaþlý hali, sinirlenmesi, tecavüz etmesi, býyýk burmasý, dayak yemesi ile Türk sinemasýna gerçekten kötü bir tipleme kazandýrdý.

Kocaman artisleri kocaman yapan, doruða taþýyan, merdiven insanlardan biriydi diðer kötü adamlar gibi. Yine onlar gibi, hak ettiði yerde olamadý; aç, bitap, hasta ve parasýz bir hayat sürdü.

'Köroðlu'nda, 'Aðrý Daðý Efsanesi'nde, Yýlmaz Güney filmlerinde, 'Leyla ile Mecnun'da hep kötü adam oldu, filmi yaþýyor olmamýzda en büyük payý sahiplendi.

Sevilebileceðini, sevebileceðini, sevdiðiyle lirik ya da romantik zamanlar geçirebileceðini asla düþünmedi sinema izleyicisi. Hep yalnýz kaldýðý düþünüldü, kimse yaklaþmadý ona.

Bunun sonucu olarak 2000 yýlýnda, yalnýz ve periþan bir halde öldü. Öldüðünde, "oh olmuþ" diyenler bile vardý arkasýndan. Bu da ne kadar büyük bir oyuncu olduðunun kanýtý oldu.

Ödülleri

1969 Adana Altýn Koza Film Þenliði'inde En Ýyi Yardýmcý Erkek Oyuncu (Kuyu)
1970 Antalya Film Þenliði'nde En Ýyi Yardýmcý Erkek Oyuncu (Bir Çirkin Adam)
1991 Antalya Film Þenliði'nde En Ýyi Yardýmcý Erkek Oyuncu (Tatar Ramazan)
1999 Antalya Film Þenliði'inde Yaþam Boyu Onur Ödülü

Günün diðer önemli olaylarý

1453: Fatih Sultan Mehmet'in donanmasý Ýstanbul sularýna geldi.
1900: 1877-1878 Osmanlý-Rus Savaþý'ndaki Plevne Direniþi ile tanýnan Gazi Osman Paþa öldü.
1930: Hindistan'da 300 millik yürüyüþünü tamamlayan Mahatma Gandhi, Dandi sahiline ulaþtý.
1941: Anýtkabir için açýlan proje yarýþmasý sonuçlandý; Emin Onat ve Orhan Arda'nýn teklif ettikleri proje seçildi.
1946: Missouri zýrhlýsý, ABD'de ölen Türkiye'nin Washington Büyükelçisi Münir Ertegün'ün naaþýný Ýstanbul'a getirdi.
1974: 11 eylül 2001'deki saldýrýlar sonucu yýkýlan Dünya Ticaret Merkezi açýldý. Yapýmýna 1970'te baþlanan ve 37 milyon dolara mal olan binanýn mimarý Minuori Yamasaki idi.
1976: Tayvan Lideri Çan Kay-Þek 88 yaþýnda öldü.
1983: CHP eski genel baþkaný Bülent Ecevit'e, yurt dýþýna çýkýþ izni verildi. Ecevit, Sosyalist Enternasyonal toplantýsý için Portekiz'e gitti.
1984: Cidde-Þam seferini yapan bir yolcu uçaðý, Suriye uyruklu bir hava korsaný tarafýndan kaçýrýlarak Yeþilköy'e indirildi.
1994: 5 Nisan Ekonomik Önlemler Paketi uygulamaya konuldu.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 6 nisan

6 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif ABD'li bilim kurgu yazarý Isaac Asimov 1992 yýlýnda hayata veda etti.

ABD'li biyokimyacý Isaac Asimov, pek çok konuda yapýtlarý olmasýna karþýn, bilim kurgu eserleri ve popüler bilim kitaplarý ile tanýndý.

Kurgu olmayan çok sayýda eserinin yanýsýra fantezi türünde de yazdý. Dewey ondalýk sýnýflandýrma sistemindeki felsefe hariç tüm ana dallarda eserler verdi.

Ortak görüþle bilim kurgu dalýnýn ustasý olarak kabul edildi; Robert A. Heinlein ve Arthur C. Clarke ile birlikte yaþadýðý dönemde üç büyük bilim kurgu yazarýndan biri olarak görüldü.

Kesin doðum tarihi bilinmemesine raðmen kayýtlarda 2 ocak 1920'de Rusya'da Smolensk yakýnlarýndaki bir kasabada Yahudi bir ailenin çocuðu olarak dünyaya geldiði söylenir.

Asimov, ailesi ile birlikte üç yaþýndayken ABD'ye göç eder. New York kentinde büyür. 20 yaþýndan önce bilim kurgu öyküleri yazmaya baþlar.

Columbia Üniversitesi'nden 1939'da mezun olur ve kimya dalýnda doktorasýný ayný üniversiteden alýr. Daha sonra Boston Üniversitesi'ne geçer. Burada 1979'da profesör olur.

26 temmuz 1942'de Gertrude Blugerman ile evlenir. Bu evliliðinden iki çocuðu olur. 1973'te ilk eþinden boþanan Asimov, ayný yýl Janet Jeppson ile evlenir.

1983'te olduðu by-pass ameliyatýndaki kan naklinde kendisine verilen enfekte kan nedeniyle AIDS'e yakalanýr ve 6 nisan 1992'de bu hastalýk yüzünden hayata veda eder.

AIDS'ten öldüðü gerçeði ölümünden 10 yýl sonra kamuoyuna açýklanan Asimov, yazarlýk kariyerine bilim kurgu ile baþladý, popüler bilim kitaplarý ve þiir kitaplarý da yayýmladý.

1941'de yayýmlanan 'Nightfall' adlý kýsa bilim kurgu öyküsü, en ünlü bilim kurgu öykülerden biri oldu. Bu öykü 1968'de ABD Bilim Kurgu Yazarlarý adlý kuruluþ tarafýndan o zamana dek yazýlmýþ en iyi kýsa bilim kurgu öyküsü seçildi.

'Ýmparatorluk' (Foundation) ve 'Robot' dizi kitaplarý ile büyük ün kazandý. Popüler bilim kitaplarý da yazan Asimov, bilimi sokaktaki insana yaklaþtýrmaya çalýþtý.

Günün diðer önemli olaylarý

1326: Orhan Bey, kuþatma altýnda tutulan Bursa'yý Bizanslýlardan aldý. Bursa, 1326-1361 arasýnda Osmanlýlara baþkentlik yaptý.
1896: Ýlk modern olimpiyat oyunlarý Atina'da baþladý.
1909: 'Serbesti' gazetesinde, Ýttihat ve Terakki Cemiyeti karþýtý yazýlar yazan gazeteci Hasan Fehmi öldürüldü.
1909: Kaþif Robert E. Peary, Kuzey Kutbu'na giden ilk insan oldu.
1917: ABD, Almanya'ya savaþ ilan etti ve Birinci Dünya Savaþý'na müttefiklerin yanýnda girdiðini açýkladý.
1941: Mihver devletleri Yugoslavya'yý iþgal etti. Almanlar Yunanistan'a girdi, Türk deniz sýnýrýna kadar Doðu Akdeniz'i savaþ bölgesi ilan etti. Türkiye, bunun üzerine Edirne ve Uzunköprü'de demiryolu köprülerini havaya uçurdu.
1953: Türkiye Genç Milli Futbol Takýmý dünya üçüncüsü oldu.
1971: Rus besteci Ýgor Stravinsky öldü.
1972: Anayasa Mahkemesi, Deniz Gezmiþ, Yusuf Aslan ve Hüseyin Ýnan'ýn idam kararlarýný usulden iptal etti. TBMM'nin idamlarý yeniden görüþeceði açýklandý.
1973: Kontenjan senatörü emekli amiral Fahri Korutürk, 15'inci turda 365 oyla Türkiye'nin altýncý Cumhurbaþkaný seçildi.
1979: Türk atlet Veli Ballý, Atina'da düzenlenen uluslararasý maratonda birinci oldu.
1980: Görev süresi sona eren Cumhurbaþkaný Fahri Korutürk, Çankaya Köþkü'nden ayrýldý. Yerine Cumhuriyet Senatosu Baþkaný Ýhsan Sabri Çaðlayangil vekalet etmeye baþladý.
1988: Endonezya'da yapýlan Camel Trophy yarýþmasýný Türkiye'yi temsil eden Ali Deveci-Galip Gürel ekibi kazandý.
1994: Ruanda Devlet Baþkaný Juvenal Habyarimana ve Brundi Devlet Baþkaný Cyprien Ntaryamira'nýn bindikleri uçak, bir roket saldýrýsý sonucu düþtü. Suikastýn ardýndan Hutu ve Tutsi kabileleri arasýnda çýkan çatýþmalar, yaklaþýk 1 milyon kiþinin katledilmesiyle sonuçlandý.
1999: Gazeteci ve yazar Gülçin Telci Ýstanbul'da öldü.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 7 nisan

7 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Besteci Melih Kibar, 2005 yýlýnda, tedavi gördüðü hastanede 54 yaþýndayken hayata veda etti.

Melih Kibar, 1951 yýlýnda Ýstanbul'da doðdu. Sekiz yaþýnda Ýstanbul Belediyesi Konservatuvarý Yarý Zamanlý Piyano Bölümü'ne baþladý. Uzun süre Timur Selçuk'la birlikte çalýþtý.

1975 Eurovision Türkiye elemeleri için 'Çoban Yýldýzý'ný besteledi. Çiðdem Talu ile tanýþtý; 'Ýþte Öyle Bir Þey', 'Sevdan Olmasa', 'Bir de Bana Sor' gibi unutulmaz bestelere birlikte imza attýlar.

'Hababam Sýnýfý' filmine yaptýðý müzik ile Antalya Altýn Portakal Film Festivali'nde En Ýyi Film Müziði ödülünü alan Kibar, 'Hisseli Harikalar Kumpanyasý' müzikalinin de bestelerini yaptý.

'Hep Böyle Kal' ve 'Söyle Caným' 45'lik plak çalýþmalarý Altýn Plak kazandý. 1984'te Polonya Sopot'ta En Baþarýlý Orkestra Þefi ödülünü aldý.

'Halley' adlý þarkýsý Eurovision Türkiye birincisi ve Norveç'teki finalde de Avrupa dokuzuncusu oldu. 2000'de 'Sersem Kocanýn Kurnaz Karýsý' adlý oyunun müzikleri ile Afife Jale En Ýyi Besteci ödülüne layýk görüldü.

7 nisan 2005 tarihinde Ýstanbul'da, yakalandýðý cilt kanseri nedeniyle hayata gözlerini yumdu.

Günün diðer önemli olaylarý

30: Hz. Ýsa, çarmýha gerilip yakýlarak öldürüldü.
1600: Divan Edebiyatýnýn en ünlü þairlerinden Baki öldü.
1789: Sultan I. Abdülhamid öldü; III. Selim tahta çýktý.
1827: Ýngiliz kimyager John Walker'in buluþu kibrit Ýngiltere'de piyasaya sürüldü.
1948: Birleþmiþ Milletler'e baðlý olarak Dünya Saðlýk Örgütü (WHO) kuruldu.
1963: Yugoslavya'da sosyalist cumhuriyet ilan edildi.
1966: Orhan Kemal cezaevinde iken dostlarý 30'uncu sanat yýlý jübilesini yaptý.
1978: Muðla'nýn Yataðan ilçesinde termik santral temeli atýldý.
1978: Ýstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi Öðretim Üyesi Doç.Dr. Server Tanilli silahlý saldýrý sonucu felç oldu.
1980: Türk tiyatrosunun en önemli isimlerinden Muammer Karaca hayata veda etti.
1983: Türkiye'nin ilk kadýn milletvekillerinden Fakhiye Öymen vefat etti.
1987: Altý yýl süren Milliyetçi Hareket Partisi davasý bitti. Genel Baþkan Alparslan Türkeþ, 11 yýl 10 ay hapse mahkum edildi.
1994: Almanya, sivil halka karþý kullanýldýðý iddiasýyla Türkiye'ye silah ambargosu koydu.
1999: Hacýlarý almak için Cidde'ye gitmek üzere Adana'dan havalanan THY'ye ait Trakya uçaðý, kalkýþýndan kýsa süre sonra düþtü. Yolcusu bulunmayan uçaðýn altý kiþilik mürettebatý öldü.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 8 nisan

8 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Çaðdaþ resim sanatýnýn en ünlü temsilcilerinden Ýspanyol ressam Pablo Picasso, 1973 yýlýnda Paris'te hayata veda etti.

20'nci yüzyýl sanatýnýn en bilinen ustalarýndan biri olan Georges Braque ile birlikte kübizm akýmýnýn yaratan Pablo Picasso, 25 ekim 1881'de hayata gözlerini açtý.

En üretken sanatçýlardan biri olan Picasso, Guiness Rekorlar Kitabý'na göre, 13 bin 500 resim, 100 bin baský, 34 bin kitap resmi, 300 heykel ve birçok seramik ve çizim üretti.

1973'te eserlerinin toplam deðerinin 750 milyon dolar olabileceði tahmin ediliyordu. Bir genelevdeki beþ ******yi gösteren ünlü eseri 'Les Demoiselles d'Avignon'u 1907 yazýnda Fransa'da çizmiþti.

En tanýnmýþ eseri ise Alman ordularýnýn Guernica kasabasýný bombalamasýný anlatan 'Guernica'dýr. Resim 1937'de yapýlmýþtýr. Bu resim þu anda Madrid'de Reina Sofia Müzesinde bulunmaktadýr.

Pablo Picasso olarak ünlenen sanatçýnýn tam ismi Pablo Diego Jose Francisco de Paula Juan Nepomuceno Crispin Crispiniano de la Sentissima Trinidad Ruiz Blasco Picasso y Lopez'dir.

Resim yapmaya sekiz yaþýnda baþlar. 1895'te Barcelona Güzel Sanatlar Okulu'na girer. 1901'den itibaren anne soyadý olan Picasso'yu kullanmaya baþlar.

Pablo Picasso'nun 1937'de ve bir gecede yaptýðý 'Guernica'... Picasso, bir sergisi sýrasýnda kendisine, "bu resmi siz mi yaptýnýz" diye soran bir generale, "hayýr, siz yaptýnýz" cevabýný vermiþti.
Mavi dönem

1901-1903 yýllarý Picasso'nun mavi dönemi olarak adlandýrýlýr. Arkadaþý Carlos Casagemas intiharýyla baþlayan bu dönemde, Picasso, tablolarýnda mavi rengi egemen olarak kullanmýþtýr.

Bu dönem tablolarýnda yaþlýlýk, fakirlik ve ölüm temalarý iþlenmiþtir. Daha çok fakirler, dilenciler ve körler tasvir edilmiþtir: 'Dama en Eden Concert', 'La Vida', 'Las dos hermanas' bu dönemin en ünlü eserleridir.

Pembe dönem

Picasso, 1904'te Paris'e yerleþir. Burada ilk eþi Fernande Olivier'yle tanýþýr. Dönem adýný týpký mavi dönemde olduðu gibi, pembe ve tonlarýnýn yoðun kullanýmýndan alýr.

Ýþlenen temalar daha çok melankolik ve duygu yüklüdür. Bu dönem tablolarýnda sirk dünyasýna da rastlanýr. Picasso, bu dönemde renkten çok çizgi ve desen kullanýmýna önem verir.

Kübizm

1907'den 1914'e kadar kübist olarak adlandýrýlan tarzda tablolar yapar. Kübist tablolarýn genel özelliði, geometri ve geometrik þekillerin kullanýlmasýdýr.

Resmedilen nesneler geometrik formlar oluþturacak þekilde basitleþtirilmiþ yahut geometrik þekillere bölünmüþtür. Kübizmin bir diðer özelliði de ü boyutlu bir cismi iki boyutlu yüzeye aktarma çabasýdýr.

Bu amaçla Picasso, þekilleri yanal yüzeylerine bölüþtürüp her birini iki boyutlu yüzeyde göstermeye çalýþýr. Yine bu nedenden portrelerindeki insanlarýn hem profili hem de önden görünüþü görülmektedir.

Yeniden klasizm

Birinci Dünya Savaþý sýrasýnda, Jean Cocteau ile beraber Roma'da kalýr. Burada sahne dekoratörü olarak çalýþýrken dansçý Olga Kokhlova'yla tanýþýr. Ýkinci eþi olan Olga Kokhlova ve oðlunun birçok portresini yapar.

1920'li yýllarýn baþýnda ise klasisizme geri döner: 'Trois Femmes a la fontaine' (1921). Ayrýca mitolojiden de esinlenir: 'Les Flutes de Pan' (1923).

Günün diðer önemli olaylarý

M.Ö. 563: Budizmin kurucusu Gautama Buddha doðdu.
1830: Avrupa ülkeleri, Osmanlý Ýmparatorluðu'ndan, baðýmsýz Yunan devletini onaylamasýný istedi.
1923: Mustafa Kemal '9 Umde'yi açýkladý. Anadolu ve Rumeli Müdafaai Hukuk Cemiyeti'nin seçim bildirisi niteliðindeki bu ilkelerin baþýnda, 'Egemenlik Ulusundur' maddesi gelmekteydi.
1924: Þeriye mahkemelerini kaldýran yeni Mahkemeler Teþkilatý Kanunu TBMM'de kabul edildi. Kadýlarýn yerini hakimler aldý.
1956: Seyhan Barajý hizmete girdi.
1985: 'Kadro' dergisinin kurucularýndan, yazar Vedat Nedim Tör 88 yaþýnda yaþamýný yitirdi.
1996: Lice, Hani ve Genç ilçelerinde terör örgütü PKK'ya karþý düzenlenen operasyonlarda 110 terörist öldürüldü. Operasyonlarda 27 asker þehit düþtü.
1999: Hakkari Valisi Nihat Canpolat'a, Yüksekova ilçesinde bombalý saldýrý düzenlendi. Canpolat saldýrýdan küçük sýyrýklarla kurtuldu, þoförü öldü, yedi kiþi yaralandý.
2002: Tiyatro sanatçýsý Savaþ Yurttaþ, Ankara'da hayatýný kaybetti.
2004: Eski Saðlýk Bakaný Doðan Baran, tedavi gördüðü Baþkent Üniversitesi Hastanesi'nde 75 yaþýnda vefat etti.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 9 nisan

9 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Selimiye ve Süleymaniye camilerinin de mimarý olan Mimar Sinan, 1588 yýlýnda 92 yaþýnda hayata veda etti.

Mimar Sinan, 15 nisan 1489'da Kayseri'nin Aðýrnas köyünde doðdu. 1511'de, Yavuz Sultan Selim zamanýnda devþirme olarak Ýstanbul'a geldi. Üç yýl sonra mimar olarak Yavuz Sultan Selim'in Mýsýr seferine katýldý.

1521'de Kanuni Sultan Süleyman'ýn Belgrad seferine yeniçeri olarak katýldý.

1522'de Rodos seferine atlý sekban olarak katýlýp, 1526 Mohaç Meydan Muharebesi'nden sonra Acemi Oðlanlar Yayabaþýlýðýna (Bölük Komutaný) terfi ettirildi.

1533'te Kanuni Sultan Süleyman'ýn Ýran seferi sýrasýnda, Van Gölü'nün karþý kýyýsýna geçebilmek için iki haftada üç adet kadýrga yapýp donatmasý ile büyük itibar kazandý.

Ýran seferinden dönüþte, yeniçeri ocaðýnda itibarý yüksek olan Hasekilik rütbesi verildi. Bu rütbeyle, 1537 Korfu, Pulya ve 1538 Moldavya seferlerine katýldý. 1538 yýlýnda Hassa baþmimarý oldu.

Mimar Sinan'ýn, Mimarbaþýlýða getirilmeden önce yaptýðý üç eser dikkat çekicidir. Bunlar: Halep'te Husreviye Külliyesi, Gebze'de Çoban Mustafa Külliyesi ve Ýstanbul'da Hürrem Sultan için yapýlan Haseki Külliyesi'dir.

Halep'teki Hüsreviye Külliyesi'nde, tek kubbeli cami tarzý ile, bu kubbenin köþelerine birer kubbe ilave edilerek yan mekanlý cami tarzý birleþtirilmiþ ve böylece Osmanlý mimarlarýnýn Ýznik ve Bursa'daki eserlerine uyulmuþtur.

Gebze'deki Çoban Mustafa Paþa Külliyesinde renkli taþ kakmalar ve süslemeler görülür. Külliyede cami, türbe ve diðer unsurlar ahenkli bir tarzda yerleþtirilmiþtir.

Mimar Sinan'ýn Ýstanbul'daki ilk eseri olan Haseki Külliyesi, devrindeki bütün mimari unsurlarý taþýmaktadýr. Cami, medrese, sübyan mektebi, imaret, darüþþifa ve çeþmeden oluþan külliyede cami, diðer kýsýmlardan tamamen ayrýdýr.

Mimar Sinan'ýn Mimarbaþý olduktan sonra verdiði üç büyük eser, sanatýnýn geliþimini gösteren basamaklardýr. Bunlarýn ilki Ýstanbul Þehzadebaþý Camii ve külliyesidir.

Dört yarým kubbenin ortasýnda merkezi bir kubbe tarzýnda inþa edilen Þehzadebaþý Camisi, daha sonra yapýlan bütün camilere örnek teþkil etmiþtir.
Mimar Sinan'ýn 'ustalýk eserim' diye takdim ettiði Selimiye Camisi
Süleymaniye Camisi, Mimar Sinan'ýn Ýstanbul'daki en muhteþem eseridir. Kendi tabiriyle kalfalýk döneminde, 1550-1557 yýllarý arasýnda yapýlmýþtýr.

Mimar Sinan'ýn en güzel eseri, seksen yaþýnda yaptýðý ve 'ustalýk eserim' diye takdim ettiði, Edirne'deki Selimiye Camisi'dir (1575).

Mimar Sinan, Mimarbaþý olduðu sürece birbirinden çok deðiþik konularla uðraþtý. Zaman zaman eskileri restore etti. Bu konudaki en büyük çabalarýný Ayasofya için harcadý.

1573'te Ayasofya'nýn kubbesini onararak çevresine, takviyeli duvarlar yaptý ve eserin bu günlere saðlam olarak gelmesini saðladý.

Eski eserlerle abidelerin yakýnýna yapýlan ve onlarýn görünümlerini bozan yapýlarýn yýkýlmasý da onun görevleri arasýndaydý. Bu sebeplerle Zeyrek Camisi ve Rumeli Hisarý civarýna yapýlan bazý ev ve dükkanlarýn yýkýmýný saðladý.

Ýstanbul caddelerinin geniþliði, evlerin yapýmý ve laðýmlarýn baðlanmasýyla uðraþtý. Sokaklarýn darlýðý sebebiyle ortaya çýkan yangýn tehlikesine dikkat çekip bu hususta ferman yayýnlattý. Günümüzde bile bir problem olan Ýstanbul'un kaldýrýmlarýyla bizzat ilgilenmesi çok ilgi çekicidir.

Mimar Sinan 84 cami, 52 mescit, 57 medrese, yedi darülkurra, 20 türbe, 17 imaret, üç darüþþifa (hastane), beþ su yolu, sekiz köprü, 20 kervansaray, 36 saray, sekiz mahzen ve 48 de hamam olmak üzere 364 eser vermiþtir.

Eserlerinin bir kýsmý Ýstanbul'dadýr. Osmanlý ülkesinde damgasýný vurmadýðý bir köþe yok gibidir. 9 nisan 1588'de Ýstanbul'da hayata veda eden Mimar Sinan, Süleymaniye Camisi'nin yanýnda kendi yaptýðý sade türbeye gömülüdür.

Bazý eserleri

Haseki Külliyesi, Þehzade Camisi, Süleymaniye Camisi, Selimiye Camisi (Edirne), Hadým Ýbrahim Paþa Camisi, Kara Ahmet Paþa Camisi (Topkapý), Mihrimah Sultan Camisi (Edirnekapý), Sokollu Mehmet Paþa Camisi (Kadýrga), Rüstem Paþa Camisi, Zal Mahmut Paþa Camisi, Piyale Paþa Camisi, Sokollu Mehmet Paþa Camisi (Azapkapý), Kýlýç Ali Paþa Camisi, Molla Çelebi Camisi, Sinan Paþa Camisi, Mihrimah Sultan Camisi (Üsküdar), Þemsi Paþa Camisi, Atik Valide Camisi, Sokollu Mehmet Paþa Türbesi (Eyüp), Barboros Hayreddin Paþa Türbesi, Rüstem Paþa Kervansarayý

Günün diðer önemli olaylarý

1932: Ýlk kadýn hakim Mürüvvet haným, Adana'da göreve baþladý.
1945: Türkiye'de yerli ampul üretimi baþladý.
1950: Ýlk Türk karikatürcülerinden Cemil Cem, Ýstanbul'da hayata veda eti.
1952: Þehir Tiyatrolarý Müdürlüðüne, Orhan Hançerlioðlu getirildi. Hançerliðoðlu daha önce Ýstanbul Emniyet Üçüncü Þube Müdürü'ydü.
1958: CHP'nin yayýn organý 'Ulus' gazetesi üçüncü kez kapatýldý. Kapatmaya, Ankara Milletvekili Bülent Ecevit'in bir yazýsý yol açtý.
1979: Türkiye'de ilk kez bir hastanýn kulaðýna kýkýrdak nakli yapýldý.
1982: Kýbrýs Barýþ Harekatý sýrasýnda Dýþiþleri Bakanlýðý yapan Prof.Dr. Turan Güneþ 61 yaþýnda yaþamýný yitirdi.
1982: Anýtkabir Müdürlüðü, Anýtkabir Komutanlýðýna Genelkurmay Baþkanlýðýna baðlandý.
1985: Tiyatronun ilk kadýn oyuncularýndan Þaziye Moral, 82 yaþýnda Ýstanbul'da hayatýný kaybetti.
1985: Kapatýlan Milliyetçi Hareket Partisi Genel Baþkaný Alparslan Türkeþ, 4.5 yýl tutuklu kaldýktan sonra tahliye edildi.
1988: Þair, gazeteci ve yazar Þevket Rado yaþama veda etti.
1991: Gürcistan'da yapýlan halk oylamasýyla Sovyetler Birliði'nden baðýmsýzlýk kararý alýndý.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 10 nisan

10 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

Ýþadamý Sakýp Sabancý, 2004'te hayata veda etti.

7 nisan 1933'te Hacý Ömer Sabancý ve Sadýka Sabancý'nýn ikinci çocuðu olarak Kayseri'nin Akçakaya köyünde doðan Sakýp Sabancý, iþ hayatýna 1948'de Akbank'ta stajyer memur olarak baþladý.

Üç yýlýný zatürree hastalýðýyla geçirmek zorunda kalan Sabancý, hastalýðý nedeniyle liseyi bitiremeden okulu býraktý ve BosSa Un Fabrikasý'nda veznedar olarak çalýþmaya baþladý.

1955 yýlýnda fabrikanýn ticaret müdürü oldu. Ýki yýl sonra Türkan Civelek ile evlendi ve BosSa Tekstil Fabrikasý'nda Genel Müdür Yardýmcýsý olarak görev yapmaya baþladý.

1964'te Adana Ticaret ve Sanayi Odasý Yönetim Kurulu Baþkaný oldu. 1966'da babasý Hacý Ömer Sabancý'yý kaybetti, bir yýl sonra kardeþleriyle Hacý Ömer Sabancý Holding A.Þ'yi kurdu ve Yönetim Kurulu Baþkanlýðý görevini üstlendi.

Ýkinci çocuðu Metin'in zihinsel özürlü olarak doðmasýyla diðer insanlara yardým amacýyla, 1976'da Erol Sabancý Spastik Çocuklar Tedavi ve Eðitim Merkezi ile 1996'da Metin Sabancý Spastik Çocuklar ve Gençler Eðitim Üretim ve Rehabilitasyon Merkezi'ni kurdu.

1974'te Hacý Ömer Sabancý Vakfý'ný kurdu. 1981'de Londra'da, Türk sermayesi ile yurtdýþýndaki ilk banka olan Ak International Bank'ý (Sabancý Bank Plc.) kurdu. Yine ayný yýl ABD'de Houston'da ilk kez kalp kapakçýðý ameliyatý oldu.

Üç yýl sonra, Eskiþehir Anadolu Üniversitesi tarafýndan ilk onursal doktorasýný aldý. 1986'da Türkiye Sanayici ve Ýþadamlarý Derneði'nin (TÜSÝAD) Yönetim Kurulu Baþkaný oldu.

1989'da babasý Hacý Ömer Sabancý zamanýnda toplanmaya baþlanan resim ve hat koleksiyonlarýnýn sergilenmesi için SSCB Kültür Bakanlýðý'nýn daveti üzerine Moskova'da bir sergi açýldý.

Bu sergi, daha sonra dünyanýn en önemli müzelerinde sergilenecek 'Altýn Harfler: Sabancý Üniversitesi Sakýp Sabancý Müzesi'nden Osmanlý Hat-Resim Koleksiyonu Sergisi' için baþlangýç oldu. Ayný yýl ikinci kez kalp ameliyatý oldu.

1992'de Japon hükümetinden Kutsal Hazine Altýn ve Gümüþ Yýldýz Niþaný'ný aldý. 1994'te ToyotaSa fabrikasýný açtý. 1996'da kardeþi Özdemir Sabancý iþyerinde uðradýðý saldýrý sonucu hayatýný kaybetti.

1997'de Devlet Üstün Hizmet Madalyasý ile onurlandýrýldý. Fransýz gýda devi Danone ile yüzde 50 ortaklýkla DanoneSa'yý kurdu. Yine ayný yýl Fransýz hipermarket zinciri Carrefour ortaklýðý ile CarrefourSa hipermarket zinciri kuruldu.

1998'de 'Altýn Harfler' sergisi New York'ta Metropolitan Müzesi'nde sergilenerek bu müzede sergilenen ilk özel koleksiyon unvanýný aldý. Ayný yýl kardeþi Hacý Sabancý vefat etti.

1999'da Ýstanbul'da, Sabancý Üniversitesi'ni açtý. 2001'de DuPont'un yüzde 50 ortaklýðýyla dört kýtada toplam 16 fabrika ile faaliyet gösteren DuuPontSa ve DuSa International þirketlerini kurdu.

Fransýz hükümeti, 'Altýn Harfler' sergisinin Louvre Müzesi'nde sergilenmesini gerçekleþtirerek, Fransýz-Türk kültür iliþkilerine yaptýðý katkýlar ve Fransa'nýn önde gelen þirketlerinden Danone, Carrefour ve BNP ile sürdürdüðü baþarýlý ortaklýklarýndan dolayý, Elysee Sarayý'nda yapýlan törenle Sabancý'ya Onur Niþaný verdi.

Doðum gününden 71 yýl ve üç gün sonra, 10 nisan 2004 sabasý saat 05.55 civarýnda, tedavi gördüðü hastanede þiddetli akciger enfeksiyonu nedenyile vefat etti.

Günün diðer önemli olaylarý

1845: Emniyet teþkilatý kuruldu.
1919: Meksikalý devrimci lider Emiliano Zapata, hükümet güçlerince öldürüldü.
1926: Türk uyruðunda bulunan her türlü þirket ve müesseselerde iþlemlerin ve kayýtlarýn Türkçe tutulmasý zorunluluðuna iliþkin yasa benimsendi.
1927: Binalarýn numaralandýrýlmasýna ve sokaklarýn adlandýrýlmasýna iliþkin yasa kabul edildi.
1928: 'Türkiye devletinin dini Ýslamdýr' cümlesi, Anayasa metninden çýkarýldý. Milletvekilleri ve Cumhurbaþkaný, yemin ederken 'vallahi' yerine 'namusum üzerine söz veririm' diyecek.
1931: Ankara'da toplanan Türk Ocaklarý Olaðanüstü Kurultayý, Türk Ocaklarý'nýn feshine ve mallarýnýn CHP'ye devredilmesine karar verdi.
1950: Kurtuluþ Savaþý komutanlarýndan Mareþal Fevzi Çakmak vefat etti. TBMM'nin ilk Milli Savunma Bakaný Çakmak, Kurtuluþ Savaþý'ndan sonra 1944'e kadar 21 yýllýk Genelkurmay Baþkanlýðý sýrasýnda orduyu yeni baþtan teþkilatlandýrdý ve 1944'te emekliye ayrýldý.
1950: Bursa Cezaevi'nde açlýk grevine baþlayan Nazým Hikmet, saðlýk durumu bozulunca gizlice Ýstanbul'a getirildi. Þair açlýk
grevini erteledi.
1972: Ýran'da, 7 þiddetinde deprem meydan geldi. 5 bin kiþinin öldüðü depremde Firuzabat ve Cehrum kentlerinde binalar yerle bir oldu.
1974: Genel af yasa önerisi, TBMM'de kabul edildi.
1982: Kapatýlan CHP'nin eski Genel Baþkaný Bülent Ecevit, Norveç'te yayýmlanan bir gazeteye verdiði demeç gerekçesiyle gözaltýna alýndý. Ecevit 16 nisanda tutuklandý.
1998: Kuzey Ýrlanda'da 29 yýllýk savaþý bitiren anlaþma Belfast'ta imzalandý. Anlaþma, 22 mayýsta referandumla kabul edildi.
1999: Yedi TÝP'linin ve DÝSK genel baþkanlarýndan Kemal Türkler'in öldürülmesi davalarýnda gýyabi tutuklu olarak yargýlanan Ünal Osmanaðaoðlu yakalandý.
2002: Danýþtay 10'uncu Dairesi, 'devlet sanatçýlýðý' unvaný verilmesine iliþkin düzenleme içeren yönetmeliði iptal etti.

Tarihte bugün arþivi

arihte bugün: 11 nisan
11 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

Þair, yazar, öðretmen ve gazeteci Rýfat Ilgaz, bugün Kastamonu'nun ilçesi olan Cide'de 1911'de hayata merhaba dedi.

1911'de Cide'de doðan Rýfat Ilgaz, þiir yazmaya ortaokul yýllarýnda baþladý. Ýlk þiiri 1927'de, günlük 'Nazikter' gazetesinde yayýmlandý. 'Açýkgöz', 'Güzel Ýnebolu' ve 'Güzel Tosya' gazetelerinde þiirleri ve yazýlarý yer aldý.

Lise yýllarýnda babasýnýn ölümü nedeniyle okuldan ayrýldý. Yatýlý olarak Kastamonu Muallim Mektebi'nde öðrenim gördü. 1930 yýlýnda mezun oldu.

Altý yýl süreyle Gerede, Akçakoca, Sakarya ile Düzce arasýnda ve Gümüþova'da ilkokul öðretmenliði yaptý. 1938'de Ankara Gazi Eðitim Enstitüsü'nü bitirdi ve Adapazarý Ortaokulu'nda Türkçe öðretmenliðine atandý.

1939'da Ýstanbul Karagümrük Ortaokulu'nda Türkçe öðretmenliðine baþlayan Ilgaz'ýn, yazý ve þiirleri büyük dergilerde yayýmlanmaya baþladý.

1940'ta 'Çýðýr', 'Oluþ', 'Ulus', 'Güneþ', 'Yücel', 'Varlýk', 'Hamle' ve 'Yeni Ýnsanlýk' dergilerinde þiirleri çýktý ve ayný yýl Ýstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü'ne girdi. Sabahattin Kudret Aksal ve Salah Birsel'le tanýþtý.

Ömer Faruk Toprak ile 9 eylül 1942'de 'Yürüyüþ' dergisini çýkardýlar. Bu dergide Orhan Kemal, Sait Faik, Cahit Irgat, Nazým Hikmet ile birlikte çalýþtýlar.

1943'te ilk kitabý 'Yarenlik'i yayýmladý. Ocak 1944'te çýkan 'Sýnýf' adlý þiir kitabý sýkýyönetim kararý ile toplatýldý. Pertev Naili Boratav 'Sýnýf' için, "yeni Türk þiirine inanmayanlara, Rýfat Ilgaz'ýn kitabýný okuyup anlamalarýný dilemekten baþka yapýlacak bir þey yoktur" diye yazdý.

1945'te Ilþgaz'ýn sekreter olduðu 'Gün' dergisi çýktý. Aziz Nesin'in 'Cumartesi' dergisine ortak oldu. Seçici kurulda çalýþtý.

1946'da Esat Adil, Sabahattin Ali ve Aziz Nesin'le birlikte 'Gerçek' gazetesini çýkardýlar. 1946 ekiminde Esat Adil Müsteçaplýoðlu ve Adil Yaðcý'yla birlikte 'Yýðýn' dergisini çýkardý. Öðretmenliðe döndükten sonra Boðazlayan'a tayin oldu.

Þubat 1947'de Sabahattin Ali, Aziz Nesin ve Mim Uykusuz'un çýkardýðý 'Marko Paþa' kadrosuna girdi, imzasýz yazýlar yazdý. Sýk sýk kapatýlan bu derginin daha sonralarý sorumlu yazý iþleri müdürlüðünü üstlendi.

1950'li yýllarda gazetecilik yapmaya baþladý. Sakýncalý olduðundan gazete ve dergiler imzalarýna pek yer vermedi. 1952-1960 arasýnda 'Tan' gazetesinde dizgici-düzeltmen ve röportaj yazarý olarak çalýþtý.

Turhan Selçuk ve Ýlhan Selçuk'un çýkardýðý 'Dolmuþ' dergisine 'Stepne' takma adýyla yazýlar yazdý. 'Hababam Sýnýfý', 'Pijamalýlar' (Bizim Koðuþ), 'Don Kiþot Ýstanbul'da' bu dergide dizi olarak yayýnlandý.

'Hababam Sýnýfý'ný da isminin sakýncalý olmasý nedeniyle 'Stepne' takma adýyla yazdý. Ocak 1953'te 'Devam' adlý þiir kitabýný çýkardý ve bu kitap da toplatýldý.

1958'de Semih Balcýoðlu'nun çýkardýðý 'Taþ' dergisinde Rýfat Ilgaz imzasýyla yazýlar yazdý. 1959'da 'Büyük Gazete' adýnda çýkan yeni bir dergiye yönetici oldu. Ayný yýl arkadaþý Suavi ile birlikte Gar Yayýnlarý'ný kurdu.

1961 Anayasasý yürürlüðe girdikten sonra kendi adýyla yazý ve þiir yayýnlama özgürlüðüne kavuþan Rýfat Ilgaz, 'Demokrat' 'Ýzmir', 'Akbaba', 'Vatan', 'Yeni Gün', 'Yeni Ulus' gibi yayýn organlarýnda ve kimi edebiyat dergilerinde yazý yazdý.

Sýnýf Yayýnlarý'ný kurdu ve kendi kitaplarýný yayýmlayabildi. 1970'te Basýn Þeref Kartý aldý. 1974'te emekli oldu. Doðum yeri olan Cide'ye (Kastomonu) yerleþti.

12 eylül 1980 döneminde gözaltýna alýndý. 70 yaþýndayken, gerekçesiz olarak sorguya çekildi ve bir aydan fazla gözaltýnda kaldý. Tutukluluðu sona erince ölümüne dek Ýstanbul'da, oðlu Aydýn Ilgaz ile birlikte kaldý.

1980 döneminde yaþadýklarýný 'Kýrk Yýl Önce Kýrk Yýl Sonra' adlý kitabýnda anlatýya dönüþütrdü. Oðlu ile birlikte Çýnar Yayýnlarý'ný kurdu. 7 temmuz 1993'te vefat etti.

Toplumsal bir þair olmasýnýn yanýnda, 'Hababam Sýnýfý' baþta olmak üzere sayýsýz mizah eserine imza atan Rýfat Ilgaz'ýn mizah hakkýndaki görüþleri þöyleydi:

"Mizah diye bir yazý türü yoktur. Yazý türü romandýr, öyküdür, köþe yazýlarýdýr, anýlardýr. Mektup bile bir yazý türüdür de, mizah bir yazý türü deðildir. Tür olsaydý tekniði olurdu...

"Mizah bir biçemdir. Topluma bakýþ açýsýdýr. Mizah þiir, öykü, roman olabilir: Tür deðil, biçimdir. Mizacýmýzdan gelen bir özelliktir, bir çeþnidir. Yazý türleri beceri ister, teknik ister. Bunlarý saðladýn mý baþarý tamdýr...

"Peki mizah ne ister? Mizah insanýn mizacýndan geldiði için bilgi deðildir, edinilemez. Teknik de deðildir. Ýnsanýn yaradýlýþýnda bu özellik varsa mizah baþarýlý olabilir."

Ödülleri

1982'de 'Yýldýz Karayel' romanýyla Orhan Kemal Roman Armaðaný'ný ve Madaralý Roman Ödülü'nü aldý.
1987'de 'Ocak Katýrý Alagöz' kitabýyla Ömer Faruk Toprak Þiir Ödülü'nü aldý.
1993'te Tüyap Onur Yazarý ödülününe layýk görüldü.

Romanlarý

'Karadeniz'in Kýyýcýðýnda', 'Karartma Geceleri', 'Sarý Yazma,' 'Yýldýz Karayel'

Mizah eserleri

'Apartýman Çocuklarý', 'Çalýþ Osman Çiftlik Senin', 'Don Kiþot Ýstanbul'da', 'Garibin Horozu', 'Hababam Sýnýfý', 'Hababam Sýnýfý Baskýnda', 'Hababam Sýnýfý Ýcraatýn Ýçinde', 'Hababam Sýnýfý Sýnýfta Kaldý', 'Hababam Sýnýfý Uyanýyor', 'Hoca Nasrettin ve Çömezleri', 'Nerde Kalmýþtýk', 'Nerde O Eski Usturalar', 'Pijamalýlar', 'Radarýn Anahtarý', 'Rüþvetin Alamancasý', 'Sosyal Kadýnlar Partisi', 'Þeker Kutusu'

Çocuk romanlarý

'Bacaksýz Kamyon Sürücüsü', 'Bacaksýz Okulda', 'Bacaksýz Paralý Atlet', 'Bacaksýz Sigara Kaçakçýsý', 'Bacaksýz Tatil Köyünde', 'Cankurtaran Yýlmaz', 'Kumdan Betona', 'Küçükçekmece Okyanusu', 'Öksüz Civciv'

Deneme ve anýlarý

'Cart Curt', 'Kýrk Yýl Önce Kýrk Yýl Sonra', 'Nerde Kalmýþtýk', 'Yokuþ Yukarý'

Þiirleri

'Yarenlik', 'Sýnýf', 'Yaþadýkça', 'Devam', 'Üsküdar'da Sabah Oldu', 'Soluk Soluða', 'Karakýlçýk', 'Uzak Deðil', 'Güvercinim Uyur mu?', 'Kulaðýmýz Kiriþte', 'Ocak Katýrý Alagöz', 'Bütün Þiirleri'

Rýfat Ilgaz'dan bir örnek

Uçurtma

Çocuklarýmýz neleri sevmiyorlar ki...
Uçurtmayý seviyorlar sözgeliþi,
Bir havalandý mý uçurtmalarý
Daha da güzelleþiyorlar.
Maviliklerde gözleri
Özgürlüðü yaþýyorlar
Uçurtmalarla birlikte.

Koparýp da iplerini hele
Bir kurtuldular mý ellerinden,
Öylesine seviniyorlar ki,
Gidiþ o gidiþ, bile bile…

Kýzalým mý umursamayýþlarýna?
Kendi yaþamlarýný izliyorlar boþlukta.
Onlar da birer uçurtma deðil mi?

Bizim de ne süslü uçurtmalarýmýz vardý,
Alýp baþlarýný gitmediler mi?
Gözümüzden bile esirgedik
Hangi birinin ipi kaldý elimizde?

Günün diðer önemli olaylarý

1919: Uluslararasý Çalýþma Örgütü (ILO) kuruldu.
1919: 15'inci Kolordu Komutanlýðý'na atanan Kazým Karabekir Paþa, Mustafa Kemal Paþa'yý Þiþli'deki evinde ziyaret etti.
1920: Urfa düþman iþgalinden kurtuldu.
1930: Sultanahmet'te büyük kadýn mitingi yapýldý. Türk Kadýnlar Birliði'nin düzenlediði mitingde, kadýnlara seçme ve seçilme hakký tanýnmasý kutlandý.
1980: Yazar Ümit Kaftancýoðlu Ýstanbul'da öldürüldü.
1983: Ankara Üniversitesi'nin ilk rektörü Ord.Prof. Aziz Kansu hayata veda etti.
1983: Zonguldak Kozlu Kömür Üretim bölgesinin Ýhsaniye ocaðýnda onarým çalýþmalarý sýrasýndaki patlamada biri mühendis 10 madenci öldü, dokuz kiþi yaralandý.
1991: Terörle Mücadele Yasasý kabul edildi.
1995: Güneydoðu Anadolu Projesi (GAP) kapsamýnda Harran Ovasý'na ilk su verildi.
1997: Atatürk Uluslararasý Barýþ Ödülü'nün, Bosna'da görev yapan Türk Barýþ Gücü'ne verilmesi kararlaþtýrýldý.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 12 Nisan

11 Nisan, 2007 23:11:06 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

Ýlk uzay mekiði Colombia 1981 yýlýnda fýrlatýldý.

1893: Gazeteci yazar Muallim Naci hayatýný kaybetti.
1937: Þair Abdülhak Hamid Tarhan 85 yaþýnda yaþama veda etti.
1961:Sovyetler Birliði uzaya ilk insaný gönderdi. Vostok-I ile uzaya giden Yuri Gagarin uzayda 108 dakika kaldý.
1962: Türk müziði bestecisi ve kuramcý Dr. Mehmet Suphi Ezgi 93 yaþýnda vefat etti.
1963: Martin Luther King, Alabama'da sivil haklar yürüyüþüne öncülük ettiði gerekçesiyle tutuklandý.
1967: Tarihçi Ýsmail Hami Daniþmend 78 yaþýnda Ýstanbul'da hayata veda etti.
1969: Sonradan Atatürk Kültür Merkezi adýný alacak Ýstanbul Kültür Sarayý, Aida Operasý ve Çeþmebaþý Balesi ile açýldý.
1983: Eski bayýndýrlýk bakanlarýndan Þerafettin Elçi, Yüce Divan'da iki ayrý suçtan dolayý görevini kötüye kullandýðý gerekçesiyle toplam 2 yýl 4 ay hapis, 4 bin 660 lira para cezasýna mahkum edildi.
1991: Ateþkes antlaþmasýnýn yürürlüðe girmesiyle Körfez Savaþý resmen sona erdi.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 13 nisan

13 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

Fabllarýyla ünlü Fransýz þair Jean de La Fontaine, 1695 yýlýnda 74 yaþýnda hayata veda etti.

Fransýz þair Jean de La Fontaine, 8 Temmuz 1621 Chateau Thierry'de doðdu. Varlýklý bir ailenin çocuðuydu. Paris'te kolejde okudu. Hukuk tahsili yaptý. Papaz olarak yetiþtirilmek istenildiyse de kiliseden ayrýldý.

Okul hayatýnda baþarýlý bir öðrenci olamadý. Gençliðinde baba mesleði olan orman ve su kanallarý iþleriyle uðraþtý. Çeþitli memurluklarda bulundu, düzensiz bir hayat yaþadý.

1673'te Madam de la Sabliere'nin himayesine girerek ilim adamlarý, felsefeciler ve yazarlarla tanýþtý. Ýlk masallarýný yazdý. Çaðdaþlarý, La Fontaine'i bir masal yazarý olarak görüyorlardý.

Halbuki La Fontaine, yazdýðý masallarda 'Dede Korkut Masallarý'ndaki üslupla hayvanlara karakterler vererek onlarýn þahýslarýnda bazý insan karakterlerini eleþtirmiþ ve bir ahlak dersi vermiþti. Bu özelliði çok geç fark edildi.

Eserlerinde sadelik ve açýklýk görülür. Konuþma þeklinde akýcý þiirleri, hayvanlar üzerinde tenkitleri, incitmeden iðneleme usulleri ile Fransýz edebiyatýna büyük eserler kazandýrmýþtýr.

La Fontaine masallarýndaki konular, Doðu klasiklerinden alýnmadýr. Kendisinden çok önceleri yazýlmýþ Beydeba'nýn 'Kelile' ve 'Dimne' eserindeki hikayelerin pekçoðu, La Fontaine tarafýndan þiir þeklinde tekrarlanmýþtýr.

Masallarý çoðunlukla herkesin anlayabileceði bir þekilde yazýlmýþtýr. Canlý, hýzlý, incelik ve nükte dolu bir anlatýmý vardýr. Kiþilerini çoðunlukla hayvanlardan seçse de bazan insanlarý, bilhassa köylüleri de olaylara karýþtýrýr.

La Fontaine, kötüyü göstererek iyinin ne olduðunu anlatmaya çalýþmýþtýr. Ancak þiirlerini okuyan çocuklarda herhangi bir açýklama yapýlmazsa tam ters etkinin ortaya çýktýðý da bir gerçektir.

Toplam 238 masalýný 12 kitapta toplanmýþtýr. 1668'de basýlan ilk altý kitabýnda 124 masal vardýr ve bunlar birinci cildi meydana getirir. Ýkinci cilt 1678'de basýlan beþ kitaptýr. En son 1694'de bastýrdýðý üçüncü cilt ise tek kitaptan oluþur.

Roman ve piyes de yazan La Fontaine'in nakaratlý þiirleri ve þiirli mektuplarý da vardýr. 'Hadým', 'Gülünç Macera', 'Floransalý', 'Büyük Maþrapa', 'Köy Sevdalarý' komedi türündeki eserlerindendir.

Eserleri birçok dile tercüme edilmiþtir. Ancak hiçbir tercüme orijinalindeki sadelik ve çekiciliði verememiþtir. Türkçeye ise Recaizade Mahmud Ekrem, Tevfik Fikret ve Orhan Veli Kanýk tarafýndan çevrilmiþtir.

Fabl

Fabl içinde bir ders ya da öðüt bulunan öyküdür. Yazar genellikle bu dersi öykünün sonunda, 'gülme komþuna, gelir baþýna' gibi bir cümleyle özetler.

Fabllarýn kahramanlarý genellikle havyanlardýr. Ama bu hayvanlar insanlar gibi düþünür, konuþur ve týpký insanlar gibi davranýr.

Dünyanýn en ünlü fabl yazarlarý Ezop ve Jean de La Fontaine'dir. Ezop'un fabllarý ÝÖ 3oo'de derlenerek yazýya geçirilmiþtir. ABD'li James Thurber ve Ýngiliz George Orwell çaðdaþ fabl yazarlarýdýr.

Günün diðer önemli olaylarý

1906: Türkiye'de de pek çok kez sahneye konulan 'Godot'yu Beklerken' adlý oyunun yazarý, Nobel Edebiyat Ödülü sahibi Ýrlandalý yazar Samuel Beckett doðdu.
1909: 31 mart ayaklanmasý baþladý.
1914: 'Garip' þiirinin öncüsü Orhan Veli Kanýk Ýstanbul'da doðdu.
1923: Türkiye Ýdman Cemiyetleri Ýttifaký'na baðlý olarak Futbol Heyeti Müttehidesi (Futbol Federasyonu) kuruldu.
1933: Yüksek Mühendislik Mektebi'ni (Ýstanbul Teknik Üniversitesi) bitiren Sabiha ve Melek hanýmlar, Türkiye'nin ilk kadýn mühendisleri oldu. Ýki kadýn mühendis, kura sonucu Ankara ve Bursa Nafýa Ýdaresi'ne (Bayýndýrlýk) atandý.
1949: Türk Kadýnlar Birliði, Cumhurbaþkaný Ýsmet Ýnönü'nün eþi Mevhibe Ýnönü'nün onursal baþkanlýðýnda kuruldu.
1970: Ankara Üniversitesi Týp Fakültesini basan 12 silahlý sað görüþlü, asteðmen doktor Necdet Güçlü'yü öldürdü.
1975: Dört Hýristiyan Falanjiste karþýlýk 27 Filistinlinin öldürülmesiyle Lübnan'da içsavaþ baþladý.
1977: Karikatürist Yalçýn Çetin 43 yaþýnda yaþamýný yitirdi.
1982: Eski bakanlardan Hilmi Ýþgüzar, Yüce Divan'da 9 yýl 8 ay hapse mahkum edildi.
1987: Prof.Dr. Ekrem Akurgal, Aziz Nesin, Prof.Dr. Rona Aybay, Panayot Abacý ve Oðuz Aral, Türkiye-Yunanistan Dostluk Derneði'ni kurdu.
1994: Özel Radyo ve Televizyon Yasasý, TBMM Genel Kurulu'nda kabul edildi.
1994: Refah Partisi Genel Baþkaný Necmettin Erbakan'ýn partisinin grup toplantýsýnda, "RP'nin iktidara gelmek için sert mi yumuþak mý, kanlý mý yoksa tatlý mý olacak, buna 60 milyon karar verecek" ifadesini kullanmasý tepkilere yol açtý.
1998: PKK'nýn iki numaralý adamý Þemdin Sakýk ile kardeþi Arif Sakýk, Genelkurmay Baþkanlýðý Özel Kuvvetler Komutanlýðý'nýn operasyonuyla yakalanýp Türkiye'ye getirildi.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 14 nisan

14 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

Bir Alman þirketine 1910'da ýsmarlanan Galata Köprüsü 1912'de hizmete girdi. Köprüden geçiþ 1930'a kadar paralý olarak saðlandý. 'Müruriye' denilen geçiþ parasýný, önlükler giyen tahsildarlar topluyordu.

Ýdari olarak Beyoðlu'nun bir parçasý olan Galata, Tophane, Azapkapý va Galata kuleleri arasýnda kalan yerleþim yerinin adýdýr Galata.

Osmanlý, Haliç'e 'Haliç-i Dersaadet', Boðaz'a 'Haliç-i Bahri Siyah' (Karadeniz Boðazý) derdi. Galata, Haliç'le Boðaz'ýn kesiþtiði noktadýr.

Antik çaðdaki adý 'Sykai' ya da 'Sykaena' (incirlik) olan Galata, kimi kaynaklarda 'Sykudis' olarak geçer.

Bu dönemde Galata'nýn surlarla çevrili küçük bir kasaba olduðu, bir kilisesi, bir hamammý, bir tiyatrosu, beþ deðirmeni, 400 hanesi, 40 þehir muhafýzý bulunduðu yazýlýr.

'Gala' sözcüðü Rumca 'süt' anlamýna gelir. Galata'nýn adýnýn semtteki süthanelere gönderme yaparak türetildiði söylenirse de bu görüþü destekleyen tarihsel destekler bulunamýþtýr.

Galata'nýn Ýtalyanca 'denize inen yol' anlamýna gelen 'galata' kelimesinden de türemiþ olmasý muhtemeldir.

Ortodokslarýn, Katolikleri 'Galus' olarak adlandýrmasý, Galata'nýn bir Katolik kasabasý olmasý ve Anadolu'da Katoliklerin yaþadýðý yerlere 'Galatea' denilmesi, semtin adýnýn kökenine iliþkin diðer bir görüþtür.

I. Justinianus, I. Konstantinus'un dördüncü yüzyýlda yaptýrdýðý Galata surlarýný tamir ettirmiþ, semt bu nedenle kýsa süre için 'Justiniana' ya da 'Justiniapolis' olarak anýlmýþtýr.

Galata'nýn parlak dönemi 12'nci yüzyýlda buraya bazý ayrýcalýklarla yerleþen Cenovalýlar ile baþlar. Bölge bir ara Venediklilerin eline geçer. 13'üncü yüzyýldan sonra bölge Cenovalýlarýn egemenliðinde bir Latin kolonisidir.

Galata çeþitli mezheplere, tekkelere, dinsel ayrýmlara baðlý Müslüman, Rum Ortodoks, Ermeni (Gregoryen, Katolik, Protestan), Süryani, Keldani, Yuahudi (Romanyot, Karay, Seferad, Aþkenaz), Arap, Çingene, Sýrp, Arnavut, Ulah, Cenopvalý, Venedikli, Fransýz, Levanten topluluklarýyla zengin bir dinler, diller mozaiði oluþturur.

19'uncu yüzyýlda nüfus artýnca yerleþim yukarý doðru kayar, zaman içinde Beyoðlu kurulur. Galata'yý çevreleyen ve Galata Kulesi'nde uç noktaya ulaþan surlar Osmanlýlarla birlikte yýkýlýr ve zaman içinde çok az kalýntý kalýr.

Gemicilerin ve limanlarýn semti olmasý nedeniyle ayný zamanda bir eðlence merkezi haline gelen Galata sýk yangýnlarla sürekli yenilenir.

Yabancý devlet temsilcilerinin, reformcu sultanlarýn Beyoðlu'na aðýrlýk vermesiyle büyük kamu binalarýna sahip olamaz. Yine de Galata her köþesinde tarihsel bir gizemi barýndýrmaya devam eder.

Tarih boyunca Haliç'in iki yakasýný Galata köprüleri birleþtirmiþtir. Bizans tarihçileri, Haliç üzerindeki ilk köprünün I. Justinianus (altýncý yüzyýl) devrinde yapýldýðýný, adýnýn 'Aghios Khalinikos Köprüsü' olduðunu yazar.

Yeri tam olarak bilinmemekle birlikte, 12 kemerden oluþan bu taþ köprünün Eyüp-Sütlüce arasýnda olmasý ihtimali yüksektir.

Fatih Sultan Mehmet de Ýstanbul kuþatmasý sýrasýnda Haliç'e bir köprü yaptýrmýþtýr. Demir halkalarla birbirine baðlanmýþ ve üzerine kalýn kalaslar çakýlmýþ dev fýçýlardan oluþan bu köprü Ayvansaray-Kasýmpaþa arasýndaymýþ.

Niþancý Mehmet Paþa bu köprünün fýçýlardan deðil, yan yana demirlenmiþ ve kiriþlerle birbirine baðlanmýþ gemilerden oluþtuðunu söyler.

Galata Köprüsü için ilk giriþim II. Beyazýt döneminde yapýldý. Leonardo da Vinci, padiþahla temasa geçerek bir Haliç Köprüsü tasarýmý sundu.

Gerçekleþtirilmesi teknik olarak imkansýz görülen bu tasarýmýn üzerinden 350 yýl geçtikten sonra ilk Galata Köprüsü, 1845 yýlýnda, Sultan Abdülmecid zamanýnda Bezm-i Alem Valide Sultan tarafýndan yaptýrýldý.

Köprüye 'Cisr-i Cedid', 'Valide Köprüsü', 'Yeni Köprü', 'Büyük Köprü', 'Yeni Cami Köprüsü', 'Güvercinli Köprü' adlarý takýlmýþtý. Günümüzde yalnýzca Galata Köprüsü olarak bilinmektedir.

1863, 1875 ve 1912 yýllarýnda yenilenen Galata Köprüsü, 1912'de açýlan son köprü, 1992'de yandý. Yanan köprü onarýldýktan sonra Balat-Hasköy arasýna yerleþtirildi ve Karaköy-Eminönü arasýndaki eski köprü yerine modern bir köprü yapýldý.

Günün diðer önemli olaylarý

1865: ABD Baþkaný Abraham Lincoln bir suikastçý tarafýndan öldürüldü.
1900: Paris Uluslararasý Fuarý açýldý. Fuarda Osmanlý Pavyonu da yer aldý.
1928: Eski Ticaret Bakaný Ali Cenani Bey, bakanlýk bütçesinin kullanýlmasýnda usulsüzlük yaptýðý gerekçesiyle dokunulmazlýðý kaldýrýlarak Yüce Divan'a verildi.
1931: Ýspanya'da Kral XIII. Alfonso tahttan çekildi ve cumhuriyet ilan edildi.
1947: Güreþçi Yaþar Doðu Avrupa Þampiyonu oldu, milli takým Avrupa üçüncülüðünü kazandý.
1987: Türkiye, Avrupa Ekonomik Topluluðu'na tam üyelik için resmen baþvurdu. Türkiye'nin AET'ye tam üyelik baþvurusu Devlet Bakaný Ali Bozer tarafýndan Belçika Dýþiþleri Bakaný ve AET Dönem Baþkaný Leo Tindemans'a verildi.
1992: Baþbakan Turgut Özal'a silahlý saldýrýda bulunan ve 20 yýl hapis cezasýna çarptýrýlan Kartal Demirað, þartlý tahliyeden yararlanarak serbest kaldý.
1994: ABD jetleri, Irak'ýn kuzeyinde, üç Türk subayýnýn da bulunduðu iki helikopteri yanlýþlýkla düþürdü.
1994: Refah Partisi Genel Baþkaný Necmettin Erbakan'ýn grup konuþmasý hakkýnda Devlet Güvenlik Mahkemesi, Ankara Cumhuriyet ve Yargýtay baþsavcýlýklarý üç ayrý soruþturma açtý.
1999: NATO savaþ uçaklarý yanlýþlýkla Kosovalý Arnavut mültecilerin konvoyunu bombaladý, 75 kiþi öldü.
2000: Rusya nükleer savaþ baþlýðý sayýsýnýn indirimini öngören Start-II anlaþmasýný onayladý.
2005: Gazeteci ve yazar Esen Ünür 63 yaþýnda Ankara'da vefat etti.

Tarihte bugün:15 Nisan

15 Nisan, 2007 01:10:41 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

Ankara-Ýstanbul tarifeli uçak seferleri 1933 yýlýnda baþladý.

1912: 2 bin 227 yolcusuyla ilk yolculuðuna çýkan Titanic transatlantiði, 1912'de New Foundland'ýn güneyinde bir buzdaðýna çarparak battý: Bin 512 kiþi öldü.
1921: Ýsyancý Anzavur, Biga yakýnlarýnda öldürüldü.
1922: Kanadalý bilim adamlarý Frederick G. Banting ve Charles H. Best, þeker hastalýðýna karþý kullanýlan insülini buldu.
1925: Doðu'da isyan baþlatan Þeyh Sait yakalandý.
1929: Ýstanbul'da terzilik mektebi açýldý.
1929: Etnoðrafya Müzesi'nde Birinci Genç Ressamlar Sergisi açýldý. Nurullah Cemal (Berk), Cevat (Dereli), Refik Fazýl (Epikman) gibi sanatçýlarýn eserleri sergilendi.
1931: Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti (Türk Tarih Kurumu) kuruldu.
1934: Kurtuluþ Savaþý komutanlarýndan, Büyük Taarruz'da Dördüncü Kolordu Komutaný olan Kemalettin Sami Paþa öldü.
1946: Milli Kütüphane Hazýrlýk Bürosu kuruldu. Kütüphane, 15 aðustos 1948'de okuyuculara açýldý.
1967: New York ve San Fransisco'da yaklaþýk 200 bin kiþi Vietnam Savaþý'ný protesto etti.
1968: Gazeteci, fýkra ve öykü yazarý Selahattin Güngör 72 yaþýnda vefat etti.
1969: Kurtuluþ Savaþý ve Cumhuriyet dönemi bakanlarýndan Prof. Yusuf Kemal Tengirþenk hayata veda etti.
1970: Japonlar ilk elektronik hesap makinesini yaptý.
1980: Fransýz düþünür ve yazar Jean Paul Sartre yaþamýný yitirdi.
1994: Dünyanýn en geniþ kapsamlý ticaret antlaþmasý olan GATT, 120 ülkenin imzasýyla kabul edildi.


Tarihte bugün: 15 nisan

15 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

2 bin 227 yolcusuyla ilk yolculuðuna çýkan Titanic transatlantiði, 1912'de New Foundland'ýn güneyinde bir buzdaðýna çarparak battý: Bin 512 kiþi öldü.

Batmasý imkansýz denilen teknolojinin son harikasý Titanic, tam 94 yýl önce bugün Atlas Okyanusu'nun soðuk sularýna gömülmüþtü. Bin 512 kiþinin yaþamýný yitirdiði kazada dev geminin batmasý sadece üç saat sürmüþtü.

Yapýldýðýnda 20'nci yüzyýlýn simgesi olarak gösterilen ve 17 bin iþçinin emeðiyle ortaya çýkarýlan Titanic, daha ilk seferinde sulara gömülmüþtü.

Ýngiltere'nin Southampton Limaný'ndan 1912'de New York'a doðru yola çýktýðýnda 2 bin 227 yolcu birer servet ödeyerek bugüne kadar yapýlmýþ en lüks ve saðlam gemide yerlerini almýþlardý.

Birinci sýnýf kamaralarýn 55 bin dolara satýldýðý ilk yolculukta Avrupa ve ABD'nin kaymak tabakasýnýn yaný sýra geminin yapýmcýsý Thomas Andrews de yer alýyordu.

Gemiyi yapan mühendislerin iddiasý Titanic'in batmayacaðýydý. Her þeyden önce geminin tabaný birbirinden baðýmsýz kompartmanlardan oluþmuþtu.

Herhangi bir nedenle gemi alttan bir darbe aldýðýnda sadece darbeyi alan bölüm su alacaktý. En kötü olasýlýk olarak iki geminin çarpýþmasý durumunda dahi kompartmanlarýn bir kýsmý su alacak ve geminin batmasý en az üç gün sürecekti.

Bu kadar uzun bir sürede mutlaka yardým geleceði düþünülürse Titanic dünyanýn en güvenilir gemisiydi. Üstelik dünyanýn en kaliteli çeliði bu gemi için kullanýlmýþtý.

Ancak ne yazýk ki Titanic, dünyanýn en büyük deniz faciasýnýn kurbaný olmaktan kurtulamadý. Batmaz denilen gemi üç saat gibi kýsa bir sürede Grönland açýklarýnda Atlas Okyanusu'nun sularýna gömüldü.

Soðuk bir nisan akþamý okyanusun dibine inen geminin neden battýðýný anlamak için ise tam 73 sene beklendi. 1985 yýlýnda bir denizbilimci olan Bob Ballard, Titanic'in enkazýný yaklaþýk 4 bin metre derinlikte bulmayý baþardý.

Ýlk bilimsel araþtýrma takýmýnýn Titanic'e ulaþmasý 1991'de gerçekleþti. Dalýþta ölenlere saygý amacýyla kiþisel eþyalar yukarý çýkarýlmadý. Ancak bilimsel araþtýrmalarýn sürdürülmesi için gemi enkazýndan metal parçalar toplandý.

Toplanan parçalar ve enkazýn deniz dibindeki görüntüsü Titanic'in bir buzdaðýna nasýl boyun eðdiðini göz önüne seriyordu. Titanic'i iki ayrýntý batýrmýþtý. Üstelik bu iki ayrýntý gemiyi, yaratýcýlarýnýn en güvendiði noktalardan vurmuþtu.

Ýlk ayrýntý geminin alttan, önden ya da arkadan darbe alacaðýný hesaplayan mühendisleri yanýltmýþtý. Gece karanlýðýnda yol alan Titanic, buzdaðýný gördüðünde kurtulmak için çok geçti.

Nöbet tutan gözcüler buzdaðýný fark etmeseydi ve gemi doðrudan buzdaðýna çarpsaydý önden hasar alacak, ön taraftaki kompartman suyla dolacaktý ve Titanic batmayacaktý.

Fakat buzdaðý görüldü ve son bir umutla manevra yapýldý. Dünyanýn en büyük gemisi kendini kurtaramadý ve buzdaðý geminin yan tarafýný baþtan sona bir býçak gibi kesti. Tek kompartman yerine bütün kompartmanlar suyla doldu ve Titanic battý.

Titanic'i tarih yapan ikinci ayrýntý ise dönemin en güçlü çeliðini döken mühendislerin, metale gerekli esnekliði veren maddeleri eklememiþ olmalarýydý.

Deniz dibinden çýkarýlan çelik parçalarla, günümüzde gemilerde kullanýlan çelik üzerinde yapýlan testler bunu açýkça ortaya koydu.

Günün diðer önemli olaylarý

1921: Ýsyancý Anzavur, Biga yakýnlarýnda öldürüldü.
1922: Kanadalý bilim adamlarý Frederick G. Banting ve Charles H. Best, þeker hastalýðýna karþý kullanýlan insülini buldu.
1925: Doðu'da isyan baþlatan Þeyh Sait yakalandý.
1929: Ýstanbul'da terzilik mektebi açýldý.
1929: Etnoðrafya Müzesi'nde Birinci Genç Ressamlar Sergisi açýldý. Nurullah Cemal (Berk), Cevat (Dereli), Refik Fazýl (Epikman) gibi sanatçýlarýn eserleri sergilendi.
1931: Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti (Türk Tarih Kurumu) kuruldu.
1933: Ankara-Ýstanbul tarifeli uçak seferleri baþladý.
1934: Kurtuluþ Savaþý komutanlarýndan, Büyük Taarruz'da Dördüncü Kolordu Komutaný olan Kemalettin Sami Paþa öldü.
1946: Milli Kütüphane Hazýrlýk Bürosu kuruldu. Kütüphane, 15 aðustos 1948'de okuyuculara açýldý.
1967: New York ve San Fransisco'da yaklaþýk 200 bin kiþi Vietnam Savaþý'ný protesto etti.
1968: Gazeteci, fýkra ve öykü yazarý Selahattin Güngör 72 yaþýnda vefat etti.
1969: Kurtuluþ Savaþý ve Cumhuriyet dönemi bakanlarýndan Prof. Yusuf Kemal Tengirþenk hayata veda etti.
1970: Japonlar ilk elektronik hesap makinesini yaptý.
1980: Fransýz düþünür ve yazar Jean Paul Sartre yaþamýný yitirdi.
1994: Dünyanýn en geniþ kapsamlý ticaret antlaþmasý olan GATT, 120 ülkenin imzasýyla kabul edildi.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 16 nisan

16 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif
Ýngiliz sinema yönetmeni, oyuncu ve yazar Charlie Chaplin 1889 yýlýnda dünyaya gözlerini açtý.

Asýl adý Charles Spencer Chaplin olsa da yarattýðý Þarlo (Charlot) karakteri ile özdeþleþti ve öyle anýldý. 16 nisan 1889'da Londra'da doðdu, 25 aralýk 1977'de Ýsviçre'nin Coursier-sur-Vevey kentinde öldü.

Londra'nýn fakir bölgelerinden birinde doðup büyüdü. Oyuncu bir ailenin çocuðuydu. 1913'te ailesi ile bir oyun için gittiði ABD'de sinemaya baþladý ve Keystone þirketi için 'Making a Living' (1914) filminde oynadý.

Bunu takip eden 'Kid Auto Races at Venice' (1914) filminde, bol pantolonlu, bastonlu, melon þapkalý, büyük numara ayakkabýlý ve sakar hareketleri ile gülünç mizansenler oluþturan Þarlo tiplemesini yarattý.

Takip Sonraki yýllarda aralarýnda 'The Immigrant' (1917), 'The Adventurer' (1917) gibi ünlü filmlerinin de bulunduðu 60'tan fazla kýsa filmde oynadý ve birçoðunun da yönetmenliðini üstlendi.

1918'de çektiði 'A Dog's Life' filmi ile uzun metrajlý filmlere baþladý. Bunu uzun metrajlý 'Shoulder Arms' izledi. 1919'da bazý sinemacýlarýn kurduðu United Artists film þirketinin ortaðý oldu. Þirket bünyesinde en iyi filmlerine imza attý.

Dünya üzerinde filmlerinin gösterildiði her ülkede insanlarýn hayranlýðýný toplamasýna raðmen, ABD vatandaþlýðýný reddetmesi sebebiyle bu ülkede kendisine yönelik bir karalama kampanyasý baþladý.

Yaptýðý dört evlilik, babalýk davasý gibi sorunlarý ve 'Altýna Hücum'daki (The Gold Rush, 1925) bazý sahnelerin Komünizm propagandasý olarak yorumlanmasý gibi olaylar Chaplin'in ABD'ye girmesinin yasaklanmasýyla sonuçlandý.

Bunun üzerine eþi ve çocuklarýyla Ýsviçre'ye yerleþti ve hayatýnýn sonuna kadar orada kaldý. 1972'de Oscar Özel Ödülü'nü almasý için ABD'ye çaðýrýldý. 'Þehir Iþýklarý' (City Lights) ile bir kez daha Oscar kazandý.

Filmlerinde dönem koþullarý için imkansýz gibi görünen mizansen, koreografi ve akrobatik hareketlere yer veren Chaplin, komedinin tüm unsurlarýný sinemasýnda barýndýrdý, heyecanýn ve hareketin olmadýðý sahneler ise dramatik ögeler ekledi.

Popülist yaklaþýmlara, hiçbir zaman benimsemediði bazý yönetim biçimlerine ve teknolojiye yönelik aðýr eleþtrilerini ise yine bu komedi tarzýnýn içinde eritti ve sessizce seyirciye ulaþtýrmayý bildi.

Önemli filmleri

'Þarlo Asker' (Shoulder Arms, 1918), 'Yumurcak' (The Kid, 1921), 'Þarlo Hacý', (The Pilgrim, 1922), 'Altýna Hücum' (The Gold Rush, 1925), 'Þehir Iþýklarý' (The City Lights, 1930), 'Modern Zamanlar' (Modern Times, 1936), 'Þarlo Diktatör' (The Great Dictator, 1940), 'Sahne Iþýklarý' (Lamelight, 1952)

'Büyük Diktatör'ün finali

"Beni duyma olanaðý bulanlara diyorum ki: Umutsuzluða düþmeyin! Üstümüze çöken bela, vahþi bir istihanýn ve insanlýðýn geliþmesinden korkanlarýn duyduklarý acýlarýn bir sonucudur sadece..."

"Ýnsanlýðýn kini geçecek, diktatörler yok olup gidecektir. Halktan zorla aldýklarý iktidar yine halkýn eline geçecektir. Ve insanlar ölmeyi bildikleri sürece, özgürlük yok olmayacaktýr...

"Askerler, bu vahþi adamlara adamayýn kendinizi... Sizi hor görüyor, size köle gözüyle bakýyor, hayatýnýzla oynuyorlar. Davranýþlarýnýza, düþüncelerinize, duygularýnýza hükmetmeye kalkýyorlar...

"Sizi hayvan terbiye eder gibi þartlandýrýp, aç býrakýp topun aðzýna sürüyorlar. Doðaya aykýrý olan bu adamlara teslim etmeyin kendinizi. Bu makine gibi duygusuz, makineleþmiþ adamlara! Sizler birer hayvan deðilsiniz!..

"Yüreðinizde insan sevgisi taþýyorsunuz! Nefrete kapýlmayin. Ancak sevilmeyen kiþiler nefret eder. Sevilmeyenler ve anormal olanlar... Askerler, kölelik ugruna dövüþmeyin. Özgürluk için dövüþün!"

Günün diðer önemli olaylarý

1917: Bolþevik lider Lenin, sürgünden Rusya'ya döndü.
1924: Lozan Antlaþmasý'ný takiben imzalanan Umumi Af Beyannamesi gereðince 1 aðustos 1914-20 kasým 1922 arasýnda askeri ve siyasi nitelikte suçlardan maznun ve mahkum Türkler ve Ýtilaf Devletleri tebaasýndan kiþilerin affý hakkýnda kanun kabul edildi.
1925: 'Tanin' gazetesi kapatýldý.
1928: Yüce Divan, eski Bahriye Vekili Ýhsan (Topçu) ile Bilecik Milletvekili Dr. Fikret Bey'in milletvekilliklerini düþürdü ve mahkum etti.
1948: Avrupa Ekonomik Ýþbirliði Örgütü kuruldu. Türkiye örgüte katýldý.
1952: Ýstanbul'da, 300 odalý Hilton Oteli'nin temeli atýldý. Otelin iç ve dýþ mimari kontrolünü Sedat Eldem yapmýþtý.
1972: Ýnsanoðlunun beþinci ay yolculuðu, Apollo-16 uzay aracýyla baþladý.
1975: Baþkent Pnom Pen'in düþüþüyle, Kamboçya Kýzýl Kmerler'in kontrolüne girdi.
1982: Cumhuriyet Halk Partisi'nin eski genel baþkaný Bülent Ecevit, Sýkýyönetim Askeri Mahkemesi tarafýndan tutuklandý.
1988: Ýsrail komandolarý, Filistin Kurtuluþ Örgütü askeri komutaný Ebu Cihad'ý Tunus'ta öldürdü.
1994: RTÜK'ün oluþturulduðu, Radyo ve Televizyonlarýn Kuruluþ ve Yayýnlarý Hakkýnda Kanun, TBMM'de kabul edildi.
2001: Eski Diyarbakýr Emniyet Müdürü Gaffar Okkan suikastý zanlýlarýndan olduðu belirtilen Mehmet Fidancý, Ýstanbul'da yakalandý.

Tarihte bugün arþivi

http://www.cnnturk.com/images/1.gif
Tarihte bugün: 17 Nisan

16 Nisan, 2007 23:10:32 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

ABD'nin desteklediði sürgündeki Kübalýlar, 1961'de Fidel Castro'yu devirmek üzere Küba'ya çýkarma yaptý. Domuzlar Körfezi Harekatý olarak bilinen çýkarma Fidel Castro'nun zaferiyle sonuçlandý.

1453: Fatih Sultan Mehmet, Ýstanbul adalarýný feth etti.
1924: Ýtalya'da genel seçimleri Benito Mussolini'nin faþist partisi kazandý.
1925: Ankara-Yahþihan demiryolu hattý iþletmeye açýldý.
1925: Dün kapatýlan 'Tanin' gazetesinin sahibi ve baþyazarý Hüseyin Cahit Bey (Yalçýn) tutuklandý.
1928: Ankara Palas Oteli hizmete açýldý. Mimar Vedat Bey'in (Tek) tasarýmýyla, 1926'da yapýmýna baþlanan bina, çýkan anlaþmazlýklar nedeniyle mimar Kemalettin Bey'in tasarýmýyla tamamlandý.
1939: Kurtdereli Mehmet Pehlivan, Balýkesir'de 75 yaþýnda hayata veda etti.
1940: Köy Enstitüleri Kanunu kabul edildi.
1941: Merkez Bankasý'nýn yurtdýþýnda bastýrdýðý 100 liralýk ve 50 kuruþluk banknotlarý taþýyan gemi, Yunanistan'ýn Pire Limaný'nda kaza geçirdi ve banknotlar denize daðýldý.
1952: Türk Devrim Ocaklarý kuruldu.
1952: Türkiye ile ABD arasýnda telefon görüþmelerine baþlandý.
1954: Çanakkale Anýtý'nýn temeli atýldý.
1957: Atatürk Orman Çiftliði'nden arazi satýlabilmesine olanak tanýyan kanun kabul edildi.
1967: Prof. Ali Fuat Baþgil 74 yaþýnda Ýstanbul'da vefat etti.
1969: Çekoslovakya Baþbakaný Aleksandr Dubçek, Sovyet askeri müdahalesinin ardýndan istifa etti. Yerine Gustav Husak atandý.
1972: ABD'de, Nixon yönetiminin 1972 seçimlerinde siyasal rakiplerini yasadýþý dinleme faaliyetleri açýða çýkarýldý. Watergate adýyla anýlan olaya adý karýþan üç danýþman ve bir savcý istifa etti.
1978: Malatya Belediye Baþkaný Hamit Fendoðlu ve üç yakýný, postayla gönderilen bombalý paketin patlamasý sonucu öldü. Olaydan sonra 700 iþyeri tahrip edildi, CHP Ýl Merkezi yakýldý.
1981: Besteci Þekip Ayhan Özýþýk vefat etti.
1993: Sekizinci Cumhurbaþkaný Turgut Özal, geçirdiði kalp krizi sonucu kaldýrýldýðý Hacettepe Üniversitesi Hastanesi'nde tüm çabalara raðmen kurtarýlamadý
1999: Bakü-Supsa Boru Hattý'nýn resmi açýlýþý yapýldý.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 18 nisan

18 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif
Ses sanatçýsý Hafýz Burhan 1943 yýlýnda Ankara'da hayatýný kaybetti.

Cumhuriyet sonrasý dönemin en popüler ve sevilen hafýz-gazelhan ve hanendesi Burhan Sesyýlmaz, Ýstanbul'da doðdu. Muallim Ýsmail Hakký Bey ve Lemi Atlý'dan kýsa süreli dersler aldý. Bir ara Mýzýkayý Hümayun'da bulundu.

Özellikle 1926'da Columbia firmasý firmasý için art arda doldurduðu 100 kadar plaðýyla yaygýn bir üne kavuþtu. Gazel ve Hafýz Burhan halk arasýnda birlikte anýlýr oldu.

Saðlamýþ olduðu bu yaygýn þöhreti sayesinde belki tüm dönemlerin en çok para kazanan sanatçýlarýndan biri oldu. 1943 yýlýnda Ankara'da bir mevlüt sýrasýnda fenalaþýp vefat etti.

'Makber'





"Her yer karanlýk pür-nûr o mevki
Maðrip mi yoksa makber mi ya Rab
Ya habgah-ý dilber mi ya Rab
Rüya deðil bu, ayniyle vaki

Kabri çiçekten bir türbe olmuþ
Dönmüþ o türbe bir haclegahe
Bir haclegahe dönmüþse türben
Aç koynunu aç ma-þukaným ben"

Bu yüzyýlýn simgelerinden biri olan Makber, ayný zamanda Türk taþ plaklarý arasýnda en çok basýlýp satýlan ve uzun yýllar gündemde kalabilmiþ eserlerden biridir.

Özellikle Hafýz Burhan adýyla özdeþleþmiþ ve bu beraberlik Burhan'ýn ölümüden sonra 'Makber'i yeniden yorumlayan Hamiyet Yüceses'le sürmüþtür. Halk arasýnda gazel diye bilinen bu eser gerçekte bir mersiyedir.

Abdülhak Hamid'in 'Tarýk' adlý sahne oyunundan alýnan bu bölüm baþta Hafýz Yaþar olmak üzere Cumhuriyet öncesinin pek çok sanatçýsý tarafýndan okunmuþ ve plak yapýlmýþtýr.

Ama esere asýl ününü Hafýz Burhan kazandýrmýþtýr. Genellikle Abdülhak Hamid'in eserinin birinci ve üçüncü beyitleri seçilerek okunan 'Makber'in halk arasýndaki yaygýn adý 'her yer karanlýk gazeli'dir.

Mersiye

Ölen kiþilerin ardýndan söylenen ve ölen kimseyi övmek, niteliklerini anlatmak için yazýlan ve Arap þiirine özgü bir türdür. Kerbela Þehitleri için yazýlmýþ pek çok mersiye bulunmaktadýr ve geniþ kullaným alanýný burada bulmuþtur.

Din dýþý mersiyeler büyük devlet adamlarý için söylenir. Klasik Türk musikisi repertuvarýnda güfteleri itibariyle mersiye özelligi gösteren bazý eserler de yazýlmýþtýr.

Taþ plaklara az þayýda yansýyan mersiye örneklerinden biri de Hafýz Sadettin Kaynak'ýn okuduðu 'Kerbela Mersiyesi'dir.

Günün diðer önemli olaylarý

1906: San Fransisco kenti 7.7 büyüklüðünde 50 saniye süren deprem ve onu izleyen yangýnlarla yerle bir oldu. 28 bin bina yýkýldý, yaklaþýk 500 kiþi öldü, 100 bin kiþi evsiz kaldý.
1936: Ýzmit Kaðýt Fabrikasýnda ilk kaðýt imal edildi.
1954: Albay Cemal Abdülnasýr, Mýsýr'da krallýðý darbeyle devirerek iktidarý ele geçirdi.
1955: Albert Einstein, ABD'nin Princeton kentinde 76 yaþýnda hayata veda etti.
1960: CHP'yi ve basýný soruþturmak üzere TBMM'de Tahkikat Komisyonu kuruldu. Ýnönü, "bu demokratik rejim istikametinden ayrýlýp onu baský rejimi haline götürmek tehlikeli bir þeydir. Bu yolda devam ederseniz ben de sizi kurtaramam" dedi.
1974: Ýtalya'da Kýzýl Tugaylar örgütü savcý Mario Sossi'yi kaçýrdý.
1977: Veli Ballý, Boston Maratonu'nda ikinci oldu.
1980: Deneme yazarý, sanat tarihçisi Suut Kemal Yetkin 77 yaþýnda vefat etti.
1983: Lübnan'daki ABD askeri varlýðýný protesto etmek amacýyla Beyrut'taki ABD elçiliðine düzenlenen intihar saldýrýsýnda bom******n da aralarýnda bulunduðu 63 kiþi öldü.
1986: Genelkurmay, 12 eylül 1980'nden sonra 8 bin 183 olayda bin 14 kiþinin öldüðünü, 994 kiþinin yaralandýðýný açýkladý.
1986: Kýrýkkale'nin Yahþihan beldesinde askeri mühimmat depolarýnda yangýn çýktý. Kasaba boþaltýldý.
1988: Þair Oktay Rifat 74 yaþýnda yaþamýný yitirdi.
1989: Çin Halk Cumhuriyetinde binlerce öðrenci, daha geniþ demokrasi talebiyle sokaklara döküldü.
1989: Türkiye'de ilk tüp bebek, Ýzmir'de Ege Üniversitesi Tüp Bebek Merkezi'nde dünyaya geldi.
1998: Yunanistan'ýn cuntadan çýkmasýný saðlayan devlet adamý Konstantin Karamanlis 91 yaþýnda Atina'da vefat etti.
2001: Hakkýnda Türkiye'de tutuklama emri çýkarýlan iþadamý Cavit Çaðlar, ABD'nin New York kentinde tutuklandý.
2002: Eski Afganistan Kralý Zahir Þah, 29 yýllýk sürgünden ülkesine döndü.
2002: Yargýtay Dokuzuncu Ceza Dairesi, 'Salih Mirzabeyoðlu' olarak tanýnan ÝBDA/C örgütü lideri Salih Ýzzet Erdiþ'e, Anayasal düzeni silah zoruyla deðiþtirmeye kalkýþmak suçundan verilen idam cezasýný onadý.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 19 nisan

19 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif
Evrim Teorisi'nin kuramcýsý, Ýngiliz biyolog Charles Darwin 1882 yýlýnda hayata veda etti.

Charles Darwin 1809'da Ýngiltere'nin Birminhan kentinde hali vakti yerinde bir ailenin çocuðu olarak doðdu. 16 yaþýnda týp eðitimi görmesi için Edinburgh Üniversitesi'ne gönderildi.

Ancak bu konu ilgisini çekmediði için babasý ona rahip olmasýný ve bu amaçla Cambridge Üniversitesi'de öðrenim görmesini önerdi. Bununla birlikte onu en çok ilgilendiren konu doða tarihiydi.

Cambridge'de öðretim görevlisi olan Joseph Henslow'la tanýþtý ve daha sonra da dost oldu. Darwin, Henslow sayesinde Güney Amerika kýyýlarýna yapýlan resmi keþif gezisine katýlma imkaný buldu.

Yine bu dönemde Darwin'in doða bilim görüþlerini etkileyen bir baþka þey de Alexander von Humboldt'un kitaplarýdýr.

Humboldt'un kitaplarý onda kendi deyimiyle, "doðabiliminin soylu yapýsýna bir katkýda bulunmak" isteðini uyandýrdý. Darwin, bu baðlamda 27 aralýkta baþlayacak ve beþ yýl sürecek bir deniz yolculuðuna çýktý.

Charles Darwin, yolculuk dönüþü zooloji ve jeoloji konusundaki incelemelerini ve yolculuk günlüðünü yayýmladý. Bütün bunlar onun kamuoyunda ün kazanmasýný saðladý.

1838'de, türlerin kökenini doyurucu þekilde açýklayan Doðal Ayýklama Tezi'ni geliþtirdi. Görüþlerinin tepki toplayacaðý endiþesiyle çalýþmalarýný yalnýz yakýn çevresiyle paylaþtý ve uzun süre yayýmlamadý.

Baþka bir Ýngiliz bilim adamý olan Alfred Russel Wallace, 1858'de Darwin'in Doðal Ayýklama Tezi'ne benzer görüþler içeren bir mektubu, bu konuda çalýþmalarý olduðunu bildiði Darwin'e gönderdi.

Böylece Darwin, kendi çalýþmasýný (Wallace'ýn ismini de ekleyerek) Kraliyet Akademisi'ne sundu. Doðal ayýklama yoluyla Evrim Teorisi'ni anlattýðý 'Türlerin Kökeni' adlý eseri 1859'da yayýmlandý.

Bu eserin yazarken özellikle Thomas Malthus'un 'Toplumun Gelecekteki Geliþmesine Etkileri Açýsýndan Nüfus Üzerine Bir Deneme' eserinden etkilenmiþti.

Malthus'a göre, bir insan veya hayvan topluluðu, bütün bireyleri yetiþkin yaþa gelir ve ürerse çok büyük bir hýzla iki katýna çýkabilir. Buradan hareketle de Darwin, Doðal Ayýklama Tezi'ni geliþtirdi.

Teze göre, hayvan topluluklarýnýn az çok kararlý bir nüfusu korumalarý, çok sayýda bireyin üreme yaþýna gelmeden ölmesine baðlýdýr. Ancak kendilerini yaþam koþullarýna iyi uyarlayanlar üreyecek yaþa gelebilmektedir. Her þey sanki yaþam zorluklarý üremeye yatkýn bireyler arasýnda bir ayýklama yapýyormuþ gibi gerçekleþmektedir.

Yayýmlandýðý dönemde büyük yankýlar uyandýran kitap sonrasýnda, evrim konusu daha yýllarca tartýþýldý ve ancak 1920'lerden sonra Mendel genetiðinin evrim kuramýyla birleþtirilmesi sonucu oluþturulan modern sentez ile (ya da neo-Darwinizm) bilim çevrelerinde yaygýn olarak kabul görmeye baþladý.

Günün diðer önemli olaylarý

1775: Amerikan Devrimi baþladý. Sömürgeci Ýngiliz birlikleri ile baðýmsýzlýk savaþçýlarý, Massachussets eyaletinin Lexington kentinde ilk çatýþmaya girdi.
1926: Türk karasularýnda her türlü denizcilik iþlerini Türk vatandaþlarýna tahsis eden ve yabancýlarýn kabotaj hakkýna son veren Kabotaj Kanunu kabul edildi.
1938: Kýrþehir ve çevresindeki 6.6 büyüklüðündeki depremde 149 kiþi öldü.
1947: Hindistan'da Kongre Partisi, ülkenin Hindistan ve Pakistan olarak iki ayrý devlete bölünmesini kabul etti.
1948: ABD yeni bir atom silahýný Marshall Adasý'nda denedi.
1956: Monaco Prensi III. Rainier ile ABD'li sinema oyuncusu Grace Kelly, Monte Carlo'da evlendi. Tören için 25 ülkenin temsilcileri Monaco'ya geldi.
1961: 27 mayýstan sonra ilk basýn mahkumiyeti: Ahmet Emin Yalman 25 lira aðýr para cezasýna çarptýrýldý.
1969: Milliyetçi Hareket Partisi lideri Alparslan Türkeþ, "doðum kontrolü suikasttýr" dedi.
1971: Sovyetler Birliði, dünyanýn ilk uzay istasyonu Salyut-1'i uzaya gönderdi. 15 metre uzunluðundaki istasyon, bilimsel bir laboratuvardý.
1980: Ajda Pekkan, Eurovision Þarký Yarýþmasý'nda Þanar Yurdatapan'ýn düzenlediði 'Petrol' adlý þarkýyla 16 yarýþmacý arasýnda 15'inci oldu.
1993: Þair, öykücü ve oyun yazarý Sabahattin Kudret Aksal vefat etti.
1994: Sinema sanatçýsý Turgut Boralý 71 yaþýnda hayata veda etti.
1995: ABD'nin Oklahoma kentinde resmi bir binaya konulan bombanýn patlamasý sonucunda 100'den fazla kiþi öldü. Bombayý eski bir asker olan Timothy McVeigh'in yerleþtirdiði ortaya çýktý.
1999: Karikatürist Tekin Aral, Ýstanbul'da yaþamýný yitirdi. 1941'de doðan Aral, aðabeyi Oðuz Aral ile 'Gýrgýr' ve 'Fýrt' dergilerini çýkarmýþtý.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 20 nisan

20 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Nazizmin kurucusu ve nasyonal sosyalizmin fikir babasý Adolf Hitler 1889 yýlýnda doðdu.

Adolf Hitler... Dünyanýn gelmiþ geçmiþ en kanlý ve en sert diktatörlerinden biri. Liderliðiyle peþinden binlerce Almaný sürükleyen karizmatik bir siyasetçi. Hayatýna kendi elleriyle son vermek zorunda kalan Dünya Savaþý maðlubu bir önder.

Çok þeyler yapmak istediði hayatýnda hýzla yükseklere týrmanan bir nasyonal sosyalist. Tüm dünyayý karþýsýna aldýðý için hýzla gerileyen Nazilerin fikir önderi.

Hayatýna yön vereceði ideallerini, politikalarýný ve hatýralarýný kaleme alarak yazdýðý tek kitabý milyonlar tarafýndan okunan bir yazar...

Adolf Hitler, 20 nisan 1889'da Avusturya'nýn Braunau kasabasýnda doðdu. Ýlkokulu doðduðu kasabada, ortaokulu Linz'de okudu. 13 yaþýnda babasýný, 16 yaþýnda annesini kaybetti.

Daha sonra ressam olma hayaliyle Viyana Güzel Sanatlar Akademisi sýnavýna girdi, ancak baþarýsýz oldu. Alman tarihi derslerinde akademi profesörlerinin Yahudi olduðu ve Yahudilere karþý ilk kinin burada oluþtuðu anlatýlýr.

Bir baþka teze göre ise Hitler'in annesinin ölümünde gelen doktor bir Yahudiydi. Hitler de annesinin ölümünü kabullenemeyip bu Yahudi doktoru sorumlu tutmuþtu.

1912'de Viyana'dan Münih'e geçti. 1914'de Birinci Dünya Savaþý çýkýnca, Bavyera ordusuna gönüllü olarak girdi.

Alman maðlubiyetinden sonra, arkadaþý mühendis Feder ve altý kiþi tarafýndan kurulmuþ olan Alman Ýþçi Partisi isimli gizli bir partiye katýldý ve kýsa sürede bu partinin baþkaný oldu.

Partinin adýný Nasyonal Sosyalist Alman Ýþçi Partisi (Nationalsozialistische Deutsche Arbeiter Partei) olarak deðiþtirdi ve nüfuzunu artýrdý. Taraftarlarýna kýsaca Nazi, kendisine de rehber anlamýna gelen Führer ismi verildi.

Partinin 25 maddelik programýnýn ilk maddesi Almanya'yý kurtarmaktý. Alman vatandaþlýðýnýn yalnýz Alman kaný taþýyanlara verilmesi ve büyük sermayeyi devleþtirmek de yine programýn temel maddelerdendi.

'Völkischer Beobachter' adlý gazeteyi yandaþlarý çýkarýyordu. Josef Goebbels bu gazetenin tamamen parti bülteni halini almasýný saðladý. Gazetede partisinin fikirlerini açýklayan makaleler yayýmladý.

1924'te Münih'ten hükümeti devirmek için teþebbüslerde bulundu fakat baþarýlý olamadý. Bunun üzerine 10 ay hapse mahkum edildi ve bu zaman içinde 'Kavgam' (Mein Kampf) isimli bir kitapta fikirlerini yazdý.

(Hitler için en saðlam kaynak niteliðinde olan 'Kavgam'a göre, sadece en kuvvetli insan ýrklarý (Hitler'e göre Ariler), yani Kuzey Avrupa'nýn beyaz halklarý bu acýmasýz ölüm-kalým mücadelesini kazanarak hayatta kalabileceklerdi.)

Ayný zamanda partinin yeni teþebbüslerini hazýrladý. 1924-1929 arasýnda parti baþarýsýz oldu. Ancak dünya ekonomik krizinden sonra daha fazla oy kazanabildi.

1930 seçimlerinde yüzde 18 oyla SPD'den sonra ikinci büyük parti oldu. Oylarý Katoliklerden çok Protestanlardan, þehirlerden çok kýrsal bölgeler ve kasabalardan, iþçilerden çok orta ve üst kesimden geldi.

Seçimle iktidara gelen Hitler kýsa zamanda anayasa deðiþikliði hakkýný elde etti ve diðer partileri yasakladý. Artan iþsizliði savaþ hazýrlýðý için kullanarak iþ sahasý açtý; ülke genelinde otobanlar inþa ettirdi.

Batý Avrupa ülkelerini ve Rusya'yý karþýsýna aldý. Bu cephe geniþliði Ýkinci Dünya Savaþý'nýn sonucunu belirleyen en önemli etken oldu.

Yenilgiyi gören ve ümitsizliði iyice artan Hitler, 30 nisan 1945'te, Berlin'de eþi Eva Braun'la birlikte siyanür içti. Braun öldü, Hitler ölmedi. Bunun üzerine aðzýna kurþun sýkarak intihar etti ve Almanya'da Nazi iktidarý sona erdi.

Ölmeden önce ikili vasiyetnamesini yazdýrmýþtý: Siyasi ve Özel Vasiyetname. Siyasi vasiyetnamesi bir hýnç çýðlýðýdýr. Ona göre, tüm dünya için bir zehir gibi tehlikeli olan Yahudiler ve Bolþevizm yok edilmeliydi.

Almanya'nýn geleceðini tartýþmasýz bu olgu belirleyecektir. Hitler, savaþa girmekte haklý olduðunu savunuyor ve yenilgiden korkak yalancý generalleri sorumlu tutuyordu.

Özel Vasiyet'te ise tüm hayatý boyunca topladýðý sanat eserleriyle doðduðu þehir olan Linz'de bir müze kurulmasýný istedi. Tüm þahsi mallarýný Nasyonal Sosyalist Alman Ýþçi Partisi'ne býraktýðýný söylüyordu.

Günün diðer önemli olaylarý

571: Hazreti Muhammed, Mekke'de dünyaya geldi.
1841: Ýlk dedektif romaný 'Morg Sokaðý Cinayeti' yayýmlandý. Edgar Allen Poe'nun eserinde Parisli Bay Auguste Dupin'in seri cinayetleri ortaya çýkarmadaki çözümleyici zekasý betimleniyordu.
1902: Marie ve Pierre Curie, Paris'teki laboratuvarlarýnda radyoaktif radyum tuzlarýný ayrýþtýrmayý baþardýlar.
1924: 1924 Anayasasý kabul edildi.
1944: Türkiye, Almanya'ya krom ihracatýný durdurdu.
1953: Yedi Türk askeri Kore'deki esir deðiþimiyle geri alýndý.
1962: Dolandýrýcýlýðýyla ünlü Sülün Osman cezaevinde 'Alýnteri ile Yaþamak' konulu konferans verdi.
1970: ABD Baþkaný Richard Nixon, 'savaþý Vietnamlaþtýrma süreci' kapsamýnda Vietnam'dan 150 bin kiþilik bir ABD gücünün daha geri çekileceðini açýkladý.
1990: Ressam Þefik Bursalý 87 yaþýnda vefat etti.
2005: Turgut Özakman'ýn 'Þu Çýlgýn Türkler' kitabý yayýmlandý. Kitap, Kurtuluþ Savaþý'ný bütün yönleriyle ve bir roman kurgusu içinde anlatýyor.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 21 nisan

21 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

Tom Sawyer ve Huckleberry Finn'in maceralarýyla tanýnan öykücü ve mizah yazarý Mark Twain 1900 yýlýnda hayata veda etti.

Asýl adý Samuel Langhorne Clemens olan Mark Twain, 1835'te ABD'nin Missouri eyaletine baðlý çok küçük bir köy olan Florida'da doðdu. Dört yaþýndayken, ailesiyle Mississippi Nehri kýyýsýndaki Hannibal'e yerleþti.

Esnaflýk ve avukatlýk yaparken politikaya atýlan babasý 11 yaþýndayken ölünce okuldan ayrýlýp bir matbaada çýrak olarak çalýþmak zorunda kaldý. Ardýndan aðabeyinin çýkardýðý 'Hannibal Journal' adlý gazetede dizgiciliðe baþladý.

Ayný gazeteye ve Boston'da çýkan mizah dergisi 'The Carpet-Bag'e mizah yazýlarý yazdý. Dizgicilikten sýkýlýnca dört yýl boyunca Mississippi Nehri'nde çalýþan buharlý gemilerden birinde kaptanlýk yaptý.

Kuzey-Güney Savaþý nedeniyle ayrýlmak zorunda kaldýðý bu meslek en sevdiði iþ oldu. Aðabeyiyle batýya gitti; gazete muhabiri olarak çalýþmaya baþladý. Mark Twain adýný ilk kez 1863'te mizahi bir yazýda kullandý.

Ýngilizcede 'ikiyi iþaretle' anlamýna gelen Mark Twain, geminin dibe oturmamasý için gerekli su derinliðini ölçen bir gemici terimiydi.

1867'de ilk kitabý 'Calaveras Ýlçesinin Ünlü Sýçrayan Kurbaðasý'ný (The Celebrated Jumping Frog of Calaveras County) yayýmlandý. Güneybatýya özgü mizah anlayýþýný taþýyan bu öyküyle adýný ülke çapýnda duyurdu.

1870'te kýsa ve özlü bir biçimde yaptýðý konuþmalarýyla ününü tazeledi. Ayný yýl evlenerek Connecticut'ta Hartford'a yerleþti, üç kýzý oldu.

Çocuklar ve gençlere yönelik en iyi romanlardan biri sayýlan 'Tom Sawyer'ýn Maceralarý'nýn ardýndan baþyapýtý 'Huckleberry Finn'in Maceralarý'ný yazdý.

1880'lerde bir dizgi makinesine yatýrým yaptý ama iflas etti. Kitaplarýnýn geliri ve birçok ülkede yaptýðý konuþmalarla borçlarýný ödeyebildi. 1906'da baþladýðý otobiyografisini bitiremeden öldü.

Baþlýca yapýtlarý

'Calaveras Ýlçesinin Ünlü Sýçrayan Kurbaðasý' (1867), 'Tom Sawyer'ýn Maceralarý' (1876), 'Huckleberry Finn'in Maceralarý' (1884), 'Adem ile Havva'nýn Cennet Günlüðü' (1905), 'Çalýnan Taç' (1881), 'Yurtdýþýnda Bir Serseri' (1880), 'Mississippi'de Yaþam' (1883)

Mark Twain'den

"Her zaman doðruyu söyle; ne dediðini hatýrlamak zorunda kalmazsýn."
"Doðru pabucunu giymeden, yalan dünyayý dolaþýr."

Günün diðer önemli olaylarý

1864: Toplumbilimci Max Weber doðdu.
1920: Mustafa Kemal Paþa, Meclis'in 23 Nisan 1920 günü açýlacaðýný bildiren bir genelge yayýmladý.
1938: Pakistanlý þair Muhammed Ýkbal yaþamýný yitirdi.
1939: Hatay, Türk Gümrük Tarifesi'ne dahil oldu.
1952: Türkiye ile Yunanistan arasýnda imzalanan anlaþmayla vize formaliteleri kaldýrýldý.
1957: Muhsin Ertuðrul, Ýstanbul Belediyesi Þehir Tiyatrolarý'nýn baþýna getirildi.
1964: Yunanistan, Kýbrýs'taki askeri birliðini, Birleþmiþ Milletler Barýþ Gücü emrine vermeyi kabul etti.
1964: Rum Patriði Vekili Emilyanos ile Metropolit Canavaris Türkiye aleyhine faaliyet gösterdikleri gerekçesiyle sýnýr dýþý edildi.
1967: Yunanistan'da darbe yapýldý. Albaylar Cuntasý yönetime el koydu.
1973: 'Devlet Ana' ve 'Yorgun Savaþçý' gibi yapýtlara imza atan yazar Kemal Tahir 63 yaþýnda vefat etti.
1979: Ýstanbul Boðazý'nda Rumen bandýralý Karpati þilebi ile demir yüklü Kemal Kefeli kosteri çarpýþtý. Türk gemisi battý ve kaptan ile yardýmcýsý öldü.
1990: Balet Ferit Akýn 48 yaþýnda yaþama veda etti.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 22 nisan

22 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif
1940 yýlýnda Siirt'in güneyindeki Beþiri yakýnlarýndaki Raman Daðý'nda bin 42 metre derinlikte petrol bulundu.

Anadolu'da petrol arama çabalarý 1929 yýlýnda baþladý. O dönemde hükümet, Columbia Üniversitesi'nde maden mühendisliði eðitimi gören Cevat Eyüp Taþman'ý ABD'den Türkiye'ye getirtti.

Petrol Arama Ýþletme Dairesi'nin baþýna getirilen Taþman, mühendis Ýhsan Ruhi Berent'le birlikte yabancý uzmanlardan da yararlanarak Doðu ve Güneydoðu'da petrol arama çalýþmalarý yürüttü.

Doðu Anadolu'da petrol sondajý için jeolojik etütler ve jeofizik araþtýrmalar 1933'te baþladý. Ýlk derin kuyu sondajý 1934'te Midyat'ta yapýldý ve bin 327 metreye inildi. Petrol bulunamadý.

1936 yýlýnda Raman kuyularý açýldý. 1940 yýlýnda Iluh-Batman'da bin 42 metre derinlikte petrole rastlandý. Günde 10 metreküp ham petrol verimi olan kuyu ümitleri uyandýrdý.

Petrol arama çabalarý devam ederken, açýlan kuyulardan çýkarýlan petrolü iþlemek için Raman'da Maymune Boðazý'nda 1949 yýlýnda ilk rafineri faaliyete geçti.

1954 yýlýnda Petrol Kanunu çýkarýldý ve 1955'te Türkiye Petrolleri Anonim Ortaklýðý kuruldu. Yerli ve yabancý özel þirketlere petrol arama izni verilmeye baþlandý.

Türkiye'de þu anda yerli-yabancý 28 þirket petrol arýyor. Rafinerilerde yýlda 26.5 milyon ton ham petrol iþleniyor. Ancak bunun sadece 2.5 milyon tonu Anadolu'dan çýkarýlýyor.

Günün diðer önemli haberleri

1916: Keman virtüözü Yehudi Menuhin doðdu.
1920: Ýtilaf Devletleri, Osmanlý hükümetini Paris'te toplanacak sulh konferansýna davet etti.
1924: Türkiye Cumhuriyeti Devlet Demiryollarý Genel Müdürlüðü kuruldu. Anadolu demiryollarýnýn devletleþtirilmesine iliþkin yasa benimsendi.
1933: Türkiye ile Osmanlý Düyunu Umumiye Hamilleri arasýnda imzalanan antlaþmayla Osmanlý borçlarýnýn tasfiyesi saðlandý.
1947: Türkiye'ye yabancý sermaye giriþine izin veren yasa kabul edildi.
1962: Anayasa Mahkemesi ve Yüksek Hakimler Kurulu'nun kurulmasýna karar verildi.
1977: Sinema oyuncusu Atýf Kaptan, Ürdün'ün baþkenti Amman'da hayata veda etti.
1993: Sekizinci Cumhurbaþkaný Turgut Özal'ýn naaþý, Fatih Camisi'nde kýlýnan namazdan sonra Vatan Caddesi'nde hazýrlanan kabirde topraða verildi.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 23 nisan

23 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

1920'de açýlan TBMM'nin kuruluþ günü 1929'dan itibaren dünyanýn ilk ve tek çocuk bayramý olarak kutlanmaya baþlandý.

23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramý dünyada hiçbir ülkede bulunmayan iki farklý unsuru bir araya getiren ulusal bir bayram.

Bu bayram bir taraftan Türkiye Cumhuriyeti'nin temellerinin atýldýðý, egemenliðin ilan edildiði anlamlý gün, diðer taraftan 'yarýnýn büyükleri, geleceðin garantisi' çocuklar için bir þenlik.

Atatürk'ün Türkiye çocuklarýna armaðan ettiði bayram dünya çocuklarý arasýnda sevgi ve dostluk baðlarýnýn geliþtirilmesi ve tüm insanlarýn barýþ içinde yaþayacaklarý bir dünyanýn oluþmasýna katkýda bulunmak için her yýl düzenleniyor.

Egemenliðin ilan edilmesinin ve ardýndan bu günün çocuk bayramý olarak kutlanmasýnýn tarihsel geliþimi ise þöyle:

Ýstanbul'un 16 mart 1920'de düþman askerleri tarafýndan iþgalinden sonra Osmanlý Mebusan Meclisi'nin görevini sürdürmesine imkan kalmamýþtý. Ýþgal güçleri arasýnda yer alan Ýngiliz askerleri meclisi basarak bazý vekilleri tutuklamýþlardý.

O sýrada Ankara'da bulunan Atatürk, bu durum üzerine 19 mart 1920'de vilayetlere ve kolordu komutanlýklarýna bir bildiri göndererek durumu açýkladý.

Bildiride ülkenin baðýmsýzlýðýný korumak amacýyla bir Milli Meclis'in Ankara'da toplanmasý için çalýþýlmasýný istiyordu. Bu bildiri üzerine tüm illerden 232 milletvekili seçildi.

Ýstanbul'dan gelen 92, Yunanistan ve Malta'dan gelen 14 milletvekili ile bu sayý 337'ye yükseldi. Fakat 23 nisan 1920'de yapýlan ilk toplantýya ancak 115 milletvekili katýldý.

O gün çalýþmalarýna baþlayan milletvekilleri güç þartlar altýnda çalýþmaya baþladýlar. Meclis'in çalýþmalarýnýn tek amacý vardý: "Egemenlik kayýtsýz þartsýz milletindir."

"Küçük hanýmlar, küçük beyler! Sizler hepiniz geleceðin bir gülü, yýldýzý, bir mutluluk parýltýsýsýnýz! Memleketi asýl aydýnlýða boðacak sizsiniz. Kendinizin ne kadar mühim, kýymetli olduðunuzu düþünerek ona göre çalýþýnýz. Sizlerden çok þeyler bekliyoruz" diyen Atatürk, 1924'te Meclis'in açýlýþ tarihi olan 23 Nisan'ýn bayram olarak kutlanmasýna karar verdi. Bu tarihten beþ yýl sonra ise bu bayramý çocuklara armaðan etti.

Uzun yýllar kutlanan bayram dünyada çocuklarýn sahip olduðu tek bayram. 1979'un, UNESCO tarafýndan Çocuk Yýlý ilan edilmesiyle bayram uluslararasý nitelik kazandý.

TRT, 1979'dan bu yana geleneksel olarak 23 Nisan Çocuk Þenliði düzenliyor. Bir hafta süren etkinliklere tüm dünya çocuklarý davet ediliyor. Farklý kýta ve ülkelerden gelen çocuklar gönüllü ailelerin misafirleri oluyor.

Biz de CNN TÜRK ailesi olarak tüm çocuklarýn 23 Nisan Ulusal Egemenlik ve Çocuk Bayramý'ný kutlarýz.

Günün diðer önemli olaylarý

1616: Ýngiliz oyun yazarý William Shakespeare hayata veda etti.
1936: Tiyatrocu Küçük Kemal Ýstanbul'da vefat etti.
1938: Fransa'nýn Nice kentinde yedi ülkenin katýldýðý yarýþmalarda Ordu Süvari Ekibi birincilik kazandý.
1945: Doðan Kardeþ dergisinin ilk sayýsý yayýmlandý.
1948: Ýkinci Dünya Savaþý'ndan beri kapalý tutulan Topkapý Sarayý Müzesi ve Ýstanbul Arkeoloji Müzesi halka açýldý.
1960: Ýzmit Petrol Rafinerisi'nin temeli atýldý.
1961: Ýlk TBMM binasý müze haline getirildi.
1961: Yerli yapým 27 Mayýs Treni ilk seferini yaptý.
1965: Ýlk Sovyet haberleþme uydusu Maniya-1 uzaya fýrlatýldý.
1969: Robert Kennedy'nin katili Sirhan Biþara Sirhan ölüm cezasýna çarptýrýldý.
1979: Türkiye'nin yedi ülke ile telefon görüþmesini saðlayacak uyduyla haberleþme istasyonu hizmete girdi.
1981: Milli Güvenli Kurulu, eski Gümrük ve Tekel bakanlarýndan Tuncay Mataracý'nýn Yüce Divan'da yargýlanmasýna karar verdi.
1982: TRT haftada iki gün renkli yayýna baþladý.
1984: AIDS'e neden olan virüs belirlendi.
1992: Saðlýk kontrolü için ABD'de bulunan Cumhurbaþkaný Turgut Özal'a prostat kanseri teþhisi konuldu.
2003: KKTC Bakanlar Kurulu'nun aldýðý karar doðrultusunda KKTC ile Rum kesimi arasýnda serbest geçiþler baþladý.
2005: Þair ve yazar Sunay Akýn'ýn kurduðu Ýstanbul Oyuncak Müzesi açýldý.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 24 nisan

24 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif
Türkiye'nin ilk güzellik kraliçesi Feriha Tevfik, 1991 yýlýnda hayata veda etti.

Türkiye'nin ilk güzellik yarýþmasý, 1926'da Ýpek Film Þirketi tarafýndan düzenlendi. Ancak, ciddi ve muntazam bir þekilde tertip edilmediði için fiyaskoyla sonuçlandý.

Hükümet, 1929'da Türkiye'nin en güzel kadýnýný seçmeye tekrar soyunur. Hatta Atatürk'ün bu yarýþmanýn yapýlmasý için emir verdiði bile söylenir. Aracýlýk edecek kuruluþ ise Cumhuriyet gazetesidir.

Ýlk duyuru 4 þubat 1929 tarihli Cumhuriyet'te yapýlýr: "Bütün dünyada güzel kadýnlar seçilir ve memleketlerinin güzelik kraliçesi intihap edilirken, bizim böyle bir kraliçemiz niçin olmasýn? Türkiye'nin en güzel kadýný acaba kimdir?"

Ýki gün sonra gerçek niyet açýklanýr: "Türkiye'nin güzellik kraliçesini bulmaya karar verdik..." 16-25 yaþ arasýndaki hanýmlar arasýnda mühim ve ciddi bir müsabaka yapýlacaktýr.

Bir hafta sonra gazetenin sahibi ve baþyazarý Yunus Nadi sütununu bu konuya ayýrýr. Bu arada güzellerin mayo ile jüri önüne çýkacaklarý, bunun ise gayri ahlaki olduðu yolunda eleþtiri getirenlere de cevap verir.

Ýlk fotoðraf 7 martta yayýmlanýr. Aday fotoðraflar ülkenin gündeminde de ciddi bir yer bulur. Fotoðraflarýn yanýnda bir yazýþma sütunu ortaya çýkar ve giderek büyür. Bir kadýn okur þöyle yazar: "Erkekler kadýn güzelliðinden anlamaz!"

Sonunda 125 güzelin fotoðraflarýnýn yayýnlanýþý 21 haziran 1929 tarihinde tamamlanýr. Sýra okuyucularýn oy vermesine gelmiþtir. 1 aðustosta açýklanan sonuçlara göre, bin 121 oyla Mualla Suzan birinci seçilmiþtir.

Feriha Tevfik ise 721 oyla 11'inci sýrada yer almaktadýr. Gazete 400'ün üzerinde oy alan 48 yarýþmacýnýn büyük jüri önüne çýkmasýna karar verir. 2 eylül günü güzeller büyük jüri önüne çýkar.

Yarýþma Cumhuriyet gazetesinin üst katýnda yapýlýr. "Orta boylu, kývýrcýk lepiska saçlý, altýn gözlü, beyaz tenli, zarif endamlý, beyaz krep satenden bir elbise giymiþ olan" Feriha Tevfik birinci seçilir.

Ýkincilik Semine Nihat Haným'a, üçüncülük ise 1926'da düzenlenen ilk güzellikl yarýþmasýnda birinci olan Matmazel Araksi'ye verilir.

Türkiye'nin ilk güzellik kraliçesi seçilmesi doðal olarak Feriha Tevfik'in yaþamýný deðiþtirir. Önce filmlerde rol alýr, ardýndan tiyatroya geçer. 1939'da bir daha dönmemek üzere, perde ve sahneden uzaklaþýr.

Bu ayrýlýþýn ayrýntýlarý üzerine hiç konuþmaz, sadece kýrgýn olduðunu söyler. 22 nisan 1991'de beyin kanamasý sonucu yaþamýný yitirir. Feriha Tevfik'in ölümüyle Türkiye'nin ilk güzeli ve anýlarý çok uzaklarda kalan bir yýldýz daha söner.

Türkiye'nin 'ilk' kadýnlarý

Ýlk kadýn avukat: Süreyya Aðaoðlu
Ýlk kadýn bakan: Prof.Dr. Türkan Akyol
Ýlk kadýn baþbakan: Prof.Dr. Tansu Çiller
Ýlk kadýn belediye baþkaný: Müfide Ýlhan
Ýlk kadýn büyükelçi: Filiz Dinçmen
Ýlk kadýn çöpçü: Elif Yazgandýr
Ýlk kadýn danýþtay baþkaný: Füruzan Ýkincioðullarý
Ýlk kadýn danýþtay üyesi: Þükran Esmerer
Ýlk kadýn dýþiþleri görevlisi: Adile Ayla
Ýlk kadýn diþhekimi: Ferdane Bozdoðan Erberk
Ýlk kadýn doktor: Safiye Ali
Ýlk kadýn eczacý: Rukiye Kanat Arran
Ýlk kadýn emniyet müdürü: Feriha Sanerk
Ýlk kadýn fotoðrafçý: Semiha Es
Ýlk kadýn gazeteci: Selma Rýza
Ýlk kadýn genel müdür: Mükerrem Aker
Ýlk kadýn hakim: Suat Berk
Ýlk kadýn hazine genel müdürü: Aysel Gönül Öymen
Ýlk kadýn hemþire: Esma Deniz
Ýlk kadýn hesap uzmaný: Müþeref Çallýlar ve Güzide Amark
Ýlk kadýn heykeltraþ: Sabiha Bengütaþ
Ýlk kadýn jet pilotu: Leman Altýnçekiç
Ýlk kadýn karakol amiri: Nevlan Kulak
Ýlk kadýn kaymakam: Özlem Bozkurt
Ýlk kadýn kimyacý: Prof.Dr. Remziye Hisar
Ýlk kadýn makinist: Seher Aytaç
Ýlk kadýn milli eðitim müdürü: Güler Karakülah
Ýlk kadýn milli maç hakemi: Lale Orta
Ýlk kadýn müzeci: Seniha Sami
Ýlk kadýn orman mühendisi: Binnaz Zehra Sert
Ýlk kadýn petrol mühendisi: Halide Ural Türktan
Ýlk kadýn pilot: Sabiha Gökçen
Ýlk kadýn polis memuru: Betül Diker
Ýlk kadýn profesör: Prof.Dr. Fazýla Þevket Giz
Ýlk kadýn radyo spikeri: Emel Gazimihal
Ýlk kadýn rektör: Prof.Dr. Saffet Rýza Alpar
Ýlk kadýn savcý: Iþýl Tüzünkan Koçhisarlýoðlu ve Meliha Sanu
Ýlk kadýn sayýþtay üyesi: Fahrünisa Etmen
Ýlk kadýn sendika baþkaný: Derviþe Koç
Ýlk kadýn subay: Ülkü Sema Toksöz
Ýlk kadýn TBMM baþkanvekili: Neriman Neftçi
Ýlk kadýn televizyon spikeri: Nuran Devres
Ýlk kadýn vali: Lale Aytaman
Ýlk kadýn veteriner: Sabire Aydemir
Ýlk kadýn yargýtay üyesi: Melahat Ruacan
Ýlk kadýn yüksek idare mahkemesi baþkaný: Firdevs Menteþe
Ýlk kadýn yüksek mimar: Münevver Gözeler
Ýlk kadýn yüksek mühendis: Sabiha Ecebilge
Ýlk kadýn zabýta memuru: Afife Ýpek
Ýlk kadýn ziraat mühendisi: Nezahat Süer

Günün diðer önemli olaylarý

1512: I. Selim tahta çýktý.
1830: Osmanlý hükümeti, Yunan devletinin varlýðýný resmen kabul etti.
1898: Ýspanyollarýn Küba adasýnýn boþaltýlmasý istemini reddederek ABD'ye savaþ ilan etmesiyle Ýspanyol-Amerikan Savaþý baþladý.
1909: Ýstanbul'a gelen Hareket Ordusu, 31 Mart Ayaklanmasý'ný bastýrdý.
1916: Patrick Pearse önderliðindeki gizli milliyetçi örgüt Ýrlanda Cumhuriyetçi Kardeþliði, Dublin'de Ýngiliz egemenliðine karþý Paskalya Ayaklanmasý'ný baþlattý.
1920: Mustafa Kemal, Büyük Millet Meclisi Reisliðine seçildi.
1946: Ulvi Cemal Erkin'in Birinci Senfonisi, Ankara Devlet Konservatuvarý'nda ilk kez seslendirildi.
1959: Mýsýr Devlet Baþkaný Nasýr, Shell ve Anglo-Egyptian petrol þirketlerini kamulaþtýrma emri verdi.
1972: TBMM, Deniz Gezmiþ, Yusuf Aslan ve Hüseyin Ýnan'ýn idam kararlarýný yeniden onayladý.
1978: Ereðli Kömür Ýþletmesi'nin Armutçuk üretim bölgesindeki grizu patlamasýnda 17 iþçi öldü.
1980: Ýran'da rehin tutulan 52 ABD'liyi kurtarmak için giriþilen kurtarma operasyonu, rehineler kurtarýlamadan sekiz ABD askerinin ölümüyle sonuçlandý.
2001: Ankara DGM Cumhuriyet Baþsavcýlýðý, Beyaz Enerji Operasyonu'na iliþkin soruþturmayý tamamlayarak dava açtý.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 25 nisan

25 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

Daniel Dafoe'nun ünlü romaný 'Robinson Crusoe' 1719 yýlýnda yayýmlandý.

Daniel Defoe, 1660'da Londra'da doðdu. Kiliseye girmek üzere, iyi bir eðitim alarak yetiþti ama tercihi ticarete atýlmak oldu. Yaþamý boyunca fýrsat buldukça ticaretle ilgilendi, ancak hiçbir zaman zengin olamadý.

Ticarette olduðu gibi, siyasi faaliyetleri de baþýný derde soktu Defoe'nun. Liberal kanadý destekleyen bir yazýsý sonucu hapse düþtü ve hayatýnýn en zor dönemini geçirdi.

1719'da yayýmlanan 'Yorklu Denizci Robinson Crusoe'nun Yaþamý ve Olaðanüstü Þaþýrtýcý Serüvenleri'ne kadar genellikle siyasi makaleler yazan Defoe, romanýn gördüðü büyük ilgi üzerine bütünüyle edebiyatla ilgilenmeye baþladý.

Elbette diðer romanlarý da serüven aðýrlýktaydý: 'Kaptan Singleton'ýn Hayatý' (The Life Of Captain Singleton), 'Moll Flanders', 'Veba Yýlý' (The Journal of the Plague Year) ve 'Albay Jack' (Colonel Jack).

Yazmaya 1731 yýlýnda gelen ölümüne dek ara vermeyen Daniel Defoe'nun, 545 yayýmlanmýþ kitap ve broþürü bulunuyor.

Ailesine raðmen denizci olmayý kafasýna koyan Robinson, 19 yaþýnda, 1651'de Londra'dan kalkan bir gemi ile sefere çýkar. Ýlk seferde karþýlaþtýðý fýrtýnadan ürkmesine raðmen, gemicilerin cesaretlerinde etkilenir ve seçtiði yoldan dönmez.

Bir baþka gemiyle Afrika'ya gider, korsanlar tarafýndan esir alýnýr. Köle olur, kaçar, Brezilya'ya giden bir baþka gemi tarafýndan kurtarýlýr. Brezilya’da þeker kamýþý ziraatine baþlar.

Ne var ki yoðun emek gerektiren bu iþ için kölelere ihtiyacý vardýr. Bu kez köle edinmek için çýkar Afrika yolculuðuna. Kahramanýmýzý ýssýz adasýna düþüren bu yolculukta, gemi bütün mürettebatý ile birlikte batýverir.

Öykünün bundan sonrasý Robinson'ýn doðayla girdiði büyük mücadelesidir. Gemiden kalan birkaç parça eþya ve araç-gereçle iþe koyulan Robinson, önce bir ev yapar, yaban keçilerini evcilleþtirir, yiyeceklerini yetiþtirmeye baþlar.

Yavaþ yavaþ doðaya hakim olmaya baþlamýþ, yabani hayvanlara boyun eðdirmiþ, bir dolu acý tecrübeden sonra iyi bir çiftçi olmuþtur. Bütün bunlar 12 yýlýný alýr Robinson'ýn. Ama yalnýzdýr.

Adadaki 22'nci yýlýnda sahilde insan kemikleri görünce dehþete düþer. Kemikler yamyamlarýn varlýðýný kanýtlamaktadýr. Robinson, esirlerle birlikte adaya gelen yamyamlara saldýrýr. Bazýlarýný öldürür, kalan son esiri kurtarýr.

Böylece Cuma'yla tanýþýrýz. Robinson asýl becerisini bu yamyamý medenileþtirerek gösterir, 10 yýl birlikte yaþarlar. Baþlarýndan birçok serüven geçer ve sonunda yolu adaya düþen bir Ýngiliz gemisi ile Londra'ya dönerler.

Brezilya'daki tarlasý da iþletildiðinden, zengin bir adamdýr artýk Robinson. Evlenir, çoluk çocuða karýþýr. Ama, denize duyduðu özlemi dinmemiþtir. Karýsý ölünce, adasýný görmek için yeniden denize açýlýr.

Bireyciliðin ilk temsili Cervantes, 'Don Kiþot'u yazdýðýnda, henüz burjuva birey tarih sahnesine çýkmamýþtý. Yine de, Don Kiþot, modern insana yakýn özellikleriyle, ilk roman kahramanýydý.

Robinson Crusoe ise gerçek anlamda bireydir. Hem de dini kaygýlardan uzak, doðaya karþý güçlü, çalýþmasý ve hýrsý ile bütün zorluklarýn üstesinden gelebilen ve ahlaki deðerleri kendisine göre kuran hesapçý bir birey.

Ýngiliz romanýnýn Daniel Defoe'ya kadar olan tarihinde, romana eðitici bir iþlev yüklenmiþ ve roman pek saygýn bir tür olarak görülmemiþtir. Roman teorisi de yoktur henüz. Romanla gerçek arasýndaki iliþki ise zayýftýr.

Defoe, 'Robinson Crusoe'yu, gerçek bir öykü gibi aktararak -bir gerçeklik payý da vardýr anlattýklarýnda- ve gündelik yaþama iliþkin ayrýntýlara geniþ yer vererek, bu edebi türe bundan böyle izleyeceði yolu açar.

Hem gerçeðe olan baðlýlýk hem de anlatýlan öykünün sürükleyiciliði açýsýndan 'Robinson Crusoe', kendinden sonra gelen yazarlar için kýlavuz rolü oynamýþtýr. Ancak Defoe'nun kahramanlarý yalýnkat, anlatým dili ve üslubu ise basittir.

Ancak pek de ciddiye alýnmaz, nedense ortak bir yargýya varýlmýþtýr üzerinde: O çocuklar içindir! Oysa, adý kahramanýnýn gölgesinde kalan yazarlarýn ilki olan Daniel Defoe, 'Robinson Crusoe'su ile modern Ýngiliz romanýnýn baþlatýcýsýdýr.

Günün diðer önemli olaylarý

1874: Radyo dalgalarý üzerinde çalýþan ve bu yolla ilk haberleþmeyi saðlayan fizik bilgini Guglielmo Marconi doðdu.
1859: Kýzýldeniz ile Akdeniz'i birbirine baðlayacak Süveyþ Kanalý'nýn kazýlmasýna, Mýsýr'ýn Port Said kentinde baþlandý.
1915: Arýburnu Zaferi kazanýldý.
1918: Kars ve Ardahan düþman iþgalinden kurtuldu.
1925: Mareþal Hindenburg, Almanya'nýn halk oyuyla seçilen ilk cumhurbaþkaný oldu.
1926: Ýran'da Rýza Han Pehlevi, kendisini þah ilan etti.
1945: 46 ülkeden gelen delegeler Milletler Cemiyeti'nin yerini alacak Birleþmiþ Milletler'i kurmak üzere San Fransisco'da bir araya geldi.
1946: Ýstanbul-Ankara hattýnda yataklý tren seferleri baþladý.
1953: Cambridge'den iki bilim adamý, kalýtsal özellikleri ebeveynden çocuða taþýyan deoksiribonükleik asit (DNA) adýný verdikleri molekül yapýsýný buldular.
1957: Antalya'nýn Fethiye ilçesinde 7.1 büyüklüðünde bir deprem oldu, 67 kiþi öldü.
1962: Anayasa Mahkemesi kuruldu.
1974: Portekiz'de Karanfil Devrimi: General Antonio Spinola'nýn yönettiði askeri ayaklanmayla Salazar'ýn faþist diktatörlüðü devrildi.
1976: Portekiz'de faþist diktatörlük sonrasýnda yapýlan ilk serbest seçimleri Mario Soares liderliðindeki Sosyalist Parti kazandý.
1986: Ýstanbul Cumhuriyet Savcýlýðý muzýr neþriyat kapsamýna alýnan Playboy dergisinin poþetle satýlmasýna karar verdi.
1990: ABD uzay mekiði Discovery'nin mürettebatý, ilk uzay teleskobu Hubble'ý yer çevresinde yörüngeye oturtmayý baþardý.
1995: Türk Silahlý Kuvvetleri, Irak'ýn kuzeyine giren 35 bin askerinden 20 binini geri çekti.
2000: TBMM'de grubu bulunan beþ siyasi partinin genel baþkanlarý, Anayasa Mahkemesi Baþkaný Ahmet Necdet Sezer'i cumhurbaþkanlýðýna aday gösteren öneriyi imzalayarak TBMM'ye sundu.
2001: Merkez Bankasýna özerklik getiren yasa TBMM'de kabul edildi.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 26 nisan

26 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

Rusya'daki Çernobil nükleer santralinde 1986 yýlýnda patlama oldu. 7 milyon kiþinin zarar gördüðü patlama nedeniyle ortaya çýkan radyoaktif bulutlardan, Türkiye de etkilendi.

26 nisan 1986'da Çernobil santralinin dördüncü ünitesinde yapýlan bir deney sýrasýnda meydana gelen kaza, yüzyýlýn en büyük nükleer faciasý olarak tarihe geçti.

Faciada 31 kiþi hayatýný kaybetti, ancak radyoaktif maddeler uzun yýllar içinde etkisini gösterdiði için kazadan tam olarak kaç kiþinin etkilendiði hala bilinmiyor.

Kazanýn ardýndan Doðu Karadeniz'de kanser vakalarý artýþ gösterdi. Ancak uzmanlar, kanser vakalarýnýn kazayla ilgili olup olmadýðýnýn bilinmediðini vurguluyor. Bölgede yayýlan radyasyon nedeniyle kanser vakalarýnýn artacaðý öngörülmüþtü.

Þu anda bölgede kadýnlarda en çok meme, erkeklerde ise akciðer kanserine rastlanýyor. Bölgede, son yýllarda kan kanserlerinde de artýþ saptandý.

Saðlýk Bakanlýðý Ulusal Kanser Danýþma Kurulu, bölgedeki kanser vakalarýnýn Çernobil ile ilgili olup olmadýðýný söylemenin zor olduðunu ancak geniþ çaplý araþtýrma yapýlmasýný önermiþti.

Bunun üzerine Ýçiþleri ve Saðlýk bakanlýklarý ile Devlet Ýstatistik Enstitüsü, Türkiye genelindeki tüm kanser vakalarýný kapsayan bir araþtýrma baþlatmýþtý.

Çernobil faciasýyla ilgili haberi Özel Dosya bölümünde okuyabilirsiniz...

Günün diðer önemli olaylarý

1930: Ýstanbul Mecidiyeköy'deki likör fabrikasý açýldý.
1936: Ýlk Türk romancýlarýndan Samipaþazade Sezai 76 yaþýnda Ýstanbul'da hayatýný kaybetti.
1943: Türk Tiyatrosunun ünlü komiklerinden taklit ustasý Naþit Özcan 57 yaþýnda Ýstanbul'da yaþama veda etti.
1961: Yüksek Seçim Kurulu oluþtu.
1994: Güney Afrika'da ilk çok ýrklý seçimler yapýldý. Oylarýn yüzde 62'sini alan Nelson Mandela liderliðindeki Afrika Ulusal Kongresi seçimlerin galibi oldu.
2005: Birleþmiþ Milletler, CHP Ýstanbul Milletvekili Kemal Derviþ'in BM Kalkýnma Programý baþkanlýðýna seçildiðini resmen açýkladý

Tarihte bugün: 27 nisan

27 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

Osmanlý padiþahý I. Süleyman 1495 yýlýnda doðdu. Kanuni Sultan Süleyman, Avrupa'da Muhteþem Süleyman olarak anýldý.

Osmanlý padiþahlarýnýn 10'uncusu olan I. Süleyman (1495-1566), Kanuni Sultan Süleyman olarak anýlýr. Babasý Yavuz Sultan Selim, annesi ise Kýrým haný Mengli Giray'ýn kýzý Ayþe Hafsa Sultan'dýr.

Çocuk yaþta Ýstanbul'da bilim, tarih, edebiyat, din ve askerlik eðitimi aldý. 1509'da annesinin doðum yeri olan Kýrým'da Kefe sancakbeyliðine atandý. Daha sonra Saruhan sancakbeyliði göreviyle Manisa'ya gönderildi.

Padiþahýn sefere çýktýðý vakitlerde Batý sýnýrýný korumak için Edirne'de bulundu. Babasýnýn ölümü sýrasýnda Manisa'da bulunan þehzade Süleyman, sadrazam Piri Paþa'nýn çaðrýsý üzerine Ýstanbul'a gelerek 1 ekim 1520 tarihinde tahta çýktý.

Ýçiþlerinde düzene kavuþmuþ devlet yönetimi babasýnýn yaptýðý ýslahatlarla saðlamlaþmýþ temeller üzerinde duran bir devletin baþýna geçti. Ýmparatorluðun iç bunalýmlarýyla uðraþmadan kýsa bir süre Batý dünyasýnýn geçirdiði dönüþümleri izledi.

Batý rönesansýn yaratýðý açýlma ortamýnda teknik yönden belli aþamalara ulaþmýþ; Fransa ve Almanya'da dini reformlar yapýlarak birlik saðlanmýþtý.

Kanuni bu ortamda, askeri alanda oldukça üstün duruma gelmiþ olan Osmanlý Ýmparatorluðu'nun gücünü Batý'ya yine askeri yönden kabul ettirme yolunu seçti.

Tahta çýktýktan bir yýl sonra Belgrad'ý feth etti (1521), ertesi yýl ise Rodos'u aldý (1522). Fransa'nýn da teþvikiyle Mohaç seferini düzenledi.

29 aðustos 1526'da Macar ordusunu büyük bir yenilgiye uðratarak baþkent Budin'i kýsa bir süre sonra da Viyana'yý kuþattý (1529, I. Viyana Kuþatmasý). Bu savaþlar sonucunda Macaristan egemenlik altýna alýndý.

Sonraki 20 yýlda Kuzey Afrika, Ortadoðu ve Ýran'dan geniþ bölgeler Osmanlý egemenliðine alýndý. Kaptan-ý Derya Barbaros Hayrettin Paþa, Cezayir ve Kuzey Afrika'yý alarak Akdeniz'i bir Türk gölü haline getirdi.

Doðu'da ise Ýran'la yapýlan savaþlar sonunda Tebriz alýndý. 1562'da Transilvanya bölgesi alýndý.

Son savaþý olan Zigetvar seferinde Zigetvar kalesini kuþatýlmasý sýrasýnda ölen Kanuni Sultan Süleyman'ýn cenazesi Mimar Sinan'a yaptýrtmýþ olduðu Süleymaniye Camisi'nin avlusundaki türbeye gömüldü.

Avrupalýlarla savaþlarýnda büyük baþarýlar kazanan Kanuni, Batý'yla yakýn siyasi iliþkiler kurdu. Fransa'ya verilen ve daha sonra Osmanlý'nýn ekonomik çöküþüne yol açan kapitülasyonlar da Kanuni zamanýnda tanýndý.

46 yýllýk saltanat hayatý boyunca Osmanlý büyük geliþme gösterdi. Hukuk, matematik, mimarlýk ve nakkaþlýk alanlarýnda yetiþen bilim ve sanat adamlarýnýn yarattýðý eserler kültür tarihimizin baþyapýtlarý olarak yerlerini aldý.

Kanuni Sultan Süleyman, padiþahlýðý döneminde devleti yetenekli devlet adamlarýyla birlikte yönetti ve Osmanlý'yý dünyanýn en büyük imparatorluðu haline getirdi.

Kendi tabiri ile Kanuni Sultan Süleyman Han

"Ben ki Sultan-i salatin-i zaman burhan-i havakýn-i avan tac-bahs-i husrevan-i cihan zillullahi'meliki'l-mennan Akdeniz'in ve Karadeniz'in ve Rumeli'nin ve Anadolu'nun ve Þam ve Halep ve Karaman ve Rum'un ve vilayeti-i Dulkadriye'nin ve Diyarbekir'in ve Azerbaycan ve Van'ýn ve Budun ve Tamisvar vilayetlerinin ve Mýsýr'ýn ve Mekke'nin ve Medine'nin ve Kudüs'ün ve Halilü'r-Rahmanýn külliyen diyar-i Arab'ýn ve Yemen'in ve Baðdad ve Basra ve Cezayir vilayetlerinin ve dahi nice memleketlerin ki aba-i kiram ve ecdâd-i izamim -enarallahü berahinehüm- kuvvet-i kahire ile fetheyledikleri ve cenabý-i celalet-meabim dahi tig-i ates-bar simsir-i zafernigarim ile fetheyledigim nice diyarýn sultani ve padiþahý hazret-i Sultan Bayezýd oðlu Sultan Selim Han oðlu Sultan Süleyman Þah Han'ým..."

Günün diðer önemli olaylarý

1521: Portekiz ile Ýspanya adýna seferler düzenleyen ve 9 martta ulaþtýðý Filipinler'de imzaladýðý ittifak anlaþmasýyla Ýspanya'ya Büyük Okyanus bölgesindeki ilk müttefikini kazandýran Portekizli kaþif Ferdinand Magellan, Mactan Adasý'nda yerlilerle girdiði çatýþmada öldürüldü.
1909: II. Abdülhamid tahttan indirildi; yerine V. Mehmed Reþat tahta geçti.
1918: II. Abdülhamid, Beylerbeyi Sarayý'nda öldü.
1927: Türkiye'de ilk radyo yayýný baþladý. Türk Telsiz Telefon A.Þ. adýyla çalýþmalarýna baþlayan özel kuruluþ, yayýnlarýný 1938'de devlet radyosu kurulana kadar sürdürdü.
1937: Adolf Hitler'in Ýspanya'da ayaklanan Falanjist güçlerin lideri Francisco Franco'ya gönderdiði uçaklar, Guernica'yý bombaladý.
1938: Türkiye ile Yunanistan arasýnda dostluk antlaþmasý imzalandý.
1940: Köy Enstitülerinin kuruluþuna iliþkin kanun kabul edildi. Köylünün eðitilmesini, kalkýnmasýný ve topraða baðlanmasýný amaçlayan Köy Enstitüleri, 1946'dan sonra klasik öðretmen okullarýna dönüþtürüldü.
1965: Amerika'nýn Vietnam Savaþý'na giderek artan þekilde katýlmasý Fransa'da Paris sokaklarýnda protesto edildi.
1981: Ses sanatçýsý ve besteci Münir Nurettin Selçuk, 82 yaþýnda Ýstanbul'da hayata veda etti.
1988: Cardiff'te yapýlan Avrupa Halter Þampiyonasý'nda ilk kez Türkiye adýna uluslararasý bir þampiyonaya katýlan Naim Süleymanoðlu, bir dünya rekoru kýrdý ve üç altýn madalya kazandý.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 28 nisan

28 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Ýtalyan diktatör Benito Mussolini ve metresi Clara Petacci 1945 yýlýnda kurþuna dizildi.

1883 yýlýnda Ýtalya'nýn Forli kentinde doðan Benito Mussolini, II. Dünya Savaþý sýrasýnda Ýtalya'nýn baþbakanýydý ve Adolf Hitler ile birlikte faþizmin en önemli uygulayýcýlarýndandý.

Üniversite eðitiminin ardýndan öðretmenlik yaparak çalýþmaya baþladý. 1902'de zorunlu askerlik görevinden kaçmak için Ýsviçre'ye gitti.

1904'te Ýtalya'ya geri dönerek Ýtalyan Sosyalist Partisi'ne katýldý ve partinin yayýn organý olan 'Avanti' gazetesinde çalýþtý.

Bir süre gazetenin baþyazarlýðýný da üstlenen Mussolini, I. Dünya Savaþý'nýn baþlamasý üzerine orduya yazýldý. Savaþta yaralanarak Milano'ya döndü ve burada sað görüþlü 'Il Popolo D'Italia' gazetesinin editörü oldu.

Mussolini, çökmüþ bir ekonomi ve siyasi kargaþa içindeki Ýtalya'da çeþitli saðcý gruplarý kurduðu faþist partisinin bünyesinde topladý.

'Duçe' lakabýný kullanan Mussolini, ülkenin problemlerini çözeceðini vaat ediyor ve eski Roma Ýmparatorluðu'nun ihtiþamlý günlerine geri dönüleceðine söz veriyordu.

Partinin gençlik teþkilatý olarak kurulan Kara Gömlekliler Örgütü ise ekonomik durumun kargaþasýnda faydalanarak büyük bir sýçrama yapan komünist gruplarla ve grevci iþçilerle çatýþýyordu.

Ekim 1922'de Kral III. Victor Emmanuel'i yönetimini Faþist Parti'ye devretmesi için tehdit etti. Aksi takdirde 26 bin taraftarý ile Roma'ya yürüyecekti. Komünist hareketin de önüne geçmek isteyen Kral bu teklifi kabul etti.

Duçe, ilk olarak Faþist Parti dýþýndaki diðer partileri kapattý, sendika hareketleri kanun dýþý ilan etti, kitap ve gazetelere sansür getirdi, eðitimi sýký kontrol altýna aldý.

Bu arada devlet güdümünde ekonominin faþistleþtirilmesi amacýyla tüm ülke tren raylarý ve otobanlarla kaplandý. Çiftçileri sürekli teþvik etti, tarým ve endüstrinin canlanmasýný saðladý. Buna baðlý olarak iþsizlik azaldý.

Uluslararasý arenada güçlendiðini ispat etmek için 1935'te Habeþistan'a asker çýkardý. Uzun ve nedensiz bir savaþ sonunda Habeþistan'ý iþgal eden Ýtalya, 1936 yýlýnda Nazi Almanya'sý ile Roma-Berlin Mihveri'ni kurdu.

Bu tarihten sonra devamlý Adolf Hitler'in etkisinde kalan Mussolini, 10 temmuz 1940'da müttefiklere savaþ ilan etti. II. Dünya Savaþý'nda Ýtalyan ordusu Kuzey Afrika ve Balkanlar'da müttefik kuvvetlerine karþý maðlup oldu.

Nazi Almanya'sýndan aldýðý destekle iþgal ettiði bölgelerde direndi ancak Ýtalya'da gücünü kaybetmeye baþladý.

Komünistler önderliðindeki direniþçilerin ülkede etkili olmasý ve müttefiklerin 1943'de Sicilya'ya çýkartma yapmasýnýn ardýndan Kral III. Victor Emmanuel, Mussolini'yi görevden aldý.

Almanya, Kuzey Ýtalya'yý iþgal etti ve Alman paraþütçüleri Mussolini'yi 12 eylül 1943'de Gran Sasso'da tutuklu bulunduðu otelden kurtararak uçakla Viyana'ya kaçýrdý.

Ýtalya'da kendine baðlý birliklerle mücadeleyi sürdüren Mussolini 28 nisan 1945'de yani savaþýn son günlerinde kaçmaya çalýþýrken Ýtalyan direniþine mensup partizanlar tarafýndan öldürüldü.

Ertesi gün Benito Mussolini'nin, metresi Clara Petacci'nin ve birkaç yandaþýnýn cesedi Milano'daki Loreto Meydaný'nda baþaþaðý sallandýrýldý.

Savaþ öncesinde ve savaþ boyunca içinde bulunduðu durumu, Nazým Hikmet, 'Taranta Babu'ya Mektuplar' isimli eserinde baþarýlý bir þekilde iþlemiþti:

"mussolini çok konuþuyor taranta - babu!
tek baþýna
yapayalnýz
karanlýklara
býrakýlmýþ bir çocuk gibi
baðýra baðýra
kendi sesiyle uyanarak,
korkuyla tutuþup
korkuyla yanarak
durup dinlenmeden konuþuyor.
mussolini çok konuþuyor taranta - babu
çok korktuðu için
çok konuþuyor!"

Günün diðer önemli olaylarý

1915: Hilal-i Ahmer Cemiyeti'nin adý Kýzýlay olarak deðiþtirildi.
1936: Mýsýr'da Kral Fuad'ýn beklenmeyen ölümü üzerine 16 yaþýndaki Prens Faruk kral oldu.
1950: Nightingale Hemþire Koleji Ýstanbul'da açýldý.
1960: Ýstanbul Üniversitesi'nde çýkan olaylarda, Orman Fakültesi öðrencisi Turan Emeksiz öldü. Ýstanbul ve Ankara'da sýkýyönetim ilan edildi.
1963: Topraksýz köylüler Adana'da yürüyüþ yaptý.
1975: CHP Genel Baþkaný Bülent Ecevit, Erzincan'da taþlý ve silahlý saldýrýya uðradý.
1979: Sovyetler Birliði'nin ilk uçak gemisi 2Kiev 28' Ýstanbul Boðazý'ndan geçti.
1980: Abdi Ýpekçi'nin katil zanlýsý Mehmet Ali Aðca, Ýstanbul'daki yargýlamada gýyabýnda idama mahkum edildi.
1988: Ermeni terör örgütü ASALA'nýn kurucusu Agop Agopyan, Atina'da kimliði belirlenemeyen iki kiþi tarafýndan öldürüldü.
1993: Ýstanbul'daki Ümraniye çöplüðü, biriken metan gazý yüzünden patladý: 39 kiþi öldü.
2003: Kýbrýs Rum kesimi ile serbest geçiþler çerçevesinde 25 binden fazla Rum KKTC'ye geçti.

Tarihte bugün arþivi



Tarihte bugün: 28 Nisan

28 Nisan, 2007 01:05:30 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif
Nightingale Hemþire Koleji Ýstanbul'da 1950'de açýldý.

1915: Hilal-i Ahmer Cemiyeti'nin adý Kýzýlay olarak deðiþtirildi.
1936: Mýsýr'da Kral Fuad'ýn beklenmeyen ölümü üzerine 16 yaþýndaki Prens Faruk kral oldu.
1945: Ýtalyan diktatör Benito Mussolini ve metresi Clara Petacci kurþuna dizildi.
1960: Ýstanbul Üniversitesi'nde çýkan olaylarda, Orman Fakültesi öðrencisi Turan Emeksiz öldü. Ýstanbul ve Ankara'da sýkýyönetim ilan edildi.
1963: Topraksýz köylüler Adana'da yürüyüþ yaptý.
1975: CHP Genel Baþkaný Bülent Ecevit, Erzincan'da taþlý ve silahlý saldýrýya uðradý.
1979: Sovyetler Birliði'nin ilk uçak gemisi 2Kiev 28' Ýstanbul Boðazý'ndan geçti.
1980: Abdi Ýpekçi'nin katil zanlýsý Mehmet Ali Aðca, Ýstanbul'daki yargýlamada gýyabýnda idama mahkum edildi.
1988: Ermeni terör örgütü ASALA'nýn kurucusu Agop Agopyan, Atina'da kimliði belirlenemeyen iki kiþi tarafýndan öldürüldü.
1993: Ýstanbul'daki Ümraniye çöplüðü, biriken metan gazý yüzünden patladý: 39 kiþi öldü.
2003: Kýbrýs Rum kesimi ile serbest geçiþler çerçevesinde 25 binden fazla Rum KKTC'ye geçti.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 29 nisan

29 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif

Türk tiyatro ve sinemasýnýn en önemli isimlerinden Muhsin Ertuðrul, 1979'da 87 yaþýnda vefat etti.

Türk tiyatro adamý, oyuncu, yönetmen, yönetici, eðitmen, çevirmen, makale yazarý, sinema yönetmeni, çaðdaþ Türk tiyatrosunun kurucusu Muhsin Ertuðrul, 1909'da profesyonel olarak sahneye çýktý.

Çeþitli tiyatro topluluklarýnda çalýþtý. Paris ve Berlin'e gitti. 1918'de Berlin'de 'Beranien Düþesi' adlý filmde oynadý. Ayný yýl 'Samson', 'Kara Lale Bayramý' ve 'Þeytana Tapanlar' filmlerini yönetti.

1921'de Darülbedayi'de yönetmen olarak çalýþmaya baþladý ve ülkemizin ilk özel film yapým þirketi olan Kemal Film'in yerli film yapýmýna baþlamasý için yardýmcý oldu.

Türkiye'de ilk filmini 1922 yýlýnda ('Ýstanbul'da Bir Facia-i Aþk') yönetti. 1921-24 yýllarý arasýnda bu þirket adýna altý film çekti.

1924'te Sovyetler Birliðine gitti. Orada 'Tamilla' ve 'Spartaküs' adlý filmleri çekti. 1923 yýlýnda çektiði 'Ateþten Gömlek' filminde baþ rolde oynayan Neyyire Neyir ile evlendi.

Türkiye'ye dönüþünde yeniden Darülbedayi'de çalýþmaya baþladý ve 1928'de ülkemizin ikinci büyük yapým þirketi olan Ýpek Film'in kurulmasýna öncülük etti.

Ýpek Film, 10 yýlý aþkýn bir süre Türkiye'nin tek film yapým þirketi olarak kaldý. Yeniliðe açýk olmalarýyla tanýnan Ýpek Film, Ertuðrul'a her türlü harcama yetkisi vererek çaðdaþ düzeyde teknolojinin ülkemize girmesini saðladý.

Böylece Ertuðrul 1931 yýlýnda ilk sesli Türk filmi olan 'Ýstanbul Sokaklarýnda'yý çekti. Bu filmin hemen ardýndan Ýpekçiler ilk sesli film stüdyosunu kurdu.

1928-41 yýllarý arasýnda Ýpek Film adýna 20 film çekti. 'Aysel Bataklý Damýn Kýzý', 'Þehvet Kurbaný', 'Bir Kavuk Devrildi' gibi filmler ilgi gördüyse de genel olarak sinema alanýnda baþarýsýz kabul edildiler.

Muhsin Ertuðrul, köklü bir tiyatro geleneðine sahip olduðu için filmlerinde daha çok teatral bir tarzla çalýþýyordu. Zaten 1947'den sonra sinemadan uzaklaþmaya ve tiyatro alanýnda çalýþmalarýný yoðunlaþtýrmaya baþladý.

1953 yýlýnda çektiði ve büyük bir baþarýsýzlýkla sonuçlanan ülkemizin ilk renkli filmlerinden biri olan 'Halýcý Kýz', Muhsin Ertuðrul'un son sinema çalýþmasý oldu.

Muhsin Ertuðrul'un Halide Edip Adývar'ýn 'Ateþten Gömlek' adlý romanýndan uyarladýðý filmde kamera önüne geçen Bedia Muvahhit ve Neyyire Neyir sinema filminde oynayan ilk Müslüman Türk kadýnlarý oldu.

Türk sinemasý ilk uluslararasý ödülünü Muhsin Ertuðrul'un 'Leblebici Horhor' adlý filmiyle kazandý. Film, Ýkinci Venedik Film Festivali'nde Onur Ödülü aldý.

Kendi deyiþiyle, daha düzenli, daha iyi ve daha güzel olana eriþmeyi amaçlamýþ tiyatro anlayýþýný (meliorizmi) benimseyen Ertuðrul, çaðdaþ Batý tiyatrosunu Türkiye'de kurumsallaþtýran, 60 yýllýk sanat yaþamý boyunca çaðdaþ tiyatro kültürünü tüm kurumlarýyla getiren ve uygulayan kiþi olarak anýlýr.

Rol aldýðý filmler

'Samson' 1919, 'Ýstanbul'da Istýrap' 1922, 'Boðaziçi Esrarý' 1922, 'Ateþten Gömlek' 1923, 'Kýzkulesi Faciasý' 1923, 'Ankara Postasý' 1928, 'Þehvet Kurbaný' 1940, 'Kýskanç' 1943

Yönettiði filmler

'Samson' 1919, 'Ýstanbul'da Bir Facia-i Aþk' 1922, 'Ýstanbul'da Istýrap' 1922, 'Boðaziçi Esrarý' 1922, 'Leblebici Horhor' 1923, 'Kýzkulesi Faciasý' 1923, 'Ateþten Gömlek' 1923, 'Sözde Kýzlar' 1924, 'Tamilla' 1925, 'Bir Sigara Yüzünden' 1928, 'Ankara Postasý' 1928, 'Kaçakçýlar' 1929, 'Ýstanbul Sokaklarýnda' 1931, 'Bir Millet Uyanýyor' 1932, 'Karým Beni Aldatýrsa' 1933, 'Naþit Dolandýrýcý' 1933, 'Söz Bir Allah Bir' 1933, 'Leblebici Horhor Aða' 1933, 'Cici Berber' 1933, 'Fena Yol' 1933, 'Milyon Avcýlarý' 1934, 'Aysel Bataklý Damýn Kýzý' 1934, 'Aysel Bataklý Damýn Kýzý' 1935, 'Aynaroz Kadýsý' 1938, 'Tosun Paþa' 1939, 'Bir Kavuk Devrildi' 1939, 'Allahýn Cenneti' 1939, 'Þehvet Kurbaný' 1940, 'Akasya Palas' 1940, 'Kahveci Güzeli' 1941, 'Kýskanç' 1942, 'Nasreddin Hoca Düðünde' 1943, 'Yayla Kartalý' 1945, 'Kýzýlýrmak Karakoyun' 1946, 'Evli mi, Bekar mý' 1951, 'Halýcý Kýz' 1953

Günün diðer önemli olaylarý

1920: TBMM, Hýyaneti Vataniye Kanunu'nu onayladý.
1938: Fransýz þehircilik uzmaný Henri Prost'un hazýrladýðý Ýstanbul Nazým Planý, Þehir Meclisi'nce kabul edildi. Tarihi yarýmada ve Beyoðlu kesimlerini ele alan plan; Ahýrkapý ile Harem arasýnda da yaklaþýk 2 kilometre uzunluðunda bir tüp geçit öneriyordu.
1955: Güney Vietnam'da içsavaþ baþladý.
1959: Spor Toto, þans oyunlarý arasýna girdi.
1980: Gerilim ve korku sinemasýnýn en ünlü yönetmeni Alfred Hitchcock hayata veda etti.
1992: Ressam Burhan Uygur 52 yaþýnda yaþamýný yitirdi.
2002: Bakanlar Kurulu, Afganistan'daki ISAF Komutanlýðý'nýn altý ay için Türkiye tarafýndan üstlenilmesini kararlaþtýrdý.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 30 nisan

30 Nisan, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif
Alman matematikçi Carl Friedrich Gauss, 1777 yýlýnda hayata merhaba dedi.

Matematikçilerin prensi olarak anýlan Gauss, 1777'de Almanya'nýn Braunschweig kentinde doðdu. Dehasý çok erken yaþlarda kendini gösterdi; konuþmayý öðrenmeden önce toplama ve çýkarma yapmayý öðrendi.

Güç koþullar altýnda sürdürdüðü eðitimini, 14 yaþýnda bir asilin saðladýðý destekle güvence altýna aldý. 16 yaþýnda Eukleides Geometrisi'nin alternatifi olacak yeni bir geometri tasarladý, Lagrange ve Newton'un eserlerini inceledi.

Üniversitedeyken sadece pergel ve cetvelle 17 kenarlý düzgün çokgen çizilmesi metodunu buldu. Bu buluþundan o kadar öutlu oldu ki, mezarýnýn üzerine de çizilmesini istedi.

Sayýlar teorisi üzerine yazmýþ olduðu ilk büyük eseri 'Disquistiones Aritmeticae' (Aritmetik Araþtýrmalarý) ona þimdiki ününü kazandýrdý. Eseri okuyan Lagrange, Gauss'a þunlarý yazmýþtý:

"Eseriniz sizi bir anda birinci sýnýf matematikçiler arasýna yükseltmiþtir. Uzun zamandan beri yapýlmýþ en güzel analitik keþfi ihtiva eden son bölümü çok önemli kabul ediyorum."

Gauss'un bu yapýtý modern sayýlar teorisine temel oldu. Ona göre, sayýlar teorisi çok önemliydi: "Matematik, bilimlerin kraliçesi olduðu gibi, sayýlar teorisi de matematiðin kraliçesidir."

1795'te liseyi bitirip Göttingen Üniversitesi'ne gireceði zaman, matematiði mi yoksa filolojiyi mi seçeceðini bilemiyordu. 18 yaþýnda en küçük kareler yöntemini jeodeziye soktu. Bu keþfin þerefini, 1806'da yöntemini yayýmlayan Legendre ile paylaþtý.

Normal daðýlýma ait Gauss Kanunu ve çan eðrisi artýk bilinen buluþlarýydý. 1796'da filolojiyi tamamen býraktý ve ilk tarihi yazýsý, düzgün 17 kenarlý çokgen hakkýndaki keþfini deftere yazdý.

Bu hatýra defteri, Gauss'un ölümünden ancak 43 yýl sonra 1898'de, torunlarýndan biri tarafýndan Göttingen Krallýk Kurumuna, incelenmek için gönderildiði zaman ortaya çýktý.

19 sayfalýk bu defterde, kýsa kýsa yazýlmýþ 146 tane keþif yazýlýydý. Bu keþiflerin en sonuncusu 9 temmuz 1814 tarihliydi. Defter 1917'de olduðu gibi yayýmlandý ve buluþlarýn geniþ bir incelenmesi yapýldý.

Eðer bu buluþlar Gauss'un zamanýnda yayýmlansaydý, bazý kimselere þöhret kapýlarý açýlabilirdi. Çünkü Gauss, birçok matematikçinin öncüsü ve ilham kaynaðýydý. Kendisi þüphesiz böyle bir düþüncede deðildi ama gerçek buydu.

Bugün, bunu kanýtlayan yazýlý belgeler vardýr. Defterde çok güzel cebirsel baðlýlýklar görülmüþtür. Gauss'un doktora tezi, bugün cebirin temel teoremi adýyla bilinen teoremdir. Yani, n dereceli bir polinomun n tane kökü vardýr.

Cebirsel bir denklemin kökünün a + ib þeklinde olduðunu da Gauss göstermiþtir. Böylece, karmaþýk düzlemi kurmuþ ve karmaþýk sayýlar bu düzlemde gösterilmiþtir. Bu düzleme Gauss Düzlemi de denir. Ayrýca, i·i = i² = -1 gösterimini o kullanmýþtýr.

Gauss'un hayatýnýn son yýllarýnda yazdýðý mektuplarýn büyük bir kýsmý öldükten sonra yayýmlandý. Ama en büyük yanlýþlarýndan biri, Abel'de olduðu gibi genç matematikçilerin çalýþmalarýna kulak asmamasýydý.

Örneðin, Cauchy, karmaþýk deðiþkenli fonksiyonlara ait ünlü ve zarif buluþlarýný yayýmlamaya baþladýðýnda ona karþý isteksiz ve bu yayýnlardan habersizdi. Cauchy'den hiç söz bile etmedi.

Çünkü Cauchy bu konuya baþlamadan yýllarca önce, Gauss problemin en can alýcý noktasýna eriþmiþti. Fakat onun ünlü not defterinde saklý kalmýþtý.

Bunun gibi daha baþka örnekler de vardý. Hamilton'un kuaterniyonlar çalýþmasý, ölümünden üç yýl önce Gauss'a sunulduðunda hiçbir þey söylemedi. Çünkü, bu sonuç da kendi not defterinde 30 yýldan beri yazýlý bulunmaktaydý.

Yine bu konuda öncü olduðunu ileri sürmedi. Hamilton'un 15 yýl kadar uðraþtýðý buluþlarý için, Gauss ne kadar uðraþtýðýný söylemiyordu.

1800-1820 arasýnda astronomi, 1820-1830 arasýnda jeodezi, yüzeyler kuramý, konform dönüþümleri, 1830-1840 arasýnda fizik, matematik, elekromanyetizm, yerkürenin manyetizmi, Newton kanunlarýna göre çekme kuramý, 1841-1855 arasýnda durum geometrisi ve karmaþýk deðiþkenli fonksiyonlar, bu fonksiyonlara baðlý geometri dallarýnda eserler verdi.

En ünlü jeodezi Gauss'undur. Gauss'tan önce Euler, Lagrange ve Monge bazý eðrisel yüzeyleri incelemiþlerdi. Fakat Gauss daha genel olarak incelemiþ ve diferansiyel geometrinin birinci büyük devresi böylece doðmuþtu.

Ýkinci devre 1854'te Riemann geometrisiyle oldu. Eðrilik, normal ve parametrelenme önemli iþlediði konulardý. Konform dönüþümler yine Gauss'a aitti. Haritacýlýk, enlem ve boylam üzerine çalýþmalarý yine Gauss tarafýndan bulundu.

23 þubat 1855'de Göttingen'de hayatý kaybettiðinde, Avrupa'daki tüm dostlarý cenazesine geldi. Eserleri ve buluþlarý matematik dünyasýnda yaþýyor.

Günün diðer önemli olaylarý

1030: Gazneliler Devleti'nin kurucusu Gazneli Mahmud öldü.
1563: Kral VI. Charles'ýn emriyle bütün Yahudiler Fransa'dan kovuldu.
1789: George Washington ABD'nin ilk cumhurbaþkaný oldu.
1883: Emprosyonizmin kurucularýndan Fransýz ressam Eduard Manet hayata veda etti.
1919: Mustafa Kemal, Dokuzuncu Ordu Müfettiþliðine atandý.
1939: Türkiye'nin de katýldýðý New York Dünya Sergisi açýldý.
1945: Adolf Hitler ve iki gün önce evlendiði Eva Braun intihar etti.
1959: Ýsmet Ýnönü'nün Uþak gezisinde olaylar çýktý. Polis, halký daðýtmak için göz yaþartýcý bomba kullandý.
1960: Ýstanbul'da bir gün sokaða çýkma yasaðý ilan edildi.
1960: Ali Ulvi'nin karikatürü nedeniyle Cumhuriyet gazetesi 10 gün süreyle kapatýldý.
1961: Ýstanbul Kartal'da iki tren çarpýþtý: 16 kiþi öldü, 78 kiþi yaralandý.
1964: Diyanet Ýþleri Baþkanlýðý, doðum kontrolünün uygulanmasýný verdiði bir fetvayla kamuoyuna açýkladý.
1967: CHP Dördüncü Olaðanüstü Kurultayý sonuçlandý. Kurultay'da kabul edilen ortanýn solu siyasetine karþý çýkan Kayseri Milletvekili Turhan Feyzioðlu'nun liderliðini yaptýðý 33 milletvekili ve 15 senatör partiden istifa etti.
1975: Anayasa Mahkemesi tarafýndan 1971'de kapatýlan Türkiye Ýþçi Partisi yeniden kuruldu.
1975: Kuzey Vietnam birlikleri Saygon'daki Baðýmsýzlýk Sarayý'na girerek Vietnam Savaþ'ýný bitirdi.
1998: ABD, PKK'yý en tehlikeli terör örgütleri arasýnda saydý.
1998: Terör örgütü PKK, Yunanistan'ýn baþkenti Atina'da bazý Yunan parlamenterlerin de katýlýmýyla Balkanlar Bürosu'nu açtý.
1998: NATO Konseyi Kosova Bildirisi yayýnladý. Þiddeti reddeden ittifak, Yugoslavya Devlet Baþkaný Slobodan Miloseviç'e uyarýlarda bulundu.
1999: Ankara 2 Numaralý Devlet Güvenlik Mahkemesi, Abdullah Öcalan'ýn yargýlamasýnýn 31 mayýs pazartesi gününden itibaren Ýmralý Adasý'nda kesintisiz olarak sürdürülmesine karar verdi.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 1 mayýs

1 Mayýs, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif
Karikatürist ve tiyatro sanatçýsý Altan Erbulak, 1988 yýlýnda 59 yaþýndayken hayata veda etti.

Tiyatro ve sinema oyuncusu, karikatürist, gazeteci ve þovmen Altan Erbulak 11 kasým 1929'da Erzurum'da doðdu. Babasýnýn subaylýðý nedeniyle ilk ve ortaöðrenimini Anadolu'nun çeþitli kentlerinde yaptý.

1950'de Güzel Snatlar Akademisi Resim Bölümü'nü bitiren sanatçý, amatör tiyatro oyunculuðuna Bakýrköy Halkevi ve Cep Tiyatrosu'nda baþladý.

1957'de Dormen Tiyatrosu'nda baþladý 'Kamp 17', 'Cengiz Han'ýn Bisikleti', 'Bit Yeniði' gibi birçok oyunda rol aldý.

'Midas'ýn Kulaklarý' operasýnda da sahneye çýkan Erbulak, Metin Serezli'yle kurduðu Çevre Tiyatrosu'nda 'Yüzsüz Zühtü', 'Deli Deli Kulaklarý Küpeli' oyunlarýný sahneledi.

Tiyatrosunu kapattýktan sonra 1980'lerden baþlayarak çeþitli tiyatro topluluklarýnda oyunculuk ve yönetmenlik yaptý. Güldürü tiplemeleri ve taklit yeteneði ile 1961'de Ýlhan Ýskender, 1982'de Ýsmail Dümbüllü ödüllerini kazandý.

Küçük yaþta karikatür çizmeye baþladý, Vatan, Akþam, Tef, Akbaba, Fýrt, Gýrgýr, Milliyet gibi çok sayýda dergi ve gazetede karikatür çizdi. Türk mizahýna 'Hürmüz'le Cafer', 'Kibar Hýrsýz' gibi tipleri kazandýrdý.

BBC'de televizyon eðitim kurslarýna da katýlan Erbulak, TRT için 'Alýngan Gemisi', 'Deneme Televizyonu' gibi programlarý hazýrladý.

Sinemada çok sayýda filmde rol aldý ve ödüller kazandý. Ölümünden sonra adýna, eþi Füsun, kýzlarý Ayþe ve Sevinç Erbulak tarafýndan, yýlýn baþarýlý oyuncusuna verilmek üzere Altan Erbulak Ödülü konuldu.

Rol aldýðý filmler

'Güneþten de Sýcak', 'Sarý Güneþ', 'Homodi' 1987, 'Gülümseyen Dünya' 1984, ''Deliler Koðuþu' 1981, 'Ýbiþo' 1980, 'Bir Annenin Gözyaþlarý' 1967, 'Bozuk Düzen', 'Güzel Bir Gün Ýçin', 'Bilen Kazanýyor' 1965, 'Cici Can', 'Ýki Gemi Yanyana', 'Barut Fýçýsý', 'Ölüm Pazarý' 1963, 'Fosforlu Oyuna Gelmez', 'Yumurcak Faka Basmaz', 'Bardaktaki Adam', 'Geçti Buranýn Pazarý' 1962, 'Bülbül Yuvasý', 'Yaman Gazeteci', 'Seni Benden Alamazlar' 1961, 'Yeþil Kurbaðalar' 1960, 'Feryat' 1959, 'Çitlenbik', 'Bana Gönül Baðlama' 1958, 'Gelin Ayþem' 1957

Günün diðer önemli olaylarý

1707: Ýngiltere, Galler ve Ýskoçya, Büyük Britanya olarak birleþti.
1889: 1 Mayýs iþçilerin ortak bayramý olarak kabul edildi.
1908: 'Don Camillo'nun yaratýcýsý, Ýtalyan mizah yazarý ve karikatürist Giovanni Guareschi doðdu.
1925: Kýbrýs, Ýngiltere kolonisi oldu.
1941: Orson Welles'in yönettiði 'Yurttaþ Kane' filmi ilk kez gösterildi.
1948: Hürriyet gazetesi, Sedat Simavi tarafýndan Ýstanbul'da kuruldu.
1959: CHP Genel Baþkaný Ýsmet Ýnönü, Uþak'ta, sayýlarý bine yaklaþan kalabalýðýn saldýrýsýna uðradý. Ýnönü, atýlan taþla yaralandý.
1977: Ýstanbul'da Taksim'deki 1 Mayýs mitingi sýrasýnda çýkan olaylarda 37 kiþi öldü, yüzlerce kiþi yaralandý.
1984: Devlet Güvenlik Mahkemeleri sekiz ilde göreve baþladý.
2003: Bingöl'de meydana gelen 6.4 büyüklüðündeki depremde 176 kiþi öldü, 521 kiþi de yaralandý.

Tarihte Bugün Arþivi

Tarihte bugün: 2 mayýs

2 Mayýs, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif
Rönesansý baþlatan Ýtalyan heykeltraþ, mimar ve mühendis Leonardo da Vinci 1519'da hayata veda etti.

Ýtalyan mimar, müzisyen, anatomist, mucit, mühendis, heykeltraþ, geometrisyen ve ressam Leonardo da Vinci, 15 nisan 1452 - 2 mayýs 1519 tarihleri arasýnda yaþadý.

Rönesans sanatýný doruðuna ulaþtýrmýþ, sadece sanat yapýtlarýyla deðil çok çeþitli alanlardaki araþtýrmalarý ve buluþlarýyla da tanýnan, dünyanýn gelmiþ geçmiþ en büyük sanatçýlarýndan biridir.

Leonardo, genç bir noter olan Piero da Vinci'nin ve bir çiftçi kýzý olan Caterina'nýn evlilik dýþý çocuðu olarak Floransa'ya baðlý Vinci kasabasý yakýnlarýndaki Anchiano'da dünyaya geldi.

Modern isimlendirme kurallarýndan önce doðan Leonardo'nun tam ismi Vincili Piero'nun oðlu Leonardo anlamýna gelen Leonardo di Ser Piero da Vinci'dir. Eserlerini Leonardo ya da 'Io, Leonardo' (ben, Leonardo) olarak imzalamýþtýr.

Leonardo'ya bebekliðinde annesi baktý. Birkaç yýl sonra annesi baþka biriyle evlendirilerek komþu kasabaya yerleþince, babasýnýn nadiren uðradýðý büyükbabasýnýn evinde yaþamaya baþladý. Ara sýra babasýnýn evine de giderdi.

Babasýnýn ilk eþinden çocuðu olmadýðý için aileye kabul edilebilmiþti, ama hiçbir zaman meþru bir çocuk olarak görülmedi ve amcasý Francesco dýþýnda ailesindeki kimseden sevgi görmedi.

14 yaþýna kadar Vinci'de yaþayan Leonardo, büyükanne ve büyükbabasýnýn ölmesi üzerine 1466'da babasý ile birlikte Floransa'ya gitti. Evlilik dýþý çocuklarýn üniversiteye gitmesi yasak olduðundan üniversite öðrenimi görme þansý yoktu.

Küçük yaþta yaptýðý çizimleri babasý, ünlü ressam ve heykeltraþ Andrea del Verrocchio'ya gösterince, Verrochio kendisini çýrak olarak yanýna aldý. Lorenzo di Credi ve Pietro Perugino gibi sanatçýlarla çalýþtý.

Sadece resmi deðil, lir çalmayý da öðrendi. Büyük ihtimalle eþcinsellikle de bu atölyede tanýþtý. 1476'da oðlancýlýkla suçlandýðýnda yargýlandý ve suçsuz bulundu. Ýdam korkusu ve utançla tanýþtý.

Floransa'yý 1482'de terk ederek Milano Dükü Sforza'nýn hizmetine girdi. Köprüler, silahlar, gemiler, bronz, mermer ve kilden heykeller yapabileceðini anlattýðý ancak göndermediði mektup, tüm zamanlarýn en muhteþem iþ baþvurusu sayýlýr.

1499'da þehir Fransýzlar tarafýndan alýnýncaya kadar 17 yýl boyunca Milano Dükü için çalýþtý. Dük için sadece resim ve heykeller yapmak, festivaller organize etmekle uðraþmadý; ayný zamanda binalar, makineler ve silahlar geliþtirdi.

1485-1490 yýllarýnda doða, mekanik, geometri, uçan makineler, kiliseden kale ve kanal yapýmýna kadar her türlü mimari ile ilgilendi; anatomi çalýþmalarý yaptý; öðrenciler yetiþtirdi.

1490'dan sonra deftere tutma alýþkanlýðý geliþtirdi. Bu çizimler ve defter sayfalarý, müzeler ve kiþisel koleksiyonlarda toplanmýþtýr. Bu koleksiyonculardan biri de Bill Gates'tir.

1499'da Milano'nun Fransýzlarca alýnmasýndan sonra þehri terk eden ve yeni bir koruyucu aramaya baþlayan Leonardo, 16 yýl boyunca Ýtalya'da seyahat etti. Pek çok kiþi için çalýþtý, çoðu eserini yarým býraktý.
Ýnsanlýk tarihinin en iyi resimlerinden biri kabul edilen 'Mona Lisa' için 1503'te çalýþmaya baþladýðý söylenir. Bu resmi tamamladýktan sonra hiç yanýndan ayýrmamýþ, tüm seyahatlerinde yanýnda taþýmýþtý.

1504'te babasýnýn ölüm haberi üzerine Floransa'ya döndü. Miras hakký için kardeþleri ile mücadele verdi ancak çabasý sonuçsuz kaldý. Çok sevdiði amcasý tüm varlýðýný ona býraktý.

1506'da bir Lombardiya aristokratýnýn 15 yaþýndaki oðlu olan Kont Francesco Melzi'yle tanýþtý. Melzi, hayatýnýn geri kalanýnda onun en iyi öðrencisi ve en yakýný oldu.

1490'da 10 yaþýnda iken korumasýna aldýðý ve Salai adýný verdiði genç de 30 yýl boyunca onunla beraber oldu, ancak hiçbir sanatsal ürün veremedi. Leonardo Ýtalya'yý, sevgilisi olduklarý da iddia edilen bu iki dostla dolaþmýþtý.

1513-1516 arasýnda Roma'da yaþadý ve Papa için geliþtirilen çeþitli projelerde yer aldý. Anatomi ve fizyoloji alanýnda çalýþmaya devam etti. Ancak Papa, kadavralar üzerinde çalýþmasýný yasakladý.

1516'da koruyucusu Giuliano de Medici'nin ölümü üzerine Kral I. Francis'ten Fransa'nýn baþ ressam, mühendis ve mimarý olmak üzere davet aldý. Paris'in güneybatýsýndaki Amboise'da Kraliyet Sarayý'nýn yanýnda hazýrlanan konaða yerleþti.

Sað koluna felç inen Leonardo da Vinci, resimden çok bilimsel çalýþmalara aðýrlýk verdi. Kendisine dostu Melzi yardýmcý olmaktaydý. Salai ise Fransa'ya geldikten sonra onu terk etmiþti.

2 mayýs 1519'da hayata veda etti. Kralýn kollarýnda can verdiði rivayet edilir. Ancak 1 mayýsta kralýn bir baþka þehirde olduðu ve bir gün içinde oraya gelemeyeceði bilinmektedir. Mirasýnýn büyük bölümünü Melzi'ye býraktý.

1466-1472 arasýnda bilinen hiçbir eseri yoktur. Bu çýraklýk döneminde atölyede boyalarý karýþtýrdý, resimlerin küçük bazý bölümlerini boyadý. 1472'de Floransa'da baðýmsýz bir ressam oldu. Ancak ustasýnýn atölyesinden ayrýlmadý.

Bilinen ilk resmi 5 aðustos 1472 tarihli 'Arno Vadisi'dir. Dehasýný yansýtan bu resimde derinlik arttýkça detaylar azalýr, kaðýdýn rengi resme hakim olur. Bu teknik daha sonra yokoluþ perspektifi olarak adlandýrýlmýþtýr.

1471-1475 arasýnda Andrea del Verrocchio'ya 'Ýsa'nýn Vaftizi' adlý tablosunda yardým etti. Resmin ana unsurlarýný Verrochio zaten çizmiþti. Leonardo, diz çökmüþ bir melek ile Ýsa'nýn vücüdunu resmetti.

Melek, Verrochio'nýn çizdiði figürlerden çok daha baþarýlýydý. Bunu gören Verrochio'nun fýrçalarýna bir daha asla elini sürmediði söylenir. Gerçekten de bu tablo, Verrochio'nun bilinen son tablosudur.

1478'de kendi atölyesini açtý, bu dönemde sipariþ üzerine yaptýðý en az iki resim vardýr. Ýlk Floransa döneminde çizdiði en önemli tablolardan biri de 'Aziz Jerom'dur. Tamamlamýþ olsa 'Mona Lisa' kalitesinde olacaðý tahmin edilen bu tablo þu anda Vatikan'dadýr.

1481-1482 arasýnda aldýðý bir sipariþ üzerine 'Müneccim Krallarýn Tapýnmasý' adlý tablo üzerinde çalýþtý. Ancak 1482'de Milano Dükü'nün hizmetine girince dev tabloyu yarým býrakarak Milano'ya gitti.

Milano dönemi baþýnda yaptýðý resimlerin en önemlisi 'Kayalýklarýn Bakiresi'dir. Ýki versiyonu bulunan bu eserin biri Louvre Müzesi'nde, diðer Londra Ulusal Galerisi'nde yer alýr.

'Kayalýklar Bakiresi'nin yarattýðý ilgi üzerine ýsmarlanan 'Erminli Kadýn', günümüze kalan az sayýdaki resminden biridir. Polonya'daki Czartorisky Müzesi'ndedir.

1490'da Sforza'nýn düzenlediði festival için yaptýðý 'Gezegenlerin Dansý' adlý müzikali, Ýtalya'da ünlenmesini saðladý. 1497'ye kadar en önemli eserlerinden biri olan 'Son Yemek' üzerinde çalýþtý.

'Son Yemek', Milano'da bir manastýr yemekhanesinde yer alan bir duvar resmidir. Maalesef, bu büyük eseri yaparken denediði karýþým baþarýlý olmamýþ, eser daha 1500'lü yýllarda bozulmuþtur.

Leonardo, Milano döneminde matematikle de uðraþtý ve Ýtalyan matematikçi Luca Pacioli'ye 'Altýn Oran Üzerine' adlý yapýtýný yazmasýnda yardým etti.

En çok vaktini alan çalýþma, dükün babasý onuruna yapmasý istenen 'Bronz At Heykeli'ydi. Dünyanýn en büyük at heykeli olmasý planlanan bu eser için Leonordo uzun süre atlarýn anatomisini inceledi.

1483'te baþlayan çalýþmalarý sonunda 1493'te dev kil modeli hazýrladý. Bronz heykel için tonlarca bronza ihtiyaç vardý. Bronzun hazýrlanmasýný beklerken 'Son Yemek' üzerinde çalýþtý.

Heykel için gereken bronz, Sforza tarafýndan silah yapýmýnda kullanýldýðýndan bronz heykel yapýlamadý. Fransýzlarýn Milano'yu iþgalinden sonra kilden yapýlmýþ olan heykel ise askerlerin hedef tahtasý olarak parçalandý.

Milano'yu terk ettikten sonra Mantova'da dönemin ressamlarýnýn eserlerini toplamaya meraklý Isabella d'Este'nin bir portresi üzerine çalýþmaya baþladý. 1501'de Venedik'e gidince Isabella d'Este'nin ýsrarlarýna raðmen eseri tamamlamadý.

Venedik'te çeþitli projeler (Isonzo Vadisi'nde hareketli bir bent kurmak, Osmanlý gemilerinin altýný delmek için dalgýç kullanmak gibi) geliþtirdi, ancak hiçbiri uygulanmayýnca Floransa'ya geçti.

Bir manastýr için 'Meryem ve Çocuk Ýsa Azize Anna ile Birlikte' adýyla bilinen ve Londra'daki Ulusal Galeri'de bulunan taslaðý hazýrladýysa da Cesare Borgia'dan aldýðý mühedislik teklifi üzerine bu eseri de yarým býraktý.

Papa VI. Alexander'ýn oðlu Cesare Borgia hizmetinde askeri mühendis olarak çalýþtý, haritalar çizdi. Cesare'den ayrýldýðý sýrada II. Beyazýt'a Haliç'e köprü kurma projesinden bahseden bir mektup yazdýðý bilinir.

Floransa'ya döndüðünde Pisa ve Floransa arasýnda savaþ vardý. Floransa'dan Pisa'ya akan Arno Irmaðý'nýn yataðýný deðiþtirerek þehri susuz býrakmayý planladý, ama bu plan baþarýsýz oldu.

Arno Irmaðý'ndan sonra 'Anghiarai Savaþý' resmi üzerinde çalýþtý. 1440'ta Floransa'nýn Milano'ya karþý kazandýðý zaferi konu alan bu resim üzerinde çalýþýrken karþý duvarda da 'Cascina Savaþý' adlý resmi için Mikelanj çalýþýyordu.

Eserini henüz tamamlayamadan Fransa Kralý tarafýndan Milano'ya çaðrýlan Leonardo, bir süre iki þehir arasýnda mekik dokudu ve sonunda resmi yarým býraktý. Mikelanj da Roma'ya çaðrýldýðý için kendi resmini yarým býrakmak zorunda kaldý.

Milano'da saray mensuplarý için dekoratörlük yaptý, anatomi çalýþmalarýna döndü. Resme yeniden ilgi duymaya baþladý ve 'Mona Lisa'yý yapmaya baþladý. Bu resmi ömrü boyunca yanýndan ayýrmadý ve tüm yolculuklarýnda beraberinde taþýdý.

1513'te gittiði Roma'da ihtiyar bir bilge olarak saygý görmesine raðmen Rafael ve Mikelanj'ýn aksine Medici ailesinden fazla sipariþ almadý.

Ancak Mikelanj'ýn 'Davut' adlý eserinin yerinin belirlenmesi için kurulan komisyonda yer aldý ve Mikelanj'ýn isteðine aykýrý olarak Floransa'daki Palazzo Vecchio'nun önüne yerleþtirilmesinde etkili oldu.

1515'te Fransýzlarýn Milano'yu yenmesinden sonra Guiliano de Medici kendisinden barýþ görüþmelerinde Fransa Kralý'na sunulmak üzere mekanik bir aslan yapma görevi verdi.

Yaptýðý aslan (Floransa'nýn simgesi), yürürken kalbinden zambak (Fransa'nýn simgesi) çýkarýyordu. Bir yýl sonra Guiliano de Medici ölünce, Fransa Kralý Leonardo'yu çaðýrtmýþtý. Son yýllarýný Fransa'da geçirdi.

Leonardo'nun bilim ve mühendislik alanýndaki çalýþmalarý en az sanatsal çalýþmalarý kadar etkileyici ve yenilikçidir. 13 bin sayfadan oluþan defterlerinde yer alan notlar ve çizimler sanat ve bilimi kaynaþtýrmaktadýr.

Leonardo bu notlarý, etrafýndaki dünyayý sürekli gözleyerek, Avrupa'da yaptýðý seyahatler sýrasýnda yazmýþtýr. Leonardo solaktý, ve tüm yazýlarýný ancak ayna ile bakýlýnca okunabilecek þekilde, tersten yazardý.

Bilime bakýþ açýsý gözlemseldi: Bir bilinmezliði anlamak için onu en küçük detayýna kadar tarif ve tasvir ederdi, teoriye ve deneylere önem vermezdi.

Latince ve matematik eðitimi almadýðý için çaðdaþý akademisyenler bilimsel çalýþmalarýný gözardý etti. Oysaki Leonardo Latinceyi kendi kendine öðrenmiþti.

Ýnsan anatomisi konusundaki çalýþmalarýna Andrea del Verrocchio'nun yanýnda çýraklýk yaparken baþladý. Çünkü Verrochio tüm öðrencilerini anatomi öðrenmeleri konusunda teþvik ederdi.

Sanat alanýnda baþarý kazanmaya baþlayýnca, Floransa'daki Santa Maria Nuova Hastanesi'nde kadavralar üzerinde inceleme yapmasýna izin verildi.

Daha sonra Milano'daki Maggiore Hastanesi'nde ve Roma'daki Santo Spirito Hastanesi'nde de kadavralar üzerinde çalýþmalar yaptý. 1510-1511 yýllarýnda doktor Marcantonio della Torre ile birlikte çalýþtý.

30 yýlda 30 kadavra inceledi. Marcantonio ile birlikte anatomi konusunda teorik bir çalýþma yayýmlamak üzere çalýþmalar yaptý ve 200'ün üzerinde çizim hazýrladý. Bu çizimler ölümünden sonra, 1580'de 'Resim Üzerine Tezler' adýyla yayýmlandý.

Birçok insan iskeleti çizimi yaptý ve omurganýn çift-s formunu ilk tanýmlayan kiþi oldu. Pelvis ve kuyruk sokumu hakkýnda incelemeler yaptý ve kuyruk sokumunun beþ farklý kemikten oluþtuðunu belirledi.

Ýnsan kafatasýný ve beynin kesitlerini mükemmel þekilde tariflemeyi baþardý. Ciðerlerin, idrar kesesinin, cinsel organlarýn ve hatta cinsel birleþmenin yapýlarýný gösteren oldukça fazla sayýda çizim yaptý.

Hamilelik mucizesini anlamak amacýyla fetusun anne karnýndaki pozisyonu hakkýnda çizimler yapan ilk birkaç kiþiden biridir. Ýnsan anatomisine ek olarak, çeþitli hayvanlarýn aatomisi hakkýnda da çizimleri bulunmaktadýr.

Ýnsan vücudunun sadece yapýsýyla deðil, fonksiyonuyla da ilgileniyordu. Bu yüzden anatominin yanýsýra ayný zamanda fizyoloji çalýþmalarý da yaptý. Fizyolojik deformasyonu olan kiþilerle ilgili de çizimleri bulunmaktadýr.

Anatomi alanýndaki çalýþmalarý, yazýlý tarihteki ilk robot tasarýmýnýna öncülük etti. Leonardo'nun Robotu adý verilen tasarým büyük olasýlýkla 1495 yýlýnda yapýldý ama ancak 1950'lerde fark edildi.

Kan dolaþýmý hakkýnda bilgisi olmamasýna raðmen, robota eklediði kalp vanalarý sayesinde kanýn tüketilmek üzere kaslara pompalanmasýný saðladý.

Leonardo'nun yaptýðý bir çizim, 2005 yýlýnda bir Ýngiliz kalp cerrahýna, hasar görmüþ kalpleri tedavi etmek yolunda yepyeni bir yol keþfetmesi için ilham verdi.

Uçma konusuna duyduðu müthiþ ilgi sayesinde kuþlar hakkýnda detaylý çalýþmalar yaptý ve aralarýnda dört kiþi tarafýndan çalýþtýrýlabilen bir helikopter ve hafif bir hang-glider da bulunan çok çeþitli uçan makineler tasarladý.

1502'de Sultan II. Beyazýt için, Haliç'e inþa edilmek üzere 240 metrelik bir köprü tasarladý. Bu köprü inþa edilmedi, ama 2001'de Norveç'te bu tasarýmý temel alan daha küçük bir köprü yapýlarak vizyonu hayata geçirildi.

Savaþý en kötü insan faaliyeti olarak görse de, defterlerinde askeri mühendislik alanýnda da çalýþmalar bulunmaktadýr. Bunlarýn arasýnda makineli tüfekler, zýrhlý tank, bombalar, paraþütler gibi tasarýmlar yer almaktadýr.

Diðer buluþlarý arasýnda bir denizaltý, diþliler kullanýlarak yapýlmýþ ilk mekanik hesap makinesi ve yaylý bir mekanizmayla çalýþan bir araba da bulumaktadýr.

Vatikan'da bulunduðu yýllarda güneþ enerjisini kullanmak için, içbükey aynalar yardýmýyla suyu ýsýtacak bir tasarým yapmýþtýr.

Her ne kadar Leonardo'nun tasarýmlarýnýn çoðu yaþadýðý dönemde hayata geçirilememiþ olsa da, günümüzde birçoðunun modelleri yapýldý ve Amboise'deki Chateau du Clos Luce'de bulunan Leonardo da Vinci Müzesi'nde sergileniyor.

Günün diðer öenmli olaylarý

1926: Atlas Okyanusu'nun iki yakasý arasýnda ilk faks mesajý gönderildi.
1938: Ordu Süvari Ekibi, Roma'da Milletler Kupasý yarýþlarýnda altýn Mussolini Kupasý'ný kazandý.
1945: Ýtalya'daki Alman iþgal birlikleri Müttefik ordularýna, Berlin'deki Alman güçleri Sovyet Mareþal Jukof'un birliklerine teslim olmaya baþladý.
1953: Uluslararasý Tiyatro Enstitüsü Türkiye Merkezi kurucularý seçildi.
1972: Pele'nin de oynadýðý Brezilya þampiyonu Santos futbol takýmý Ýstanbul'a geldi. Santos ertesi gün Fenerbahçe'yi 6-1 yendi.
1972: ABD'den alýnan TCG Oruç Reis ile TCG Uluç Ali Reis denizaltýlarý törenle donanmaya katýldý.
1973: Lübnan ordusunun Filistinli mültecilere saldýrmasýyla Lübnan iç savaþý baþladý.
1982: Falkland Adalarý'nda Ýngiltere-Arjantin savaþý baþladý.
1984: F-16 uçaklarýnýn Türkiye'de yapýlmasý için anlaþma saðlandý.
1986: Birinci Uluslararasý Asya-Avrupa Sanat Bienali, Ankara Devlet Resim ve Heykel Müzesi'nde açýldý.
1992: Cumhurbaþkaný Turgut Özal, ABD'de prostat ameliyatý geçirdi.
1999: Fazilet Partisi'nden Merve Kavakçý, milletvekili yemin törenine türbanla katýldý. Olay Mecliste protestolarla karþýlandý.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 3 mayýs

3 Mayýs, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif
Þair ve yazar Abdülhak Þinasi Hisar, 1963 yýlýnda, 75 yaþýndayken Ýstanbul'da hayata veda etti.

'Fehim Bey ve Biz' ve 'Boðaziçi Mehtaplarý' adlý kitaplarýyla tanýnan yazar Abdülhak Þinasi Hisar, 3 mayýs 1963'te Ýstanbul'da hayata veda etti. Merkez Efendi Mezarlýðý'na defnedildi.

1888'de Rumelihisarý'nda doðan Abdülhak Þinasi Hisar, Osmanlý döneminde yayýmlanmýþ ilk edebiyat dergilerinden 'Hazine-i Evrak'ý çýkaran Mahmut Celalettin Bey'in oðlu, gazeteci ve yazar Selim Nüzhet Gerçek'in aðabeyidir.

Galatasaray Lisesi'ni bitirdikten sonra Paris'e gitti ve Ecole Libre des Sciences Politique'te (Siyasal Bilimler Yüksekokulu) okudu.

O yýllarda Paris'te bulunan Türk aydýnlarý Prens Sabahattin, Ahmet Rýza, Yahya Kemal ve Dr. Nihat Reþat (Berger) ile tanýþtý ve Jön Türk hareketine katýldý.

Yine Paris'te hayranlýk duyduðu Fransýz yazar A.France ve M.Barres'le dostluk kurdu; J.Moreas, E.Faguet, J.Costeau ve H.de Regnier gibi yazarlarla tanýþtý.

Meþrutiyetin ilanýndan sonra Ýstanbul'a döndü. 1930'da Balkan Birliði Cemiyeti genel sekreterliði yaptý, Dýþiþleri Bakanlýðý danýþmanlýðý sýrasýnda Uluslararasý Barýþ Kongresi'ne (1945) katýlmak üzere ABD'ye gitti.

1948'de Ýstanbul'a yerleþerek ölümüne deðin bazý banka ve özel kurumlarda yönetim kurulu üyeliðinde bulundu.

Ahmet Haþim, Yahya Kemal ve Yakup Kadri gibi þair ve yazarlarla ayný kuþaktan olmasýna raðmen, yazmaya 'Dergah', 'Yarýn', 'Ýleri' ve 'Medeniyet' dergi ve gazetelerinde baþlayan Hisar, Cumhuriyetten sonra 'Aðaç', 'Türk Yurdu' ve 'Varlýk' dergileriyle Milliyet ve Dünya gazetelerinde eleþtiri ve denemeler yayýmladý.

Bir üslupçu olan, romanda his ve fikri önemseyen Hisar, hüzün ve özlemle kaleme aldýðý yapýtlarýnda mazi hayalini yaþatmýþ ve bu nedenle de adý Fransýz romancý Marsel Proust'la birlikte anýlmýþtý.

Ahmet Hamdi Tanpýnar, 'Edebiyat Üzerine Makaleler' adlý kitabýnda, "Abdülhak Þinasi'yi okurken, nesrin yazý olduðunu, konuþma olmadýðýný tekrar hatýrladým. Nesre son zamanlarda unutur gibi olduðumuz bu mevkiini iade eden muharrirlerimizdendir" diyerek Hisar'ýn Türk edebiyatýndaki yerini belirlemiþtir.

Yapýtlarý

Roman: 'Fehim Bey ve Biz' (1941. 1942 CHP Hikaye ve Roman Ödülü üçüncülüðü), 'Çamlýca'daki Eniþtemiz' (1944), 'Ali Nizami Beyin Alafrangalýðý ve Þeyhliði' (1952)
Anlatý: 'Boðaziçi Mehtaplarý' (1943), 'Boðaziçi Yalýlarý' (1954), 'Geçmiþ Zaman Köþkleri' (1956)
Diðer yapýtlar: 'Aþk Ýmiþ Her Ne Var Alemde' (1955-Seçilmiþ mýsra ve beyit antolojisi), 'Geçmiþ Zaman Fýkralarý' (1958), 'Ýstanbul ve Pierre Loti' (1958), 'Yahya Kemal'e Veda' (1959), 'Ahmet Haþim, Þiiri ve Hayatý' (1963)

Günün diðer öenmli olaylarý

1481: Yedinci Osmanlý padiþahý Fatih Sultan Mehmet vefat etti.
1920: TBMM'nin ilk bakanlar kurulu oluþturuldu. Ýcra Vekilleri Heyeti, 5 mayýsta Mustafa Kemal baþkanlýðýnda ilk toplantýsýný yaptý.
1934: Kayseri Uçak Fabrikasýnda yapýlan ilk parti altý avcý uçaðýndan biri, 50 dakikalýk uçuþla Kayseri'den Ankara'ya geldi.
1935: 'Türkkuþu' Atatürk tarafýndan hizmete açýldý.
1950: Ali Naci Karacan'ýn kurduðu Milliyet gazetesi yayýn hayatýna baþladý.
1951: Demokrat Parti Meclis Grubunda din eðitiminin geniþletilmesi istendi.
1960: Kara Kuvvetleri Komutaný Orgeneral Cemal Gürsel, hükümeti uyarmak için, Milli Savunma Bakaný Ethem Menderes'e mektup gönderdi.
1979: 'Demir Lady' lakaplý Margaret Thatcher, Ýngiltere'nin ilk kadýn baþbakaný oldu.
1986: Çernobil nükleer kazasý sonrasý oluþan radyoaktif bulutlarýn Türkiye'ye de ulaþtýðý ve bazý bölgelerde radyasyonun yedi kat arttýðý açýklandý.
1993: Birleþmiþ Milletler, 20 aralýk 1993'te her yýl 3 mayýsýn, Dünya Basýn Özgürlüðü Günü olarak kutlanmasýný kararlaþtýrdý.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 4 mayýs

4 Mayýs, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif
ABD'li ünlü gangster Al Capone, 1932'de 11 yýl hapis cezasýna çarptýrýldý.

Asýl adý Alphonse Capone olan Ýtalyan mafya lideri ve gangster Al Capone (okunuþu: Alkapon), 17 ocak 1899'da Brooklyn'de doðdu, 1947 yýlýnda hayatýný kaybetti.

ABD ekonomisinin zor günler yaþadýðý 1930'larda güç kazanmaya baþlayan Al Capone, dönemin yasaklarý ve yasaklarýn doðurduðu fýrsatlarý son derece profesyonel yöntemlerle karþýladý ve böylece hem maddi hem politik güçlerini artýrdý.

Büyük Kriz yýllarýnda neredeyse hükümet kadar söz sahibi olan ünlü gangster, suç iþlemeye çocukken baþladýðýný þu sözlerle açýklamýþtý:

"Çocukken her akþam yatmadan önce Tanrý'ya bana bir bisiklet vermesi için dua ederdim. Bir gün Tanrý'nýn çalýþma tarzýnýn bu olmadýðýný anladým...

"Ertesi gün gittim kendime yeni bir bisiklet çaldým ve her akþam yatmadan önce Tanrý'ya günahlarýmý affetmesi için dua ettim."

Gerçekleþtirdiði en kanlý olay, rakibi Bugs Moran çetesinden yedi kiþiyi polis kýyafeti giymiþ adamlarýna öldürttüðü katliamdý. Olayýn 14 þubata denk de gelmesi enteresan bir tesadüftü.

17 mayýs 1929'da ruhsatsýz silah taþýmaktan bir yýl hapis cezasý yedi. Ýþlediði diðer suçlardan dolayý bir türlü ele geçmeyen Al Capone, vergi kaçakçýlýðýndan 4 mayýs 1932 tarihinde 11 yýl hapis cezasý aldý.

Vergi kaçakçýlýðýndan yakalanarak ünlü Alkadraz Hapishanesi'ne atýlan Al Capone orada hastalandý ve çýktýktan kýsa bir süre sonra da öldü.

Günün diðer önemli olaylarý

1278: Karamanoðlu Mehmet Bey, Türkçeyi devletin resmi dili olarak ilan etti.
1421: Yýldýrým Beyazýt'ýn, Timur'a yenilmesinden sonra parçalanma tehlikesi baþ gösteren Osmanlý'yý toparlayan I. Mehmet vefat etti.
1920: Maarif Vekaleti (Milli Eðitim Bakanlýðý) kuruldu.
1930: Mahatma Gandi, Ýngilizler tarafýndan tutuklandý.
1931: Mustafa Kemal Atatürk, üçüncü kez Cumhurbaþkaný seçildi.
1943: Baþbakanlýk, Ýkinci Dünya Savaþý sýrasýnda, þeker satýþlarýný durdurdu. Bir yýl sonra da Ýstanbul'da nüfus baþýna iki kilo un verilmesine karar verildi.
1949: Ýstiklal Mahkemeleri'ne iliþkin yasa yürürlükten kaldýrýldý.
1970: ABD'de, Ohio Kent Üniversitesi'nde öðrenciler Vietnam Savaþý'ný protesto etti. Gösteriye müdahale eden güvenlik güçleri dört öðrenciyi öldürdü.
1980: Yugoslavya Devlet Baþkaný Mareþal Tito hayata veda etti.
1994: Filistin Kurtuluþ Örgütü ile Ýsrail, Batý Þeria ve Gazze'de yaþayan Filistinlilere özerklik verilmesini öngören antlaþmaya imza attý.
1997: Eurovision Þarký Yarýþmasý'nda, Þebnem Paker'in seslendirdiði 'Dinle' adlý þarký üçüncü oldu.
1997: Tango çalýþmalarýyla tanýnan Esin Engin Ýstanbul'da yaþamýný yitirdi.
1997: Irak'tan Avrupa ülkelerine gitmek isteyen 25 kiþiyi taþýyan iki tekne, Ege Denizi'nde battý: 17 kiþi boðuldu, yedi kiþi kayboldu.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 5 mayýs

5 Mayýs, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif Alman düþünür ve komünizmin kurucusu Karl Marx, 1818 yýlýnda doðdu.

Alman filozof, devrimci, iktisatçý, gazeteci, filozof ve siyasetçi Karl Marx, felsefede diyalektik materyalizm akýmýnýn, ekonomik, siyasi ve felsefi bir sistem olarak da komünizmin kurucusudur.

5 mayýs 1818'de Almanya'nýn Rhine eyaletinin Trier kasabasýnda doðdu. Orta öðretimini Trier'de tamamladý. Bonn ve Berlin üniversitelerinde hukuk öðrenimi görürken tarih ve felsefeyle ilgilendi, Hegelci E. Gans'ýn derslerini izledi.

1841 yýlýnda, 'Demokritos'un ve Epikuros'un Doða Felsefelerinin Farklýlýklarý' adlý doktora tezinde, dinin materyalist felsefe açýsýndan eleþtirisini yaptý.

Sol Hegelcilere katýlarak Bauer kardeþlerle dostluk kurdu. Bir yandan da Feuerbach'ýn etkisinde kalýp 1842'de muhalefetteki radikal burjuvalar tarafýndan kurulan 'Rheinische Zeitung' gazetesinin yazý iþleri yöneticiliðini yaptý.

Saint-Simon, Fourier, Proudhon gibi yazarlarý okuyarak Fransýz sosyalizmini tanýmaya çalýþtý. 1843'te çocukluk arkadaþý Jenny von Westphalen ile evlendi.

'Rheinische Zeitung' 1843'te kapatýldýktan sonra Paris'e yerleþti. 1844'te 'Fransýz-Alman Yýllýklarý'ný yayýmladý. Derginin bu ilk ve tek sayýsýnda, 'Yahudi Sorunu' adlý yazýsýyla siyasal savaþým konusundaki görüþlerini ilk kez açýkladý.

Ayný yýl Engels'le dostluk kuran Marx okurken tuttuðu notlardan oluþan '1844 El Yazmalarý'nda, ana temasýný yabancýlaþmanýn oluþturduðu hümanist bir felsefe geliþtirdi.

Engels'le ortak ilk metninde ('Kutsal Aile', 1845) tarih felsefesini materyalist görüþ açýsýndan eleþtirdi. 1845'te 'Vorwarts' gazetesi yazý kurulu üyeleriyle birlikte sürülünce Brüksel'e yerleþti.

Birkaç ay sonra Engels'in de Brüksel'e gitmesiyle ortak eserlerinin ikincisini ('Feuerbach Üzerine Savlar', 1845) ve üçüncüsünü ('Alman Ýdeolojisi', 1845-1846) yayýmladý.

Kuramsal çalýþmalarýnýn yanýsýra, sosyalist iþçilerle ve Alman göçmenlerle iliþkilerini sýklaþtýrdý. Brüksel Alman Ýþçileri Derneði'ni kurdu ve Engels'le birlikte bir komünist yazýþma aðý oluþturdu.

Komünistler Birliði'nin isteði üzerine 'Komünist Manifesto'yu yazdýklarý bu yýllar, ikisi için de geçmiþteki felsefi bilinçleriyle hesaplaþma ve tarihsel maddeciliði geliþtirme yýllarý oldu. Bu yüzden, geçmiþten kopuþlarý hem siyasi hem de kuramsaldý.

1848 Ýhtilali patlak verince, Belçika'dan sýnýr dýþý edilen Marx, Köln'e yerleþerek, 'Neue Rheinische Zeitung' gazetesini çýkarmaya baþladý. Bu gazetede iþçilere yönelik makaleler yayýmladý ('Ücretli Emek' ve 'Sermaye', 1849).

Almanya'dan, hemen sonra da yeniden Fransa'dan sýnýrdýþý edilince, 1849 yýlýnda, ömrünün sonuna kadar kalacaðý Londra'ya yerleþti. Yoksulluk içinde yaþadýðý bu dönemde iktisat incelemelerine aðýrlýk verdi.

Temel eseri olan 'Kapital'i hazýrlamaya baþladý. 1851-1861 yýllarýnda 'The New York Daily Tribune' gazetesinin Avrupa muhabirliðini yaptý.

1864'te Uluslararasý Ýþçiler Derneði'nin kurucularý arasýnda yeraldý. Birinci Enternasyonal'in açýlýþ konuþmasýný ve tüzüðünü yazdýktan sonra, 'Kapital'in birinci cildini Almanya'da yayýmlattý (1867).

Kýzýný görmek için gittiði Paris'te Paris Komünü'ne tanýk oldu. Ýngiltere'ye dönünce 'Fransa'da Ýç Savaþ' (1871) adlý eserinde bu devrim denemesini deðerlendirdi.

'Kapital'i yazmayý sürdürürken, iþçi partilileri programlarýnýn oluþturulmasýna da etkili biçimde katýldý; Alman, Fransýz, Hollandalý, Belçikalý, Rus, ABD'li, Ýngiliz devrimcilerle örgütlenme çalýþmasýnda bulundu.

Dühring'e karþý tartýþmada Engels'i destekledi. 'Anti-Dühring'in (1878) bir bölümünde Engels'le çalýþtýktan sonra hastalandý ve çalýþmalarýný büyük ölçüde yavaþlattý. 14 mart 1883'te Londra'da hayata veda etti.

Bazý eserleri

'Alman Ýdeolojisi' (1845-1846), 'Komünist Manifesto' (1847-1848), 'Louis Bonaparte'in 18 Brumaire'i' (1852), 'Fransa'da Sýnýf Savaþýmlarý' (1850), 'Ekonomi Politiðin Eleþtirisine Katký' (1859), 'Kapital' (1867) (ikinci ve üçüncü ciltleri Marx'ýn taslaklarýna uygun olarak onun ölümünden sonra Engels tarafýndan düzenlenerek yayýmlandý), 'Fransa'da Ýç Savaþ' (1871), 'Gotha Programýnýn Eleþtirisi' (1875)

Türkçeye tamamý çevrilmemiþ olmakla birlikte, Engels ile birlikte kaleme aldýklarý bütün eserlerinin (Marx-Engels Werke) Ýngilizce baskýsý 50 kalýn cilt tutar.

Günün diðer önemli olaylarý

1821: Napolyon Bonapart, sürgün edildiði St. Helene Adasý'nda hayata veda etti.
1834: Ýlk anakara demiryolu hattý Belçika'da açýldý.
1925: Atatürk Orman Çiftliði'nin kuruluþ çalýþmalarýna baþlandý.
1925: Cumhurbaþkaný Mustafa Kemal'e suikast giriþimi gerekçesiyle ölüm cezasýna çarptýrýlan Manok Manukyan idam edildi.
1947: Belçika, Ýngiltere, Danimarka, Fransa, Hollanda, Ýrlanda, Ýsveç, Ýtalya, Lüksemburg, Norveç; bir araya gelerek Avrupa Konseyi'ni kurdu. Türkiye, Avrupa Konseyi'ne Aðustos 1949'da katýldý.
1952: Kibrit tekeli kalktý.
1955: Türk Kadýnlar Birliði'nin giriþimiyle her yýl mayýs ayýnýn ikinci pazar gününün Anneler Günü olarak kutlanmasýna karar verildi. TKB, Nenehatun'u yýlýn annesi seçti. Anneler Günü'ne iliþkin ilk resmi öneri, 1872'de ABD'li Julia Howe'dan geldi.
1956: Ece Özbayrak, 10'uncu Daktilografi Þampiyonasý'nda, dakikada 735 vuruþla dünya rekoru kýrdý.
1960: Sovyetler Birliði, bir süredir kayýp olan ABD'ye ait casus uçaðý U-2'yi düþürdüðünü açýkladý.
1960: Ankara'da öðrenciler 555K (beþinci ayýn beþinde saat 17.00'de, Kýzýlay'da) koduyla bir gösteri yaptý.
1961: Alan Shepard, ABD'nin uzaya gönderdiði ilk insan oldu.
1968: Fransa'da, Vietnam Savaþý nedeniyle ABD karþýtý gösterilerde altý öðrencinin tutuklanmasý üzerine Daniel Cohn-Bendit liderliðinde 30 bin öðrenci barikatlar kurarak Paris'te ayaklandý; Sorbonne Üniversitesi kapatýldý.
1990: Ýlk özel televizyon kanalý olan Magic Box þirketinin Star 1 televizyonu programlý yayýna baþladý.
1994: Naim Süleymanoðlu, Çek Cumhuriyeti'nde yapýlan Avrupa Halter Þampiyonasý'nda 64 kiloda dünya rekoru kýrarak üç altýn madalya aldý.

Tarihte bugün arþivi

Tarihte bugün: 6 mayýs

6 Mayýs, 2006 02:01:00 (TSÝ)

http://www.cnnturk.com/images/1.gif
Sinema tarihinin ele avuca sýðmaz dahisi Orson Welles, 6 mayýs 1915'te doðdu.

"Orson Welles çocuk yüzlü bir dev, dallarý kuþlarla dolu büyük bir aðaç, ipini koparýp gül bahçesinde yatan bir köpek, çalýþkan bir haylaz, akýllý bir soytarý, insandan kaçan bir hümanist, sýnýfta dalga geçen üstün bir öðrenci, iþine geldiði zaman sarhoþ gibi davranan bir taktik ustasýdýr."
Jean Cocteau

Daha 25 yaþýnda hayatý sýradanlaþmaya yüz tutan bir adam kariyerinde en fazla ne kadar ilerleyebilmiþtir sizce? Sinemanýn müstesna þahsiyeti Orson Welles, yaþýtlarýnýn kendilerine bir yol tayin etmeyi tasarladýklarý evrede, birçok alanda kendini kanýtlamayý çoktan baþarmýþ bir dahi olarak niteleniyordu.

Sinemayý, 'bir çocuðun sahip olabileceði en güzel oyuncak' olarak tanýmlayan Welles'in 25 yaþýnda çektiði 'Yurttaþ Kane' (Citizen Kane) filmi, aradan geçen onca yýla karþýn birçok eleþtirmen tarafýndan tereddütsüz ilk sýraya konur en iyi film listelerinde.

'Yurttaþ Kane'

Hollywood'un kapýlarýný ardýna kadar açarak buyur ettiði Welles'in ilk filmi olan 'Yurttaþ Kane'de yaptýðý, sinemanýn o zamana dek geliþtirdiði tüm anlatým olanaklarýný, kamera hareketlerini, özel mercek kullanýmlarýný, ýþýklandýrma yöntemlerini, açý kullanýmý ve çerçevelemeleri iyice özümlenmiþ bir tavýrla filminde yeniden kullanmaktýr.

Sinema tarihinin en ünlü ve belki de en iyi filmini çeken Welles, gerçek bir sinema dahisinin, zamanýn ilerisinde bir sanatçýnýn yazgýsýný yaþamýþ, yýðýnlara pek sevimli gelmeyen, içerdiði yeniliklerle seyirciyi de yapýmcýyý da þaþkýna çeviren filmleriyle sistemin içinde kendine yer bulamamýþ ve ilk fýrsatta dýþlanmýþtýr.

Yapmadýðý iþ yok

Welles, uðraþtýðý diðer iþlerin dýþýnda Ýrlanda ve ABD'de tiyatro sahnelerinin yýldýzý oldu, oyuncularýn siyah olduðu bir 'Macbeth' uyarlamasýnýn yapýmcýlýðýný üstlendi, baþka bir oyunda Sezar'a faþist bir üniforma giydirdi, dergilere yazdýðý yazýlarýn yaný sýra, Shakespeare üzerine bir ders kitabý yazdý, Shakespeare prodüksiyonlarýnýn ses kayýtlarýný yaptý, radyoda 'The Shadow' þovunun 'Çikolata Puding' karakterine sesiyle hayat verdi, Mercury Tiyatrosu'nu kurdu, Mercury Tiyatrosu'nu radyoya taþýdý, piyano çaldý, pop müziðe bulaþtý, resim yaptý ve hepsinden öte insanlarý, Marslýlarýn dünyayý ele geçirdiðine inandýrdý!

Arkadaþlarý ile 2 bin dolarýna bahse girerek Rita Hayworth'u tavlayacaðýný iddia etti. 2 bin dolarý kazanmakla yetinmedi, beþ yýl boyunca 'Gilda'yla evli kaldý.

Adam olacak çocuk!

George Orson Welles, 6 mayýs 1915 tarihinde Kenosha-Wisconsin'de dünyaya gelir. Babasý ileri fikirleriyle tanýnan mucit ve imalatçý Richard Head Welles, annesi ise piyanist Beatrice Ives'dýr. Ýki yaþýnda okumaya, yedi yaþýnda Ravel ve Stravinsky çalmaya baþlayan, 10 yaþýnda ise Shakespeare'i hatmettiði söylenen Welles, tam bir harika çocuk olarak büyür.

Altý yaþýndayken anne ve babasý ayrýlýr. Sekiz yaþýnda annesini, 13 yaþýnda babasýný kaybeder. Babasý sayesinde tiyatro oyuncularý ve sporcularla tanýþma fýrsatýna kavuþur. 11 yaþýna geldiðinde dünyayý iki kez dolaþmýþtýr bile.

Oyunculuða 1931'de Dublin'deki Gate Tiyatrosu'nda Hamlet oynayarak baþlar. Abbey Tiyatrosu'nda sahneye çýktýðý Ýrlanda'da bir yýl kalýr. Ýspanya ve Fas turnelerinden sonra Chicago'ya döner. 1934'te Woodstock'ta bir tiyatro þenliði düzenleyen Welles, iki yýl sonra siyahlardan oluþan bir oyuncu kadrosuyla 'Macbeth'i sahneler.

Mercury Prodüksiyon ve Marslýlar

Jack Moss ile ortaklaþa kurduðu Mercury Productions Inc. ile Welles, artýk iþlerinin merkezinin Hollywood olacaðýný duyurur adeta. 30 ekim 1938'de radyoda yayýnladýðý ve Marslýlarýn dünyayý ele geçirmesini konu alan Mercury Tiyatrosu yapýmý 'War of the Worlds' ile binlerce insanýn paniðe kapýlmasýna neden olur. Aslýnda, iletiþim araçlarýnýn etki gücünü ayan beyan ortaya koyan ilk örneklerden sayýlan bu hadise, Welles'in zekasýný da betimler.

Format olarak ciddi bir haber programýnýn yayýný gibi kurgulanan oyun sýrasýnda, birden araya girilerek Marslýlarýn New Jersey'e saldýrdýðý açýklanýr. Bunun oyunun bir parçasý olduðunu anlamayan birçok ABD'li paniðe kapýlýr.

"Bayanlar baylar, bu þimdiye kadar gördüðüm en tuhaf þey. Þu anda karþýmda tasvir edemeyeceðim kadar acayip bir yaratýk duruyor. Bir ayý kadar iri olan bu varlýða bakmamak için kendimle savaþýyorum."

Welles'in cümlelerini duyan ve bunun bir radyo oyununun parçasý olduðunu hatýrlatan mesajlarýný kaale almayan binlerce kiþi o gece, tanrýnýn kendilerine bir mesaj yolladýðýný düþünür. Welles, bu sayede tüm ABD tarafýndan tanýnan ünlü bir kiþi haline gelir ve Hollywood'un kapýlarýný ardýna kadar açar.

Welles Hollywood'da

Ekranýn kendisine sunacaðý imkanlarýn sýnýrsýz olduðunu bilen Welles tiyatrodan sonra sinema dünyasýna yönelir. Bir taraftan radyo þovu için her hafta New York'a giden Welles, Hollywood'daki ilk prodüksiyonuna baþlamadan önce kameramanlardan ýþýkçýlara kadar film stüdyosunda görev alan herkesten ders alýr.

25 yaþýnda yönettiði 'Yurttaþ Kane' hala çoðu sinema eleþtirmenleri ve anketler tarafýndan gelmiþ geçmiþ en iyi film olarak gösterilmektedir. Ancak film büyük beðeni uyandýrmasýna raðmen yeterli giþe hasýlatý gösteremez.

Filmin anlam ve önemi yýllar sonra anlaþýlacaktýr. Kuþkusuz bunda Welles'in filmde hayatýný gözler önüne serdiði basýn devi Hearst'ün, filmin daðýtýmýný baltalamak için gösterdiði kartelüstü çabanýn payý büyüktür. 1950'lerin ilk yarýsýnda daha özgürlükçü bulduðu Avrupa'ya giderek düþük bütçeli baðýmsýz filmler çeker.

Tüm hayatý boyunca, üretmeye aksatmadan devam eder, öldüðünde tamamlanmamýþ yüzlerce projesi olduðu söylenir.

Welles'i anlatmak kolay mý?

"Dünya'da iki tür insan vardý; verenler ve isteyenler, verip vermemek umurlarýnda bile olmayanlar ve isteme yürekliliðini gösteremeyenler. Belki de istemeye cüret edip ne istediðinden asla emin olmayanlar..." ('Bay Arkadin' filminden)
"Kabil'den bu yana binlerce yýl geçti dostum ve cinayet hala genellikle amatörlerin elinde olan bir iþ. Hayatta kaybedenler gece avýna çýkmaya baþlýyor." ('Bay Arkadin' filminden)
"Ýtalya'da 30 yýl boyunca Borjiyalar vardý. Yani savaþ, kýyým, cinayet... Ama Mikelanjelo, Leonardo ve Rönesans da ayný dönemde var oldular. Ýsviçre, 500 yýl boyunca demokrasi ve barýþý yaþadý. Ne yaratabildiler? Sadece guguklu saat!" ('Üçüncü Adam' filminden)

Günün diðer önenmli olaylarý

1889: Osmanlý devletinin de katýldýðý Uluslararasý Paris Fuarý baþladý.
1927: Ýstanbul Radyosu düzenli ve programlý yayýnlarýna baþladý.
1930: Hakkari'de meydana gelen 7.2 büyüklüðündeki depremde 2 bin 514 kiþi öldü.
1937: Dünyanýn en büyük zeplini olan Hindenburg, havalandýktan kýsa süre sonra alev aldý ve yanarak yere çakýldý. 35 yolcunun öldüðü kazadan sonra bu taþýmacýlýk yönteminden vazgeçildi.
1955: Besteci Hüseyin Saadettin Arel 75 yaþýnda hayata veda etti.
1972: Deniz Gezmiþ, Hüseyin Ýnan ve Yusuf Aslan hakkýndaki idam cezalarý, Cebeci Sivil Kapalý Cezaevi'nde yerine getirildi.
1992: Alman asýllý ABD'li aktris Marlene Dietrich hayata veda etti.

Tarihte bugün arþivi