�in Halk Cumhuriyeti (China) ve �in Halk Cumhuriyeti Tarihi

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- Tarih (https://www.msxlabs.org/forum/tarih/)

- - �in Halk Cumhuriyeti (China) ve �in Halk Cumhuriyeti Tarihi (https://www.msxlabs.org/forum/tarih/11355-cin-halk-cumhuriyeti-china-ve-cin-halk-cumhuriyeti-tarihi.html)

PiSiK0PATR

13 Ekim 2006 16:34

�in Halk Cumhuriyeti (China) ve �in Halk Cumhuriyeti Tarihi

Eski devirlere ait yap�lan ara�t�rmalar �in hakk�nda devaml� yeni bilgiler vermektedir. �lkeyi y�neten ilk hanedan olarak Hya ve �ang s�laleleri bilinmektedir. Hya s�lalesi hakk�nda bilinen tek bilgi h�k�mdarlar�n isimleridir. �ang s�lalesinin, yap�lan ara�t�rmalar neticesinde yakla��k olarak M.�. 1450-1050 seneleri aras�nda �in ovalar�na hakim olduklar� bilinmektedir.

M.�. 1050-220 y�llar� aras�nda de�i�ik �e�itli uygulamalarla �ov S�lalesi y�netmi�tir. �ang S�lalesini y�karak ba�a ge�en �ov S�lalesi, M.�. 1050-771 seneleri aras�nda feodal bir idare kurdular. �lkede, feodal devletler ba��ms�z devletler halinde geli�meye ba�lad�. Bu durum h�k�mdar�n g�c�n�n azalmas�na ve feodal devletler aras�nda sava�a sebep oldu. Bat�dan gelenT�rk ve Mo�ollar, �lkenin b�y�k bir k�sm�n� fethettiler. Bat� milletlerinin eline d��m�� olan topraklar�ndan b�y�k bir k�sm�n� �in beyi Tsin, geri ald�. B�ylelikle devleti �nemli feodal devletlerden biri oldu.

M.�. 770-472 devri: Feodal beylerin kendi aralar�nda i� sava�lara giri�tikleri bir devirdir. Bu sava�lar neticesinde yedi bey kalm�� ve bunlar da kral �an�n� alarak �ov S�lalesinden ayr�ld�lar. M.�. 472-221 i� sava� sonunda M.�. 453 senelerinde Tsin’in feodal devleti �� devlete b�l�nd�.

M.�. 221-206 aralar�nda Tsin’in S�lalesi memleketi mutlakiyetle idare etti. Tekerlek dingillerinin standartla�t�r�lmas� ve baz� �l�� birimlerinin kullan�lmaya ba�lamas� �in tarihinin bu safhas�na ait �nemli hadiselerdir. Kuzeyden gelen sald�r�lardan (Hun sald�r�lar�) korunmak i�in �in Seddinin ilk �ekli olan toprak tabyalar yap�ld�. Do�u �in b�lgesinde ba�layan bir ayaklanma, uzun s�ren sava�lara sebepiyet verdi ve bu sava�lar sonunda Han S�lalesi y�netimi ele ge�irdi ise de, bir m�ddet sonra idare de�i�ti.

M.�. 206 y�l�nda y�netimi, k��k r�tbeli bir asker olan Lui Ki ele ge�irerek Han S�lalesini (asiller) kurdu. M.S. 168 senesinde meydana gelen bir h�kumet darbesi �zerine 220 senesine kadar devam eden i� sava�lar devri ba�lad�. B�y�k bir halk ayaklanmas� bast�r�ld�. Bu i� sava� neticesinde �lke ��e b�l�nd�, kuzeyde Vey (220-264), g�neydo�uda Vu (229-280), g�neybat� �u (221-263) imparatorluklar� kuruldu.

G��lerin artt�� devirde, Tsin S�lalesinin (265-316) ba�a ge�erek, par�alanan �in’i birle�tirmeleri de �lkeye huzur ve istikrar getirdi. Daha �nceleri �cretle kullan�lan milletler bu sava�larda (asillerin sava�lar�nda) o derece kuvvetlendiler ki, bunlardan Hyung-nu’lar (Hunlar) 303’te yeni bir devlet (Han) kurdular. Bu s�lale �in �mparatorunu iki defa esir alm�� ve 317’den ba�layarak b�t�n Kuzey �in’de hakimiyet kurmay� ba�arm��t�r. Bunun �zerine Tsin �ilesi kuzeye inerek burada Do�u Tsin S�lalesini (317-419) kurdu.

G�ney �in’de 580 senesine kadar �e�itli s�lalelerin kurdu�u muhtelif devletler g�r�l�r. Suy S�lalesi (581-618) �in’i birle�tirmeye muvaffak oldu. Bu k�sa �m�rl� hanedan zaman�nda �in, Vietnam’�n kuzey ve g�neyini ve Tibet’in kuzeyini ele ge�irdi. �in’in n�fuzunu tekrar Orta Asya’da hissettirdi. Bu devrede Kuzey ve Orta �in Ovas�ndaki ticari m�nasebetleri kolayla�t�rmak i�in kanallar a��ld�.

Ancak b�t�n bu i�lerin yap�lmas� i�in yabanc�lardan yard�m istenmesi Suy S�lalesinin sonu oldu. T’ang S�lalesi (618-907) i�ba��na geldi. Bu hanedan devrinde (664) topraklar�n yeniden taksimi ve vergilendirilmesi yap�lm��t�r. M�sl�man Araplar�n sald�r�lar� �zerine T�rkistan �in’in elinden ��kt�.

Bundan sonra T�rkler devlet idaresinde �nemli mevkilere yerle�tiler ve s�k s�k vuku bulan ihtilallerde �nemli rol oynad�lar. T’ang Hanedan�n�n d��nden sonra 960 tarihine kadar 5 k��k hanedan i� ba��na ge�ti. Bu devirde Kuzey ve G�ney �in’de k��k eyaletler �eklinde devletler meydana ��km��t�. 960 tarihinde i� ba��na ge�en Sung Hanedan� zaman�nda �in �mparatorlu�unun birli�i yeniden tesis edilmeye �al��lm��, ancak bunda muvaffak olunamam��t�r.

Bu hanedan devrinde bir�ok �ehirler kuruldu ve barut kullan�lmaya ba�land�. Mimari, tarih, �iir, resim, porselen ve bah�ecilikte �ok y�ksek bir seviyeye ula�t�lar. Elde bulunan tarihi dok�manlar bu medeniyetin y�ksekli�ine delil te�kil etmektedir.

Cengiz Han, 1206-27 y�llar� aras�nda �in’i i�gal etti ve Mo�ollar, 1214 y�l�nda Sar� Nehirin kuzey taraf�ndaki b�lgede hakimiyeti ele ge�irdiler. 1271 tarihinde Kubilay Han, imparatorlu�unu ilan etti. B�ylece Y�an Hanedan�n�n (1260-1368) ve ba��ehir Yenching (Pekin)i kurdular. Mo�ollarla beraber Y�an Hanedan� b�t�n �in’i fethederek hakimiyetleri alt�na ald�lar. Bundan sonra Mo�ollar �in k�lt�r�n�n etkisi alt�na girerek, din, �rf ve adetlerinde, giyim ve ku�amlar�nda �in �rf ve adetlerini benimsediler.

Chu Y�an Chang, Y�an Hanedan� yerine Ming Hanedan�n� (1368-1644) kurdu. Bu hanedan zaman�nda Mo�ollar, Baykal G�l�n�n kuzey taraf�na s�r�ld� ve imparatorluk eski kuvvetine kavu�tu. Yine bu devirde Avrupal�lar �in’e ula�t�lar. Portekizliler ve �spanyollar 16. y�zy�lda, Alman ve �ngilizler 17. y�zy�lda buraya geldiler. Ming Hanedan�ndan sonra i�ba��na ge�en Ch’ing Hanedan� (1644-1912) zaman�nda, Avrupal� t�ccarlar, �in’in �nemli kaynaklar�n� y�llarca bat�ya aktar�p, bundan istifade ettiler.

�in, uzun y�llar bat�ya kapal� kald�. �in’in bat�ya a��lmas� 19. y�zy�l ortalar�nda ba�lad�. Bu y�llarda Portekiz, �ngiltere, Fransa, ABD ile ticari, siyasi m�nasebetler ba�lad�. Bunlardan �ngilizler, Hint pamukluklar� ve afyonunu, �ay ve ipekle de�i�tiriyorlard�. �in �st makamlar� bu ticareti engellemeye �al��t�lar. Bununla ilgili olarak afyon ithalini yasaklayan kararlar ald�lar. Bunun �zerine �ngilizlerle anla�mazl�klar ��kt� ve sava�lar ba�lad�. Ancak bu sava�lar �ngilizlerin galibiyeti ile sona erdi (1842).

Yap�lan anla�ma sonunda �ngilizler daha geni� haklara sahip oldular. Bunun neticesi olarak be� �in liman� �ngilizlere a��ld� ve Hong Kong Adas� da �ngilizlere b�rak�ld�. Bu sava�lara “Afyon Sava��” ad� verildi. Daha sonra yap�lan anla�malarla ABDve Fransa’ya ayn� haklar tan�nd�.

Zamanla anla�malar�n uygulanmas� aksad�. �inliler yabanc�lar� �lkelerinden atmak istiyorlard�. Fakat onlar elde ettikleri imtiyazlar� geri vermeye niyetli olmad�klar� gibi, bunlar� az buldular. B�ylece, on dokuzuncu y�zy�l�n ikinci yar�s�nda �lkede ayaklanmalar oldu. Fakat bu ayaklanmalar yabanc� g��ler taraf�ndan bast�r�ld�. 1858 y�l�nda anla�ma uyar�nca �ngiliz ve Frans�zlar yeni haklar kazand�lar. Bir m�ddet sonra ayn� menfaatler ABDve Rusya’ya da tan�nd�. Bu olaylardan sonra, �in’de bir s�kunet d�nemi ba�lad�.

�in-Japon Sava�lar�: �in’in Kore �zerinde hakimiyet kurmak istemesi �zerine 1894 y�l�nda ilk sava� ba�lad�. Kore’de ��kan ayaklanmay� bast�rmak �zere her iki �lke de Kore’ye asker g�nderdi. Ayaklanma bast�r�ld�. Fakat daha sonra her iki �lke birbirleriyle sava�a tutu�tular. Bu sava�lar sonunda �in b�y�k kay�plara u�rad�. 1895 y�l�nda sava� sona erdi ve �in, Kore’nin ba��ms�zl��n� tan�d�, ayr�ca Formoza Adas�n� da Japonya’ya vermek mecburiyetinde kald�.

1911’den sonra ba�a ge�en Yuan �i-K’ay monar�ik bir idare kurmaya ba�lam��sa da muvaffak olmayarak 1916 ‘da �ld�. Bu arada 1917’de sembolik olarak Birinci D�nya Sava��na girmi� ancak bir �ok �ehirleri bu arada �anghay, Japonya taraf�ndan i�gal edilmi�tir. 1925 y�l�nda milliyet�ilerin �nderi olan �iank Kay�ek y�netimi ele ge�irdi. Ordular� ile Japonlara kar�� sava�arak bir �ok yerleri geri ald�. Bu arada �anghay tekrar ele ge�irildi.

�lkede 1920 y�l�nda kom�nist partisi kuruldu ve taraftar toplamaya ba�lad�. Bu parti, �lkede bir �ok kar��kl�klar ��kard�. �iank- Kay-�ek bir taraftan Japonlarla sava��rken, bir taraftan da bu ayaklanmalar� bast�rmaya u�ra��yordu. Nihayet 1927’de kom�nistlerin ba��na ge�en Mao �e-Tung, �u Enlay ve �u Di ile kom�nist partisi g��lenerek �lke �ap�nda te�kilatlanmaya, h�kumet kuvvetleri ile �arp��maya ba�lad�.

�kinci D�nya Sava�� sona erince, kom�nistlerle milliyet�iler ba�ba�a kald�lar. Mao �e-Tung y�netimindeki kom�nist birlikleri �lkeye hakim oldular. ABD milliyet�ilere yard�m eder g�r�nd�. ABD’nin �in’e g�nderdi�i diplomatlar hep milliyet�ilerin aleyhine �al��m��, onlar�n kom�nistlerin eline ge�mesine sebep olmu�lard�r. Y�netim tamamen kom�nistlerin eline ge�ince, Milliyet�i �in h�kumeti, Formoza (Tay-Van) Adas�na �ekilmek zorunda kald�. B�ylece �in ikiye ayr�ld�: �in Halk Cumhuriyeti ve Milliyet�i �in Cumhuriyeti.

1 Ekim 1949 y�l�nda Mao �e-Tung’un ba�kanl��nda �in Halk Cumhuriyeti kurulmu� oldu. B�ylece �in’in Asya k�tas�ndaki b�t�n topraklar� �in Halk Cumhuriyeti’nin eline ge�ti. Milliyet�i �in Cumhuriyeti de Formoza Adas�na �ekildi ve orada h�kumet kurdu. Mao, 1976’da �ld�. Mao’nun �l�m�nden sonra, Maoizm a��ktan tenkid edilmeye ba�land�. �in idarecileri ABD ve Japonya ile ekonomik i� birli�i yapt�.

Mare�al Ye Cienying, Mao’nun yanl��lar�n� a��klad�. Eski kat� durum kald�r�larak ekonomik ve siyasi y�nde yumu�ama ba�lad�. �in kap�lar� yabanc� sermayeye a��ld�. Son y�llarda demokratikle�me hareketleri kanl� bir �ekilde bast�r�ld�.

virtuecat

28 Ekim 2006 02:01

�in Halk Cumhuriyeti - China

http://img160.imageshack.us/img160/5066/guoqi1d80883bq9.jpg

Toprak Y�z�l��m�

�in Halk Cumhuriyeti... K�sa ad�yla �in... Asya k�tas�n�n do�usunda ve Pasifik Okyanusu’nun bat� k�y�s�nda bulunuyor. �in, yakla��k 9.6 milyon kilometrekarelik y�z�l��m�yle Asya’n�n en b�y�k �lkesi; d�nyan�n ise Rusya ve Kanada’dan sonraki ��nc� b�y�k �lkesidir.
�in topraklar�, kuzeyde Mohe Nehri’nin kuzeyindeki Heilongjiang Nehri’nin orta noktas�ndan (53 derece 30 dakika kuzey enlem), g�neyde Nansha Tak�madalar�’n�n en g�ney noktas� olan Zengmuansha Kayal�klar�’na uzan�yor. (4 derece kuzey enlem). Bu iki nokta aras�nda yakla��k 49 derecelik enlem fark� var. Kuzey-g�ney do�rultusundaki geni�lik, yakla��k 5500 kilometredir. �in s�n�rlar�, do�uda Heilingjiang Nehri ile Wusuli Nehri’nin kavu�ma noktas�ndan (135 derece 5 dakika do�u boylam), bat�da Pamir Yaylas�’na uzan�yor (73 derece 40 dakika do�u boylam). Bu iki nokta aras�nda da yakla��k 60 derecelik boylam fark� s�z konusu. Bat�-Do�u do�rultusundaki geni�lik, yakla��k 5000 kilometre.

�in'in kara s�n�rlar�n�n uzunlu�u yakla��k 22.800 kilometredir. �lke, do�uda Kore Demokratik Halk Cumhuriyeti, kuzeyde Mo�olistan, kuzeydo�uda Rusya, kuzeybat�da Kazakistan, K�rg�zistan ve Tacikistan, bat� ve g�neybat�da Afganistan, Pakistan, Hindistan, Nepal ve Bhutan, g�neyde de Myanmar, Laos ve Vietnam ile s�n�r kom�usu. Do�u ve g�neydo�uda ise Kore Cumhuriyeti, Japonya, Filipinler, Brunei, Malezya ve Endonezya ile deniz kom�usu.

Milli Mar��：
�in Halk Cumhuriyeti Milli Mar��: �in Halk Cumhuriyeti’nin milli mar��n�n ad�, “G�n�ll� Ordu Mar��”d�r. 1935 y�l�nda tiyatro yazar� Tian Han taraf�ndan yaz�lm�� ve �in’in yeni m�zik anlay��n�n kurucusu Nie Er taraf�ndan bestelenmi�tir. Bu mar� asl�nda “F�rt�nal� Y�llar�n Kahramanlar�” adl� filmin m�zi�iydi. Filmde “18 Eyl�l” olay�ndan sonra �in’in kuzeydo�usundaki �� eyaletin Japon sald�rganlar taraf�ndan i�gal edili�i, �in ulusunun �l�m kal�m an�n� ya�amas�, baz� ayd�nlar�n “ayd�n bunal�m�” ve teredd�tten s�yr�larak Japon sald�rganlar�na kar�� n cephede direnmeleri anlat�l�yordu. Kullan�lan m�zik ve �ark�, filmin de�i�ik yerlerde g�sterilmesi ve vatan� kurtarma kampanyas�n�n ba�lat�lmas�yla birlikte �in’in her k��esine yay�ld�, “�in Ulusunun Kurtulu� Borusu” olarak adland�r�ld�. 27 Eyl�l 1949’da �in Halk Siyasi Dan��ma Konferans� 1. Genel Toplant�s�’nda, �in Halk Cumhuriyeti’nin milli mar�� resmen saptanmadan �nce “G�n�ll� Ordu Mar��”n�n milli mar� olarak kullan�lmas� kararla�t�r�ld�. 14 Mart 2004’te �in 10. Ulusal Halk Meclisi’nin ikinci toplant�s�nda kabul edilen Anayasa de�i�ikli�i tasar�s�nda �in Halk Cumhuriyeti’nin Milli Mar��’n�n “G�n�ll� Ordu Mar��” oldu�u belirlendi ve konu anayasal h�kme ba�land�.

G�n�ll� Ordu Mar�� Aya�a kalk�n,
K�le olmak istemeyen insanlar!
Kan�m�z ve etimizle yeni bir �in Seddi olu�tural�m!
�in ulusu en tehlikeli d�nemden ge�iyor,
Herkes son hayk�r��na zorland�.
Aya�a kalk�n! Kalk�n! Kalk�n!
Hepimiz tek y�rek olal�m,
D��man ate�i i�inde ilerleyelim.
D��man ate�i i�inde ilerleyelim.
�leri, ileri, ileri!

�in Halk Cumhuriyeti'nin ba�kenti: Beijing

�in Halk Cumhuriyeti’nin ba�kenti Beijing’dir. K�sa ad�, Jing... Kuzey �in Ovas�’n�n kuzeybat� kenar�nda bulunan Beijing ilk d�neminde Ji kenti olarak bilinmekteydi. Bahar-Sonbahar ve Sava�an Devletler D�nemi’nde Yan devletinin ba�kentiydi, Liao Hanedan�’n�n ikinci ba�kentiydi ve Yanjing olarak adland�r�lm��t�.

N�fus durumu

�in, d�nyada en �ok n�fusa sahip �lkedir. 2002 y�l�n�n sonuna kadar �in’in toplam n�fusu 1.28453 milyar� bularak (Hong Kong �zel �dari B�lgesi, Macao �zel �dari B�lgesi ve Taiwan eyaleti dahil de�il) d�nyan�n toplam n�fusunun y�zde 20’sini olu�turmaktad�r. �in ayr�ca d�nyada n�fus yo�unlu�unun nispeten fazla oldu�u �lkelerden biridir (ortalama n�fus yo�unlu�u kilometre karede 135 ki�i). Ancak �in’in n�fus da��l�m� orant�l� de�ildir; do�uda fazla, bat�da ise azd�r. Yo�un n�fusa sahip olan do�u k�y�s�nda kilomatrekareye 400’den fazla ki�i, orta kesimde kilometrekarede 200’den fazla ki�i d��erken n�fusun az oldu�u bat� kesimde bulunan yayla b�lgelerinde kilometrekarede 10’dan daha az ki�i d��mektedir. �imdi �in n�fusunun ortalama ya�am s�resi 71.4 ya��na y�kseldi (erkek 69.63, kad�n 73.33 ya�). Bu rakam d�nyan�n ortalama seviyesiden be� y�l, geli�mekte olan �lke ve b�lgelerden yedi y�l daha fazlad�r. Ancak geli�mi� �lkelerle k�yasland��nda be� y�l azd�r.

2002 y�l�nda �in n�fusunun do�al art�� oran� s�rekli d��t�. 2002 y�l�n�n sonuna kadar �in’in i� kesiminin toplam n�fusu 1.28453 milyara ula�t�. Kentsel n�fus 502.12 milyon olup toplam n�fusun y�zde 39.1’ini; k�rsal n�fus 782.41 milyon olup y�zde 60.9’unu olu�turuyor. �in’de erkeklerin n�fusu 661.15 milyon, kad�nlar�n n�fusu ise 623.38 milyondur. 0-14 ya��ndaki n�fus oran� y�zde 22.4, 15-64 ya��ndaki n�fus oran� y�zde 70.3, 65 ve 65 ya� �st� ya��n n�fus oran� y�zde 7.3’t�r. Ya�l�lar�n n�fusu 93 milyon 770 bindir. �in’de her y�l do�um say�s� 16.47 milyon, do�um oran� binde 12.86; �l�m say�s� 8,21 milyon, �l�m oran� binde 6.41’dir. Y�lda net olarak 8.26 milyon n�fus art�� ya�anmaktad�r, do�al art�� oran� binde 6,45’tir.

Siyasi yap�

�in Halk Cumhuriyeti, i��i s�n�f�n�n liderli�inde ve i��i-k�yl� ittifak� temelindeki halk�n demokratik diktat�rl��yle y�netilen bir sosyalist devlettir. Sosyalizm, �in Halk Cumhuriyeti’nin temel sistemidir.

　　�in Anayasas�:

　　Bir devletin temel yasas� olan anayasada, o �lkenin toplumsal sistemi ve devlet yap�s�n� belirleyen temel ilkeler, devlet organlar�n�n �rg�tleni� ve faaliyetlerini d�zenleyen ilkeler ve vatanda�lar�n�n temel hak ve y�k�ml�l�kleri yer al�r. Baz� �lkelerin anayasalar�nda milli bayrak, milli mar�, milli amblem, ba�kent ve iktidar s�n�f�n�n �nemli g�rd�� di�er y�netim usulleri de belirleniyor, anayasa devletin her alan�n� kaps�yor. Devletin en y�ksek yasas� niteli�indeki anayasa, o �lkenin di�er yasalar�n�n haz�rlan��n�n temelini olu�turuyor ve o �lkedeki hi�bir yasa ve y�netmelik anayasaya ayk�r� olam�yor.

　　�in Halk Cumhuriyeti’nin kurulu�undan �nce y�r�rl��e giren “�in Halk Siyasi Dan��ma Konferans� Ortak Program�”, �in’deki halk�n demokratik birle�ik cephesinin program� olmakla birlikte, ge�ici anayasa rol�n� oynam��t�. 29 Eyl�l 1949’da �in Halk Siyasi Dan��ma Konferans� 1. Genel Toplant�s�’nda kabul edilerek y�r�rl��e giren Ortak Program, �in Halk Cumhuriyeti Anayasas�’n�n y�r�rl��e girdi�i 1954’e kadar ge�ici anayasa rol�n� fiilen yerine getirmi�ti.

　　�in Halk Cumhuriyeti’nin 1 Ekim 1949’da kurulmas�ndan sonra 1954, 1975, 1978 ve 1982 y�llar�nda toplam d�rt anayasa haz�rlan�p y�r�rl��e girdi.

　　Bug�n y�r�rl�kte olan �in’in d�rd�nc� anayasas�, 4 Aral�k 1982’de 5. �in Ulusal Halk Meclisi 5. Genel Toplant�s�’nda onaylanarak y�r�rl��e girdi. 1954 Anayasas�’nda yer alan temel ilkeleri devam ettirip geli�tiren bu anayasa, �in sosyalizminin geli�mesinde elde edilen tecr�belere ve uluslararas� toplumun tecr�belerine yer veren, �in’e �zg� �zellikler ta��yan ve �in’in sosyalist modernizasyon in�as�n�n ihtiya�lar�n� kar��layan temel yasad�r. Anayasada, �in Halk Cumhuriyeti’nin siyasi ve ekonomik rejimiyle vatanda�lar�n hak ve y�k�ml�l�kleri, devlet organlar�n�n �rg�tleni� bi�imi ve sorumluluk alanlar�, devletin gelecekteki temel g�revleri kesin ifadelerle belirlendi. Bu anayasan�n ba�l�ca �zellikleri aras�nda �in’in temel rejimi ve g�revleriyle d�rt temel ilke, reform ve d��a a��lma �eklindeki temel �izgisinin belirlenmesi yer al�yor. Anayasada, �in’de ya�ayan b�t�n etnik gruplardan vatanda�lar ile �rg�tlerin anayasay� hareket rehberi olarak kabul etmeleri gerekti�i, herhangi bir �rg�t veya ki�inin anayasa veya yasalar�n �st�nde imtiyazlara sahip olamayaca�� da kesin h�kme ba�land�.

　　�ns�z, genel program, vatanda�lar�n temel hak ve y�k�ml�l�kleri, devlet organlar�, milli bayrak, milli amblem ve ba�kent olmak �zere be� b�l�mden olu�an �in Anayasas�, 138 madde i�eriyor. D�rt kez yap�lan de�i�ikliklerle �in Anayasas�, s�rekli olarak sa�lamla�t�r�ld�.

　　Halk Meclisi Sistemi:
　　�in’in k�kl� siyasi sistemi olan Halk Meclisi Sistemi, �in’deki halk�n demokratik diktat�rl�� rejiminin iktidar bi�imi ve �in’in siyasi �rg�tleni� �eklidir. Bat� �lkelerinde uygulanan yasama, y�r�tme ve yarg�ya dayal� “g��ler ayr�l��” sistemi alt�ndaki parlamenter rejimden farkl� olan Ulusal Halk Meclisi, �in Anayasas�’nda en y�ksek devlet yetki organ� olarak belirlendi. 18 ya��n� doldurmu� olan her �inli vatanda�, halk temsilcilerini se�me ve se�ilme haklar�na sahiptir. �in’deki farkl� kademelerdeki Halk Meclisleri aras�nda nahiye ve il�e d�zeylerindeki halk temsilcileri do�rudan se�imle, daha y�ksek d�zeylerdeki halk temsilcileri dolayl� se�imle, Ulusal Halk Meclisi �yeleri ise �in’deki her eyalet, �zerk b�lge, merkeze do�rudan ba�l� �ehir ve orduda yap�lan se�imle belirlenir. G�rev s�releri be�er y�l olan her d�zeydeki Halk Meclisleri, y�lda bir kez toplan�yor.

　　Halk Meclisleri’nin y�ll�k toplant�lar�nda, ayn� d�zeydeki h�k�metlerin �al��ma raporlar� ile di�er �nemli raporlar dinlenir ve yap�lan incelemelerden sonra ilgili kararlar verilir. Halk Meclisleri’nin kapal� oldu�u d�nemlerde yetkileri, daimi organlar� olan Halk Meclisi Daimi Komiteleri taraf�ndan y�r�t�l�r. �rne�in, Ulusal Halk Meclisi Daimi Komitesi, anayasaya izah getirmek, anayasan�n uygulan��n� denetlemek, yetkisi yaln�zca Meclis Genel Kurulu’nda olan yasalar�n d��ndaki yasalar� saptamak ve de�i�iklik yapmak, Ulusal Halk Meclisi Genel Kurulu’na kar�� sorumlu olmak ve �al��malar�n� genel kurula rapor etmek gibi yetkilerle donat�l�yor.

　　�in’deki Halk Meclisleri’nin temel g�rev ve yetkileri aras�nda, yasama yetkisi, denetim yetkisi, �nemli konularda karar verme yetkisi ve y�neticileri atama ve g�revden alma yetkisi yer al�yor. �in’de belirli d�nemlere ait ulusal ekonomi ve toplumsal geli�me planlar�n�n belirlenmesi, �lkenin toplumsal geli�mesini h�zland�rmay� ama�layan �nemli bir karar s�recidir. Ancak bu planlar, yaln�zca Ulusal Halk Meclisi’nin onay�ndan sonra yasal ba�lay�c�l��a sahip olabiliyor. Bununla birlikte �in’deki yasal d�zenlemeler uyar�nca Cumhurba�kan�, Ulusal Halk Meclisi Daimi Komitesi Ba�kan� gibi devletin �nde gelen y�neticileri, Ulusal Halk Meclisi taraf�ndan se�ilir. Ba�bakan ve bakanlar da Ulusal Halk Meclisi taraf�ndan atan�rlar. Ulusal Halk Meclisi, belirli prosed�rler dahilinde Ulusal Halk Meclisi Daimi Komitesi Ba�kan�, cumhurba�kan� ve ba�bakan gibi devlet y�neticilerini g�revden alma yetkisine de sahiptir.

　　�ok Partili ��birli�i ve Siyasi Dan��ma Sistemi:

　　�in Kom�nist Partisi’nin (�KP) liderli�indeki �ok Partili ��birli�i ve Siyasi Dan��ma Sistemi, �in’in temel siyasi sistemidir.
　　Bir�ok partinin var oldu�u �in’de, iktidardaki �KP’nin yan� s�ra sekiz demokratik parti daha vard�r. �in Halk Cumhuriyeti’nin kurulmas�ndan �nce faaliyet g�stermeye ba�layan bu partiler, siyasi alanda �KP’nin liderli�ini destekliyorlar. B�yle bir siyasi y�nelim, bu demokratik partilerin uzun s�re i�inde �KP’yle i�birli�i ve ortak m�cadele s�recinde yapt�klar� tarihsel se�imden kaynaklanmaktad�r. �KP ve demokratik partiler, anayasaya g�re hareket etmek zorundad�rlar. �rg�tleme bak�m�ndan ba��ms�z olan b�t�n demokratik partiler, anayasan�n belirledi�i s�n�rlar i�inde �zg�rce siyaset yapma, ba��ms�zca �rg�tlenme ve hukuki e�itlik haklar�na sahiptirler. �KP, demokratik partilerle “uzun vadede bir arada ya�ama, birbirini denetleme, birbirine i�ten davranma, kader birli�i i�inde olma” ilkeleri do�rultusunda i�birli�i yap�yor.

　　�in’deki b�t�n demokratik partiler, “muhalefet partileri” de�il, siyasete kat�l�m partileridir. Demokratik partiler, devletin �nemli politikalar�n�n ve �izgilerin saptanmas�na, devlet y�neticilerinin belirlenmesine, devletin y�netimine, yasa ve y�netmeliklerin uygulanmas�na kat�lma haklar�na sahiptirler.

　　�KP, �nemli �nlemler almadan veya halk�n ya�am�n� ilgilendiren �nemli konularda karar vermeden �nce hep demokratik partilerle ve “demokrasi yanl�s� partisizlerle” g�r��meler yaparak onlar�n g�r��lerini dinledikten sonra politika belirler. Devlet siyasetine daha iyi �ekilde kat�lmalar�, devlet i�lerini daha iyi tart��malar� ve denetim rol�n� daha iyi yerine getirmeleri i�in demokratik partiler ve demokrasi yanl�s� partisizler, devletin yetki organ� olan her d�zeydeki Halk Meclisleri, Daimi Komiteler ve Daimi Komisyonlar’da belirli oranlarda temsil ediliyor. Demokratik partiler ve demokrasi yanl�s� partisizlerin rolleri, Halk Siyasi Dan��ma Konferanslar�’nda �n plana ��k�yor. Demokratik partililer ve demokrasi yanl�s� partisizler, �e�itli d�zeylerdeki h�k�met ve adalet makamlar�n�n y�neticiliklerine getirilebiliyor.

　　�ok Partili ��birli�i ve Siyasi Dan��ma Sistemi’nin ba�l�ca bi�imleri �unlard�r: 1. Halk Siyasi Dan��ma Konferanslar�. Halk Siyasi Dan��ma Konferanslar�, demokratik partiler, halk topluluklar� ve toplumun b�t�n kesimlerinin temsilcilerinin siyasete kat�ld�klar� ve devlet i�lerini tart��t�klar� �nemli kurumlard�r. 2. �KP’nin merkez komitesi ile b�t�n kademelerdeki komiteleri taraf�ndan demokratik partiler ve partisiz �ahsiyetlerin kat�l�m�yla d�zenlenen toplant�lar. Bu toplant�da �nemli geli�meler hakk�nda bilgi verilir, �nemli �izgi ve politikalar, devlet ve yerel h�k�metlerin y�netici adaylar�, Halk Meclisi ve Halk Siyasi Dan��ma Konferans�’n�n olu�umu gibi konularda g�r��leri al�n�r. 3. Demokratik partililerin halk temsilcileri s�fat�yla �e�itli kademelerdeki Halk Meclisleri’nde yer almalar�. 4. Demokratik partilerin mensuplar�n�n �in Devlet Konseyi, bakanl�klar ve komiteler, il�e ve �zeri mahalli y�netimlerde g�rev yapmalar�. 5. Belirli ko�ullara sahip demokratik partililerin savc�l�k ve yarg� organlar�n�n y�neticiliklerine getirilmesi.

Blue BooL

23 Kas�m 2006 18:10

�in Cumhuriyeti (�ince: 中華民國; pinyin: Zhōnghu� M�ngu�) , 1911'de Qing Hanedanl��'n� devirerek �in'de 2000 y�ll�k imparatorluk y�netimine son vermi�tir. �lk ba�kan�, Milliyet�i Parti Kuomingtang'�n lideri Sun Yat-sen'dir. 1925'te Sun Yat-sen'in kanser nedeniyle �l�nce, Chiang Kai-shek y�netimi ele ge�irmi�tir. Bundan sonra kuzey �in'i elinde bulunduran Sava� Beylerine kar�� Kuzey Seferini ba�latm��, �in'in b�y�k b�l�m�n� Kuomingtang y�netiminde birle�tirmi�tir. Bu arada milliyet�iler ile �in Kom�nist Partisi (�KP) aras�ndaki gerginlik i� sava�a d�n��m��t�r.

1949 y�l�nda i�sava� Chiang Kai-shek'in yenilgisiyle sona erer. Chiang Kai-shek Tayvan'a ka�ar ve �in Cumhuriyeti burada g�n�m�ze kadar ula��r. Bug�n d�nyada �in Cumhuriyeti'ni tan�yan 20 kadar �lke bulunmaktad�r.

Misafir

2 Mart 2007 19:10

Para Birimi : Yuan. Ancak turistler i�in ''Foreign Certifi-cate" denilen bir para birimi kullan�lmaktad�r. http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gif
Konu�ulan Diller : Resmi dil �ince'dir.Ancak �ngilizce de yayg�nd�r http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gif
U�u� S�resi : 14 saat. http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gif
Saat Fark� : 6 saat ileri. http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gif

http://www.bigglook.com/biggtravel/images/ulke/ust/cin.jpg http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gif

�klim-S�cakl�k : D�rt mevsimi �lkenin �e�itli b�lgelerinde g�rebilirsiniz. G�ney b�lgesinde yar�-tropikal iklim g�r�l�r. Ya�mur y�l boyunca zaman, zaman ya�ar. Yazlar uzun, nemli ve s�cak olur. K��lar ise k�sa ve �lkenin kuzey ve orta b�lgelerine oranla daha �l�mand�r.
Kuzey ve orta b�lgelerinde k��lar son derece so�uk olur.

Sa�l�k Detaylar� : Herhangi bir sa�l�k problemi yoktur. ��mek i�in �i�e suyunu tavsiye ederiz. http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gifGiyim : Gidilecek d�neme g�re mevsimlik giysiler tavsiye edilir. Ans�z�n ya�acak ya�mura kar�� http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gifya�murluk ve �emsiyenizi yan�n�zda bulundurman�z� �artt�r.T�rk Konsoloslu�u : Sanli Tun Dong Wu ]ie
No:9 100600 Pekin Tel: (10) 6532 2650 http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gif �NEML� TELEFONLAR http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gif

�lke Kodu : 86 http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gif
T�rkiye'ye Telefon Nas�l A��l�r? : 00+90+alan kodu+telefon numaras� Otelden telefon a�man�n dakikas� 25-USD' d�r. Ancak posta hanelerde bu �cret 8 USA' ye kadar d��mekte ama bekleme s�resi artmaktad�r. Cep telefonlar� �al��maktad�r.
http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gif
D��ER B�LG�LER http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gif
Bankalar : Hafta i�i her g�n 08:30-17.30.
http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gifM�zeler : 09:00-17:00.
http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gifD�kkanlar : 08:30-20:00. http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gif
Voltaj D�zeyi : 220 Volt. http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gif
KDV : Vergi iadesi yoktur. http://www.bigglook.com/biggtravel/images/shim.gif
Bah�i� : Bah�i� �in'de yasakt�r. Ancak b�y�k otellerde ve baz� restoranlarda kabul edilmektedir .

Bia	19 Eyl�l 2008 15:33

�in Halk Cumhuriyeti (China) ve �in Halk Cumhuriyeti Tarihi

�in - Ay Bayram� Gelenekleri

�in'in geleneksel Ay Takvimi'ne g�re y�l�n 8. ay�n�n 15. g�n�ne denk gelen Ay Bayram�, Song hanedan�ndan bu yana bin y�l� a�k�n s�redir kutlan�yor. Aradan ge�en s�rede bayram kutlamalar� �e�itli de�i�ikliklere u�rasa da Ay Bayram�, �inlilerin vatana, ulusa ve aileye ba�l�l��n�n simgesi olmaya devam ediyor. �imdi sizlere Ay Bayram� kutlamalar�ndaki gelenekleri k�saca anlataca��z.

�inliler, Ay'�n Ay Bayram� gecesinde en yuvarlak, en b�y�k ve en parlak halini ald��na inan�r. Dolunay, �inliler i�in "birle�me"nin sembol� olarak kabul edilir. Dolay�s�yla Ay Bayram�'nda b�t�n aile �yelerinin bir araya gelmesi gelene�i hep korunmu�tur. Bayram kutlamalar� kapsam�nda �inliler, ailece Ay'� ve mehtab� seyreder, ay ��re�i yer, s�cak ve mutlu aile ortam�n�n tad�n� doyas�ya ��kar�r.

Ay Bayram�, Hanlar�n yan� s�ra Dong, Miao, Zhuang, Dai ve Li gibi yakla��k 20 etnik grup aras�nda da kutlan�r. Bununla birlikte farkl� etnik gruplar Ay Bayram�'n� kendilerine �zg� bi�imlerde kutlar. �rne�in Ay Bayram�'nda Donglar �ark� yar��malar� d�zenler; Miaolar topluca dans eder; Zhuang k�zlar� ise su �st�ne fenerler b�rakarak mutluluk diler.

�inliler i�in ta��d�� bu �zel anlam nedeniyle Ay Bayram�, 2006 y�l�nda Bahar Bayram�'n�n i�inde bulundu�u di�er alt� geleneksel bayramla birlikte �in'in ilk Ulusal Maddi Olmayan K�lt�rel Miraslar Listesi'ne dahil edildi. Ay Bayram� ve di�er geleneksel bayramlar�n devletin korumas� alt�na girmesini sa�layan bu uygulama, vatanda�lar�n bayramlara ilgisini de b�y�k �l��de art�rd�. Geleneksel bayramlar, b�ylece daha b�y�k co�kuyla kutlanmaya, geleneksel kutlama etkinliklerine de daha fazla �nem verilmeye ba�land�.

Ay ��re�i, Ay Bayram�'nda kurulan sofralar�n vazge�ilmez unsurudur. Bu ��rekler, ayn� zamanda bayram s�ras�nda kar��l�kl� ziyaretlerde e�, dost ve yak�nlara verilen hediyelerin ba��nda gelir. �eker, i�de, k�rm�z� fasulye, jambon ve Hindistan cevizi ezmesi, ay ��re�inin haz�rlan��nda kullan�lan geleneksel malzemelerdir. Ancak bug�n bunlara tuzlanm�� rdek yumurtas� sar�s�, meyve, kakao ve krema da eklendi.

Kaynak: Turkish

CrasHofCinneT

10 Ekim 2008 08:37

Man�urya - Man�urya Hakk�nda - Man�urya Tarihi

MAN�URYA, �in Halk Cumhuriyeti'nin ku�zeydo�u b�l�m�d�r. Kuzeyde Heilongjiang (Heylungkyang), ortada Jilin (Kirin) ve g��neyde Liaoning y�netim b�lgeleri ile �� Mo��olistan �zerk b�lgesinin kuzeydo�u kesimin�den olu�ur. Man�urya g�neyde Kuzey Kore ile s�n�r kom�usudur. Liaotung (Liaodong) Ya-nmadas�'n�n i�lerine kadar giren San Deniz' de k�y�s� vard�r. �b�r y�nleri t�m�yle da�larla �evrelenmi�tir. Da�lar�n ortas�nda yer alan Man�urya Ovas�, Songhua (Sungari) Irma�� ile Liao Ho (Liao Irma��) taraf�ndan aka�lan�r. Songhua Irma��, kuzeyde SSCB s�n�r� boyunca akan Amur Irma�� ile birle�ir.

Man�urya'n�n da�l�k y�releri �in'in kereste gereksiniminin �o�unu sa�lar. Ormanlarda, aralar�nda Man�urya kaplan� da bulunan en�der hayvanlar ve �e�itli ku�lar ya�ar. K�sa s�ren yazlar �ok s�cak, k��lar �ok so�uktur. Irmaklar nisana kadar donar. Yaln�zca birka� liman donmaz. En �ok ya�mur k�sa yaz aylar�nda ya�ar. Halk�n b�y�k bir b�l�m� �inli'dir. 2.000 y�ldan uzun s�redir bu b�lge�de ya�ayan Man�ular'dan ba�ka az say�da Koreli vard�r. �ift�ilik ba�l�ca u�ra�t�r. En �nemli tar�m �r�nleri dar� benzeri bir tah�l olan kaoliang, soyafasulyesi, m�s�r ve bu�day�d�r. G�neyde az miktarda pirin� ve pamuk da yeti�tirilir. Koyun ve s��rlar daha kurak do�u b�lgelerinde beslenir.

Man�urya, �in'in en b�y�k sanayi b�lgesi�dir. Shenyang'�n (�enyang) yak�n�ndaki Fus-hun'da (Fu�un) geni� k�m�r madenleri var�d�r. Ayn� b�lgede bol miktarda demir, man�ganez ve boksit (al�minyum cevheri) de bulunur. Ayr�ca bir t�r koyu renkli tortul kaya� olan petrol �eylinden petrol elde edilir. Shenyang'�n g�neybat�s�nda yer alan Anshan' da (Ansan) demir �elik �retilir. Elektrik, Yalu, Songhua ve Mudanjiang (Mutankyang) �rmaklar�ndaki hidroelektrik santrallardan sa�lan�r. Shenyang ve Harbin'de her �e�it makineden ba�ka kimyasal maddeler ve �e�it�li �r�nler �retilir. Luta'da gemi yap�m� ve a��r sanayi vard�r. Man�urya'n�n ba�l�ca kentleri kuzeyde Harbin, merkezde Jilin (Kirin) ve Changchun (�ang�un), g�neyde Shenyang' d�r.

Man�urya'n�n demiryollar� �in'in geri kalan b�l�m�nden �ok daha iyi durumdad�r. Demiryolu a��, �nce Ruslar ve sonradan Japonlar'�n i�gali s�ras�nda d��enmi�tir. Luta' n�n derin su liman�, �in'in ba�l�ca limanlar�n�dan biridir.

Tarih
Man�urya 2.000 y�ldan uzun bir s�re �nce Man�ular'�n ve ba�ka kabilelerin �in'e sald��r�lar�n� �nlemek amac�yla yap�lan �in �eddi' nin d��nda yer al�r (bak. ��nSedd�). Man�ular 1664'te �in Seddi'ni a�arak �in'i istila ettiler ve cumhuriyetin ilan edildi�i 191 l'e kadar s�ren bir imparatorluk kurdular (bak. ��N Halk Cumhur�yet�).

Man�urya'n�n zenginliklerine g�z koyan Rusya ve Japonya, de�erli limanlar�n bulun�du�u Liaotung Yar�madas�'n�n g�ney kesimini ele ge�irmek i�in rekabete giri�ti. Bu rekabet, Japonya'n�n zaferiyle sonu�lanan Rus-Japon Sava��'n� (1904-05) ba�latt�. B�ylece, Rusya Man�urya'n�n kuzeyini, Japonya da g�neyini denetim alt�na ald�. Japonya'n�n b�lge �zerin�deki bask�s� giderek artt�. 1931'de Japonya buray� t�m�yle ele ge�irdi ve bu y�reye Man�ukoku ad�n� verdi.

1945'te, II. D�nya Sava��'n�n sonunda, Japonlar teslim oldu ve SSCB ordular� Man-�urya'y� i�gal etti. Daha sonra �inliler'in y�netimine b�rak�lan Man�urya, 1949 �in Devrimi'nin ard�ndan �in Halk Cumhuriyeti' nin s�n�rlar� i�inde kald�.

Kaynak: MsXLabs.org & Temel Britannica

Misafir

31 Ekim 2008 21:44

�in Halk Cumhuriyeti (China) ve �in Halk Cumhuriyeti Tarihi

http://img131.imageshack.us/img131/6528/cinyy0.png

Bayrak

http://img131.imageshack.us/img131/6193/cinamblemxf1.png

Amblem

Resmi dil Standart �ince(普通话 Pu Tong Hua)�
Ba�kent Pekin (Beijing)
�nemli �ehirleri �anghay(Shanghai), Tianjin, Hongkong, Chongqing
Devlet Ba�kan� Hu Jintao
Ba�bakan Wen Jiabao
Y�netim Sosyalist Cumhuriyet
N�fus 1.321.851.888 (tahmini Temmuz 2007)
N�fus Yo�unlu�u 136,5 ki�i / km�
Co�rafi konumu Kuzeyinde Mo�olistan, kuzey do�usunda Rusya ve Kuzey Kore, do�usunda Sar� Deniz ve Do�u �in Denizi, g�ney do�usunda G�ney �in Denizi, g�neyde Vietnam, Laos, Birmanya (Myanmar), Hindistan, Bhutan ve Nepal, g�ney bat�da ise Pakistan, Afganistan, Tacikistan, K�rg�zistan ve Kazakistan ile �evrilidir.
Ki�i ba��na d��en y�ll�k gelir 1.089 US-$ (2004)
Ba��ms�zl�k 1 Ekim 1949
Para birimi Renminbi
Saat dilimi UTC+8 = MEZ+7
�nternet alan ad� .cn
Uluslararas� arama kodu +86
(�) �lkenin resmi dili bir kuzey leh�esi olan Mandarin �ince’sidir. Ayr�ca Pekin, Hunan, Gan ve Huizhov gibi farkl� leh�eler de
konu�ulmaktad�r..

�in Halk Cumhuriyeti (�HC), Asya'da bulunan bir uzakdo�u �lkesidir. �in Halk Cumhuriyeti, n�fus say�mlar�na g�re d�nyan�n en kalabal�k n�fuslu �lkesidir. Kuzeyinde Mo�olistan, kuzey do�usunda Rusya ve Kuzey Kore, do�usunda Sar� Deniz ve Do�u �in Denizi, g�ney do�usunda G�ney �in Denizi, g�neyde Vietnam, Laos, Birmanya, Hindistan, Bhutan ve Nepal, g�ney bat�da Pakistan, Afganistan, Tacikistan, K�rg�zistan ve Kazakistan ile �evrilidir. Ba�kenti Pekin'dir. �in s�zc�� s�kl�kla �in Halk Cumhuriyeti anlam�nda kullan�l�r.

�in'in, �HC'nden �nce de yakla��k 4000 y�l geriye uzanan bir 'yaz�l� tarihi' vard�r. Bununla birlikte �zerinde ideografik �izimlerin bulundu�u yakla��k 6000 y�l �ncesine ait kal�nt�lara ula��lm��t�r.[1] G�n�m�z medeniyetinin temel ta�lar�n� olu�turan ka��t, barut, pusula ve matbaac�l�k gibi pek �ok bulu�un k�kenleri Antik �in medeniyetine dayanmaktad�r.

�HC, son y�llarda, yapm�� oldu�u at�l�mlarla ve politikalarla, d�nyan�n en �nemli ekonomik g��lerinden biri haline gelmeye ba�lam��t�r. �HC'nin b�lgede ve d�nyada n�fuzu, askeri alandan �ok ekonomik alanda kendisini hissettirmektedir. 20 sene i�erisinde �HC'nin d�nyan�n en zengin ekonomisi olaca�� ng�r�lmektedir. D�nyan�n alan olarak en b�y�k d�rd�nc� �lkesi olan �HC, yakla��k 1.3 milyar n�fusuyla d�nyan�n en kalabal�k �lkesidir. D�nya n�fusunun yakla��k alt�da biri �HC'de ya�amaktad�r.

Tarih�e [de�i�tir]Binlerce y�l s�ren hanedanlar ard�ndan, 20. y�zy�l�n ba��nda cumhuriyet y�netimine ge�en �in'de 1949'da Kom�nist Parti ve Mao Zedong �nc�l��nde �in Halk Cumhuriyeti ilan edildi. Bu tarihe kadar �lkeyi y�neten �an Kay-�ek'in y�netimden isimlerle Tayvan'a ka�mas�, g�n�m�zde hala s�ren Tayvan sorununun da ba�lang�c� oldu.

Mao Zedong d�nemi

�in Halk Cumhuriyeti �an Kay �ek liderli�indeki Kuomintang'�n yenilmesiyle, Mao Zedong taraf�ndan 1 Ekim 1949'da kuruldu. Mao her y�nden sosyalist bir devlet kurmak i�in �al��maya ba�lad�. Stalin'in �l�m�yle �lkede bir s�re daha �zg�rl�k�� bir atmosfer hakim oldu. Ama zamanla Mao ele�tirilere kapal� ve yolda�lar�na g�venmez bir �izgi �izmeye ba�lad�. 1958 y�l�nda ba�latt�� modernle�me hareketi ve end�stri ile ziraati birle�tirmeyi �ng�ren d�zenlemeleri b�y�k ba�ar�s�zl��a u�rayan Mao politik a��dan zor durumda kald�. Bu ba�ar�s�zl�� 1960'larda partinin Maoistler ve pragmatistler olarak ikiye ayr�lmas�na neden oldu. Mao bir s�re arka plana �ekilse de halk aras�nda bir k�lt olmaya devam etti. Fakat �lkenin kurucusu devrimi tamamlamak istiyordu ve hala �zellikle ordu taraf�ndan destekleniyordu. Bu nedenle "k�lt�rel devrim" ad�yla yeni bir dizi �al��mayla politik hayata aktif olarak geri d�nd�. Zamanla �evresindeki hemen herkesle aras� a��lsa da, 1976 y�l�nda �lene kadar k�lt�rel devrimine devam etti.

K�lt�rel devrim

Mao k�lt�rel devrim �zerine d��ncelerini "K��k K�rm�z� Kitap" ba�l��yla yay�nlad�. Bu kitap, ordunun da deste�iyle, k�sa s�rede milyonlarca kopya olarak �o�alt�larak halka da��t�ld�. Ona g�re "kapitalist yol"u se�en herkese kar�� bir �e�it sava� a�an Mao, edebiyat ve sanat alan�nda da yo�unlukla propaganda i�erikli sosyalist ger�ek�ilik ak�m�n� savundu.

Mao'dan sonra

Zhou En Lai ba�bakan oldu. Zhou, 8 Ocak 1976 tarihinde 78 ya��nda �ld��nde, �in Kom�nist Partisi i�inde "�l�ml�lar" ve "radikaller" olmak �zere iki kutup olu�tu. Radikalleri; 82 ya��ndaki Mao Tse-Tung'un e�i Chian Chin y�netiyordu. Chou �l�nce, Ba�bakanl��a Deng �aoping'in gelmesi beklenirken, Hua Kuo-feng Ba�bakan oldu. Mao, 9 Eyl�l 1976'da 72 ya��nda �l�nce, e�i Chiang y�netiminde etkinli�ini devam ettirmek istedi. Ancak, Ba�bakan Hua, hem parti ba�kanl��n� ve hemde Askeri Komite Ba�kanl��n� ele ge�irdi. Bunun sonucu olarak Mao'nun e�i ve �� taraftar� tutukland�. Bu, radikallerin m�cadeleyi kaybetmesi demekti.

�in Milli Kongresi, �ubat 1978'de, 1985 y�l�na kadar ger�ekle�tirilecek "D�rt Modernizasyon Program�"n� kabul etti. Bu program ile; tar�m, end�stri, bilim, teknoloji ve savunma alanlar�n�n, 1985'e kadar �a�da� �artlara kavu�turulmas� �ng�r�lmekteydi. Fakat, program�n maliyeti 600 milyar dolar� bulmaktayd�. Bu maliyet �in'i yabanc� sermaye teminine y�neltti. Kom�nist Partinin Mart 1978'de Deng �aoping'i Ba�bakan yard�mc�l��na se�mesi sonucu �in, �nce Japonya yana�t� ve iki devlet aras�nda �ubat 1978'de 60 milyar dolarl�k bir ticaret antla�mas� imzaland�. Bu antla�ma, �in ve Japonya aras�nda 1937'den beri devam eden sava� halini de sona erdirmi� oldu.

A�ustos 1978'de �in ile Japonya aras�nda " Bar�� ve Dostluk" antla�mas� imzaland� ve Ekim 1978'de de Deng �aoping Japonya'y� ziyaret etti. B�ylece, Mao'nun �l�m�nden iki y�l sonra �in, bat�ya a��lmaya ba�lad�. 1978 y�l�ndan itibaren de Amerika ile yak�nla�maya ba�layan �in, bu �lkeden silah sat�n al�m�n� ba�latt�. Bir ba�ka deyi�le halk taraf�ndan ho� g�r�lmeyen bu ticaret k�zg�nl�k yaratt� ancak bir devrime yol a�mad�.

Y�netim

20 Eyl�l 1954 tarihli bir anayasa ile kom�nizm idaresi kurulmu�tur. �ktidara �lkenin tek siyasi partisi olan Kom�nist Parti hakimdir. �lkede ya�ama ve y�netim 1227 �yeli senede bir defa toplanan Milli Halk Kongresinin elindedir. Se�men ya�� 18'dir. Senede bir g�n toplanan "Milli Halk Kongresi"nin y�r�tme meclisi olan Daimi Komisyon veya Devlet Meclisi, Kongre �yeleri taraf�ndan kendi aralar�ndan se�ilen bir ba�kan, 13 temsilci, bir genel sekreter ve 65 milletvekilinden te�ekk�l eder.

Y�r�tme yetkisi ba�bakan, 12 temsilci, 32 bakan veya bakan seviyesindeki komisyon ba�kanlar� ve genel sekreterden te�ekk�l eden h�k�mete aittir. Y�r�tmenin bir kolu olan devlet ba�kan� kongre taraf�ndan d�rt y�l i�in se�ilir. �dari bak�mdan 28 eyalete ayr�lm�� olup, bunlar�n 5'ini muhtar eyalet, 21'ini eyalet ve 2'sini de birer �ehir olan iller te�kil eder.

Liderler

�lkenin devlet ba�kan� Hu Jintao'dur. Hu, Mart 2003'te Ulusal Halk Kongresi taraf�ndan se�ilene dek pek tan�nm�yordu. 1964'ten bu yana Kom�nist Parti'nin sad�k bir �yesi olan Hu, parti kariyerine 1970'lerin sonunda ba�lad�. 1980'lerde Guizhou ve Tibet'te parti ba�kanl�� yapan Hu, bu d�nemlerde ba��ms�zl�k yanl�s� g�sterilerin bast�r�lmas�nda rol oynad�. Hu 1992'de, Kom�nist Parti'nin karar organ� olan Politb�ro Daimi Komisyonu'nun en gen� �yesi oldu.

Bu atama Hu'nun ba�kanl�k i�in en �nemli taliplerden biri haline gelmesi bi�iminde yorumland�. Bu beklentiler Hu'nun 2002 y�l�nda d�zenlenen Kom�nist Parti kongresinde parti lideri olarak Jiang Zemin'in yerini almas�yla ger�ekle�ti. Ancak Jiang'�n siyasi n�fuzunu b�y�k oranda s�rd�rd�� belirtiliyor. Eski Devlet Ba�kan� Jiang, son derece etkili olan Merkezi Askeri Komisyon'un ba�kanl��n� s�rd�r�yor. Politb�ro Daimi Komisyonu �yelerinin b�y�k b�l�m� de Jiang'a yak�nl��yla tan�nan isimler. 1942 do�umlu Hu Jintao, Pekin �niversitesi'nde hidroelektrik m�hendisli�i e�itimi ald� ve bir s�re su kaynaklar� ve enerjiden sorumlu bakanl�kta �al��t�.

Devlet Ba�kan� Yard�mc�s�: Zeng Qinghong
Ba�bakan: Wen Jiabao
D��i�leri Bakan�: Li Zhaoxing
Ulusal Halk Kongresi Ba�kan�: Wu Bangguo

Ekonomi

Uzun y�llar kapal� bir ekonomi yap�s� g�steren �in, 1980'lerin ba�lar�nda, kollektif tar�m uygulamas�n� durdurdu ve �zel te�ebb�se yeniden izin verdi. �u anda �in d�nyan�n en b�y�k ihracat��lar�ndan ve rekor d�zeylerde d�� yat�r�m �ekmektedir. D�nya Ticaret �rg�t�'ne kat�lma hakk� kazanan �in'in bu anlamda yak�nda yeni bir devrim ya�ayaca�� d��n�lmektedir. Bu �ekilde �in d�� pazarlara daha kolay eri�im hakk� kazanacak, ancak d�� rekabete de a��k hale gelecektir. Bu durumun �zel sekt�r yat�r�mlar�n� artt�rmas� ve devlet hala iktidarda tekelini ve bireyler �zerindeki s�k� denetimini s�rd�rmektedir.

2001 y�l�n�n Aral�k ay�nda, �in Halk Cumhuriyeti'nin D�nya Ticaret �rg�t�'yle 15 y�ld�r s�rd�rd�� yelik m�zakereleri tamamlanm�� ve h�k�met, ba�ta ticaret rejimi olmak �zere ekonomide �e�itli yap�sal de�i�ikliklere gidece�i ve uluslararas� ticaret kurallar�na uyumlu hareket edece�inin s�z�n� vermi�tir. Hemen ertesinde y�llard�r sinyalleri verilen y�ksek b�y�me h�z� gelmi�, ticaret hacimlerinde rekorlar k�r�lm��, uluslararas� do�rudan yat�r�mlar�n en cazip �ekim merkezi �HC olmu�tur. Sat�n alma paritesine g�re hesapland��nda d�nyan�n en b�y�k ikinci ekonomisi olan �HC'nin normal �artlar alt�nda 20 sene i�erisinde bu s�ralamada birinci s�raya y�kselmesi �ng�r�lmektedir.

D�� ticaret

�lkenin ba�l�ca ihracat yapt�� lkeler: ABD (%21.1), Hong Kong (%17.4), Japonya (%13.6), G�ney Kore (% 4.6), Almanya (% 4), Hollanda (%2.7), Singapur (%2.2), T�rkiye (%2.1) �eklinde s�ralanmaktad�r. Ayn� do�rultuda, �lke belli bir miktar da ithalat yapmaktad�r. �lke, Japonya (%18), Tayvan (%11.9), G�ney Kore (%10.4), ABD (%8.2), Almanya (%5.9), Hong Kong (%3.9), Rusya Federasyonu (%3.3), Malezya (%2.5) gibi �lkelerden mal sat�n almaktad�r.

�lke d��ar�ya rafine edilmi� petrol �r�nleri, ya�lama maddeleri, kimyasal �r�nler, alkoll� i�ecekler, alkols�z i�ecekler, bitkisel ya�lar, hayvansal ya�lar, elektrikli makineler, ula��m ekipmanlar�, b�ro malzemeleri, canl� hayvanlar, su �r�nleri, pirin�, �ay, konserve meyve-sebze, ham ipek, k�m�r, pamuk ipli�i, haz�r giyim e�yas�, ayakkab�, spor e�yas�, hafif sanayi mamulleri, demir-�elik �r�nleri, oyuncaklar, elektronik e�ya, telekom�nikasyon ekipmanlar� gibi �r�nler satmaktad�r. Ayn� do�rultuda, �lke d��ar�dan muhtelif g�da �r�nleri, elektrikli makineler,motorlu ta��tlar, ham petrol, ya�lama maddeleri, bitkisel ya�lar, hayvansal ya�lar, do�al kau�uk, kereste, ka��t hamuru, pamuk, demir cevheri, g�bre, plastik �r�nler, �elik mamulleri, elektronik devreler ve kimyasallar sat�n almaktad�r.K�sacas� �imdi d�nyan�n en �ok geli�mi� �lkelerinden birisi...

Ordu

�HC, geli�en ekonomisinin yan�s�ra, devasa askeri g�c� ile de �nemli bir �lkedir. 2007 y�l�nda orduyu modernize �al��malar� i�in 139 milyar dolar harcanm��t�r.

�ye oldu�u uluslararas� �rg�t ve kurulu�lar

AfDB (Afrika Kalk�nma Bankas�)
APEC (Asya-Pasifik Ekonomik ��birli�i Forumu)
ARF
AsDB (Asya Kalk�nma Bankas�)
ASEAN (G�neydo�u Asya �lkeleri �rg�t�)
BIS (Uluslararas� �mar Bankas�)
CCC (G�mr�k ��birli�i Konseyi)
CDB (Karayipler Kalk�nma Bankas�)
ESCAP (Asya ve Pasifikler Ekonomik ve Sosyal Komisyonu)
FAO (Tar�m ve G�da �rg�t�)
G-77
IAEA (Uluslararas� Atom Enerjisi Ajans�)
IBRD (Uluslararas� �mar ve Kalk�nma Bankas�)
ICAO (Uluslararas� Sivil Havac�l�k �rg�t�)
ICC (Milletleraras� Ticaret Odas�)
ICFTU (Uluslararas� Serbest Ticaret Birlikleri Konfederastonu)
ICRM (Uluslararas� K�z�lha� ve K�z�lay Hareketi)
IDA (Uluslararas� Kalk�nma Birli�i)
IFAD (Uluslararas� Tar�msal Kalk�nma Fonu)
IFC (Uluslararas� Finansman Kurumu)
IFRCS (Uluslararas� K�z�lha� ve K�z�lay Topluluklar� Federasyonu)
IHO (Uluslararas� Hidrografi �rg�t�)
ILO (Uluslararas� �al��ma �rg�t�)
IMF (Uluslararas� Para Fonu)
IMO (Uluslararas� Denizcilik �rg�t�)
Inmarsat (Uluslararas� Denizcilik Uydu Te�kilat�)
Intelsat (Uluslararas� Telekom�nikasyon ve Uydu �rg�t�)
Interpol (Uluslararas� Polis Te�kilat�)
IOC (Uluslararas� Olimpiyat Komitesi)
ISO (Uluslararas� Standartlar �rg�t�)
ITU (Uluslararas� Haberle�me Birli�i)
LAIA (Latin Amerika Entegrasyon Birli�i)
MINURSO (BM Bati Sahra Referandum Misyonu)
NAM
OPCW (Kimyasal Silahlar� Yasaklama Organizasyonu)
PCA (Daimi Hakemlik Mahkemesi)
UN (Birle�mi� Milletler)
UN G�venlik Konseyi
UNAMSIL (BM Sierra Leone Misyonu)
UNCTAD (Birle�mi� Milletler Ticaret ve Kalk�nma Konferans�)
UNESCO (E�itim-Bilim ve K�lt�r �rg�t�)
UNHCR (BM M�lteciler Y�ksek Komiserli�i)
UNIDO (End�striyel Kalk�nma �rg�t�)
UNIKOM (BM Irak-Kuveyt G�zlem Misyonu)
UNITAR (BM E�itim Ara�t�rma Enstit�s�)
UNMEE (BM Etyopya-Eritre Misyonu)
UNTAET (BM Do�u Timor Ge�i� Y�netimi)
UNTSO (BM M�tareke G�zlem �rg�t�)
UNU
UPU (D�nya Posta Birli�i)
WHO (D�nya Sa�l�k �rg�t�)
WIPO (D�nya Fikri M�lkiyet Te�kilat�)
WMO (D�nya Meteoroloji �rg�t�)
WToO (D�nya Turizm �rg�t�)
WTrO (D�nya Ticaret �rg�t�)
ZC

B�lgeler

�in Halk Cumhuriyetinin �dari B�lgeleri

http://img131.imageshack.us/img131/7791/chinaadministrativetrzh1.gif

http://img131.imageshack.us/img131/3784/43589829cp9.png

�zerk B�lgeler（自治区）

Guangxi Zhuang (Taylar) �zerk B�lgesi (广西壮族自治区)
�� Mo�olistan �zerk B�lgesi (内蒙古自治区)
N�ngxia Huizu (M�sl�manlar) �zerk B�lgesi (宁夏回族自治区)
Sincan Uygur �zerk B�lgesi (新疆维吾尔自治区)
Tibet (Xizang) �zerk B�lgesi (西藏自治区)

Merkeze direkt ba�l� Belediyeler（直辖市）

Ba�kent: Běijīng (北京市)
Ch�ngq�ng (重庆市)
Sh�nghǎi (上海市)
Tiānjīn (天津市)

�zel Y�netim b�lgeleri（特别行政区）

Hong Kong (Xiānggǎng) (香港特别行政区)
Macau (�om�n) (澳门特别行政区)

Demografi

�in n�fusunun %92'sini Han ulusu olarak bilinen etnik �inliler olu�turur. Bunun d��nda h�k�met taraf�ndan tan�nan 55 etnik grup vard�r. Bu 55 etnik gruptan baz�lar�n�n �ince'den tamamen farkl� olan kendi lisan, k�lt�r ve inan�lar� bulunmaktad�r. �in'deki etnik gruplar n�f�sa oranlar�na g�re a�a��daki gibi s�ralanmaktad�r:

Han (汉族 : H�n Z�)

http://img131.imageshack.us/img131/9186/70780910yt5.png

1. Hui (回族 : Hu� Z�, �inli M�sl�manlar olarak da bilinir)
2. Dai (傣族 : Dǎi Z�, Dai Lue olarak da bilinir, Tai etni�e ba�l� bir etnik gruptur)
3. Naxi (纳西族 : N�xī Z�) (Mosuo (摩梭 : M�suō) dahil)
4.* Gin (京族 : Jīng Z�), yani Vietnaml� ya da Kinh'ler
5.** Gaoshan (高山族 : Gāoshān Z�), (bkz. Tayvan aborijinleri)

Din

http://img131.imageshack.us/img131/4466/lamalarxf5.png
Tibet'teki Sera Manast�r�'nda lamalar.

�in halk�n�n dini, Antik �a�lardan bu yana �o�ulculuk olarak tan�mlan�r. �in topraklar� Taocu, Budist ve �in folklorik dinlerine ait tap�naklarla doludur. Mahayana Budizmi, 1. yy'dan beri �in'deki en b�y�k organize din olarak ya�amay� ba�arm��t�r.

�in halk�n�n �o�u Budisttir. Net bir rakam olmamakla beraber Budistlerin oran�n�n %50 (660 milyon) ila %80 (1 milyar) oldu�u d��n�lmektedir. Nufusun %30'u (400 milyon) Taocudur. Bununla birlikte halk�n bir k�sm� kendini hem Taocu hem de Budist kabul etti�i i�in net bir y�zde verilememektedir.

Az�nl�k dinleri Hristiyanl�k (%3-4 / 40-54 milyon), �slam (%1.5 / 20 milyon), Hinduizm, Dongbaizm, Bon ve baz� di�er k��k tarikat ve gruplard�r.

2005'te yap�lan bir ara�t�rmaya g�re n�fusun %14'� (180 milyon) kendisini dinsiz olarak tan�mlamaktad�r.

�nsan haklar� ve d��nce �zg�rl�� ihlalleri iddialar�

�HC'nde yetkililerin muhalefet y�n�nde hareketleri vakit kaybetmeden bast�rd�� iddia edilmektedir.

�nsan haklar� �rg�tleri �HC'ni her y�l y�zlerce ki�inin idam edilmesi ve i�kencenin �nlenememesi dolay�s�yla ele�tiriyorlar.

Tibet sorunu

�HC'nin Tibet �zerindeki hakimiyeti de tart��ma yaratmaya devam ediyor. �nsan haklar� �rg�tleri, �inli yetkilileri Tibet'te Budist k�lt�r�n� sistematik olarak bast�rmakla ve �in i�inde �zerklik talep eden Budistlerin ruhani lideri Dalai Lama'ya sad�k rahiplere eziyet etmekle su�luyorlar.

Do�u T�rkistan sorunu

Ayr�ca Do�u T�rkistan'daki Uygur T�rkleri'de Do�u T�rkistan'da 915 Uygur T�rk�'n�n �ld�r�lmesinden ve dinlerinin gereklerini rahat�a uygulayamamaktan yak�n�yorlar. ��nk� �in kaynaklar�n�n �ok b�y�k b�l�m�n� do�u t�rkistandan elde ediyor.

Bas�n-yay�n

�in bas�n-yay�n� �lke y�netimince denetleniyor. Pekin y�netimi yabanc� haber kaynaklar�n�n yay�nlar�n� se�erek ve uygun olmayan internet sitelerine (porno, anti-devlet vs.) giri�i bloke ederek bilgi eri�imini de denetlemeye �al��yor.

Hong Kong'un 1997'de �in y�netimine b�rak�lmas� ard�ndan buradaki medyan�n ba��ms�zl��n� yitirece�i kayg�lar� duyuluyordu ancak bu ger�ekle�medi.

Hong Kong medyas� yay�n siyaseti a��s�ndan hala �zg�r bir �izgi izliyor ancak y�netimden m�dahale endi�eleri de varl��n� s�rd�r�yor.

�in bas�n�nda yetkililerin ba�ar�s�zl�klar� da, yolsuzluk yapt�klar� su�lamalar� da yer buluyor. Ancak medya genel olarak �in Kom�nist Partisi'nin iktidar �zerindeki tekelini sorgulamaktan ka��n�yor.

Televizyon haber kaynaklar� aras�nda en yayg�n olan�. Televizyon sekt�r� �zellikle b�y�k kentlerde rekabete a��k. �inli yetkililerin a��klad�� 2002 rakamlar�na g�re, �lkede 1 milyar 100 bin televizyon izleyicisi var.

�in, abonelik sistemiyle i�letilen televizyonlar i�in de b�y�k bir pazar. 2010'a kadar �lkede 128 milyon ki�inin bu hizmetlere abone olmas� bekleniyor.

Devlet denetimindeki merkezi televizyon ile b�lgesel ve yerel kanallar da izleyici kitlelerini �ekebilmek i�in m�cadele halinde.

�lke d��ndan yay�n yapan kanallar�n izlenebilirli�i s�n�rl�. Time Warner, News Corp ve Hong Kong merkezli Phoenix TV gibi b�y�k kurulu�lara ait belirli kanallar�n Guangdong eyaletinde kablolu sistemle yay�nlanabilmesi i�in yap�lm�� baz� anla�malar bulunuyor.

Buna kar��l�k, �in Merkezi Televizyonu'nun (CCTV) �ngilizce yay�nlar� da uydu arac�l��yla ABD ve �ngiltere'deki izleyicilere aktar�l�yor.

Pekin y�netimi yabanc� yay�nlar�n �lke i�inde kurulu�lar�n yay�n imkanlar� kullan�larak aktar�lmas�na, 'ulusal g�venli�i veya siyasi istikrar� tehdit etmeme' ko�uluyla izin verilebilece�ini s�yl�yor.

�in'de internet kullan�m� da denetim alt�nda tutulmas�na ra�men h�zla yay�l�yor. �in'de 2003 y�l� ortas� itibariyle 68 milyon internet kullanc�s� oldu�u, bu say�n�n �zellikle kentsel alanlarda yo�unla�t�� d��n�l�yor.

Pekin y�netimi, yasakl� Falun Gong ruhani hareketine, insan haklar� savunucusu gruplara ya da d�� haber kaynaklar�na ait olan sitelere eri�imi de s�k s�k engelliyor.

HipHopRocK

16 Mart 2009 23:43

�in'in posta tarihi ve posta pullar�

�in'in posta tarihi ve posta pullar� hikayesi �in �mparatorlu�u'nun ��k��, sivil sava� y�llar� ve 1930 ve 1940 Japon i�galleri nedeniyle karma��kt�r.

Imparatorluk �in'i

D�zenli h�k�met posta servisi Zhou Hanedan�'n�n "1nci milenyum �.�." undan bilinir. Kubilay Han idaresi alt�ndaki Yuan Hanedan� d�neminde 12nci y�zy�lda �in, daha b�y�k Mo�ol "�rt��" sistemi i�ine entegre edildi. Marko Polo o zamanda 10.000 posta kona�� oldu�unu rapor etmi�tir. Ek olarak �zel mektuplar Min Hsin Chu taraf�ndan ta��n�yordu ("mektup lonca"lar�n�n bir sistemi)(hongs). Daha sonra 1727 y�l�ndaki Kyakhta Antla�mas� ile Rusya ilk d�zenli mektup de�i�imini sa�l�yordu.
19ncu y�zy�lda Afyon Sava�� ile, yal�tma politikas� zorla sonlan�yordu ve bunu takiben serbest b�lgeler a��l�yordu. Pek �ok ulus 1844 y�l�ndan sonra yurtd�� postanelerini a�t�lar. Bu d�z�nelerce �ehri i�ine alarak geni�liyordu. �o�unlukla sahillerde ve Yangtze nehri boyunca ve uzak g�ney b�lgesinde. �anghay 1865 y�l�nda kendi postanesini organize etti. Ayni y�l �ngiliz Robert Hart, "�mparatorluk Deniz G�mr��" i�in bir posta servisi geli�tirdi. Ba�lang��ta konsolosluk mektuplar�n� ve serbest b�lgelerden gelenleri ta��mak i�in kurulan bu servis 1 May�s, 1878 y�l�nda topluma a��ld�. Ve �in'in ilk posta pulu "B�y�k Ejder" bas�ld�. Bu pul �zerinde "CHINA" yaz�s� Latin ve �in karakterleriyle birlikte bulunduruluyor ve candareen lar (yakla��k 378 miligarml�k bir a��rl�k) belirtiliyordu.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c0/Stamp_China_1885_1c.jpg/130px-Stamp_China_1885_1c.jpg

Bu 1-candareen 1885 pulu, �anghay'daki Frans�z
postanesinin posta i�areti ve
tan�mlanamayan m�hr�ne sahiptir.

Ba�lang��ta, b�t�n yabanc� var�� yerli postalar �anghay i�inden gidiyordu. Fakat 1882 y�l�na g�re 12 postane vard�. 20 Mart, 1896 tarihindeki bir ferman ile g�mr�k postaneleri 1 Ocak, 1897 tarihinde �mparatorluk Posta Servisi haline geldi. �anghay yerel postanesi oldu�u kadar, Min Hsin Chu kapat�ld�. Posta sistemi cari para birimi olan sent ve dolara uyarland�.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/43/Stamp_China_1897_0.5c_litho.jpg/130px-Stamp_China_1897_0.5c_litho.jpg

Bir 1/2-sent de�erli 1897 pulu,
ta� bask�s� Japonya'da yap�lm��t�r.

1897 y�l�n�n ilk yar�s�na do�ru yeni pullar mevcut de�ildi. Ve bu nedenle eldeki stoklar sent olar s�r�arjland�. Fiskal pullar da s�r�arjland�.
"IMPERIAL CHINESE POST" yaz�l� ilk yeni pullar, 16 A�ustos, 1897 y�l�nda sat��a sunuldu. 1/2c den 5$ a do�ru oniki fiyat de�erli pullar Japon'yada ta� bask� sistemiyle bas�ld�. En d��k de�erli olanlar bir ejderhay�, orta de�erli olanlar bir sazan bal��n� ve dolar de�erli olanlar bir yaban kaz�n� g�steriyordu. Bu pullar i�in kulln�lan ka��tlar yin-yang symbol'u i�eren "watermark"a (ka��t ��kta oynat�l�nca bir fig�r veya rakam ortaya ��kar) sahipti.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Stamp_China_1910_3c.jpg/130px-Stamp_China_1910_3c.jpg

3c mavi-ye�il 1898 serisi ilk defa
1910 y�l�nda bas�ld�, �mparatorluk �in'in
son pullar�ndan biridir.

1898 y�l�nda, bunlar�n yerini ayni dizaynda Lonrda'da �retilen grav�r tarz� ald�. Bunlar�n �zerinde "CHINESE IMPERIAL POST" yaz�s� vard� ve bir �inli �e�itlikal�nl�ktaki watermark ka��d�n�n sa�l�yordu. Watermark� kal�n bir ka��t �zerinde ortaya ��karmak zordur. Pulun yeni bas�mlar� 1898 y�l� ba�lar�nda watermark� olmayan ka��t �zerindeydi fakat 1901 y�l�na kadar bu �e�id ka��d�n kullan�m�na ait bir kay�t yoktur. Bu pullar imparatorlu�un sonuna kadar kullan�m�n� devam ettirdi. Bu zaman s�resinde baz� pullar�n renkleri �nya Posta Birli�i'nin kurallar�na uyarak de�i�tirildi ve �� yeni de�erli pul ilave edildi.
�in'in ilk anma pulu 1909 y�l�nda puyi'nin h�k�mdarl��n�n birinci y�l�n� i�aretlemek amac�yla bas�ld�. �� serinin (2c, 3c, 7c) hepsi Pekin'deki Cennet Tap�na��'ni g�steriyordu.

Devrim ve Cumhuriyet

1910 lar

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/b/bb/Stamp_China_1912_30c_ovpt_Waterlow.jpg/130px-Stamp_China_1912_30c_ovpt_Waterlow.jpg

Bu devrimci s�r�arj Londra'da 30c imparatorluk
pulu �zerinde yap�ld�. Posta i�aret
"HANGCHOW" okunabilir.

1911 devrimi imparatoruk pullar�n�n s�r�arjlanmas�yla sonu�land�. Foochow'da g�sterdiki postaneler her iki tarafta da y�r�rl�kteydi. Nanking ve �anghay'da "Republic of China" (�in Cumhuriyeti) okunmaktayd�. S�r�arl� eklenilen bir seri Waterlow ve o�ullar� taraf�ndan Londra'da �retildi ve postane m�d�rleri �lke boyunca ayn� karakterleri kullanarak resmi olmayan kendi s�r�ajlar�n� yapt�lar.
Cumhuriyetin ilk yeni dizaynlar� onikilik setin ikisi anmayad�. �lk seri Sun Yat-sen ve ikincisi Yuan Shikai'� g�steriyordu, her ikisi de 14 Aral�k, 1912 de bas�ld�.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/c/c8/Stamp_China_1923_5c.jpg/130px-Stamp_China_1923_5c.jpg

A 5-sent "junk" (alt� d�z ve yelkenli �in gemisi)
1923 �n yeni dizayn�ndan

"Junk issue" nun sonlar� 5 May�s, 1913 de sat��a sunuldu ve 1930 lara kadar kullan�m�n� s�rd�rd�. D��k de�erli pullar "junk" ile resimlendi ve de�erleri 15 sentten 50 sent aras�nda olup prin� hasat� yapan bir �ift�iyi g�stermektedir. Dolar de�erli pullar ise Pekin'de "Klasik salon"a giden �� k�s�ml� kap�y� g�stermektedir. Seriler ilk defa Londra'da ve daha sonra 1915 den itibaren Pekin'de bas�ld�. Onlar dikkatli bir yoklamayla ay�rt edilebilirler. Dizaynlar 1923 y�l�nda yeniden grav�rlendi ve bir ka� dizayn de�i�tirildi. �rnek olarak yelkenli geminin alt�ndaki k�p�kl� dalgalar kald�r�ld� ve deniz daha koyula�t�r�ld�.

1920 ler

�in be� yeni an� pulunu yay�mlad�. �lki 10 Ekim 1921 y�l�nda �in postanesinin 25nci y�l� an�s�na ve daha sonra ortada ba�kan Xu Shichang, etraf�nda ba�bakan Jing Yongbeng ve haberle�me bakan� Ye Gongzuo pulu. 17 Ekim 1923 tarihinde yeni anayasa an�s�na Cennet Tap�na��'n� g�steren bir seri. 1 Mart 1928 tarihinde ordu ve deniz kuvvetleri mare�ali Zhang Zuolin'i g�steren onun bu g�revi �zerine ald��n� i�aret eden seri. 18 Nisan 1929 tarihinde �an Kay �ek'in ilk g�r�n��, �in'in birle�etirilmesi an�s�na. Sonuncusu 30 May�s 1929 tarihinde (olaydan iki g�n �nce) Sun Yat Sen'in mozelesini g�steren d�rt pul, onun devlet cenazes� an�s�na bas�ld�.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/4a/Stamp_China_1931_25c.jpg/130px-Stamp_China_1931_25c.jpg

25 sent, 1931

1930 lar

1931 y�l�nda Sun Yat-sen'i g�steren sonuncular. Bu pullar (1932 y�l� �ehitler bas�m�, �in Milliyet�i Partisi'nin alt� �ehidinin onurland�r�lmas�) gelecek bir ka� y�l i�inde �ok s�r�arjlanma g�recekti. 1931 y�l� ar�ca Japonlar taraf�ndan Man�urya istilas�n� ve Man�ukuo olu�umunu g�rd� ki onun kendi pullar�n� basd�lar.

Posta sava��

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/ec/Stamp_China_1945_2_inauguration.jpg/150px-Stamp_China_1945_2_inauguration.jpg

Chiang Kai-shek'in pul �zerinde ilk g�r�n��
olmamas�na ra�men, bu onun Ekim 1945 resmen
g�rev ba�lama an�s� milliyet�ilik sembol�n�n bir s�ras�n� i�erir.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/90/Stamp_China_1946_2000_on_5_ovpt.jpg/130px-Stamp_China_1946_2000_on_5_ovpt.jpg

�iddetli enflasyon s�r�arjlar�n d�zenli
ak��n� ister; bu 2000$ de�eri 1946 y�l�ndand�r.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Stamp_China_1949_4c_on_100_silver_ovpt.jpg/120px-Stamp_China_1949_4c_on_100_silver_ovpt.jpg

Bu fiskal pul �zerine s�r�ajlanm�� g�m��
yuan 1949 ortalar�nda yaln�z birka� ay kullan�ld�.

http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/9/9d/Stamp_China_1949_1000_gold_engr.jpg/130px-Stamp_China_1949_1000_gold_engr.jpg

alt�n yuan standard�na ge�i� enflasyonu yaln�z
k�sa bir s�re erteledi. Bu 1000$ l�k
pul 1949 y�l� ba�lar�nda bas�ld�.

�at��man�n sonu k��k bir ara getirdi, ki kom�nist g��lerle m�cadele devam ediyordu. Fakat onlar 1943 y�l�nda �len ba�kan Lin Sen'i hat�rlamak i�in ve Chiang'�n Ekim ay�nda resmen g�reve ba�lamas�n� i�aret etmek vede yak�n zaferi kutlamak i�in bir an� basabileceklerdi.
Enflasyon, 1945 y�l� boyunca olduk�a y�ksek de�erlerin gereksinimini yaratm��t� fakat 1946 y�l�nda her�ey kontrol d��na ��kt�. Stok pullar, baz�lar� 1931 y�l�na tarihlenenler 2000$ a kadar s�r�ajland�. Ve yeni dizayn (hala g�r�nen portre Sun Yat-sen idi) 5000 $ a y�kseldi.
1947 y�l� birka� an� bas�m� ve daha sonra enflasyonu g�rd�. O y�l bir erik �i�ekli Sun Yat-sen bas�m� 50.000$ a ula�t�. Daha sonra 1948 y�l�nda yeni bas�mlar ile 5.000.000 $ l�k pula ula�t�.
1948 y�l�nda alt�n yuan standard� uyarland� ve var olan pullar 1/2c den yukar� do�ru de�erler ile s�r�arjland�. Bu k�sa �m�rl� ge�ici bir �nlemdi. 1949 y�l� ba�lar�nda pullar�n ve s�r�arjlar�n de�er aral�klar�yla tekrar 5.000.000$ a gitmesi gereksinim haline geldi.
1 May�s, 1949 tarihinde h�k�met �z�c� bir ad�m� kabul etti. Ad verilmemi� pullar basacakt� ve bunlar yuan'�n g�nl�k oran�nda sat�lacakt�. Onlar daha sonra g�m�� yuan standard�na uyarland� ve her�eye ra�men �ok pul Sun Yat-sen dizayn�n�n 1-500 sent de�erinde yeniden bas�m� gibi s�r�ajland�lar. A�ustos ay�na g�re, k�t�le�en politik durum posta sistemine yeti�ti ve milliyet�ilerin ana karada son bas�m �ifti bir planlanm�� seri resim diazynl� g�m�� yuand�.

Kaynak

T_walkeR

19 Nisan 2009 16:17

Chian Map
http://img259.imageshack.us/img259/5416/chinamap.jpg

cagtay97

1 Ekim 2010 19:21

�ĐN ĐS K�LT�R�
�in’in 5.000 y�ll�k k�kl�, tarihi bir ge�misi vard�r ve y�zy�llar boyunca k�lt�rel
liderli�ini sanat, bilim alan�nda s�rd�rm�st�r. M� 221 y�l�nda Qin veya Ch'in hanedanl��
alt�nda birlesme olmus, 1 Ocak 1912 Manchu Hanedanl��, Cumhuriyet taraf�ndan
devral�nm�st�r. Tarih boyunca pek �ok birlesme, b�l�nme ve hanedan �at�smalar�na sahne
olan �in’de imparatorluk sistemi 1911’de sona ermistir.
1911-1949 d�nemini i�ine alan siyasi g�� at�smalar�, Mao Zetung’un 1 Ekim 1949’da
�in Halk Cumhuriyeti’nin kurulusunu ilan etmesi ile son bulmustur. 1949-1976 d�neminde
�lkede Mao Zetung’un mutlak siyasi hakimiyeti ekonomik ve sosyal gelismelerde etkili
olmustur. Mao 1976 y�l�nda �lm�st�r.
1992 y�l�nda �in Kom�nist Partisi’nin 14. Ulusal Kongresi’nde �lkede “Sosyalist
Piyasa Ekonomisi” tesis edilmesi kabul edilmistir. Ayr�ca 1997 y�l�nda Hong Kong’un ve
1999 y�l�nda Makao’nun �HC’ye dahil olmas� ve bu �lke b�nyesinde “�zel Đdari B�lge”
stat�s� kazanmas� �in’in b�lgedeki �nemini bir kat daha art�rmaktad�r.
Bug�n �in, D�nya ekonomik sistemine entegre olmak �zere �aba g�stermektedir.
GATT/WTO D�nya Ticaret �rg�t�’n�n 1947’deki kurucusu ve fikir babalar�ndan biri olan
�in, 1950’de ayr�ld�� sisteme 11 Kas�m 2001 tarihinde geri d�nm�s bulunmaktad�r.
�in Halk Cumhuriyeti d�sa a��lma ve piyasa ekonomisine ge�is y�n�nde �nemli ve
ihtiyatl� ad�mlar atmaktad�r. �lkenin 21. y�zy�l�n en �nemli ekonomik g��lerinden biri
olaca��na kesin bir g�zle bak�lmaktad�r.

N�fusun Yas Yap�s�
0-14 yas % 21.4 (erkek 148.134.928/kad�n 131.045.415)
15-64 yas % 71 (erkek 477.182.072/ kad�n 450.664.933)
65 yas ve �zeri % 7.6 (erkek 47.400.282/ kad�n 51.886.182) (2005 tahmini)
�in Halk Cumhuriyetinde n�fusa s�n�rlama getirmek amac� ile bir �ocu�a sahip olma
kural� getirilmistir. K�rsal arazilerde yasayan ailelere ise, ilk �ocuklar� k�z ise ikinciilk ikinci bir �ocuk �ans� verilmektedir.

ener	3 Haziran 2011 21:12

Morpa Genel K�lt�r Ansiklopedisi & MsXLabs

�in Halk Cumhuriyeti

Sovyetler Birli�i ve Kanada'dan sonra d�nyan�n ��nc�; n�fusuyla yery�z�n�n en kalabal�k �lkesidir. Do�u Asya'da, Pasifik Oklanusu'nun baz� k�y� denizlerine a��lan (Sar� Deniz, Do�u �in ve G�ney �in denizleri) �in topraklar�, karadan ve denizden ��yle �evrelenir: Kuzeyde Rusya, Mo�olistan, Kuzey Kore, Sar� Deniz ve Do�u �in Denizi, Vietnam, Laos, Birmanya, Hindistan, Bhutan ve Nepal; bat�s�nda Afganistan, Pakistan, Kazakistan, K�rg�zistan ve Tacikistan. �in Halk Cumhuriyeti'nin kara s�n�rlar�n�n uzunlu�u 20 bin, deniz s�n�rlar�n�n uzunlu�u ise 14.000 km.dir. Ba�kenti Pekin, dili �ince (Mandarin leh�esi) dir. Co�raf� �zellikleri farkl� iki b�y�k b�l�me ayr�l�r. Do�u ya da As�l �in; Bat� ya da D�� in. Bu iki b�lge aras�nda g�ze �arpan ba�l�ca ayr�l�klar ��ylece �zetlenebilir: N�fusun �ok b�y�k b�l�m�n� toplayan Do�u �in, �lkenin ekonomi bak�m�ndan en hayati b�l�m�d�r. Orta y�kseklikte da�lar, b�y�k debileri fazla akarsular, geni� l�s ve al�vyon ovalar�, kuzeyden g�neye de�i�en iklim ko�ullar�na ve �zellikle yaz musonlar�na ba�l� olarak farkl� toprak �r�nleri, �o�u i�letilmeye ba�lanm�� olan yeralt� kaynaklar�, �lke ula��m olanaklar�n�n b�y�k b�l�m�n� toplayan kara, su ve demiryollar� vard�r. Bat� ya da D�� in, her �eyden �nce do�al ko�ullar�yla sert ya�amaya, ekonomik �al��malara hemen t�m�yle elveri�siz bir b�lgedir. Y�ksek platolar,da� s�ralar�, �ok derin, dik yama�l� vadi oluklar�; ��ller ya da yar� kurak bozk�rlar, son derece kuvvetli karasall�k bu b�l�m�n ba�l�ca fiziksel karakterini olu�turur. Bu nedenlerle yerle�meler seyrektir ve ancak g�rece elveri�li y�relerde toplanm��t�r. Do�u �in d�rt b�lgeden olu�ur. Kuzeydo�u B�lgesi'nin eski ad� Man�urya'd�r. Bat� ve do�usu da�l�k, orta kesimi Amur'un kolu Sungari ve Liao Ho ile sulanan ovalarla kapl�d�r. B�lgenin kuzey ve g�neyi az �ok farkl� olmakla birlikte, genellikle so�uk ve karasal bir iklim egemendir. 70 milyon kadar n�fusu olan b�lge, b�t�n�yle �lkenin ekonomide en geli�mi� b�l�m�d�r. Ba�l�ca kentleri, Chen Yang (eski ad� Mukden), Pin Kiang (eski ad� Harbin), Liu Ta (Talien ve Dairen), Liu Chuen'dir (eski ad� Port Arthur). Kuzey B�lgesi, Hwang Ho ve kollar�n�n orta ve a�a�� rlar� �zerindedir.Bat� ve g�neyi da�l�kt�r. Do�uda, b�y�k �antung Yar�madas� ile �in uygarl��n�n be�i�i olan B�y�k Ova'n�n geni� b�l�m�, sulan�nca �ok bitek "l�s" topraklar�yla �rt�l�d�r. K��lar, kuzey b�lgesi kadar olmamakla birlikte yine de so�uktur; ya��lar g�neye do�ru artar. 6 eyaletin yer ald�� b�lgenin n�fusu 250 milyona yak�nd�r ve ekonomi bak�m�ndan h�zla geli�mektedir. Ba�l�ca kentler, Ba�kent Pekin, Tien�in, Hsingan, �ingtav, Lan�o, �inan, Taiyuan'd�r. Orta b�lge, d�nyan�n en b�y�k �rmaklar�ndan biri olan Yang�e kiang (5.500 km) ve kollar�n�n orta ve a�a�� rlar�n�n sulad�� lkenin en geni� ve en kalabal�k b�lgesidir. Tibet s�n�r�ndan Do�u �in Denizi ve Fukyen Bo�az�'na dek yay�lan bu �ok geni� arazide da�lar, irili ufakl� ovalar, k��k ya da geni� platolar, akarsular�n yer yer derin bo�azlar olu�turdu�u vadiler birbirine kar��m��t�r. �klim ko�ullar� ilk iki b�lgeden daha elveri�lidir (daha s�cak, ya��lar daha bol). Bu nedenle yo�un bir bitkisel �rt�ye sahiptir ve k�lt�r bitkilerinin �e�idi daha �oktur. B�lge n�fusu 300 milyona yakla��r. Ba�ta Yang�e kiang ve kollar� olmak �zere, akarsu ve kanallar yo�un bir i� su ula��m a�� yarat�r. Ba�l�ca kentler, �anghay, Vu Han, �ung King, Nanking, �engtu, �ang�a, Su �eu, Vusu'dur. G�ney �in: Bat�daki y�ksek platolardan Tonkin K�rfezi ve G�ney �in Denizi k�y�lar�na kadar yer yer da�lar, platolarla engebelenmi�, akarsu vadileriyle par�alanm�� bir b�lge olan g�neyin ana akarsuyu Si-kiang'd�r. K�y� �ok girinti, ��k�nt�l� ve yal�yard�r. Kanton Deltas� d��nda k�y� ovalar� k��k ve s�reksizdir. �� kesimler d��nda, genellikle tropikal bir iklim egemendir.�zellikle k�y�larda yaz musonunun etkisi g�r�l�r, k��lar �l�k ge�er. Y�ll�k ya�� tutarlar� 1.000-2.500 mm aras�ndad�r. Ba�l�ca kentleri: Kanton, Kung Ming, Hang�o, Fu �o, Kuei Yang, Nan-ning. Bat� �in ya da D�� in olarak adland�r�lan b�lge, y�netim bak�m�ndan 1 eyaletle (�inghay), 3 �zerk cumhuriyete b�l�n�r (Tibet, Sinkiang, �� Mo�olistan). Her birinin ba�l�ca �zellikleri �unlard�r: �inghay'�n �evresi y�ksek da�larla �evrili, y�ksek plato ve havzalardan olu�ur. �aydam Havzas�'nda oldu�u gibi, yer yer yar� kurak bozk�r ve ��llerle kapl�d�r. B�lgenin merkezi ve ba�l�ca kenti, Tibet ve �aydam'a giri� yolu �zerinde Si-ning'dir. G�neyde Karakurum ve Himalayalar, kuzeyde Alt�nda� ve Nan�an s�ralar� aras�nda kalan Tibet, d�nyan�n en geni� ve en y�ksek platosudur. Bu geni� platonun 4-5 bin metre y�kseklikte olan y�z� ya�ama elveri�siz, so�uk ta� ��lleriyle kapl�d�r. �zeri, bir�ok kapal� havzalar, bir b�l�m� sular� tuzlu �anaklarla p�r�zlenmi�tir. Bu durumuyla, kutup b�lgelerinin tundralar�n� and�r�r. Oysa derin vadi tabanlar�, ta�k�n bir bitkisel �rt�yle kapl�d�r. Ba�l�ca kent, Budistlerin kutsal merkezi olan Lhassa'd�r. D�� in'in kuzeybat� kesimini olu�turan Do�u T�rkistan ya da Sinkiang, g�neyde, bat�dan do�uya uzanan Karakurum, Karanl�k, Alt�n ve Nan�an s�ralar�yla, kuzeyde Pamir Platosu, Tanr�-Tiyen�an, Ala, Tarbagatay da�lar� aras�nda kal�r. B�y�k Altaylar'da ise Mo�olistan ile s�n�rlan�r. B�ylece hemen her yan�ndan y�ksek da�larla �evrili bulunmas� ikliminin �ok karasal, ya��lar�n �ok az olmas�na neden olur. Bu y�zden Do�u T�rkistan'�n iki b�y�k co�raf� b�lgesi olan Tar�m ve �ungarya havzalar�, y�ksek olmalar�na kar��n kurakt�r, hatta baz� kesimleri ��ld�r (Taklamakan gibi). Bu ko�ullar alt�nda yerle�meler k�y�larda, su bak�m�ndan elveri�li da� s�ralar� eteklerindedir. Bu da� s�ralar�n�n ba�l�calar�, Kulca, Urum�i, Ka�gar, Turfan, Yarkent'tir. �� Mo�olistan, Mo�olistan'�n g�neyinde kal�r. Kuzey kom�usu gibi, geni� b�l�m� kurak ve ��lle kapl�d�r. Bat�da Pei �an, g�neyde Nan �an ve l�s platosu, do�uda Kingan Da�lar� aras�nda kal�r. Bir�ok kapal� havzaya b�l�nm��t�r (bat�da Elsin, g�neyde Ordos ve Ala�an, do�uda Argun gibi). Hwang Ho burada b�y�k bir dirsek �izer. �klim �iddetli karasald�r. Bozk�rlar en geni� yeri kaplar; �nl� Gobi ��l�'n�n bir b�l�m� de buradad�r. �in'in n�fusu y�lda 20 milyon kadar artmaktad�r (binde 20). Bu n�fusun %90'� Do�u �in'de ya�ar. Km2ye 80 dolay�nda olan genel n�fus yo�unlu�u bir �l�� olamaz, ��nk� baz� yerlerinin hemen hemen bo� olmas�na kar��l�k, baz� b�lgeleri d�nyan�n en yo�un n�fuslu k��eleridir. N�fusun �o�u k�rsal oldu�u h�lde, n�fusu 100 binle birka� milyon aras�nda de�i�en kentlerin say�s� 150 kadard�r. �in, uygarl�k tarihinin en eski merkezlerinden biri olmas�na kar��n 19. y�zy�la dek d��a kapal� bir �lkeydi. Ancak d��a a��ld�ktan sonrad�r ki, �lkenin feodal yap�s�nda, geleneksel ya�ant�s�nda b�y�k de�i�iklikler olmaya ba�lad�. �in topraklar�nda ilk yerle�im, �.�. 4000 y�llar�nda ger�ekle�ti. �.�. 1523-1028 y�llar� aras�nda Sar� Irmak yak�nlar�nda h�k�m s�ren �ang Hanedan� ile birlikte �in'in ger�ek tarihi ba�lad�. Daha sonra h�k�m s�ren �ou Hanedan� (�.�. 1027-256), sava�� zellikleriyle tan�nd�. Bu tarihten sonra y�resel sava�lar d�nemi ya�and�. Bu d�nem, �in Hanedan�'n�n (�.�. 221-207) �in'in birli�ini sa�lamas�yla son buldu. Bu d�nemde kuzeyde B�y�k �in Seddi yap�ld�. Han Hanedan� (�.�. 202-�.S. 220) zaman�nda ise �in, g�neyde Vietnam'a, bat�daysa Orta Asya'ya dek geni�ledi. �ki y�zy�l boyunca, sanat ve bilim alan�nda �nemli ilerlemeler oldu. Ordu i�indeki isyanlar ve barbar kavimlerin istilalar� sonucu ya�anan d�zensizlik ve karma�a, Tang Hanedan�'n�n (�.S. 618-906) ba�a ge�mesine dek s�rd�. Bu d�nemde ticaret geli�ti, sanat, k�lt�r ve bilimde at�l�mlar yap�ld�. Sung Hanedan� (960-1279) d�neminde de s�ren geli�im, Mo�ol ordular�n�n sald�r�lar� ve �in'in Mo�ol �mparatorlu�u'na kat�lmas�yla son buldu. K�sa bir s�re sonra, Mo�ol �mparatorlu�u par�aland� ve Ming Hanedan� (1368-1644) Mo�ollar� Asya'ya s�rd�. Daha sonra, kuzeyden gelen barbar kavimlerin istilas�na u�rayan imparatorluk, son hanedan olan �ing Hanedan�'n�n (1644-1911) i�ba��na gelmesiyle yeniden toparland�. 19. y�zy�l�n ortalar�nda, Avrupa devletlerinin emperyalist politikas�, �in'i de etkiledi. �in; �ngiltere, Rusya ve Japonya ile girdi�i sava�larda yenilgiler ald� ve �ing Hanedan�'na kar�� geli�en milliyet�i ayaklanmalar sonucunda imparatorluk y�k�ld� (1911). 1912'de cumhuriyet il�n edildi. Sun Yatsen ve Yuan �ika'n�n ba�kanl�k yapt�klar� d�nemlerde, feodal beylerle m�cadeleler s�rd�. Sun Yatsen, 1921'de kurulan Kom�nist Partisi ile ittifak yapt�. 1928 y�l�nda, kom�nist g��lerin de deste�iyle iktidara gelen �an Kay�ek �nderli�indeki Guomingdang feodal g��lere kar�� kesin bir zafer kazand�. �an Kay�ek zaferin hemen ard�ndan kendisini destekleyen kom�nist g��lere kar�� bir katliama giri�ti. Bu olay�n sonucunda �KP ve Guomingdang aras�ndaki ittifak bozuldu, kom�nist g��ler da�lara �ekildiler. Japon i�galine (1937) kadar iki taraf aras�nda �e�itli �at��malar oldu. 1934'te, �an Kay�ek'in ordular� Mao'nun birliklerini G�ney �in'de k�st�rmay� ba�ard�, ama Mao'nun birlikleri, �nl� "Uzun Y�r�y��" ile kurtulmay� ve merkez illerden ge�erek kuzeye ula�may� ba�ard�lar. 1937'deki Japon i�gali s�ras�nda, iki taraf yeniden bir ittifak yapt�. II. D�nya Sava�� s�ras�nda da, �an Kay�ek ve kom�nist g��ler birlikte sava�t�lar. Sava�tan sonra denetimi ele ge�iren kom�nistler, milliyet�ileri Tayvan'a (Formoza) p�sk�rtt�ler (1949).Bu tarihten sonra, Mao Zedung, Liu �ao�i ve �u Enlay'�n liderli�inde kom�nist bir h�k�met ba�a ge�ti. �in Halk Cumhuriyeti'nin kurulu�u il�n edildi. Toprak ve fabrika m�lkiyeti kom�nal bi�imde yeniden d�zenlendi, �lkenin ko�ullar�nda b�y�k ilerlemeler sa�land�. "�leriye B�y�k At�l�m" (1958), "Yo�un Kolektivizasyon" ve "K�lt�r Devrimi" (1967) hareketlerine giri�ildi. 1950'lerin sonlar�nda, �in Halk Cumhuriyeti ve SSCB aras�nda patlak veren anla�mazl�klardan sonra, iki b�y�k devlet aras�ndaki u�urum daha da derinle�ti. Birbirlerini "ba� d��man" il�n eden iki g��ten SSCB, �arl�k Rusyas� d�neminde yap�lan e�itsiz antla�malar�n yeniden g�zden ge�irilmesini istedi. �in Halk Cumhuriyeti, Asya, Afrika, G�ney Amerika ve �zellikle de Vietnam'daki kom�nist hareketleri destekledi.1971'de Birle�mi� Milletler'e �ye olan �in Halk Cumhuriyeti, bu tarihten sonra Bat� ile de ili�kilerini geli�tirdi. Richard Nixon, �in Halk Cumhuriyeti'ni ziyaret eden ilk Amerikan devlet ba�kan� oldu (1972). Mao Zedung'un 1976 y�l�nda �l�m� �zerine, yerine Hua Guofeng ge�ti. 1979 �ubat ve Mart aylar�nda, �in Halk Cumhuriyeti ve Vietnam aras�nda s�n�r anla�mazl�� y�z�nden �at��malar ��kt�. Vietnam topraklar�na giren �in Halk Cumhuriyeti g��leri, daha sonra geri �ekildi. Kas�m 1980'de Mao'nun kar�s� �iang �ing, eski ba�bakan yard�mc�s� �ang �ung�iao, Wang Hungwen ve Yao Wenyuan (D�rtl� �ete) hakk�nda, "K�lt�r Devrimi s�ras�nda parti ve devletin �st y�netimini ele ge�irmek i�in y�k�c� eylemlerde bulunmak, devleti ele ge�irmek i�in bir darbe ve Mao'nun �ld�r�lmesini planlamak" su�lar�ndan dava a��ld�. �iang �ing ve �ang �ung�iao, su�lamalar� reddettiler ve 2 sene tehirli �l�m cezas�na �arpt�r�ld�lar. Di�er san�klara ise 16-18 y�l aras�nda de�i�en hapis cezalar� verildi. 1981 Nisan ay�nda t�m gazetelerde ba�makale olarak yay�mlanan bir yaz�da, Mao'nun a��r politik hatalar yapm�� oldu�u, buna ra�men tezlerinin parti i�in ba�lay�c�l��n� korudu�u, ��nk� bunlardan sapman�n �in'deki sosyalist sistemi de�i�tirece�i �ne s�r�ld�. Ayn� y�l, Hua Guofeng, �KP Merkez Komitesi'nin oybirli�iyle parti ba�kanl��ndan al�nd�, yerine, K�lt�r Devrimi'ni �lke i�in bir felaket olarak niteleyen eski �KP genel sekreteri Hu Yaobang getirildi. Asker� komisyon ba�kanl��na Deng Siaoping, ba�bakanl��a da Zao Ziyang se�ildi. �ktidar�n "en g��l� adam�" olarak nitelenen Deng Siaoping, Mao d�nemiyle K�lt�r Devrimi'nden miras kalan her �eye kar�� bir kampanya y�r�tt�. 1982 y�l�nda, Mao'nun ad� hem yeni �in anayasas�ndan hem de ulusal mar�tan silindi. 1983 y�l�nda Li Siennien cumhurba�kanl��na getirildi. Kom�nist Parti i�inde tasfiye hareketine gidildi. Mao'nun "S�rekli devrim"i yerine "Ekonomide sosyalist modernle�me" ye �nem verilmeye ba�land�. D��a a��lma politikas� sonucu halk ve �zellikle gen�ler bat� k�lt�r�nden etkilenmeye ve daha fazla demokrasi i�in g�steriler yapmaya ba�lad�lar. 1987'nin ba�lar�nda ��renci hareketleri yo�unluk kazand�. Kom�nist Parti genel sekreteri Hu Yaobang istifa etti. Yerine ba�bakan Zao Z�yang geldi ve ba�bakanl��n yan� s�ra genel sekreterlik g�revini de �stlendi (1987).1989 y�l�n�n Nisan ay�nda ��rencilerin demokrasi ve �zg�rl�k istekleri do�rultusunda ba�latt�klar� g�steriler b�t�n �lkeye yay�lmaya ba�lad�. May�s ay�nda uzun y�llardan beri ilk kez SSCB ile g�r��melerin ba�lamas�ndan hemen �nce Pekin'in Tienanmen Meydan�'nda 3500 ��renci demokrasi i�in a�l�k grevine ba�lad�lar. Bu eylem Kom�nist Parti y�neticileri aras�nda b�y�k bir huzursuzluk yaratt�. 16 May�s 1989'da SSCB devlet ba�kan� Gorba�ov ile �in Kom�nist Partisi genel sekreteri Deng Siaoping iki �lke aras�nda 30 y�ld�r s�regelen gerginli�i sona erdirdiler. Gorba�ov'un Pekin'i ziyareti s�ras�nda y�zbinlerce �inli ��renci i��i ve ayd�n demokrasi ve �zg�rl�k i�in g�steriler yapt�lar. G�steriler yayg�nla�arak 1 milyondan fazla insan�n kat�ld�� dev bir kitle g�sterisine d�n��t�. Bunun �zerine ordunun olaylara m�dahale etmesi kararla�t�r�ld�. Pekin'de s�k�y�netim il�n edildi. Pekin halk� ordu birliklerinin Pekin'e girmesini �nlemek i�in kent �evresinde barikatlar olu�turdu ve i��i kurulu�lar� greve gideceklerini a��klad�lar. G�venlik kuvvetleriyle ��renciler aras�nda ��kan �at��mada �ok say�da insan yaraland�. Ordu birlikleri Halk�n G�nl�� gazetesine verdikleri deme�te halk�n ordusunun halka sald�rmayaca��n� a��klad�lar ancak daha sonra bir grup asker Pekin'in g�neyindeki barikatlara sald�rmaya ba�lad�. Tienanmen Meydan�'nda eylemlerini s�rd�ren ��rencilerin �zerine ate� a��ld�, ��kan olaylarda 1000'den fazla insan �ld�. 1989'un Haziran ay�nda ayaklanmalar kanl� bir bi�imde bast�r�ld� ve g�stericiler tutukland�. Ayaklanmac�lar aras�ndan tutuklananlardan 30'dan fazlas� idam edildi. Parti genel sekreteri Zao Z�yang olaylara h�kim olamad�� ne s�r�lerek t�m g�revlerinden al�nd� ve yerine Jiyang Zemin getirildi (24 Haziran 1989). Ayn� y�l i�inde Deng Siaoping �in Kom�nist Partisi Asker� Komisyon Partisi ba�kanl��ndan istifa etti. May�s 1989'da, Mihail Gorba�ov'un yapt�� resm� ziyaret Moskova ile Pekin aras�ndaki otuz y�ll�k k�sk�nl��e son verirken, ��renciler Tiananmen Meydan�'nda eski Genel Sekreter Hu Yaobang'�n itibar�n�n iadesi talebiyle g�steri yapt�lar. G�steri ve kar��kl�klar t�m �lkeyi etkilediyse de ordu, binlerce �l� ve on binlerce tutuklama pahas�na muhalefet hareketini haziran ba��nda bast�rd�. Parti'nin ba��na Zao Ziyang'�n yerine Jiang Zemin ge�ti. Pekin'deki s�k�y�netim ancak ocak 1990'da kald�r�ld�; bir s�re sonra da Deng Siaoping mart ay�nda son resm� g�revlerinden de aff�n� talep etti. Bu arada �in'in bat� s�n�rlar�nda, milliyet�i Tibet*in, 1990'dan sonra da M�sl�man Sinkiang Uygur'un bask� yoluyla �inlile�tirilmesine kar�� direni� nedeniyle kar��kl�klar meydana geldi.

_Ya�mur_

23 Aral�k 2011 11:11

Tang S�l�lesi

Tang S�l�lesi

�in'de 618-907 y�llar� aras� h�k�m s�ren s�l�le.

Tang s�l�lesi zaman�nda �in, d�nyan�n en b�y�k ve en g��l� imparatorlu�u h�line geldi. 7. y�zy�l�n ba��nda �in'e egemen olan Suy s�l�lesinin geni�leme politikas� Kore'de b�y�k ba�ar�s�zl��a u�ray�nca 616 y�l�nda �in'de b�y�k bir ayaklanma oldu.

Bu s�rada b�y�k bir sava�� olan Li ��min ortaya ��kt� ve d�rt y�l i�inde d�zeni yeniden kurdu. �mparatorlu�u babas�na verdi. Babas�ndan sonra 626'da kendisi imparator oldu ve bundan sonra Tay Dzung ad�yla an�ld�. Tang s�l�lesi k�sa zamanda Orta Asya ve Kore'nin b�y�k b�l�m� �zerinde egemenlik kurdu.

Bu d�nemde ticaret, �zellikle �ay ticareti �ok geli�ti. 755'te General An Lu�an'�n y�netti�i bir ayaklanma zorlukla bast�r�labildi. Bu ayaklanmadan sonra merkez� h�k�met eski g�c�n� yitirdi. 10. y�zy�l�n ba�lar�nda Liao Krall�� in'i zaptetmeye kalkt�� zaman imparatorluk, s�n�rlar�n� zorlukla koruyacak duruma d��m��t�.

Sekiz y�ld�r s�r�p giden i� sava� da ekonomik ve sosyal bir bunal�ma yol a�m��t�. �mparatorluk ailesi Si�uan'a ka�t� ve Tanglar�n egemenli�i son buldu.

MsXLabs.org & Morpa Genel K�lt�r Ansiklopedisi

Misafir

19 Nisan 2012 17:45

�in Halk Cumhuriyeti (China) ve �in Halk Cumhuriyeti Tarihi

1949 daki kom�nist devriminin akabinde 1950 'de derhal Dogu T�rkistan(Sincan Uygur), Tibet,Man�urya ilhak edilmistir.1946'da Birlesmis Milletler kuruldugunda cumhuriyet�i �in(Tayvan) temsil ederken;1971'den itibaren BM'de �in halk cumhuriyeti temsil etmeye baslamistir yani bir sekilde Tayvan'i da tanimayarak kendinden sayiyor.Kom�nist devrimden �nce �in ka� km2 idi acaba ? Mustafa.

_EKSELANS_

31 Temmuz 2013 10:12

�in
MsXLabs.org

http://www.cin.buradadir.com/resim/cin_1.jpg

�in, d�nyada kaplad�� alan y�n�nden Rusya Federasyonu ve Kanada'n�n ard�ndan ��nc�, n�fus a��s�ndan ise 1,2 milyar� a�k�n n�fusla en kalabal�k �lkedir.

Tarih�: D�nyada ilk medeniyetlerin do�up geli�ti�i �lkelerden biri de �in'dir. �lk �a�larda tekerlekli ta��tlar yap�ld�, yaz� sistemi geli�tirildi ve takvim kullan�lmaya ba�land�. Daha sonra metal para bas�m�, ipek�ilik ve demir-�elik i�leme i�leri geli�ti. M.�.ki y�llarda �in topraklar�n� koruma alt�na alan �in Seddi yap�ld�. Bu d�nemde filozof-e�itimci Konf��y�s yeti�ti. Yine M.�. ki y�zy�llarda k��t ve sismograf kullan�ld�. M.S.'ki y�llarda kanallar yap�larak ovalar sulu tar�ma a��ld�.
�lkedeki kentler b�y�d�, Afrika ve Hindistan ile di�er �lkelere ipek, porselen ve �ay ihra� edilmeye ba�land�. 13. y�zy�l�n ba�lar�nda Mo�ol kral� Cengiz Han, �in Seddi'ni a�arak �in'i istil� etti. Ancak bu set daha sonra tamir edilerek 6400 km gibi b�y�k bir uzunlu�a kavu�tu. 1557'de �in'e Portekizliler gelerek baz� kentleri kurdular.

1800'l� y�llar�n ortalar�nda en az 25 milyon �inlinin �l�m� ile sonu�lanan ayaklanma ve �at��malar oldu. 1912'de ba�kenti Pekin olan �in Cumhuriyeti kuruldu. 1921'de marksist ideolojideki �in Kom�nist Partisi kuruldu. 1927'de milliyet�ilerin lideri Chiang Kai-shek (�iyank Kay�ek) kom�nistlerin ileri gelenlerini �ld�rtt�. 1934 Ekimi'nde 100 bin kom�nist, 9500 km'lik g�steri y�r�y�� yapt� ve �lkenin kuzey orta b�l�m�nde K�z�l Ordu'yu kurarak Mao liderli�inde topland�lar. �� sava�larda milliyet�ilerin yenik d��mesiyle 1949'da Mao Zeduong y�netiminde �in Halk Cumhuriyeti il�n edildi.

Mao'nun 1976'da �lmesinden sonra ABD ile �in aras�nda s�regelen gerginlik, Nixon'un ABD devlet ba�kanl�� d�neminde giderilmeye �al��ld�. Ocak 1979'da ise ABD ile �in aras�nda diplomatik ili�ki kuruldu. Pekin'i ziyaret eden Nixon, Mao ve Zhou ile g�r��erek iki �lke aras�ndaki ili�kilerin d�zeltilmesini sa�lad�.

�ngilizlerin �in'den 99 y�ll��na kiralad�� Hong Kong, bir t�renle �zel stat� alt�nda �in'e verildi. Son y�llarda �in'de her alanda liberalle�me s�recine girmi�tir. Ekonomisi h�zla b�y�yen �in, �n�m�zdeki y�llarda d�nyada ayr� bir siyas� ve ekonomik g�� olarak geli�mi� �lkelerin kar��s�nda yer almaya ba�lma��t�r. D�nyan�n geli�mi� �lkelerinde ortak yat�r�mlar yapmaya ba�lam�� ve CNN gibi uluslararas� alanda ingilizce yay�n yapan CCTV ile sesini duyurmaktad�r.

Y�zey �ekilleri: �lke �ok farkl� y�zey �ekillerine sahiptir, �lkenin bat�s�nda da�lar ve platolar, do�usunda birbirini takip eden geni� ve al�ak ovalar, tepelik alanlar ile y�ksek olmayan da�lar yer al�r. �lkenin orta b�l�m�nde "�in kalkan�" olarak bilinen d�nyan�n en sert k�tlesi yer al�r.

Da�lar: �in'in bat�s�nda d�nyan�n en y�ksek da� s�ralar� yer al�r. Da�lar genellikle do�u-bat� y�n�nde uzan�r. Kuzeybat�da ortalama y�ksekli�i 3000 m'yi a�an Altay da�lar� ve g�neyde daha y�ksek olan Tanr� da�lar� ile Tibet Platosunun kuzeyinde Karanl�k-Kunlun da�lan uzan�r. G�neye do�ru ise d�nyan�n en y�ksek da��n� olu�turan Himalaya da�lar�na ge�ilir. Bat�da Tanr� da�lar�, �ungarya ve Tar�m havzalar�n� birbirinden ay�r�r. Tibet Platosunda ise kuzeyde Alt�n-Nan�an da�lan ile g�neyde Karanl�k (Kunlun) da�lar� aras�nda �aydam Havzas�'na ge�ilir.

Platolar: �in'in �nemli bir b�l�m� platolarla kapl�d�r. �lkenin kuzey kesiminde y�ksekli�i 1000 m'nin �zerinde olan �� Mo�olistan Platosu yer al�r. �� k�s�mda yer almas� nedeniyle k�� uzun ve so�uk, yaz� k�sa ve serin ge�en bu platoda zaman zaman kum f�rt�nalar� olu�ur. S�z konusu platonun bir b�l�m� g�r �ay�r �rt�s� ile kapl�d�r. Buras� �in'in hayvanc�l�k yap�lan �nemli sahas�d�r.

�lkenin kuzey b�l�m�nde ortalama y�ksekli�i 1000 m'nin �zerinde olan L�s Platosu yer al�r. Buradaki l�s depolar�; Tersiyer sonu ve Kuvaterner ba�lar�nda Himalaya da�lar� ve Tibet Platosunun y�kselmesiyle a��nd�rma g�c� artan akarsular�n ta��d�� al�vyonlar�n al�ak sahalarda birikmesiyle olu�mu�tur. L�s platosundan Sar��rmak ge�er. Bu akarsu, sar� renkli l�s depolar�n� ta��mas� nedeniyle bu ismi alm��t�r. Kolay i�lenen l�s depolar� �zerindeki tara�a (seki)larda tar�m yap�l�r. �in'in �nemli tar�m b�lgesi, genellikle l�slerin yer ald�� alanlard�r.

G�neydo�uda ise Tibet Platosunun do�u uzant�s�n� olu�turan Yunnan-Kvei�ou platosuna ge�ilir. Tibet'ten do�an akarsularla dar ve derin olarak par�alanan bu plato �zerindeki da�lar aras�nda yer yer ovalar ile dar ve derin vadiler ile bo�azlar g�r�l�r. Burada karstik arazilerde dar ve derin vadiler ile �iddetli karstla�ma sonucu olu�mu� kule �eklinde tepeler yer al�r. Ayr�ca bu platoda derin bo�azlarda b�y�k �avlanlara rastlan�l�r. Platoda bulunan �ok say�daki g�llerin suyu ile tar�m alanlar� sulan�r. Akarsular �zerine yap�lan barajlardan elektrik �retilir.

Ovalar: �in'in do�usunda Kuzeydo�u Ova, Kuzey Ova ve Orta-A�a�� Yangtze Ovas� olmak �zere �� b�y�k ova yer almaktad�r. Bir milyon hektar saha kaplayan bu oval�k alanlar �in'in toplam sahas�n�n onda biri kadard�r. Ba�l�ca tar�m alanlar�n� olu�turan bu ovalar ayn� zamanda yo�un n�fuslu ve kentlerin �o�unlukta oldu�u b�lgesidir. Kuzeydo�u Ova, Sar�deniz'in kuzeyinde Kore Yar�madas� ile bat�da �� Mo�olistan Platosu aras�nda yer al�r. Burada Harbin kentinin yer ald�� saha kapal� bir havzad�r.

Kuzey �in Ovas�, �lkenin do�usunda bat�da L�s platosu ile do�uda Sarideniz aras�nda yer al�r. Ortalama y�ksekli�i 30 m'nin alt�ndad�r. Sar��rmak'�n ta��d�� l�s�n birikmesi ile olu�mu�tur. S�k s�k ta�k�nlar�n olu�tu�u bu ova, �in medeniyetinin do�du�u sahad�r. Pirin�, bu�day, susam, t�t�n, pamuk, yerf�st�� retilir.

Orta ve A�a�� Yangtze Ovas�, Yangtze nehrinin getirdi�i al�vyonlar�n �ukur sahalarda birikmesi ile olu�mu�tur. Ortalama y�ksekli�i 100 m'nin alt�ndad�r. Ovada �ok say�da tatl�su g�lleri bulunur. Buradaki akarsu ve g�llerden bol miktarda su �r�nleri elde edilir. Yo�un tar�msal faaliyetlerin yap�ld�� bu ova "pirin� ve bal��n vatan�" olarak kabul edilir. Yangtze deltas�; �in'in pirin�, pamuk, bu�day gibi tar�m �r�nleri �retilen verimli tar�m alanlar� aras�ndad�r.

�in'in do�usundaki oval�k alanlarda, tar�msal faaliyetler, ula��m ve sanayi geli�mi�tir. Yangtze k�rfezindeki �anghay, �in'in b�y�k sanayi merkezi ve liman�d�r.

Tibet B�lgesi: Co�rafi a��dan Tibet, Himalaya da�lar�n�n kuzeyinde ba�layan do�uda �in, kuzeyde Karanl�k-Alt�n, bat�da Karakurum da�lar� aras�nda akarsularla, buzul vadileri ile par�alanm�� ve y�ksekli�i 4000 m'nin �zerinde olan d�nyan�n en y�ksek platosudur. Tibet'in kuzeyinde y�ksekli�i 7000 m'yi a�an Karanl�k da�lar�, g�neyinde ise y�ksek zirveleri 8000 m'nin �zerine ��kan Himalaya da�lan yer al�r. Bu iki da� ku�a�� aras�nda e�ere benzeyen Tibet Platosu, y�ksek olmas� ve geni� alan kaplamas� nedeniyle "d�nyan�n dam�" olarak da isimlendirilebilir.

Burada 39451 km2 alan kaplayan 1770 g�l mevcuttur. Asya'n�n bir�ok akarsular� buradan kayna��n� almaktad�r. Nitekim platodan �ndus, �rrawadi, Brahmaputra, Saluen, Mekong, �in topraklar�n� sulayan Yang �e, Hoang Ho ve Orta Asya'ya y�nelen Hotan ve Yarkent gibi �nemli nehirler do�maktad�r.

Tibet do�al gaz yataklar� y�n�nden de zengindir. Tibet'in ikinci b�y�k g�l� Tengri Nor'dur (Nor g�l demektir). En b�y�k g�l kuzeydo�uda �in s�n�r�ndaki Koko Nor'dur.

http://www.cin.buradadir.com/resim/cin_2.jpg

�klimi ve bitki �rt�s�: Geni� bir alan kaplamas�ndan dolay� �in'de �ok farkl� iklim tipleri g�r�l�r. G�neyde B�y�k Okyanus k�y� b�l�m�nde tropikal, kuzeyde ise yazlar� nemli ve s�cak, k��lar� �l�k ge�en subtropikal iklim etkilidir. Ya�� miktar� da fazlad�r. Bu sahalar�n kuzeyinde yapra��n� d�ken ormanlar, g�neye do�ru ise kar��k ve devaml� ye�il ormanlar g�r�l�r.

�� k�s�mlara ve y�ksek sahalara do�ru yaz� s�cak, k�� ok so�uk ge�en karasal iklim etkili olmaya ba�lar. Mesel�, Uygur �zerk B�lgesi'nin ba�kenti Urum�i'de ortalama s�cakl�k Ocak ay�nda -14�C iken Temmuz ay�nda 25�C'ye ��kar. Kuzey ve kuzeybat�da ��l iklimi etkilidir. Y�ksek da�l�k sahalarda so�uk ve karl� iklim h�k�m s�rer. Burada i�ne yaprakl� ormanlar yer al�r.
Y�ksek olan Tibet Platosu'nun karasal etkilerden dolay� yaz�n fazla �s�nmas� tar�m ve yerle�me s�n�r�n�n da y�kselmesine neden olmu�tur. Yaz�n fazla g�ne� radyasyonu alan Tibet'te 4000-4300 m'ye kadar tar�m yap�l�r ve bu�day, arpa, bezelye ile sar� �i�ekli bir cins ya� bitkisi reyp yeti�tirilir.

�in'in do�usu, bol su ta��yan yo�un bir akarsu a��na sahiptir. Bat� k�sm�nda ise kapal� havzalara yerle�mi� ��llerde kaybolan ge�ici akarsular g�r�l�r. Bunlar�n ba�l�calar�; G�bi, �ungarya ve Taklamakan ��lleridir. Y�ksek Tibet Platosu'nun karl� buzlu sahalar�ndan sadece �in'den ge�en nehirler de�il, G�neydo�u Asya'daki nehirler de kayna��n� al�r. G�k�rmak (Yang-�e) nehrinin rejimi olduk�a d�zenli olup Amazon, Nil ve Mississippi nehrinden sonra d�nyan�n 4. b�y�k nehridir. Bu nehir �zerinde B�y�k Okyanus'tan i� k�s�mlardaki kentlere kadar ula��m sa�lan�r. Di�er b�y�k nehirler, kuzeydeki Sar��rmak (Hoang-Ho) ve g�neydeki Xi Jiang'd�r.

N�fusu ve yerle�mesi: N�fusun b�y�k bir b�l�m�n� (% 92) Han grubu olu�turur. Han, farkl� k�kendeki �rklar�n kayna�mas�ndan meydana gelmi� melez bir �rkt�r. �inliler ad� ile an�l�r. M. O. ki y�llar�n sonu ile mil�d� y�llar�n ba��ndaki d�nemde etkili olan Han medeniyeti, teknolojik y�nden en ileriydi. �lkede farkl� dil konu�an �ok say�da etnik topluluk bulunur. Bunlardan Mo�ollar, Man�urya'n�n kuzeyindeki bozk�rlarda ve Orta Mo�olistan'da, T�rkler ise Do�u T�rkistan denilen Uygur B�lgesi'nde ya�arlar. Uygur B�lgesi'ndeki T�rkler, T�rk�e konu�maktad�r. Ana T�rk k�lt�r�n�n t�m �zelliklerini Uygur T�rklerinde g�rmek m�mk�nd�r. Koreliler, Do�u Man�urya'da; Tacikler, Pamir Platosu'nda; �inli M�sl�manlar, Yukar� Hoang-Ho havzas�nda ve Tibet Platosu'nda ya�arlar. Bu b�lgede Xinning (Sining), Golmut, Dulan kentleri ile bir�ok yerle�im biriminde ve hatta Budizmin d�nyada ba�kenti say�lan Lhasa' da �ok say�da cami vard�r. �inli M�sl�manlar�n ibadet �ekilleri, Araplardan ziyade T�rkiye'de uygulanan kurallarla ayn�d�r. Varl�kl� ki�iler Hacca gitmektedir. Camilerde �ocuklara Kur'an�kerim ��retilmektedir. M�sl�manlar ba�lar�na beyaz takke giymektedir. Tibet'te g��ebe bir hayat ya�ayan Kazaklar da M�sl�man'd�r.

�in, d�nyada n�fusu h�zla artan �lkelerden biridir. Nitekim 1949 y�l�nda yar�m milyar� a�an �in'in n�fusu, 2004'te 1.3 milyar� a�m��t�r. �in'de a��r� n�fus art��n� �nlemek i�in s�k� �nlemler al�nm��t�r.

Kentle�me s�rekli geli�mekte olup toplam n�fusun ��te biri kentlerdedir. Ba�kent Pekin, �lkenin idar� k�lt�rel ve sanayi merkezidir. Burada �in hanedanlar�n�n ya�ad�� saraylar, parklar ve b�y�k meydanlar yer al�r. Son y�llarda �ehrin d�rt bir taraf�ndan y�kselen g�kdelenler, modern oteller, s�per-marketler g�r�l�r. Tien�in 1947'de Avrupal�lar�n egemen oldu�u ticaret ve sanayi �ehridir. �anghay, Kanton, Pu�on ve �ingtav, ticar� ve sanayi faaliyetlerinin yo�un oldu�u �nemli birer liman kentidir. �ungking, Sian, Nanking, Taiyuan i� kesimlerdeki �nemli kentlerdir.

�in'de ayr� bir ortam olu�turan Tibet Platosu ayn� zamanda Buda dininin do�du�u ve tap�naklara sahip bir b�lge �zelli�ini de ta��maktad�r. Burada 3600 m y�kseklikte kurulmu� Lhasa, Tibet'in idar� ve din� merkezidir. Budistler, Mil�t y�llar�n�n ba�lar�ndan (650) itibaren yap�lan tap�naklar� ve kutsal yerleri ziyaret etmektedir. Shigatze (�igatze); Stang eyaletinin ba�kenti ve Tibet'in 2. �nemli �ehridir.

Tibet'in g�neyinde iki ayr� b�l�mden olu�an Lhasa'da son 30 y�l i�inde �inliler taraf�ndan yap�lm�� ok say�da modern oteller ve tap�naklar yer almaktad�r. Kentin eski giri� yerinde halk �ad�rlarda koyun ve Hint s��rlar� ile birlikte oturmaktayd�; bug�n ise daha modern bir h�le gelmi�tir. Turistler i�in modem al�� veri� merkezleri yap�lm��t�r.

Ekonomisi: �in, Eski uygarl�klar�n do�up geli�ti�i bir �lke olmas�na kar��n modern anlamda ekonomik y�nden geli�mesine, 19. y�zy�l�n ikinci yar�s�ndan itibaren ba�lam��t�r. Madencilik sanayiinin geli�mesine ba�l� olarak demir yolu ula��m�n�n yayg�nla�mas� ile ticar� faaliyetlerde ilerleme g�r�lm��t�r. Ancak �lkedeki kar��kl�klar, n�fusun yeterli beslenmemesi, normal ihtiya�lar�n kar��lanamamas� ve hastal�klar, istenilen geli�meyi engellemi�tir. 1950'li y�llarda Marksist-Leninist rejimle devlet tekeli kurulmu� ve t�m i�ler, devlet taraf�ndan organize edilerek y�r�t�lm��t�r. Bu d�nemde �lkede �zellikle a��r sanayi tesislerinin kurulmas�na �nem verilmi�tir.

Tar�m yap�lan saha, �lke y�z�l��m�n�n % 10'nu bulur. Faal n�fusun be�te �� tar�mda �al��r. N�fusun yakla��k yar�s� kuzeydeki ovalarda, g�neydeki sulanan sahalarda ve Man�urya'da toplanm��t�r. �zellikle e�imli alanlarda sekiler �zerinde yap�lan tar�m 3000 y�l �ncesine dayan�r.

Tibet'te koyun, ke�i, deve, e�ek, domuz ve manda beslenmektedir, �retilen peynir, y�n, g�llerden sa�lanan tuz kervanlarla �evre b�lgelere ta��nmakta ve kar��l��nda Tibet halk�n�n ihtiyac� olan �ay ve arpa al�nmaktad�r. G�ne�te tabak �zerinde kurutularak �retilen �in peyniri olarak bilinen Tibet peyniri, �ok sert olup iki-�� y�l tazeli�ini muhafaza etmektedir.

�lkede bol miktarda elma, armut, erik, �z�m, turun�giller ve ananas �retilir. Ba�l�ca sanayi bitkileri; �ay, t�t�n, �eker pancar� ve �eker kam��d�r. �pek b�cek�ili�i de yayg�nd�r. �retilen ipekli kuma�lar�n �nemli bir b�l�m� ihra� edilir.

�lkede s��r, koyun ve ke�i ile �ok say�da domuz (360 milyonun �zerinde) beslenir. Deniz ve tatl� su bal�k��l��n�n �nemli bir yeri vard�r. �ok geli�mi� ve fazla �retim yapan bal�k �iftlikleri de kurulmu�tur.

Tibet Platosu ba�l�ba��na ayr� bir maden yata�� b�lgesidir. Burada �aydam Havzas� maden yataklar� y�n�nden zengindir. 43 do�al gaz yata�� tespit edilmi�tir. Tibet'in yakla��k orta kesiminde yer alan Golmut'tan do�al gaz ��kar�l�r. Buradan temin edilen do�al gaz, t�m �lkenin do�al gaz�n�n % 40 kadar�n� olu�turur. Tibet Platosu'nda 1000 kadar hidrotermal saha vard�r. Lhasa'n�n 90 km bat�s�nda Yangbajing'de jeotermal enerjiden elektrik �retilr. Tibet'te bulunan zengin maden yataklar� �unlard�r: Krom, potasyum tuzu, magnezyum tuzu, lityum, tuz, boksit.

Son y�llarda �in'de i� ve d�� ticaret rejiminde �nemli de�i�im ve geli�im s�reci ba�lat�larak 1993 y�l�ndan beri yeni bir d�neme ge�ilmi�tir. Bu d�nemin �zelli�i, devlete ait orta ve b�y�k �l�ekli i�letmelerin yabanc� sermaye ve modem teknoloji ile takviye edilmesi ve i�letmelerin idaresinin yeniden organize edilmesidir. Modern i�letme sistemi; Devlet Ekonomik ve Ticaret Komisyonu'nun karar�na g�re yap�lmaktad�r. Bu sistemde i�letmelerde uygulanan sosyalist pazar ekonomisi, serbest pazar ekonomisine d�n��t�r�lmektedir. Bunun i�in yabanc� yat�r�m ve teknolojiye �nem verilmeye ba�lanm��t�r. Bunun yan�nda i�letmelerin idaresine �zel yetkiler tan�nm��t�r. �rne�in 1988'de �anghay'daki Volkswagen Otomobil �irketi, Almanya'n�n ileri teknolojisi ve i�letme y�netimi ile takviye edilmi�tir. 1995 Mart sonu itibariyle bu otomobil fabrikas� 405 bin Santana Sedan tipi araba �retmi�tir. Ayn� �ekilde makine, elektronik, hafif sanayi, tekstil ve kimya sanayii tesisleri i�inde benzer uygulamalar yap�lmaktad�r. �nemli sanayi tesisleri i�in s�rekli olarak d�� yard�m al�nmaktad�r. Bu yat�r�mlar sayesinde sanayide yeni geli�meler sa�lanm��t�r. �anghay'da Bel�ika, Japonya Almanya, ABD ortak yat�r�mlar� ile sanayi tesislerinde �retim artt�� gibi mill� ekonomiye de �nemli kazan� getirmektedir.

Kaynak

Saat: 06:02

�2005 - 2026, MsXLabs - MaviKaranl�k