Milli kültür nedir? Ögeleri nelerdir?
 

MÝLLÝ KÜLTÜR NE DEMEKTÝR?

Milli kültür, bir milletin tüm üyelerinin ortak bir payda da buluþmasý;ortak karakter ögelerine sahip olunmasý , sevinç, keder ve hazlarý yaþamada benzerlikler yaþanmasýdýr.

Bence bizim milli kültürümüz içerisinde, aile ve manevi baðlarýn güçlü olmasýna yönelik temelden verilen telkinlerin yoðunluðu gelmektedir.

Atatürk Ve Milli Kültür
“Millî þuurun ayakta kalabilmesi ve uyanýk bulunmasý için dil ve tarih uðrunda çalýþmaya mecburuz” diyen Atatürk’ün millî þuur bahsindeki dikkat ve titizliði gözlerimizin önündedir. Bir milletin ayakta kalmasýnda, bir toplumun millî þuura varmasýnda en büyük ve en kesin rolü oynayanýn da kültür olduðu bilinmektedir.” (s.3) “ Millî kahramanlarýn doðduklarý yýllar, baðlý olduklarý milletin bahtýnda iyiye doðru,geliþip yükselmeye doðru gidiþin müjdecisidir.” (s.4) “Bir milletin varlýðýnda kültürün önemli bir yeri ve büyük bir deðeri olduðunu kuþkusuzca söyleyebiliriz.” (s.7) “ Ýslâm medeniyetinin meydana geliþinde Türk kültürünün büyük katkýsý bulunduðu bir gerçektir. Bununla beraber, çaðlar geçtikçe ve batýnýn tesiri de eklenince millî kültür deðerlerimizden bir kýsmý da küçümsenir olmuþtur.” (s.8) “ Kültürün alan ve kapsam geniþliði, onun çeþitli biçimlerde tanýmlanmasýna yol açmýþtýr. Nitekim Atatürk de kültür hakkýnda birkaç taným yapmýþtýr. Bunlardan birinde: “Kültür, okumak, anlamak, görebilmek, görebildiðinden mâna çýkarmak, intibah almak, düþünmek, zekâyý terbiye etmektir.” (s.15) “Prof. Dr. Mümtaz Turhan’ýn kültür tanýmý da þöyledir: “ Kültür, bir cemiyetin sahip olduðu maddî ve manevî kýymetlerden teþekkül eden öyle bir bütündür ki, cemiyet içinde mevcut her nevi davranýþ þekillerini içine alýr. Bütün bunlar birlikte o cemiyet mensuplarýnýn ekserisinde müþterek olan ve onu diðer cemiyetlerden ayýrt eden hususi bir hayat tarzý temin eder.” (s.20) “ Atatürk’ün ikinci bir kültür tanýmý da “Ýnsanlarýn hayatýna, faaliyetine hâkim olan kuvvet, ibda ve icad kabiliyetidir.” Þeklindedir.” (s. 22) 'Atatürk, kültüre yeni Türk Devletinin temeli sayacak kadar büyük önem vermiþti. “Kültür Birliði”ni ise Türk milletini meydan getiren unsurlar arasýnda kabul etmiþtir.” (s.35) “ Milletimizin tarihini, ruhunu, an’anatýný sahih, salim, dürüst bir nazarla görmeliyiz.” (s.40) “Efendiler! Yetiþecek çocuklarýmýza ve gençlerimize, görecekleri tahsilin hududu ne olursa olsun en evvel ve her þeyden evvel Türkiye’nin istiklâline, kendi benliðine, ananat-ý milliyesine düþman olan bütün anasýrla mücadele etmek lüzumu öðretilmelidir.” (s.62) 'Türk ulusu ancak varlýðýný derin ve saðlam kültür sýnýrlarý ile çevreledikten sonradýr ki, onun yüksek kapasitesi ve erdemi, uluslar arasýnda tanýnýr.” (s.62) “Millî ahlâkýmýz, medenî esaslarla ve hür fikirlerle tenmiye ve takviye olunmalýdýr.” (s.70) “Bir milleti yaþatmak için birtakým temeller lâzýmdýr ve bilirsiniz ki, bu temellerin en mühimlerinden biri sanattýr. Bir millet sanattan ve sanatkârdan mahrumsa tam bir hayata mâlik olamaz. Böyle bir millet bir ayaðý topal, bir kolu çolak, sakat ve alil bir kimse gibidir. Hatta kastettiðim manayý bu söz de ifadeye kâfi deðildir. Sanatsýz kalan bir milletin hayat damarlarýndan biri kopmuþ olur…” (s. 81) “Atatürk sanatý þöyle tarif etmiþtir: “ Sanat güzelliðin ifadesidir. Bu ifade sözle olursa þiir, naðme ile olursa musiki, resim ile olursa ressamlýk, oyma ile olursa heykeltýraþlýk,bina ile olursa mimarlýk olur.” (s.83) “Sanatkâr, cemiyette uzun ceht ve gayretlerden sonra alnýnda ýþýðý ilk hisseden insandýr.” (s.84) “Millî kültür ise, hem usulle yapýlmayan hem de taklitle baþka milletlerden alýnmayan duygulardýr.” (s.89) “ Edebiyatýn tanýmýný yapan Atatürk der ki: “ Edebiyat denildiði zaman þu anlaþýlýr: Söz ve mânayý, yani dimaðýnda yer eden, her türlü bilgileri ve insan karakterinin en büyük duygularýný, bunlarý dinleyenleri veya okuyanlarý, çok alakalý kýlacak surette söylemek ve yazmak sanatý. Bunun içindir ki, edebiyat, ister nesir hâlinde olsun, ister nazým þeklinde olsun, týpký resim gibi, heykeltýraþlýk gibi bilhassa musiki gibi, güzel sanatlardan sayýla gelmektedir.” (s.99) “ Þairlerimiz esaslý kültür sahibi olmalý ve tarihi iyi bilmelidir.” (s.106) “ Bir de Atatürk her milletin istiklâl içinde benliðine kavuþmasý ve medeniyet yolundan ilerlerken birbirlerine yaklaþmayý dýþ siyaset bakýmýndan da önemli saymýþtýr. Onun için kendi zamanýnda dahi yalnýz siyasi anlaþmalar deðil, kültürel yakýnlaþmayý da hedef olarak göstermiþtir.” (s.117) “Ýktisadî kalkýnma millî hayatýn bütün vecheleri ile, fakat en çok toplumun kültür geliþmeleri ile ilgilidir ve kültürden ayrý düþünülemez.” (s.120)

MÝLLÝ KÜLTÜR NEDÝR?
Kültür, toplumda yaþayan insanlarýn bütün öðrendikleri ve paylaþtýklarýný kapsayan bir kavramdýr. Davranýþ bilimlerinin incelediði hemen her þey kültür tarafýndan biçimlendirilmiþtir, örneðin, dünyaya gelen bir çocuk, dilini, dinini, yiyip-içmesini, çevresini, sosyal yaþantýsýný, çocuk yetiþtirmesini, bilgi kurallarýný ,manevi deðerlerini ve hatta ölümden sonraki yaþantýsýný da belirli bir kültür kalýbý içersinde öðrenir. Ýnsanoðlu hayatta bazý deðer, inanç ve sosyal iliþkileri öðrenerek bir toplumsal varlýk haline gelir. Ýþte bunlar hep basit bir þekilde kültürü oluþturur.
Kültür, doðuþtan baþlayarak bilinçli ya da bilinçsiz edindiðimiz, içimize sindirip özümlediðimiz bilgilerin tümüdür. Öyle ise kültürün ana kaynaðý kafamýzýn içindedir. Kafamýzýn içindeki bu bilgiler dýþ dünyaya davranýþlarýmýzla , yaptýðýmýz araç ve gereçle yansýr. Doðuþtan baþlayarak edindiðimiz bu bilgilerin ýþýðýnda karþýmýzdaki insanlarýn davranýþlarýný yorumlar, yorumladýktan sonra da ona göre bir davranýþ þekli tuttururuz. Ýlk gençlik yýllarýmýzda sokak aralarýnda bazen kýzlarýn peþinden koþardýk. Sokaktaki kýzlarla onlarý izleyen ve gözleyen bizlerin bu konularda birçok bilgilerimiz vardý. Bu bilgileri biz, yakýn ve uzak çevredeki insanlardan öðrenmiþtik. Edindiðimiz bu bilgilerin yardýmý ile izlediðimiz kýzlarýn yürüyüþlerini, bakýþlarýný ya da bakmayýþlarýný yorumlar ona göre nasýl davranacaðýmýzý bilirdik. Müzik yapma ve dinleme de kuþkusuz bir davranýþ þeklidir. Bu davranýþ da kafamýzdaki müzik bilgi ve kavramlarýndan kaynaklanýr .Geçmiþteki anýlarýmýz ve deneyimlerimiz bu bilgi ve kavramlarýn þekillenmesinde etkili olurlar. Alan P. Merriam müzik kavramlarýnýn davranýþlarý, davranýþlarýn ise müziði ürettiðini savunur. Karsýn bir kahvesinde bir kültürel araç (saz) kullanarak anýnda dörtlük þiirler söyleyebilen saz þairleri de bilinçli ya da bilinçsiz öðrendikleri kavramlarý özümleyen ve yeni bileþimleri dýþ dünyaya yansýtan sanatçýlardýr. Dýþa yansýttýklarý müzik ve þiir aslýnda büyük bir buz daðýnýn su yüzünde görünen küçük bir parçasýdýr. Suyun altýnda ise binlerce yýldan bu yana kullanýlan bir dil, o dil içindeki en etkili sözcükler, bu sözcüklerin nerelerde ve nasýl kullanýlacaðý, saz üzerindeki perdeler den çýkan seslere ait bilgiler yatar. Örnek olarak aldýðým saz þairlerinin bildikleri daha birçok bilgi ve kavramlar vardýr. Ayný kahvede saz þairlerini dinleyenler de benzer biçimde birçok bilgilerle donatýlmýþlardýr. Onlar bu bilgileri kullanarak saz þairlerinin müzik yapma ve þiir söyleme davranýþlarýný geçmiþteki deneyim ve anýlarýnýn süzgecinden geçirerek yorumlar ve ona göre bir davranýþ þekli tuttururlar; bazen sevinir, bazen dertlenir, bazen da gülerler. Eðer ayný kahvede Batý çoksesli eðitimi görmüþ ve bu müzikten etkilenmiþ biri varsa o, bu tür müziði Batý uygarlýðý ile baðdaþtýrmayabilir ve kahvede çýkýp gider. Görülüyor ki bir kültür içinde ayný, ya da deðiþik bölgelerde yaþayan insanlar farklý bilgilerle donatýlmýþ olabilirler. Bunun sonucu olarak ayný ya da deðiþik bölgelerde yaþayan insanlarda farklý davranýþ þekilleri görmek olasýdýr. Ankara ve Karstaki gençlerin sokaktaki davranýþlarý gibi müzik yapma ve dinleme davranýþlarý da bazý farklýlýklar gösterebilir. Yabancý kültürlerden etkilenmiþ bireylerin dýþýnda kalan çoðunluðun bu farklý gibi görünen davranýþlarýný ayný kökten beslenen bir aðacýn dallarýna benzetebiliriz. Ana çizgilerdeki ortak noktalar Türk kültüründe yetiþen insanlarýn müzik yapma ve dinleme davranýþlarýný simgeler. Deðiþik Kültürel Bilgilerden Kaynaklanan Yanlýþ Yorum Ve Davranýþlar Sokakta yürüyen ve Türk kültürü içinde büyüyen bir insan kendi kültürünün bilgilerini giyim kuþamý ve davranýþlarýyla dýþa yansýtýr.Örnek olarak Bir gazeteden okuduðum olayý aktarayým. Araþtýrma yapmak için Ýstanbulda bulunan Amerikalý bir kýz akþam saat dokuz sularýnda Kadýköyde yürümektedir. Bu arada köþe baþýnda beklemekte olan bir erkeðe gözü takýlýr .Bunu anýnda fark eden erkek, kýzýn bu davranýþým beni izle þeklinde yorumlar ve izlemeðe koyulur. Amerikalý kýz kendisini izlemeðe baþlayan erkeðin bu davranýþýný nasýl yorumlayacaðýný bilemez ve paniðe kapýlýr. Çünkü o, Amerikan kültürünün bilgilerini davranýþlarýyla dýþa yansýtýrken sokaktaki bir erkeðe bir an dikkatli bakmanýn beni izle þeklinde yorumlanacaðýný kestirememiþtir. Ayný þekilde kýzý izleyen erkeðin de kýzýn tutarsýz ve þaþýrtýcý davranýþlarýna bir anlam verememiþtir. Görülmektedir ki farklý kültürel bilgiler farklý yorum ve davranýþlara neden olabilmektedir. Amerikalý kýzýn davranýþlarýný yorumlamakta zorluk çeken genç eðer Batý müziði özel eðitiminden geçmemiþse bu müziði de tutarsýz, þaþýrtýcý ve gürültülü bulur ve ona göre davranýr; ya radyoyu kapatýr, ya da oradan uzaklaþýr. Türk müziði bilgisi olmayan bir yabancý da bizim için hüzünlü olmayan bir ezgiyi aðlamakla eþ tutar ve teksesli karmaþýk ritimli ezgiyi yorumlamakta zorluk çeker.
. Bazý toplumlarda iyi olarak nitelenen þeyler, bazýlarýnda çok kötü olarak tanýmlanabilir. Bu nedenle toplumlar arasý farklýlýklarý hiçbir zaman göz ardý etmemeliyiz. Çünkü, her kültür bazý olaylara bir anlam verir ve onu belli bir biçimde yorumlar. Bu yorumlarýn bazýlarý deðiþken, geçici bile olsa kültürün üyeleri onlarý olduðu gibi kabul ederler. Örneðin, resmi bir görüþmeye giderken son derece resmi kýyafetin altýna lastik papuç ve beyaz spor çorabý giydiðiniz zaman ne gibi bir olayla karþýlaþacaðýnýz ve karþýnýzdaki insanýn sizden edineceði izlenimini bir düþününüz!
Okuduðum bir dergide Kültür’ün özelliklerini þu ţekilde ifade etmektedir: 1. Ortak anlaþým sistemidir. Kültür insanlarýn neye dikkat etmeleri gerektiðini belirler. Dünyanýn algýlanýþ biçimine yön verir, kiþilerin tecrübeleri ve hayat organizasyonudur. Bir grubun üyeleri, ayný þeyleri ayný þekilde görmelerini ve algýlamalarýný saðlayan bir modeli paylaþýr ve bu onlarý birarada tutar. Her insan içinde tecrübelerinden anlamlar çýkarma yollarýný taþýr. Etkili, dengeli ve anlamlý iliþkiler için , insanlar ortak bir anlaþým sistemine sahip olmalýdýrlar. Olaylarý anlama, davranýþ ve gruptaki diðer insanlarýn nasýl davranacaðýný tahmin etmenin ortak bir yolu olmalýdýr. Örneðin; el sallama, öpücük gönderme gibi davranýþlar ortak bir anlayýþ mekanizmasý olmadan bir anlam ifade etmez. Daha da ötesi, el kol hareketleri ile kastedilen anlam, kültür kimliklerinin ortak olmasý durumu haricinde, anlaþýlan anlam ile uyuþmak zorunda deðildir. Etkili iletiþim ancak anlayýþlarýn ortak olmasý durumunda mümkündür. 2. Ýzafidir. Kulturde hiçbirþey net ve kesin deðildir. Deðiþik kültürden insanlarýn dünyayý anlayýþ þekilleri de deðiþiktir ve yaptýklarýný deðiþik þekillerde yaparlar. Bu gruplardan birini diðerinden daha üst düzeyde ya da daha alt düzeyde kabul edebileceðimiz bir standart yoktur. Her milli kültür diðer kulturlerin dünyayý anlayýþ ve hareket etme þekillerine baðýmlýdýr. 3. Öðrenilmiþtir. Kultur sosyal çevreden doðmuþtur, kalýtsal deðildir. Ýnsanlarýn genetiðinde yoktur. 4. Topluluklarla ilgilidir. Kültür paylaþýlan deðerler ve anlayýþlarla ilgili olgular topluluðudur.

Milli Kültürün Önemi

Büyük Önder Atatürk'e göre “Millet, ayný kültürden insanlarýn oluþturduðu toplumdur”. Demek ki, “milli kültür”, bir devleti ayakta tutan unsurlarýn en önemlisidir. Çünkü, milli kültür oluþtuðunda ortaya millet çýkar. Millet ise mutlaka bir devlet oluþturur.

Dünya tarihine baktýðýmýzda, milli kültüre sahip olmanýn önemi daha iyi anlaþýlýr. Tarihe gözatýldýðýnda, milli kültüre sahip halklarýn her türlü zorluða karþý varlýklarýný koruduklarý görülecektir. Ýkinci Dünya Savaþý'ndan enkaz halinde çýkmalarýna raðmen kýsa sürede önemli birer güç haline gelen Almanya ve Japonya bunun en güzel örneðidir.

Ayný þekilde, Ýstiklal Savaþý'nda Türklere yeni zaferler kazandýran, Türk Milletinin Atatürk milliyetçiliði ile tamamlanan milli kültürünün saðlamlýðýdýr.

Milli kültür, milli ve manevi deðerlerin öðretildiði eðitim kurumlarýnda oluþmaya baþlar. Eðitim kurumlarýnda, milli ve manevi deðerleri öðrenen gençler ise bu deðerlere sahip çýktýklarý ölçüde devleti, milli birliði ve beraberliði güçlendirirler.

Atatürk'ün sözleri, ortak bir kültür oluþturan eðitimin milli birlik ve beraberlik açýsýndan önemini açýkça ortaya koyar:

“Yetiþecek çocuklarýmýza ve gençlerimize, görecekleri öðrenimin sýnýrlarý ne olursa olsun, ilk önce ve herþeyden önce Türkiye'nin baðýmsýzlýðýna, kendi benliðine, milli geleneklerine düþman olan bütün unsurlarla mücadele etmek gereði öðretilmelidir. Dünyada uluslararasý duruma göre böyle bir mücadelenin gerektirdiði manevi unsurlara sahip olmayan kiþiler ve bu nitelikte kiþilerden oluþan toplumlara hayat ve baðýmsýzlýk yoktur. Çocuklarýmýzý ayný eðitim derecesinden geçirerek yetiþtireceðiz. Kesinlikle bilmeliyiz ki iki parça halinde yaþayan milletler zayýftýr, hastadýr. Çocuklarýmýza vereceðimiz öðrenim sýnýrý ne olursa olsun onlara esas olarak þunlarý öðreteceðiz: Milletine, Türkiye Devleti'ne, TBMM'ne düþman olanlarlarla mücadele; bu mücadelenin sebep ve vasýtalarý ile donatýlmayan millet için yaþama hakký yoktur.” (Atatürk'ün Söylev ve Demeçleri, cilt 2, 1952, Türk Ýnkýlap Tarihi Enstitü Yayýnlarý)

Atatürk, bu sözlerle, alýnan eðitimin, mahiyeti her ne olursa olsun, milli deðerleri yücelten ve her zaman korunmasý gerekli unsurlar olarak ön planda tutan bir üsluba sahip olmasý gerektiðini vurgular. Çünkü, bir devletin saðlam temellere oturmasý için öncellikle milli birlik ve beraberliðini korumasý gerekir. Bir devlet ne kadar geliþmiþ olursa olsun, ne kadar güçlü olursa olsun eðer ortak bir kültüre sahip deðilse parça parça demektir. Böyle bir devlet ise tüm gücünü kaybeder.

Milleti oluþturan unsurlarýn en temel noktasýnda bireyler karþýmýza çýkmaktadýr. Bireylere milli beraberliðin ne olduðunu öðretmek ve milli þuuru kazandýrmak ise ancak eðitimle gerçekleþebilir. Bireylere milleti için çalýþmanýn önemi öðretilmediði takdirde milli eðitim amacýna ulaþmamýþ olur. Birey devletine ve dolayýsýyla milletine faydasýz bir insan haline gelir. Atatürk'ün vurguladýðý gibi eðitimin mahiyeti ve düzeni her ne olursa olsun, gençler milli þuurun aþýlayýcýsý olan milli kültürümüzü öðrenecek þekilde eðitilmelidir. Ayrýca, milli kültürün temellerini Büyük Önder Atatürk'ün “Ýlke ve Ýnkýlaplarý”nýn oluþturduðu gençlere anlatýlmalýdýr.

Eðitim insanlara milli þuurdan baþka daha birçok þey kazandýrýr. Ýnsanýn hayata bakýþýný, prensiplerini, sanat anlayýþýný, ideallerini, yaþam þeklini belirler. Ýnsanlarýn aileleri, dini, Ülkesi, cinsiyeti, yaþam seviyesinin standartlarý her ne olursa olsun verilen iyi bir eðitimle aradaki tüm farklar bir anda kalkabilir. Böylece insanlar ayný ortak amaçta birleþmiþ olurlar. Milli þuur da buna eklendiðinde bireyler tamamen kaliteli, yüksek ahlaklý, devletine baðlý ve faydalý bir hale gelirler. Bir birey için devletine baðlý ve faydalý olmak, kendisinin ve gelecek nesillerin en iyi yaþam standartlarýna ulaþmasýna katkýda bulunmak demektir. Sonuç olarak, eðitimin amacý, Atatürk ilke ve inkýlaplarýný kendilerine ilke edinmiþ, devletini ve milletini tüm deðerlerin üzerinde tutan gençler yetiþtirmek olmalýdýr


Kültürün Unsurlarý Nelerdir

1. Dil: Dil, kültür unsurlarýnýn baþýnda gelir. Çünkü dil olmadan öteki unsurlarýn meydana gelmesi mümkün deðildir. Dil bir milletin ses dünyasýdýr. Her millet kainatý deðiþik þekillerde algýlamýþ ve yorumlamýþtýr. Ayný zamanda dil kültüre ait bütün deðerleri bünyesinde barýndýran bir kültür hazinesidir. Bir dil, onu kullanan milletin kafa yapýsýný, nasýl düþündüðünü, zihninin nasýl çalýþtýðýný ve mantýðýný ortaya koyar.
2. Din: Kültür unsurlarý içerisinde çok önemli bir yere sahiptir. Bilhassa eski devirlerde yüzyýllarca bu kültür unsuru ön planda bulunmuþ ve öteki kültür unsurlarýný gölgede býrakmýþtýr. Dinin milletler üzerindeki hakimiyeti, imparatorluklardan millî topluluklara geçinceye kadar devam etmiþtir. Milliyetçilik çaðýnda milletler imparatorluklardan kopunca dinin fonksiyonu da azalmýþtýr. Dinin bir millet içerisindeki kültüre etkisi ve kültürün diðer unsurlarýnýn oluþmasý ve deðiþmesindeki rolü ise devam etmektedir. Dini bayramlarýmýz ve törenlerimiz bunun açýk örnekleri olarak dikkati çekmektedir.
3. Gelenek ve görenek: Bunlar bir milletin yazýlý olmayan veya hepsi yazýlý olmayan kanunlarýdýr. Yazýlý kanunlarýn çoðu gelenek ve göreneklere göre düzenlenmiþtir. Kanun, insanýn toplum içerisindeki davranýþlarýný düzenler. Ýnsanlar bu düzeni asýrlar boyunca gelenek ve göreneklerle saðlamýþlardýr. Fakat günümüzde bile yazýlý anayasasý bulunmayan ülkeler vardýr. Bunlar toplum düzeninin hâlâ gelenek ve göreneklerle saðlamaktadýrlar. Aslýnda kiþinin bütün hal ve hareketlerinin yazýlý kanunlarla tanzim etmek mümkün deðildir. Çünkü yasalar genellikle haklarý ve cezalarý tayin etmektedir. Oysa insanýn toplumda birçok sosyal iliþkileri bulunmaktadýr: özür dilemek, selamlaþmak, saygý göstermek, davetlere katýlmak, konuþmak, tartýþmak, yazmak vs.. Bu davranýþlarda nasýl bir usulün gerektiðini kanunlar dðil gelenek ve görenekler tayin eder.
4. Sanat: Sanat, bir millet diðer milletlerden ayýran, bir millete has duygu ve zevklerin tezahürü ve þekillenmesidir. O milletin güzeli yaratma ve bulma tarzýdýr. Ýnsanoðlu barýnýr, beslenir, sosyal ve ruhsal ihtiyaçlarýný gidermeye çalýþýr. Bunlarý yaparken oyalanmak, ruhunu okþamak, güzeli yakalamak, yeni güzellikler ortaya koymak ister. Bunun sonucunda sanat eseri ortaya çýkar. Her milletin sanat eðilimi ayrý bir özellik taþýr. Söz, ses , mekan, renk ýþýk zevk ve anlayýþý farklýdýr. Demek ki sanat bir milletin ortak zevkinin ifade ediliþidir. Bur kültür unsuru edebiyat, resim, mimarý, heykel vb... gibi kollara ayrýlýr.
5. Dünya görüþü: Dünya görüþü bir milletin baþka milletlerden farklý olan hayat felsefesidir. Bir milletin fertleri ortak kültür dolayýsýyla tutum, zihniyet ve davranýþ bakýmýndan çeþitli ortak özellikler gösterirler. Sosyal ve ruhî olaylar karþýsýnda fertlerin bu ortak tutum ve davranýþlarý o milletin dünya görüþünü meydana getirir. Bunun için her millette deðerler ve deðer yargýlarý farklýdýr. Askerlik, kahramanlýk, aþk , madde, namus, temizlik, ahlak, ölüm, eðlence vs. Gibi hayat hadiseleri ve kavramlarý her millette deðiþik davranýþlarla karþýlanýr.
6. Tarih: Milleti, dolayýsýyla kültürü meydana getiren unsurlardan birisi olan tarih, bir milletin çaðlar içindeki yürüyüþ ve görünüþüdür. Tarih mazidir, fakat bu mazi bugünün ve dünün fertlerini millet içerisinde birbirine baðlayarak geleceðe taþýr. Fertler arasýnda kader birliði temin eder. Ayný millete mensup insanlar tarih sayesinde akrabalýklarýnýn farkýna varabilirler. Tarih bir milletin nereden gelip nereye gittiðini gösteren kültür unsuru olarak, o milletin hayatýnda önemli bir yer tutar.

Milli Kültürün Öðeleri
Kültür, belirli bir kökten gelmiþ bir toplumun "ana mayasý" anlamýndadýr. Bir toplumun ana mayasýný, yani kültürünü; o toplumun, dil, yazý, tarih, din, töre, edebiyat ve sanat birliðinin toplamý belirler.
Bir toplumun benliðini oluþturan bu ortak deðerler, o toplumun diðer toplumlarýn kimliklerinden nasýl ve nerede ayrýldýðýný belgeler. Bir toplumun üyesi olan her kiþinin yapýsýnda ve benliðinde, o toplumun mayasýndan bir parça bulunur. Fransýz ve Alman kültürleri arasýndaki ayrýlýklar, bira mayasý ile þarap mayasý arasýndaki ayrýlýklardan daha da derindir.
Bunun gibi, Türklerin "ana mayasý" da diðer toplumlarýn mayalarýndan ayrýdýr. Bununla birlikte, yoðurt ve peynir mayalarýnýn bir kökenden gelmiþ olduðu da unutulmamalýdýr. Ancak, bir maya yalnýz baþýna býrakýldýðýnda, "kendi kendini yer." Bu bir dil sürçmesi deðildir. Maya içine katýldýðý diðer maddeleri etkiler: yoðurt mayasý, sütü yoðurda çevirir. Þarap mayasý, üzüm suyunu þarap yapar. Eðer maya, içinde geliþeceði, çoðalacaðý ana maddeyi bulamaz ise, kendi kendini yemeye baþlar. Sonucunda da ölür. Üzüm suyuna yoðurt mayasý katýlýrsa, sonuç ne þaraptýr, ne de yoðurt. Ne içilebilir, ne de yenilebilir. Mayanýn canlý tutulabilmesi için, sürekli olarak kullanýlmasý gerekir. Yeni mayalanmýþ yoðurdun bir parçasý ayrýlýp maya olarak saklanýr.
Böylelikle maya da kendini yenilemiþ olur. Bir toplumun kültürü de bundan farksýzdýr. Kullanýlmayan kültür ölür.

Kültürü, taþýyýcýsýna göre, egemenlik alanýna göre, çýkýþ, yaratýlýþ kaynaklarýna göre, görünüþüne, biçimine, bir baþka anlatýmla, kültürü kanýtlayan araca göre, iþ görüþüne göre deðiþik kullaným alanlarýna göre tanýmlanabilir. Bu görelilikleri daha çoðaltmak, dahasý deðiþkenleri kendi içinde bile sýnýflamak olasýdýr.
Bu deðiþkenlerden, taþýyýcýsýna ve egemenlik alanýna dayanarak, dört çeþit kültür kavramý oluþturulabilir:
Bireysel kültür, esasýnda bireysel kültür, bir yakýþtýrma sýfattýr. Yani bir bireye, içinde bulunduðu toplumun üyelerince, karþýlaþtýrma yöntemiyle yakýþtýran bir kimliktir, o bireyin içinde bulunduðu, yaþamýný sürdürdüðü toplumun niteliðiyle birlikte bir anlam taþýr. Y
öresel (bölgesel) kültür, ulusal kültürün tabanýný oluþturur.
Ulusal kültür, bir toplumda yemek, giyinmek, barýnmak, eðlenmek gibi gereksinmelerin elde edilmesinde kullanýlan bilgi, inanç, teknik, davranýþ duyuþ ve ifade biçimlerini içeren ve toplumun yapýsýný oluþturan kültüre, ulusal kültür denilmektedir.
Evrensel kültür, bilim, teknik, felsefe, ve din gibi kültür öðelerini içeren ve bir topluma özgü olmayan, genel geçerlikli kültüre evrensel kültür denir.
"Evrensel kültür" bir çaða ve bir tarihsel döneme dünya ölçüsünde hâkim olan, diðer kültürlere baskýn çýkan herhangi bir "çoðul kültür"dür. Örneðin bugün için bu anlamda "evrensel" olan kültür, Batý kültürüdür. Fakat bu, Batý kültürünün hâlen yaþayan diðer kültürlerden "üstün" ve "iyi" olduðu anl***** gelmez; sadece varolan diðer kültürlere baskýn çýktýðý ve dünya ölçüsünde yaygýnlaþtýðý anl***** gelir.
Her kültürün mâhiyeti gereði tarihsel olmasý, o kültürün belli bir zaman kesiti içinde varlýðýný sürdürdüðü, yani yerini her an bir baþka kültüre (o baþka kültüre kendinden pek çok þeyleri taþýmýþ olsa da) terk edebileceði anl***** gelir.
"Evrensel kültür" teriminin kendisi, Aydýnlanmacý Batý kültürünün bir kültürel mirasý olarak terminolojiye girmiþtir. Bu yüzden, bu kültüre özgü ideal ve ölçütlerle sýnýrlý bir anlam içeriðine sahip olmak gibi bir tek yanlýlýðý ve manüpilatif bir iþlevi vardýr Yine bu yüzden, "evrensel kültür"ü, tarihsel perspektif altýnda bakýldýðýnda, herhangi bir "baskýn ve hâkim kültür" olarak anlamak uygun olur

Her hangi bir halk topluluðunu, millet yapan kültür deðerleridir. Kültür; tarihi süreç içerisinde oluþur, milletler yaþadýkça o da yaþar. Dededen, atadan gelen kültürel deðerler, yaþayan insanlarýn duygu, düþünce ve yaþantýlarýyla þekillenir zaman içerisinde geliþerek bazen de deðiþerek devam eder.
Kültür deðerleri hiçbir zaman statik kalmazlar devamlý deðiþim halindedirler. Bu deðiþim çok hýzlý olmaz, yýllar bazen de yüzyýllar süreci içinde olur.

Fatih sultan Mehmed ,Fatih Kanunnamesi ile Atam-Dedem Kanunu dediði gelenekleri yazýlý hale getirmiþ ve buna Kanunname-i Ali Osman denmiþtir.

Fatih Kanunnamesi Ýstanbul'un fethinden sonra, devlet teþkilâtýna imparatorluðun büyüklüðüne ve coðrafi durumuna yaraþan bir karakter vermek, çeþitli müesseselerin vazifelerini tesbit etme ihtiyacý duyulduðundan; Fatih Sultan Mehmed tarafýndan düzenlenen kanunname.
Fatih Sultan Mehmed devlet teþkilatýnda yeni düzenlemelere olan ihtiyacýn tesiriyle, kanunlar koydu ve bu arada týmarlara ait birçok hususu da yeniden tanzim etti. Fatih'in bu yolda ilk yaptýðý iþ paytahttaki dirlik defterlerine yalnýz sipahilerin adýný kaydettirmeyip, bu defterlere dirlik gelirlerinin ve beratlarýnýn kopyasýný yazdýrmak olmuþtur.
Fatih Kanunnamanesi, üç kýsýmdan teþekkül etmekteydi. Birinci kýsým, devlet ileri gelenlerinin teþrifattaki yerlerine, padiþaha kimlerin arzda bulunabileceklerine, kadýlarýn mertebelerine; ikinci kýsým, saltanat iþlerinin tertibine, yani divan, has oda teþkilatýna ve saray hizmetkarlarýnýn bayramlaþma merasimlerine; üçüncü kýsým ise, suçlar ve karþýlýklarý ile mansýb sahiplerinin gelirlerine dair bilgileri ihtiva ediyordu. Son kýsýmda ayrýca gayri müslim devletlerin verecekleri yýllýk vergiler ile devlet görevlileri ve hanedan mensuplarýna dair lakap örnekleri bulunmaktadýr.
Ayrýca bu kanunname; medreselerin yönetim, müfredat ve akademik yapýsýný yeniden düzenleyen, akademik personelin seçim ve atanmasý ile maaþlarýn belirlenmesine iliþkin iþlemleri usul ve esaslara baðlamýþtýr. Bu ferman Türk tarihinde ilk yükseköðretim mevzuatýný oluþturmasý açýsýndan da mühimdir


vikipedi

1-) Kültür, sosyal bir organizasyon olan topluma ait ortak yaþayýþ düzeninin, zaman içinde deðiþme, geliþme ve yenilenme özellikleri taþýyan bir bütünü olduðu için canlý ve tabiî bir varlýk niteliðindedir. Duraðan (statik) bir yapýya deðil dinamik bir yapýya sahiptir. Bir toplumun yaþama düzenine baðlý olarak doðup geliþir. Onun için de hayatýn dýþýnda deðil içindedir. Toplum varlýðýnýn akýþýna göre þekillenerek týpký coðrafya þartlarýna göre içimlenen ve durmadan akýp giden bir ýrmak gibi yol alýr. Kültür tabiî bir sosyal varlýktýr. Çünkü, kiþilerin üstüne çýkarak topluma hükmeden kendine has bir düzeni, kendine has kurallarý vardýr. Bu kurallara. Bu düzene aykýrý davranýþlar ve dýþ müdahaleler, onun saðlýklý yol alýþým engeller; varlýðýný tehlikeye sokar. Bu gibi durumlarda kültür gereken tepkiyi de gösterir. Bu tepki kendisini, toplumda huzursuzluk ve kültür bunalýmý þeklinde ortaya koyar.
2. Kültür, kiþilerin üstüne taþan ve toplumu hükmü altýna alan bir sistem olduðu için toplumun ortak malýdýr ve kapsamlýdýr.
3. Kültür, her toplumun kendi özel davranýþlarýnýn ve yaratýcýlýðýnýn eseri olduðu için millî bir kiþilik yapýsýna sahiptir. Bundan dolayý orijinal ve millîdir. Orijinallik, kültürün kendi kaynaklarýndan beslenmesi ve özüne sadýk kalmasý ile saðlanabilir. Baþka kültürlerin eserlerini taklit, yaratýcýlýk olmadýðý için orijinal sayýlmaz. Bu durum biraz sonra iþaret edeceðimiz kültür deðiþmelerinde önemli bir rol oynar.
Kültürden ayrý ve kültürün üstünde bütün dünya milletlerini içine alan ortak bir kültür yoktur. Bir ortak dünya edebiyatýndan deðil bir Fransýz, bir ingiliz edebiyatýndan, bir dünya mimarisinden deðil bir Osmanlý veya italyan mimarisinden. Kore veya Çin san'atýndan söz edilebilir. Diller de öyledir. Ortak bir dünya dili yoktur. Bir Türk dili, bir Japon dili vardýr. Görülüyor ki, kültürler ayrý ayrý milletlerin eseridir. Bundan dolayý da millîdir. Asýl kültür budur. Fakat kültür kelimesinin, karýþýklýða yol açabilecek bazý farklý kullanýlýþlardan ayýrt edilebilmesi için asýl kültür genellikle millî kültür diye adlandýrýlmaktadýr.
4. Kültür deðiþmelerinde, baþka bir kültürün veya kültürlerin etkisi altýnda kalýnabilir. Bu etki ne kadar kuvvetli olursa olsun, daha çok bir kültür aþýsý niteliðindedir. Ayrýca, kültürün öðeleri arasýnda birtakým derece farklarý vardýr. Bunlarýn bir kýsmý asýl öðeler, bir kýsmý da ikinci ve üçüncü derecede kalan ayrýntýlarla ilgili öðelerdir. Kültürün ayrýntýlara giren bu ikinci ve üçüncü derecedeki öðeleri arasýnda da deðiþmeler olabilir. Yalnýz, bir kültürün özü asla deðiþtirilemez ve bütünü ile baþka bir kültüre dönüþtürülemez. Böyle bir durumda, artýk o toplumdan eser kalmaz ve bambaþka nitelikte bir toplum yapýsý ortaya, ýkar. X. yüzyýla kadar bir Türk kavmi olan Bulgarlarýn, bu yüzyýldan sonra uðradýklarý kültür deðiþimi ile bir Ýslav kavmine dönüþmüþ olmalarý, bu öz deðiþikliðinin tipik bir örneðidir.
5. Kültür, bir milletin tarihte var olduðu günden baþlayarak bugüne kadar uzanan ve yavaþ yavaþ geliþerek yol alan deðerler bütünü olduðundan tarihîdir ve süreklilik vasfý taþýr.
6. Ýster geliþmemiþ, ister az geliþmiþ veya geliþmiþ bir toplum olsun, her toplumun kendine göre bir kültürü vardýr. Ýlkel toplumlarda kültürün bütün öðeleri bulunmayabilir. Fakat millet safhasýna eriþmiþ olan toplumlarda, bu öðelerin hepsi tamamlanmýþtýr ve birbirleri ile baðlantýlýdýr. Yalnýz, bu öðelerin iþlevlerini tam olarak yerine getirebilmeleri için aralarýnda uyum ve dengenin bulunmasý gerekir. Bunlardan bazýlarýnda kendini gösteren aþýrýlýk veya yetersizlik diðerlerine zarar verebilir. Bu da toplumda sarsýntý ve boþluklara sebep olur. Bu bakýmdan, kültür, uyumlu ve dengeli bir bütünün ifadesidir. Ondaki bu dengeli bütünlük topluma saðlýk verir; kiþinin toplumla bütünleþmesine ve mutluluðuna hizmet eder.
7. Kültür kuþaktan kuþaða aktarýlan bir sosyal mirastýr. Varlýðýný ve canlýlýðýný ancak bu yolla sürdürebilir. Aktarma vasýtalarý eðitim-öðretim, gelenekler, din, dil, san'at, edebiyat, folklor gibi çeþitli kültür taþýyýcý öðe ve eserlerdir.

Kültür kelimesi Türkçe'ye Fransýzca'dan girmiþtir. Topraðý sürmek, ürün elde etmek ve onlarý geliþtirmek anlamýndadýr. Kelime daha sonra insan vücudunu ve ruhunu terbiye etme, sanat ve fikir eserlerini geliþtirme anlamlarým da içine alan geniþ bir mana kazanmýþtýr. Kültür maddî ve manevî her þeyi iþlemek ve geliþtirmek demektir.

Millî kültür ise bir millete kimlik kazandýran, diðer milletlerle arasýndaki farký belirlemeye yarayan, tarih boyunca meydana getirilen o millete ait maddî ve manevî deðerlerin uyumlu bir bütünüdür. Bir toplumu millet yapan ve onun bütünlüðünü saðlayan millî kültürdür.

Tarih bir milletin bütün fertlerinin bilmesi, benimsemesi korumasý ve geliþtirmesi gereken kültür hazinelerinden biridir. Tarih, milletin geçmiþteki varlýðý, onun mirasý ve bugüne kalan hatýrasýdýr. Türk Milleti'nin bugün üzerinde yaþadýðý topraklar, onu vatan yapmak için þehit olan, koruyan, iþleyen atalarýmýzýn, yani tarihindir. Bunlarýn bilinmesi ve korunmasý her Türk için bir vazifedir.

Dil, bir milletin kültürel deðerlerinin baþýnda gelir ve bir milletin temelini oluþturur. Dil, duygu ve düþünceyi insana aktaran bir vasýta olduðu için, duygu ve düþünce birliði dil ile geliþir. Kendi milletinin tarih ve kültürünü öðrenmek ve incelemek isteyen her Türk, dilini bilmek zorundadýr. Türkiye'de Türkçe bilmeyen hiçbir vatandaþ kalmamalýdýr.

Atatürk, Türkiye için ekonomik kalkýnma yanýnda sosyal ve kültürel kalkýnmaya da ayný ölçüde yer verilmesi gerektiðine inanmýþtýr. Bir milletin haysiyetli bir þekilde varlýðýný devam ettirmesinde, bir toplumun millî þuura eriþmesinde en büyük rolü kültür oynar. Bunu çok iyi bilen Atatürk, "Millî þuurun ayakta kalabilmesi ve uyanýk bulunmasý için dil ve tarih uðrunda çalýþmaya mecburuz." diyerek millî þuur konusunda ne kadar duyarlý olduðunu ortaya koymuþtur . Yine Atatürk, kültür birliðinin bir milleti millet yapan, ona yaþama gücü veren, diðer milletler arasýnda kiþilik kazandýran baþlýca unsur olduðunu çok iyi bilmekteydi. Bununla ilgili þu sözleri çok önemlidir: "Millî kültürün her çýðýrda açýlarak yükselmesini Türk Cumhuriyeti'nin temel direði olarak temin edeceðiz".
"Türkiye Cumhuriyeti'nin temeli Türk kahramanlýðý ve Türk kültürüdür."
Bu sözler, Cumhuriyet Türkiye'sinin millî kültüre dayalý olarak yükselip geliþeceðinin bir ifadesidir.

Atatürk, millî kültür konusunda hedeflerin neler olduðunu da þöyle belirtmiþtir: "Yüksek bir insan cemiyeti olan Türk Milleti'nin tarihî bir vasfý da güzel sanatlarý sevmek ve onda yükselmektir.

Bunun içindir ki milletimin yüksek karakterini, yorulmaz çalýþkanlýðýný, yaratýcý zekâsýný, ilme baðlýlýðýný, güzel sanatlar sevgisini ve millî birlik duygusunu sürekli ve her türlü incelemelerle besleyerek geliþtirmek millî ülkümüzdür."
alinti

Kültür; en genel anlamýyla bir toplumun maddi ve manevi deðerlerinin tamamý olarak tanýmlanýr. Söz konusu kültürü kuþaktan kuþaða aktararak korumak ve sürekliliðini saðlamak, aile ve diðer toplumsal kurumlar yanýnda, eðitim ve eðitim kurumlarýna düþen bir görevdir. Her toplumun eðitim kurumlarý, var olan kültürünü genç kuþaklara kazandýrmak, ayný zamanda deðiþen þartlara ve ihtiyaçlara göre yeni kültürel deðerler oluþturmak; yani kültürü zenginleþtirmekle görevlidir.

Kültürü korumak ve zenginleþtirmek, tarihi derinliklerden beri sosyal hayatýmýzý düzenleyen, gelenek, görenek, töre, örf ve adetlerimizin korunmasý ve deðiþen þartlara göre bunlara yeni deðerlerin ilave edilmesi anlamýna gelmektedir. Ýnsanlarý kaynaþtýran, yakýnlaþtýran ve iliþkilerini saðlam bir zemine oturtan; kýsacasý millet olarak varlýðýný devam ettirmesini saðlayan, kültür ve kültürel deðerlerdir. Türk milletini, diðer milletlerden ayýran özellikler ve güzelliklerde kendi kültüründe yani deðerlerinde saklýdýr. Bu deðerler; dilden edebiyata, sanattan mimariye, gelenekten göreneklere, folklordan kýyafete, barýnmadan süslenmeye kadar birçok alaný kapsamaktadýr.

Sanayileþme ve þehirleþme sonucu giderek deðiþen hayat tarzýmýz, bu deðerlerin birçoðunun bozulmasý, unutulmasý ve yok olmasý gibi sonuçlarý da beraberinde getirmiþtir. Özellikle þehirleþme ile birlikte aile yapýsýnýn geniþ aileden çekirdek aileye dönüþmesi, deðerlerin yitirilmesinde önemli etkenlerden biri olarak görülmektedir. Toplumsal deðiþme, manevi güzelliklerimizin kaybolmasýna, buna baðlý olarak da maddi unsurlarýn bozulmasýný beraberinde getirmektedir. Bilindiði gibi maddi kültürel unsurlar manevi kültürel unsurlarýn dýþa yansýmasýdýr.

Maddi olmayan kültürel deðerlerimiz, daha çok davranýþlarýmýzý düzenleyen bir takým norm ve standartlardan oluþmaktadýr. Bunlarý görmek ve gözlemlemek için insanlarla iliþkiye girmemiz ve onlarla bazý þeyleri paylaþmamýz gerekir. Maddi olan kültürel deðerlerimiz ise manevi deðerlere göre oluþturduðumuz eþya, araç ve gereçlerden meydana gelmektedir. Mesela, Türk milleti misafirperverdir; bu bir davranýþ biçimidir. Bu anlayýþ, evlerimizde bir misafir odasý düzenlemek ve eski ev mimarimizde bir ölçüde baðýmsýz bir bölüm oluþturmak anlayýþýný beraberinde getirerek söz konusu manevi deðerimizi, maddi kültürel unsurlarýmýza yansýtmýþtýr.

Milli kültürü korumak ve genç kuþaklara aktarmak, toplum tarafýndan eðitim kurumlarýna resmen verilmiþ bir görevdir. Gerçekten de eðitim kurumlarý bunu ne ölçüde baþarabilmektedir. Kültürümüzü kuþaktan kuþaða aktararak ve geliþtirerek, milli birliðimizin ve bütünlüðümüzün saðlanmasýnda kendisine verilen sorumluluðu yerine getirebiliyor mu? Bunlarýn istenilen þekilde yerine getirildiðini söylemek oldukça zor görünmektedir. Mevcut toplumsal yapýyý koru***** milli bilinci oluþturmak ve geliþtirmek yine eðitim kurumlarýna verilen önemli görevlerden biridir.

Günümüzün geliþmiþ toplumlarý eðitimi bir devlet politikasý olarak ele alýp düzenlemektedir. Türkiye'de ise eðitim, henüz bir devlet politikasý haline dönüþtürülememiþtir. Her ne kadar yazýlý belgelerde bu yönde bazý düzenlemeler söz konusu olsa bile, iktidara gelen siyasal partiler bu anlayýþýn gereklerini yerine getirememektedirler. Özellikle eðitimin milli bir niteliðinin olduðu gerçeði konusunda yeterli bir bilincin oluþmadýðý gözlenmektedir. Bugünkü eðitim programlarýnda milli kültürümüzü genç kuþaklara kazandýracak dersler ve konulara gereði kadar yer ve önem verilmediði görülmektedir. Öncelikle yapýlmasý gereken, kültürümüzü koruyucu ve geliþtirici derslere eðitim programlarýnda yer verilmesinin saðlanmasýdýr. Diðer yandan da derslerde, kendi kültürümüze iliþkin konulara daha fazla aðýrlýk verilmelidir.

Bir Avrupa ülkesi olan Fransa'da, Fransýzca'dan baþka bir dil kullanýldýðý zaman hiçbir Fransýzýn konuþmadýðý çoðumuz tarafýndan bilinen bir gerçektir. Maalesef eðitim kurumlarýmýz, Türkçe'miz konusunda gerekli bilinci oluþturmakta yeterli olamadýðý için, þehirlerimizdeki iþ yeri tabelalarýna baktýðýmýzda kendimizi baþka bir ülkenin sokaklarýnda hissedebiliyoruz. Yine gençlerimizin birçoðu günlük konuþmalarýnda yabancý kelimeler kullanmayý bir ayrýcalýk olarak görmektedirler. Bu anlamda, eðitim programlarýnýn düzenlenmesi yanýnda özellikle öðretmenlerin milli hassasiyetlerimiz konusunda bilinçlendirilmesi ve öðrencileri bu yönde yetiþtirmeleri de önem taþýmaktadýr.

Her Türk vatandaþýnýn, milli kültürü korumada ve geliþtirmede sorumluluklarý vardýr. Özellikle herkesin iliþkili olduðu eðitim kurumlarýna, sorumluluklarýný yerine getirmesinde katký saðlamak zorundayýz. Eðitimden resmen sorumlu kuruluþ, okullar olmasýna raðmen; ailenin de yapmasý ve yerine getirmesi gereken bazý görevler vardýr. Öncelikle çocuðunu yetiþtirmede okulla iþ birliði içinde olmalýdýr. Bir veli olarak kendi sorumluluklarýnýn yanýnda, gördüðü eksiklik ve aksaklýklarý giderilmesi için ilgili kurumlarla iþ birliði yapmak ve gerektiðinde onlarý uyarmak görevleri arasýndadýr.




__________________

Diz çök ey zorlu nefs, önümde diz çök!
Heybem hayat dolu, deste ve yumak.
Sen, bütün dallarýn birleþtiði kök;
Biricik meselem, Sonsuza varmak... NFK

Kültür kelimesi Türkçe'ye Fransýzca'dan girmiþtir. Topraðý sürmek, ürün elde etmek ve onlarý geliþtirmek anlamýndadýr. Kelime daha sonra insan vücudunu ve ruhunu terbiye etme, sanat ve fikir eserlerini geliþtirme anlamlarým da içine alan geniþ bir mana kazanmýþtýr. Kültür maddî ve manevî her þeyi iþlemek ve geliþtirmek demektir.

Millî kültür ise bir millete kimlik kazandýran, diðer milletlerle arasýndaki farký belirlemeye yarayan, tarih boyunca meydana getirilen o millete ait maddî ve manevî deðerlerin uyumlu bir bütünüdür. Bir toplumu millet yapan ve onun bütünlüðünü saðlayan millî kültürdür.

Tarih bir milletin bütün fertlerinin bilmesi, benimsemesi korumasý ve geliþtirmesi gereken kültür hazinelerinden biridir. Tarih, milletin geçmiþteki varlýðý, onun mirasý ve bugüne kalan hatýrasýdýr. Türk Milleti'nin bugün üzerinde yaþadýðý topraklar, onu vatan yapmak için þehit olan, koruyan, iþleyen atalarýmýzýn, yani tarihindir. Bunlarýn bilinmesi ve korunmasý her Türk için bir vazifedir.

Dil, bir milletin kültürel deðerlerinin baþýnda gelir ve bir milletin temelini oluþturur. Dil, duygu ve düþünceyi insana aktaran bir vasýta olduðu için, duygu ve düþünce birliði dil ile geliþir. Kendi milletinin tarih ve kültürünü öðrenmek ve incelemek isteyen her Türk, dilini bilmek zorundadýr. Türkiye'de Türkçe bilmeyen hiçbir vatandaþ kalmamalýdýr.

Atatürk, Türkiye için ekonomik kalkýnma yanýnda sosyal ve kültürel kalkýnmaya da ayný ölçüde yer verilmesi gerektiðine inanmýþtýr. Bir milletin haysiyetli bir þekilde varlýðýný devam ettirmesinde, bir toplumun millî þuura eriþmesinde en büyük rolü kültür oynar. Bunu çok iyi bilen Atatürk, "Millî þuurun ayakta kalabilmesi ve uyanýk bulunmasý için dil ve tarih uðrunda çalýþmaya mecburuz." diyerek millî þuur konusunda ne kadar duyarlý olduðunu ortaya koymuþtur . Yine Atatürk, kültür birliðinin bir milleti millet yapan, ona yaþama gücü veren, diðer milletler arasýnda kiþilik kazandýran baþlýca unsur olduðunu çok iyi bilmekteydi. Bununla ilgili þu sözleri çok önemlidir: "Millî kültürün her çýðýrda açýlarak yükselmesini Türk Cumhuriyeti'nin temel direði olarak temin edeceðiz".
"Türkiye Cumhuriyeti'nin temeli Türk kahramanlýðý ve Türk kültürüdür."
Bu sözler, Cumhuriyet Türkiye'sinin millî kültüre dayalý olarak yükselip geliþeceðinin bir ifadesidir.

Atatürk, millî kültür konusunda hedeflerin neler olduðunu da þöyle belirtmiþtir: "Yüksek bir insan cemiyeti olan Türk Milleti'nin tarihî bir vasfý da güzel sanatlarý sevmek ve onda yükselmektir.

Bunun içindir ki milletimin yüksek karakterini, yorulmaz çalýþkanlýðýný, yaratýcý zekâsýný, ilme baðlýlýðýný, güzel sanatlar sevgisini ve millî birlik duygusunu sürekli ve her türlü incelemelerle besleyerek geliþtirmek millî ülkümüzdür."
alinti
__________________

Milli Kültür nedir ?

Kültür farklý anlamlarý olan bir terimdir.
Ýnsana iliþkin bir kavram olarak kültür, tarih içerisinde yaratýlan bir anlam ve önem sistemidir. Bir grup insanýn bireysel ve toplu yaþamlarýný anlamada, düzenlemede ve yapýlandýrmada kullandýklarý bir inançlar ve adetler sistemidir
Türk Dil Kurumu sözlüðüne göre ise, kültür (ekin, eski dilde hars) kavramýnýn tanýmý þu þekildedir:
“"Tarihsel, toplumsal geliþme süreci içinde yaratýlan bütün maddi ve manevi deðerler ile bunlarý yaratmada, sonraki nesillere iletmede kullanýlan, insanýn doðal ve toplumsal çevresine egemenliðinin ölçüsünü gösteren araçlarýn bütünü.
Sosyolojik olarak, kültür bizi saran, insanlardan öðrendiðimiz toplumsal mirastýr. Kültürün oluþmasýnda ikili bir süreç vardýr; birinci süreçte insan pasif ve alýcý konumdadýr. Belli bir coðrafi çevrede yaþýyor, beslenme ve barýnma ihtiyaçlarýný orada gideriyordur. Doðayla kurulan bu öncül iliþki, yani ihtiyaçlarý doðrultusunda edindiði bilgi, dili, davranýþlarý ve maddi üretim ve tüketim aletleri kültürün yaratýlmasýnda birinci aþama olarak karþýmýza çýkar. Ýkinci aþamada ise insan alýcý konumdan çýkar ve üretmeye baþlar; yani yaþadýðý çevreye etkin ve aktif bir güç olarak katýlýr. Bu süreç ilk aletlerin yaratýlmasýyla sýnýrlý olarak baþlayýp Neolitik Çað’la birlikte hýz kazanmýþtýr. Kültür birikimle birlikte ivmesi artan bir toplumsal yapý bileþenidir. Giderek her nesil miras aldýðý kültüre maddi ve manevi bir katký yapar ve onu kendinden sonrakilere miras býrakýr.
Bireyler için ise yargýlama, zevk ve eleþtirme yeteneklerinin öðrenme ve tecrübeler yoluyla geliþtirilmiþ olan biçimine o kiþinin kültürü denir. Bireyin edindiði bilgileri anlatmak için de kültür sözcüðü kullanýlýr.

Kültürler kavramý
Kültürler, kültür kavramýna iliþkin olarak bir sýfat halini ifade etmektedir. Tek baþýna kullanýldýðýnda kültür, aþaðý yukarý insan yaþamýnýn tümünü ifade eder. Kültürler kavramý ise, kültürün oluþum yönüne atýfta bulunmaktadýr. Ýþ kültürü, uyuþturucu kültürü, ahlaki, siyasi, akademik ve cinsel kültür terimleri yaþamýn ilgi alanlarýný, kavramlaþtýrma, sýnýrlama, yapýlanma ve düzenlenme biçimleri de dahil denetleyen inanç ve adetler için kullanýlýr. Eþcinsel, gençlik, kitle ve çalýþan sýnýf kültürü gibi terimler bu gruplarýn toplum içindeki yerlerini ve iç ve dýþ iliþkilerini yürütme biçimlerini ifade eder.[4Mesleki branþlaþma ve uzmanlýk alanlarýna, herhangi bir sektöre yönelik bir atýfla kültür kavramý da yerleþik kullaným halindedir.

Bir kültürü incelemek ve kültürler arasý farklýlýðý belirlemek için kültürü oluþturan unsurlarýn bilinmesi gerekir. Bu unsurlar toplumda kültürün oluþumunda ve þekillenmesinde rol oynar.

Ayrýca Bakýnýz
Milli Kültür Nedir? Milli Kültürün Önem ve Unsurlarý

(M.Kemal Atatürk'ten Yazdýklarým kitabýnýn ayný baþlýklý bölümü)
"Milletleri kurtaranlar yalnýz ve ancak öðretmenlerdir." diyen Atatürk öðretim ve eðitim meselelerine çok önem vermiþtir.
"Hayatta en hakiki mürþit ilimdir" dediði zaman ilmin yol gösterebileceðini hayatý aydýnlatacaðýný mürþit (doðru yol gösterici) kelimesiyle ifade eden M. Kemal acaba niçin bununla yetinmeyerek "en hakiki" sýfatlarýný eklemek lüzumunu hissetmiþtir? insan bu cümleyi okurken ve üzerinde düþünürken mutlaka "en hakiki" kelimeleri üzerinde duraklamadan geçemeyecektir.
M. Kemal kendi yetiþtiði devrin müspet ilimlerini mesleki ihtisasý bakýmýndan öðrendiði vakitberrak ve müspet bir görüþe sahip olabildiðini ve herhangi bir mesleði riyazî (matematiksel) bir katiyetle halletmeyi hedef tuttuðunu söylerdi.
M. Kemal'in yetiþme tarzý öðrenim hayatý ve sosyal çevresinin tesirleri O'nu okumaya çok teþvik etmiþtir. Hayatýnýn her devresinde kitap O'nun için en deðerli bir varlýktýr.
"Milletimizin siyasi içtimai hayatýnda milletimizin fikri terbiyesinde de rehberimiz ilim ve fen olacaktýr." dediði zaman hep ayný prensiplerin telkini üzerinde durmuþtur.
Nutuklarý ve sözlerinin her zaman için bir fikir hareketine yol açmasý zamanýnýn neþriyatýndan faydalandýðý ve daima bir entelektüel muhitin tartýþmalarýný sevdiði içindir.
Atatürk'ün okuduðu kitaplar üzerindeki iþaretleri incelemek pek ilgi çekici sonuçlar verir.
Kitabýmýn bu bölümünde vereceðim örnekler Atatürk'ün belirli konular üzerindeki çalýþmalarýdýr.
Bu vesile ile Atatürk'ün çevresinde konuþulan konular ve çeþitli meseleler üzerindeki düþünceleri de tespit etmek istiyorum.
Atatürk'ün etrafýndaki toplantýlardan daima bahsedilmektedir. Burada bulunanlar hatýralarýný kendi görüþlerine göre yazmýþlardýr. Tarihçi ve ediplerimiz ise bu toplantýlarý iþittikleri veya okuduklarýndan çýkardýklarý neticeye göre yazmak istemektedirler.
Benim þahit olduðuma göre Atatürk'ün etrafýnda toplanmalar çok çeþitlidir. Gündüzleri çoðunlukla hususi kütüphanesinde daima birkaç kiþi ile ya çalýþýr veya belirli bir konu üzerinde konuþmalar yapardý. Bunlar otomobil veya motor gezintilerinde devam eder ve çoðunlukla Ankara'da çiftlik evlerinde ya davetliler veyahut oraya toplanmýþ olan halk ile doðrudan doðruya belirli meseleleri konuþur ve fikirlerini sorardý.
Bu hal memleket içi seyahatlerinde daha kesif (yoðun) olarak uygulanýr trende vapurda ve uðradýðý her yerde daima yeni konular ve yurt sorunlarý üzerinde yapýlan tetkikler açýklanarak münakaþalar yaptýrmasýný severdi.
Atatürk'ün günlük entelektüel yaþantýsý her zaman her millette tatbikat sahasý bulur ve karþýsýnda imtihana çekilenler eksik olmazdý.
Bir örnek vermek için þu olayý anlatmalýyým. Bir gün diþlerini tedavi etmek için gelen hekime o sýrada benim elimde okuduðum sosyoloji kitabýndan sorular sormaya baþladý. Tabii buna derhal cevap verecek durumda olmayan diþ hekimi mahcup olmuþtur. Ben buna müdahale ederek hemen kitabý getirdim ve bunun pek yeni neþriyat olduðunu söyledim. Atatürk bir taraftan da iþi þakaya getirerek diþ hekimine þöyle dedi: "Biliyorum siz kendi mesleðinizde en büyük baþarýyý gösteriyorsunuz fakat bunun yanýbaþýnda baþka meselelerle de ilgilenerek okumanýzý teþvik etmek istedim ve bu kadar aykýrý bir konuyu bilhassa seçtim." dedi. Diþ hekimi ertesi geliþinde bu konuya ait birçok kitap tedarik ederek (saðlayarak) okumuþ ve bu sefer o Atatürk'e bunlardan bazý sorular sormuþtu. Buna benzer daha pek çok verilecek örnekler vardýr.
Yine mesela Atatürk'ün motor ile mutad Boðaz gezintilerinde mutlaka bir kitap veya bir mesele konuþma konusu olur ve o gezintinin sonunda herkes bir þeyler öðrenirdi.
Bir de bunlara eklenen Atatürk'ün akþam toplantýlarý vardýr. Buraya davet edilenler bulunulan çevreye göre deðiþir. Ankara'da bulunduðu zaman âdet þöyle idi: Atatürk'e her gün genel sekreter gelen evrak üzerinde bilgi verir ve emirlerini alýr. Duruma göre memleket meseleleri ve dýþ olaylar için kendisi direktifler verir bazen de meseleleri derinlemesine soruþturur bilgi alýrdý. Bu arada Baþbakan ve bakanlardan bazýlarý lüzum gördükleri zaman yine hükümet meselelerini görüþmeye gelirlerdi.
Akþam üzeri baþyaver yanýna gelir ve sofraya kimlerin davet edilmesini emrettiklerini sorardý. Atatürk bu listenin o günkü çalýþtýðý ve okuduðu kitaplarla ilgili olmasýný ister ve ona göre yazdýrýrdý. derhal burada þuna da iþaret etmeliyim ki Atatürk devrinin mesleklerinde isim yapmýþ þahýslarý daima onun etrafýnda toplanmýþtýr. Onun için memleketin aydýn kiþilerini o muhitte tanýmak ve konuþmak daima mümkün olmuþtur. Bu sadece Ankara ve Ýstanbul'da deðil memleketin çeþitli yerlerine gidildiði vakit de böyle olur o çevrenin tanýnmýþ aydýn kiþileri bu toplantýlara çaðýrýlýrdý. Ancak her akþam baþyaverin yazdýðý listedeki kimseler; bazen mazeretleri olur gelemezler veya orada bulunamazlar onun için listelerde yazýlý olanlar her zaman bir araya gelemezler veyahut toplandýktan sonra da çaðýrýlanlar olurdu. Devlet adamlarý bilhassa Baþbakan Ýç ve Dýþiþleri Bakanlarý ise istedikleri zaman gelebilirlerdi.
Þimdi bu kitabýmda bazý el yazýsý ile olan belgeleri yayýnlama vesilesiyle þahidi olduðum olaylar hakkýnda bilgi vermek istiyorum. Ancak kendi mesleki hayatýmdan bahsetmemin mazur görülmesini rica ederim.
1929-1930 yýlýnda Ankara Musiki Muallim Mektebi'nde öðretmenlik görevime yurt bilgisi ve tarih derslerini vermek üzere baþlamýþtým. Yurt bilgisi için okutacaðým ders kitabýný Atatürk gördüðü zaman bunu yeterli bulmamýþtý. Kitabýn konularý ise kendisini de ilgilendirdiði için evvela benim Fransýz lisesinde okuduðum "Instruction Civique" kitabýndan bazý tercümeler yapmamý istedi. Ayný zamanda bu konulara ait çeþitli kitaplarý genel sekreteri Tevfik Býyýkoðlu'na araþtýrtarak Almancadan tercümeler yaptýrmýþtý. Kendisi Fransýzcadan ve Türkçeden okuduklarýna bu tercümelerden de istifade ederek bazý konularý bizzat yazmýþ veya bizlere yani bana ve genel sekretere dikte ettirmiþtir. Benim o zamanki çalýþmalarým bu konulara ait kitaplarý aramak okumak ve icap ederse tercüme ederek notlar almak idi. Bu suretle yurt bilgisi derslerimi program uyarýncabu yeni incelemelere göre veriyordum. Okulda kýz ve erkek öðrenciler beraber okuyorlardý; o tarihte yürürlükte olan kanunlarýmýzda kadýnlara seçim hakký tanýnmýþ deðildi.
Bir ders tatbikatý olarak bütün ders verdiðim sýnýflarda Belediye Kanunu'na göre seçim denemesi yaptýrdým. Öðrenciler heyecanla bu iþte çalýþtýlar rey kutularý hazýrladýlar. O zaman yürürlükte olan Belediye Kanunu tam manasýyla tatbik edildi ve belediye baþkaný olarak da bir kýz arkadaþlarýný seçtiler. Bunun üzerine bir erkek öðrencinin itirazý ile karþýlaþtým. Diyordu ki: "Mevcut kanunun bize öðrettiðine göre kadýnlarýn rey verme haklarý olmadýðý gibi; seçilemezler de". Öðrenci itirazýnda haklý idi ama ben öðretmen olarak þu telkinde bulunmayý uygun buldum. "Bu öðrendikleriniz ilerisi için sizlere lüzumlu olacaktýr. Kadýnlarýmýz da yakýnda rey hakký kazanacaktýr." dedim. Fakat bu sözlerimin erkek öðrenci karþýsýnda öðretmenlik otoritesinin ötesine geçmeyeceði muhakkaktý.
Ýþte böylece öðrencilerimden birinin bu itirazý ve sorularý beni kadýn haklarý üzerinde çalýþmaya teþvik etti.
Ayný gün Gazi Orman Çiftliði'ndeki Marmara Köþkü'nde Atatürk ile Ýçiþleri Bakaný Þükrü Kaya'ya bu olayý ve Türk kadýný olarak rey hakkýna malik olmadýðýmýzdan duyduðum üzüntüyü anlattým.
Atatürk bana bu konuda çalýþmamý ve baþka memleketlerde meselelerin nasýl halledilmiþ olduðunu tetkik etmemi tavsiye etti. Ýtiraf edeyim ki o sýralarda ben bu hususta hemen hiç bilgi sahibi deðildim. Fakat kýz ve erkek öðrencilerimin karþýsýna bu haklardan mahrum olan bir öðretmen olarak da çýkmak istemiyordum. Çok severek baþladýðým öðretmenlik hayatýndan ve vazifesinden ayrýlmak da bana aðýr gelecekti. Bununla beraber Atatürk'e þunu söylemekten de kendimi alamadým: ''Hiç olmazsa erkek öðrencim kadar bir hak sahibi olmadan o sýnýfa ders veremeyeceðim'' dedim. Bu sýrada Ýçiþleri Bakaný Þükrü Kaya; BM Meclisi'nde bir yýldan beri müzakere edilmekte olan Belediye Kanunu'nda bu iþin ele alýnabileceðini ifade etti. Atatürk düþünüyordu. Birden ''Baþvekille konuþuruz fakat bu meselede hazýrlýklý olmak ve münakaþa etmek lazýmdýr'' dedi. Kendisi o akþam Çankaya Köþkü'ne devlet adamlarýndan Hukuk Mektebi (o zaman henüz fakülte deðildi) hocalarýndan ve daha baþka bu meseleleri konuþabilecek kimseleri davet ettirdi. Konu açýldýðý vakitkadýnlarýn rey hakkýna taraftar olanlar bulunduðu gibi buna karþý olanlarýn fikirleri de tartýþýlmaya baþlandý. Ben heyecanlý idim ama tam inandýrýcý deliller bulamýyordum. Fakat o günden sonra birçok kitap okumaya baþladým. Diðer memleketlerdeki durum hakkýnda bilgi sahibi oldukça bu münakaþalar benim için daha istifadeli oluyordu. Þimdi BM Meclisi zabýtlarýnda bu meseleyi tetkik edecek olursak durumu þöyle tespit edebiliriz: 20 Mart 1929 tarihinde Baþvekil Ýsmet (Ýnönü) imzasýyla hükümet teklifi olarak BM Meclisi'ne verilen tezkerede þunlar yazýlýdýr: ''Dahiliye Vekâleti'nce hazýrlanan ve Ýcra Vekilleri Heyeti'nin 6.3.1929 tarihli içtimaýnda yüksek Meclis'e arzý kararlaþtýrýlan Belediye Kanun layihasý (tasarýsý) esbabý mucibesiyle (gerekçesiyle) birlikte takdim olunmuþtur.''
Bu kanun tasarýsýnýn uzun gerekçe kýsmýnda kadýnlarýn rey verme meselesi teklif edilmemiþtir.
Fakat tam bir yýl sonra 20 Mart 1930'da kanunun müzakeresi için BM Meclisi'nde müstaceliyet (ivedilik) kararý alýnýyor. 22 Mart 1930 Cumartesi 24 Pazartesi 27 Perþembe 29 Cumartesi ve 31 Mart Pazartesi bu kanun üzerine çeþitli yönlerden münakaþa ve müzakereler oluyor. Nihayet 3 Nisan 1930 Perþembe günü 164 maddeli Belediye Kanunu kadýnlara da rey verme ve seçme hakký vererek kabul edilmiþ oluyor. Ayný gün Türkocaðý salonunda Atatürk'ün de hazýr bulunduðu bir toplantýda ilk konferansýmý Kadýn Haklarý üzerine vermiþtim.
Yurt Bilgisi'nin programýna göre diðer konular da bu yukarýda açýkladýðým tarzda hazýrlanýrdý. Ben bunlarý ders planýma uygun olarak tertip ederdim (düzenlerdim). Bir kýsmýný ise broþür olarak bastýrýr öðrencilerime daðýtýrdým. Fakat bu konularýn asýl ilgi çekici yönü Atatürk'ün toplantýlarýnda bulunanlarýn arasýnda tartýþmalarýn yapýlmasý idi. Devlet adamlarý askeri erkân hukukçular edipler ve günün diðer aydýn kiþileri arasýnda konu ortaya atýlýr herkes fikrini ve bilgisini açýklamak fýrsatýný bulurdu.
Kara tahta yemek odasýnýn baþlýca mobilyalarýndan biri idi. Bunun üzerine konuþanlar icap ederse (gerekirse) yazarak veya çizgilerle fikirlerini anlatma yolunu tutarlardý. Konuþmalar muntazam ve usulüne göre ya Atatürk tarafýndan idare edilir veyahut bu idareyi baþka bir arkadaþýna verirdi. Bu konuþmalar çok faydalý ve bilhassa benim için çok öðretici idi. Elimde daima kâðýt kalem bulunduðu için de hemen her þeyi not ederdim. Ayrýca bir tarif veya bir mesele üzerinde daha etraflý konuþulmasýný temin için sorular yazdýrýlýr ve davetlilerin ertesi akþama hazýrlýklý gelmeleri temin edilirdi. Devlet adamlarýmýzýn Atatürk'ün özel kütüphanesinden okumalarý için birer kitapla çýktýklarý çok olurdu. Bu vesile ile devlet teþkilatýmýz ve kanunlar üzerinde konuþulur ve günün ihtiyaçlarý göz önünde tutulduðu gibi medeni icaplarýn sosyal bünyemizdeki yararlý olabilecek prensipleri görüþülürdü. Tabii bu arada günün siyasi olaylarý memleket meseleleri tarihi konular da konuþma konusu olurdu. Þimdi bu açýklamalardan sonra ''Medeni Bilgiler'' adýný verdiðimiz Yurt Bilgisi'ne ait belgelerin elimde olanlarýný þöyle sýralayabilirim:
1- Tercümeler ve çeþitli notlar.
2- El yazýlarýyla ilk müsveddeler (Bunlar Atatürk'ün Tevfik Býyýkoðlu ve benim) üzerinde düzeltmeler ilaveler ve çýkarmalar vardýr.
3- Tape edildikten sonra yeniden ilave düzeltmeler olan kýsýmlar.
4- Bütün devlet ve hükümet teþkilatýndan toplanmýþ olan bilgileri içine alan dosyalar (Bunlar sonradan Recep Peker'e verilmiþ ve onun hazýrlamasýyla Medeni Bilgiler'in II. cildi basýlmýþtýr.
Ýþte bütün bu yazýlardan sonra yayýmlanan broþür ve kitaplar ise þöyle sýralanabilir.
1- Broþür ve risale þeklinde ''Türk Çocuklarýna Yurt Bilgisi Notlarý'' Ankara 1929.
2- Her konu için ayrý kitap olarak: Ýntihap 72 sayfa Askerlik Vazifesi 77 sayfa Þirketler ve Bankalar 172 sayfa Vergi Bilgisi 98 safya. Bu dört kitap 1930 yýlýndan Ýstanbul'da basýlmýþtýr (3).
3- Bütün bu konularýn toplu olarak bir arada basýlmýþ kitabý (141 sayfa) ''Vatandaþ için Medeni Bilgiler'' adýný taþýr. Ýstanbul 1930.
4- ''Vatandaþ Ýçin Medeni Bilgiler'' adý altýnda orta okullara okutulmak üzere basýlmýþ olanlar ise þu tarihlerdedir: Mariif Vekâleti Milli Talim ve Terbiye Dairesi'nin 7.IX.1931 tarih ve 2297 sayýlý emriyle 7.VI.1932 ve 1908 (191 sayfa).
27.VI.1933 tarih ve 3113 sayýlý emriyle (302 sayfa). Bu kitaplar pek çok adette basýlmýþtýr. Ancak her basýlýþta yeniden üzerinde düzeltmeler ilaveler yapýlmýþ veyahut bazý kelimeler çýkarýlmýþtýr. Mesela 1930'da çýkan kitapta ''Mutedil Devletçilik'' (s. 79) konmuþ iken sonradan ''mutedil'' kelimesi silinmiþtir. Bu kitabýn ilk sayfasýnda ''Vatandaþ için medeni bilgiler neden bahseder?'' baþlýðý altýnda Atatürk'ün el yazýsý ile ilaveler vardýr. ''Ýþte vatandaþlara gerek devlet ve hükümetle ve gerek aralarýndaki münasebete nazaran mevcut vazifeleri ve haklarý ve umumiyetle devlet teþkilatýný öðreten bilgiler medeni Bilgiler namý altýnda toplanmýþtýr.'' S. 11 Ýstanbul 1930.
Yukarýda da izah ettiðim gibi bütün bu konular üzerindeki çalýþmalar ve Atatürk'ün muhitinde olan münakaþalar daima çok ilgi çekici olmuþtur. Ancak bu kitabýn didaktik yani öðretim usulüne uygun bir tertip içinde olmasý ve üslubunun sadeleþtirilmesi lazýmdý. Bu bakýmdan okullarda okutulmasýna devam için bazý çalýþmalarým oldu ise de zamanýmý tamamen tarihi konulara ve Cenevre'de üniversite tahsiline verdiðim için bu iþ neticelenmemiþtir.
Bu kitaplar için hazýrlanan müsveddelerde Atatürk'ün el yazýlarý vardýr. Bunlarýn hemen hepsini bir kitabýmda yayýmladým (4). Bu kitapta birkaçýný örnek olarak veriyorum. Þimdi bazý meseleler üzerinde durmak istiyorum. Mesela ''Millet'' bahsi için toplanan notlar þöyledir: Hukuku Esasiye: 1. Siyasi varlýkta birlik 2. Irk birliði 3. Lisan birliði 4. Din birliði.
Mehmet Emin Bey: 1. Mazi birliði 2. Lisan birliði 3. His birliði 4. Gaye birliði 5. Menfaat birliði 6. Irk birliði 7. Toprak ve iklim birliði.
Ansiklopedi: 1. Menþe birliði 2. Cismani benzeyiþ 3. Ahlak karabeti 4. Tarih yauht siyasi karabet 5. Ayný memlekette sakin olmak.
Bütün bu notlardan ve daha baþka okunan kitaplardan çýkan netice þöyle formüle edilmiþtir: ''Millet dil kültür ve mefkûre (ülkü) ile birbirine baðlý vatandaþlarýn teþkil ettiði siyasi ve içtimai bir heyettir.'' Bu münasebetle o tarihte yürürlükte olan anayasamýza (Teþkilatý Esasiye) dayanarak Atatürk'ün notu þudur: ''Bizim telakkimize göre siyasi kuvvet milli irade ve hakimiyet milletin vahdet (birlik) halinde müþterek (ortak) þahsiyetine aittir birdir taksim ve tefrik (ayrýlmaz) ve ferað olunamaz.
Hâkimiyet bahsinde ise þu cümlelerin önemine iþaret etmeden geçemeyeceðim: ''Artýk bugün demokrasi fikri daima yükselen bir denizi andýrmaktadýr. XX. asýr birçok müstebit hükümetlerin bu denizde boðulduðunu göstermiþtir. Demokrasi prensibi hâkimiyeti istimal eden (kullanan) vasýta ne olursa olsun esas olarak milletin hâkimiyete sahip olmasýný ve sahip kýlýnmasýný icap ettirir.'' (gerektirir).
Hak ve vazife üzerine olan yazýlar ayrý bir baþlýk altýnda yazýlmýþtýr. Atatürk diyor ki: ''Haklarýn en birincisi yaþamak hakkýdýr'' diðer bütün haklar ve bu haklara mukabil vazifeler hep yaþamak hakkýna dayanýr. Þüphe yok ki insanýn yaþamak hakký onu diðerlerinin yaþamak hakkýna riayet etmek vazifesiyle baðlar. Bir insanýn hakký diðer bir insan için vazife olur. Hakkýn bulunduðu yerde vazife ve vazifenin bulunduðu yerde hak vardýr... Ýnsanlar içtimai hayatta haklardan ve vazifelerden örülmüþ bir þebeke içinde tasavvur olunabilir.'' Bu ifadelerden sonra diðer önemli bir izah da hak ve vazifeyi hukuk kaidelerinin tayin ettiði ve bunun devlet tarafýndan tatbik edildiðidir. Atatürk'ün yazýsý aynen þöyle:
''Tabiaten her insan içinde yaþadýðý cemiyette hayatýn en mesut en kolay en tatlý taraflarýnýn kendisine düþmesini ister ve en kuvvetli olan kendisinden zayýf olanlarý hiçe sayar. Bunun neticesi huzur sükûn emniyet ve intizam içinde yaþamak imkânsýzdýr. Ýþte insanlar arasýnda kavga yerine birbirine yardým karþýlýklý hürmet intizam koyan herkese haklarýný ve vazifelerini tanýtan hukuk kaideleri ve kuvvetin bulunmasý sayesinde kabildir. Devlet herkesin hakkýný ve vazifelerini tayin eder. Hiç kimse tayin edilen hudut haricinde bir hak iddia edemez. Bunun gibi kendisi de fazla hiçbir vazife ile mükellef tutulamaz.''
Bu bahsin sonuna eklenen fikir ise bu haklarýn ihlali ve vazifelerin ihmali halinde zarara uðrayan hem fert hem de cemiyet olduðuna göre bunun tatbiki ve kontrolünün devlet müessesesine ait olacaðýdýr.
Bu münasebetle Atatürk'ün üzerinde en çok kitap okuduðu ve bizleri çalýþtýrdýðý mefhum (kavram) da ''Hürriyet'' kelimesi olduðuna iþaret etmeliyim. Bunun için kitapta yayýmlananlardan gayri elimdeki notlarýn mahiyeti çok ilgi çekicidir. Hürriyet bahsi için tercümeler olduðu gibi ayrýca da Atatürk bazý arkadaþlarýndan hürriyetin tarifini istemiþ. Mesela Erzurum mebusu Tahsin (Uzer) 25.1.1930 tarihindeki yazýsýnda þöyle bir tarif veriyor: ''Ferdin memleketinde bütün hukukuna malikiyetidir.''
Diðer bir kâðýtta yazýsýný tanýyamadýðým bir þahsýn þu izahý var:
''Fertlerin cemiyete ihtiyarlarýyla terk ettikleri haklarýndan mütebakisini (kalaný) diledikleri gibi kullanabilmeleridir.'' Ayný kâðýdýn arkasýnda baþka bir yazý ile þu not var:
1- Hürriyet kendini bizzat kendi içinde yok eden bir mefhumdur.
Bu küçük kâðýtlarýn içinde Atatürk'ün el yazýsý ile olan tarif ise çok kýsa ''Hürriyet insanýn mutlak olarak düþündüðünü yapabilmesidir.''
Bu notlardan sonra Atatürk'ün ''Hürriyet'' üzerine uzun yazýlarý vardýr. Bu yazýlarýn kaleme alýndýðý tarih 1930 yýlýnýn Ocak ve Þubat aylarýdýr.
Bu notlardan hürriyete ait geniþ izahat verilmiþtir. ''Hürriyet insanýnýn düþündüðünü ve dilediðini baþka birinin hiçbir tesir ve müdahalesi olmaksýzýn mutlak olarak yapabilmesidir. Bu hürriyet kelimesinin en geniþ tarifidir. Ýnsanlar bu manada hürriyete hiçbir zaman sahip olamamýþlardýr ve olamazlar. Çünkü malumdur ki insan tabiatýn mahlukudur. Tabiatýn kendisi dahi mutlak hür deðildir. Kainatýn kanunlarýna tabidir.''
Bundan sonraki açýklamalarda ise tarihi seyre göre mutlak idarelerde fertlerin hüriyetlerinin tamamen hükümdarýn elinde olduðu ve asýrlar boyunca fertlerin þahsi hürriyetleri için mücadele ettikleri anlatýlýr. Atatürk'ün yazýsýnda netice olarak þu hüküm var:
''Ferdi haklar nazariyesinin temeli þöyle kuruldu: Her türlü hakkýn menþei (kökeni) ferttir. Çünkü þe'ni (kötü) hür ve mes'ul olan mahluk yalnýz insandýr. Fakat diðer taraftan insanlarýn içtimai ve siyasi teþekküller halinde bulunmasý da tabii ve lüzumludur. Bu teþekküler ise kýsmen zaruri mukadder kanunlar ahkamýna göre tekabül eder'' diye kaydedildikten sonra ferdi hürriyeti ve hakký temin eden devletin mütekâmil (geliþmiþ) bir müessese (kurum) olacaðý ileri sürülüyor. Bununla beraber Atatürk'ün bundan sonraki açýklamalarýnda ferdi hürriyete dayanan içtimai ve medeni insan hürriyetini temin eden kuvvetin ise devlet bünyesinde mevcut olmasý lazým geldiði ve devletin millete karþý esas vazifesinin bu olduðu kabul ediliyor.
Diðer taraftan ''Ferdi hürriyet derecesi devlet faaliyetini zaafa (zayýf) düþürmemek lazýmdýr. Devletsiz bir cemiyet veyahut zayýf bir devlet hayatýnýn neticesi herkesin herkese karþý mücadelesidir. Bu mücadele ekseriyetin hürriyetini boðmayacak þekilde tadil olmak (deðiþtirmek) lazýmdýr. Tadil keyfiyeti ferdin mesuliyeti teþebbüsüne ve inkiþafýna halel verecek dereceye götürülmemelidir. Teþkilatý Esasiye m. 68'de ''Her Türk hür doðar hür yaþar'' maddesinin tekrarýndan sonra Atatürk þu hükmü veriyor:
''Türkler demokrat hür ve mesul vatandaþlardýr.'' ''Türk cumhuriyetinin kurucularý ve sahipleri bizzat kendileridir.''
Bu cümlesiyle Atatürk millet bütününe deðer vermenin önemine iþaret ediyor.
''Hürriyet mefhumu içinde ''medeni vatandaþ'' olmanýn esaslarý ve prensipleri böylece açýklanmýþ oluyor. Mesela yine ''Bir milletin kültürü (hars) yükseldikçe ferdi hürriyetin tatbikat safhalarý (uygulama evreleri) geniþler ve çoðalýr. Muhtelif þekilde birbirinden ayrý ve müstakil ferdi hürriyetler meydana çýkar. Bu hürriyetler mahiyet (nitelik) ve tabiatlarýna göre iki grubu ayrýlýrlar:
1- Þahsi hürriyet.
2- Ýçtimai hürriyet. Bu ikinci grupta bilhassa basýn hürriyeti ve basýnýn efkârý umumiye üzerindeki rolü oldukça uzun bir þekilde izah edilmiþtir. Ancak esas fikir þu cümlede özetlenmiþtir:
''En büyük hakikatler ve terakkiler fikirlerin serbest ortaya konmasý ve teati edilmesi (karþýlýklý alýnmasý verilmesi) ile meydana çýkar ve yükselir.''
Fakat yine bütün bu yazýlarda vatandaþýn her türlü medeni haklarý karþýsýnda vazife mesuliyetinin olduðu fikri paralel olarak ifadesini bulmuþtur. Onun için ''Vatandaþlarýn teþebbüs ve mesuliyet hisleri ne kadar inkiþaf ederse (geliþirse) devlet için o kadar iyidir'' diyor Atatürk.
Hürriyetin bir neticesi olarak vatandaþlarýn eþit haklara sahip olmalarýný anayasanýn esaslý bir hükmü olarak kabul eden Atatürk ''Eþitlikten maksat; kanun önündeki haklarda eþitliktir.''
Atatürk'ün bu ''medeni bilgiler'' vesilesiyle kaleme aldýðý ve bizleri de çalýþtýrdýðý konulardacumhuriyetimize temel olan prensiplerinde kanuna ve asrýmýzýn umumi hukuk kaidelerine uyan esaslar bulunmaktadýr. O Türk vatandaþlarýna hak tanýdýðý yerde bir vazife karþýlýðýný koymak istemiþtir. ''Tembellik bütün fenalýklarýn anasýdýr'' atasözü karþýsýnda çalýþmanýn ferdi ve içtimai vazife olduðunu belirtmiþtir.
Vatandaþ milletin bir ferdi olarak aile ve cemiyete karþý vazifelidir. ''Milletin medeni beþeriyetin bir ailesi olmasý bakýmýndan bütün insanlýða karþý vazifeleri'' olduðu üzerinde bilhassa durulmuþtur.
Böylece Atatürk Türk vatandaþýnýn medeni âlemde hür eþit vazife ve hak sahibi mesuliyetlerini müdrik kiþiler topluluðu olarak millet bütününü teþkil etmesinde en büyük medeni vasfý bulmuþtur.
Ýþte bundan sonraki konularda K. Atatürk'ün hem bu çalýþmalarýndan ve el yazýlarýndan bazý örnekler verirken hem de onun çeþitli konular için söylemiþ olduðu cümleleri bir araya getirdim. Bu örneklerle bir devlet adamýnýn entelektüel yaþantýsýndan bazý örnekleri vermiþ oluyorum.

M. KEMAL ATATÜRK'ÜN FÝKÝR HAYATI

Prof.Dr. Affet Ýnan

(M.Kemal Atatürk'ten Yazdýklarým kitabýnýn ayný baþlýklý bölümü)
"Milletleri kurtaranlar yalnýz ve ancak öðretmenlerdir." diyen Atatürk öðretim ve eðitim meselelerine çok önem vermiþtir.
"Hayatta en hakiki mürþit ilimdir" dediði zaman ilmin yol gösterebileceðini hayatý aydýnlatacaðýný mürþit (doðru yol gösterici) kelimesiyle ifade eden M. Kemal acaba niçin bununla yetinmeyerek "en hakiki" sýfatlarýný eklemek lüzumunu hissetmiþtir? insan bu cümleyi okurken ve üzerinde düþünürken mutlaka "en hakiki" kelimeleri üzerinde duraklamadan geçemeyecektir.
M. Kemal kendi yetiþtiði devrin müspet ilimlerini mesleki ihtisasý bakýmýndan öðrendiði vakitberrak ve müspet bir görüþe sahip olabildiðini ve herhangi bir mesleði riyazî (matematiksel) bir katiyetle halletmeyi hedef tuttuðunu söylerdi.
M. Kemal'in yetiþme tarzý öðrenim hayatý ve sosyal çevresinin tesirleri O'nu okumaya çok teþvik etmiþtir. Hayatýnýn her devresinde kitap O'nun için en deðerli bir varlýktýr.
"Milletimizin siyasi içtimai hayatýnda milletimizin fikri terbiyesinde de rehberimiz ilim ve fen olacaktýr." dediði zaman hep ayný prensiplerin telkini üzerinde durmuþtur.
Nutuklarý ve sözlerinin her zaman için bir fikir hareketine yol açmasý zamanýnýn neþriyatýndan faydalandýðý ve daima bir entelektüel muhitin tartýþmalarýný sevdiði içindir.
Atatürk'ün okuduðu kitaplar üzerindeki iþaretleri incelemek pek ilgi çekici sonuçlar verir.
Kitabýmýn bu bölümünde vereceðim örnekler Atatürk'ün belirli konular üzerindeki çalýþmalarýdýr.
Bu vesile ile Atatürk'ün çevresinde konuþulan konular ve çeþitli meseleler üzerindeki düþünceleri de tespit etmek istiyorum.
Atatürk'ün etrafýndaki toplantýlardan daima bahsedilmektedir. Burada bulunanlar hatýralarýný kendi görüþlerine göre yazmýþlardýr. Tarihçi ve ediplerimiz ise bu toplantýlarý iþittikleri veya okuduklarýndan çýkardýklarý neticeye göre yazmak istemektedirler.
Benim þahit olduðuma göre Atatürk'ün etrafýnda toplanmalar çok çeþitlidir. Gündüzleri çoðunlukla hususi kütüphanesinde daima birkaç kiþi ile ya çalýþýr veya belirli bir konu üzerinde konuþmalar yapardý. Bunlar otomobil veya motor gezintilerinde devam eder ve çoðunlukla Ankara'da çiftlik evlerinde ya davetliler veyahut oraya toplanmýþ olan halk ile doðrudan doðruya belirli meseleleri konuþur ve fikirlerini sorardý.
Bu hal memleket içi seyahatlerinde daha kesif (yoðun) olarak uygulanýr trende vapurda ve uðradýðý her yerde daima yeni konular ve yurt sorunlarý üzerinde yapýlan tetkikler açýklanarak münakaþalar yaptýrmasýný severdi.
Atatürk'ün günlük entelektüel yaþantýsý her zaman her millette tatbikat sahasý bulur ve karþýsýnda imtihana çekilenler eksik olmazdý.
Bir örnek vermek için þu olayý anlatmalýyým. Bir gün diþlerini tedavi etmek için gelen hekime o sýrada benim elimde okuduðum sosyoloji kitabýndan sorular sormaya baþladý. Tabii buna derhal cevap verecek durumda olmayan diþ hekimi mahcup olmuþtur. Ben buna müdahale ederek hemen kitabý getirdim ve bunun pek yeni neþriyat olduðunu söyledim. Atatürk bir taraftan da iþi þakaya getirerek diþ hekimine þöyle dedi: "Biliyorum siz kendi mesleðinizde en büyük baþarýyý gösteriyorsunuz fakat bunun yanýbaþýnda baþka meselelerle de ilgilenerek okumanýzý teþvik etmek istedim ve bu kadar aykýrý bir konuyu bilhassa seçtim." dedi. Diþ hekimi ertesi geliþinde bu konuya ait birçok kitap tedarik ederek (saðlayarak) okumuþ ve bu sefer o Atatürk'e bunlardan bazý sorular sormuþtu. Buna benzer daha pek çok verilecek örnekler vardýr.
Yine mesela Atatürk'ün motor ile mutad Boðaz gezintilerinde mutlaka bir kitap veya bir mesele konuþma konusu olur ve o gezintinin sonunda herkes bir þeyler öðrenirdi.
Bir de bunlara eklenen Atatürk'ün akþam toplantýlarý vardýr. Buraya davet edilenler bulunulan çevreye göre deðiþir. Ankara'da bulunduðu zaman âdet þöyle idi: Atatürk'e her gün genel sekreter gelen evrak üzerinde bilgi verir ve emirlerini alýr. Duruma göre memleket meseleleri ve dýþ olaylar için kendisi direktifler verir bazen de meseleleri derinlemesine soruþturur bilgi alýrdý. Bu arada Baþbakan ve bakanlardan bazýlarý lüzum gördükleri zaman yine hükümet meselelerini görüþmeye gelirlerdi.
Akþam üzeri baþyaver yanýna gelir ve sofraya kimlerin davet edilmesini emrettiklerini sorardý. Atatürk bu listenin o günkü çalýþtýðý ve okuduðu kitaplarla ilgili olmasýný ister ve ona göre yazdýrýrdý. derhal burada þuna da iþaret etmeliyim ki Atatürk devrinin mesleklerinde isim yapmýþ þahýslarý daima onun etrafýnda toplanmýþtýr. Onun için memleketin aydýn kiþilerini o muhitte tanýmak ve konuþmak daima mümkün olmuþtur. Bu sadece Ankara ve Ýstanbul'da deðil memleketin çeþitli yerlerine gidildiði vakit de böyle olur o çevrenin tanýnmýþ aydýn kiþileri bu toplantýlara çaðýrýlýrdý. Ancak her akþam baþyaverin yazdýðý listedeki kimseler; bazen mazeretleri olur gelemezler veya orada bulunamazlar onun için listelerde yazýlý olanlar her zaman bir araya gelemezler veyahut toplandýktan sonra da çaðýrýlanlar olurdu. Devlet adamlarý bilhassa Baþbakan Ýç ve Dýþiþleri Bakanlarý ise istedikleri zaman gelebilirlerdi.
Þimdi bu kitabýmda bazý el yazýsý ile olan belgeleri yayýnlama vesilesiyle þahidi olduðum olaylar hakkýnda bilgi vermek istiyorum. Ancak kendi mesleki hayatýmdan bahsetmemin mazur görülmesini rica ederim.
1929-1930 yýlýnda Ankara Musiki Muallim Mektebi'nde öðretmenlik görevime yurt bilgisi ve tarih derslerini vermek üzere baþlamýþtým. Yurt bilgisi için okutacaðým ders kitabýný Atatürk gördüðü zaman bunu yeterli bulmamýþtý. Kitabýn konularý ise kendisini de ilgilendirdiði için evvela benim Fransýz lisesinde okuduðum "Instruction Civique" kitabýndan bazý tercümeler yapmamý istedi. Ayný zamanda bu konulara ait çeþitli kitaplarý genel sekreteri Tevfik Býyýkoðlu'na araþtýrtarak Almancadan tercümeler yaptýrmýþtý. Kendisi Fransýzcadan ve Türkçeden okuduklarýna bu tercümelerden de istifade ederek bazý konularý bizzat yazmýþ veya bizlere yani bana ve genel sekretere dikte ettirmiþtir. Benim o zamanki çalýþmalarým bu konulara ait kitaplarý aramak okumak ve icap ederse tercüme ederek notlar almak idi. Bu suretle yurt bilgisi derslerimi program uyarýncabu yeni incelemelere göre veriyordum. Okulda kýz ve erkek öðrenciler beraber okuyorlardý; o tarihte yürürlükte olan kanunlarýmýzda kadýnlara seçim hakký tanýnmýþ deðildi.
Bir ders tatbikatý olarak bütün ders verdiðim sýnýflarda Belediye Kanunu'na göre seçim denemesi yaptýrdým. Öðrenciler heyecanla bu iþte çalýþtýlar rey kutularý hazýrladýlar. O zaman yürürlükte olan Belediye Kanunu tam manasýyla tatbik edildi ve belediye baþkaný olarak da bir kýz arkadaþlarýný seçtiler. Bunun üzerine bir erkek öðrencinin itirazý ile karþýlaþtým. Diyordu ki: "Mevcut kanunun bize öðrettiðine göre kadýnlarýn rey verme haklarý olmadýðý gibi; seçilemezler de". Öðrenci itirazýnda haklý idi ama ben öðretmen olarak þu telkinde bulunmayý uygun buldum. "Bu öðrendikleriniz ilerisi için sizlere lüzumlu olacaktýr. Kadýnlarýmýz da yakýnda rey hakký kazanacaktýr." dedim. Fakat bu sözlerimin erkek öðrenci karþýsýnda öðretmenlik otoritesinin ötesine geçmeyeceði muhakkaktý.
Ýþte böylece öðrencilerimden birinin bu itirazý ve sorularý beni kadýn haklarý üzerinde çalýþmaya teþvik etti.
Ayný gün Gazi Orman Çiftliði'ndeki Marmara Köþkü'nde Atatürk ile Ýçiþleri Bakaný Þükrü Kaya'ya bu olayý ve Türk kadýný olarak rey hakkýna malik olmadýðýmýzdan duyduðum üzüntüyü anlattým.
Atatürk bana bu konuda çalýþmamý ve baþka memleketlerde meselelerin nasýl halledilmiþ olduðunu tetkik etmemi tavsiye etti. Ýtiraf edeyim ki o sýralarda ben bu hususta hemen hiç bilgi sahibi deðildim. Fakat kýz ve erkek öðrencilerimin karþýsýna bu haklardan mahrum olan bir öðretmen olarak da çýkmak istemiyordum. Çok severek baþladýðým öðretmenlik hayatýndan ve vazifesinden ayrýlmak da bana aðýr gelecekti. Bununla beraber Atatürk'e þunu söylemekten de kendimi alamadým: ''Hiç olmazsa erkek öðrencim kadar bir hak sahibi olmadan o sýnýfa ders veremeyeceðim'' dedim. Bu sýrada Ýçiþleri Bakaný Þükrü Kaya; BM Meclisi'nde bir yýldan beri müzakere edilmekte olan Belediye Kanunu'nda bu iþin ele alýnabileceðini ifade etti. Atatürk düþünüyordu. Birden ''Baþvekille konuþuruz fakat bu meselede hazýrlýklý olmak ve münakaþa etmek lazýmdýr'' dedi. Kendisi o akþam Çankaya Köþkü'ne devlet adamlarýndan Hukuk Mektebi (o zaman henüz fakülte deðildi) hocalarýndan ve daha baþka bu meseleleri konuþabilecek kimseleri davet ettirdi. Konu açýldýðý vakitkadýnlarýn rey hakkýna taraftar olanlar bulunduðu gibi buna karþý olanlarýn fikirleri de tartýþýlmaya baþlandý. Ben heyecanlý idim ama tam inandýrýcý deliller bulamýyordum. Fakat o günden sonra birçok kitap okumaya baþladým. Diðer memleketlerdeki durum hakkýnda bilgi sahibi oldukça bu münakaþalar benim için daha istifadeli oluyordu. Þimdi BM Meclisi zabýtlarýnda bu meseleyi tetkik edecek olursak durumu þöyle tespit edebiliriz: 20 Mart 1929 tarihinde Baþvekil Ýsmet (Ýnönü) imzasýyla hükümet teklifi olarak BM Meclisi'ne verilen tezkerede þunlar yazýlýdýr: ''Dahiliye Vekâleti'nce hazýrlanan ve Ýcra Vekilleri Heyeti'nin 6.3.1929 tarihli içtimaýnda yüksek Meclis'e arzý kararlaþtýrýlan Belediye Kanun layihasý (tasarýsý) esbabý mucibesiyle (gerekçesiyle) birlikte takdim olunmuþtur.''
Bu kanun tasarýsýnýn uzun gerekçe kýsmýnda kadýnlarýn rey verme meselesi teklif edilmemiþtir.
Fakat tam bir yýl sonra 20 Mart 1930'da kanunun müzakeresi için BM Meclisi'nde müstaceliyet (ivedilik) kararý alýnýyor. 22 Mart 1930 Cumartesi 24 Pazartesi 27 Perþembe 29 Cumartesi ve 31 Mart Pazartesi bu kanun üzerine çeþitli yönlerden münakaþa ve müzakereler oluyor. Nihayet 3 Nisan 1930 Perþembe günü 164 maddeli Belediye Kanunu kadýnlara da rey verme ve seçme hakký vererek kabul edilmiþ oluyor. Ayný gün Türkocaðý salonunda Atatürk'ün de hazýr bulunduðu bir toplantýda ilk konferansýmý Kadýn Haklarý üzerine vermiþtim.
Yurt Bilgisi'nin programýna göre diðer konular da bu yukarýda açýkladýðým tarzda hazýrlanýrdý. Ben bunlarý ders planýma uygun olarak tertip ederdim (düzenlerdim). Bir kýsmýný ise broþür olarak bastýrýr öðrencilerime daðýtýrdým. Fakat bu konularýn asýl ilgi çekici yönü Atatürk'ün toplantýlarýnda bulunanlarýn arasýnda tartýþmalarýn yapýlmasý idi. Devlet adamlarý askeri erkân hukukçular edipler ve günün diðer aydýn kiþileri arasýnda konu ortaya atýlýr herkes fikrini ve bilgisini açýklamak fýrsatýný bulurdu.
Kara tahta yemek odasýnýn baþlýca mobilyalarýndan biri idi. Bunun üzerine konuþanlar icap ederse (gerekirse) yazarak veya çizgilerle fikirlerini anlatma yolunu tutarlardý. Konuþmalar muntazam ve usulüne göre ya Atatürk tarafýndan idare edilir veyahut bu idareyi baþka bir arkadaþýna verirdi. Bu konuþmalar çok faydalý ve bilhassa benim için çok öðretici idi. Elimde daima kâðýt kalem bulunduðu için de hemen her þeyi not ederdim. Ayrýca bir tarif veya bir mesele üzerinde daha etraflý konuþulmasýný temin için sorular yazdýrýlýr ve davetlilerin ertesi akþama hazýrlýklý gelmeleri temin edilirdi. Devlet adamlarýmýzýn Atatürk'ün özel kütüphanesinden okumalarý için birer kitapla çýktýklarý çok olurdu. Bu vesile ile devlet teþkilatýmýz ve kanunlar üzerinde konuþulur ve günün ihtiyaçlarý göz önünde tutulduðu gibi medeni icaplarýn sosyal bünyemizdeki yararlý olabilecek prensipleri görüþülürdü. Tabii bu arada günün siyasi olaylarý memleket meseleleri tarihi konular da konuþma konusu olurdu. Þimdi bu açýklamalardan sonra ''Medeni Bilgiler'' adýný verdiðimiz Yurt Bilgisi'ne ait belgelerin elimde olanlarýný þöyle sýralayabilirim:
1- Tercümeler ve çeþitli notlar.
2- El yazýlarýyla ilk müsveddeler (Bunlar Atatürk'ün Tevfik Býyýkoðlu ve benim) üzerinde düzeltmeler ilaveler ve çýkarmalar vardýr.
3- Tape edildikten sonra yeniden ilave düzeltmeler olan kýsýmlar.
4- Bütün devlet ve hükümet teþkilatýndan toplanmýþ olan bilgileri içine alan dosyalar (Bunlar sonradan Recep Peker'e verilmiþ ve onun hazýrlamasýyla Medeni Bilgiler'in II. cildi basýlmýþtýr.
Ýþte bütün bu yazýlardan sonra yayýmlanan broþür ve kitaplar ise þöyle sýralanabilir.
1- Broþür ve risale þeklinde ''Türk Çocuklarýna Yurt Bilgisi Notlarý'' Ankara 1929.
2- Her konu için ayrý kitap olarak: Ýntihap 72 sayfa Askerlik Vazifesi 77 sayfa Þirketler ve Bankalar 172 sayfa Vergi Bilgisi 98 safya. Bu dört kitap 1930 yýlýndan Ýstanbul'da basýlmýþtýr (3).
3- Bütün bu konularýn toplu olarak bir arada basýlmýþ kitabý (141 sayfa) ''Vatandaþ için Medeni Bilgiler'' adýný taþýr. Ýstanbul 1930.
4- ''Vatandaþ Ýçin Medeni Bilgiler'' adý altýnda orta okullara okutulmak üzere basýlmýþ olanlar ise þu tarihlerdedir: Mariif Vekâleti Milli Talim ve Terbiye Dairesi'nin 7.IX.1931 tarih ve 2297 sayýlý emriyle 7.VI.1932 ve 1908 (191 sayfa).
27.VI.1933 tarih ve 3113 sayýlý emriyle (302 sayfa). Bu kitaplar pek çok adette basýlmýþtýr. Ancak her basýlýþta yeniden üzerinde düzeltmeler ilaveler yapýlmýþ veyahut bazý kelimeler çýkarýlmýþtýr. Mesela 1930'da çýkan kitapta ''Mutedil Devletçilik'' (s. 79) konmuþ iken sonradan ''mutedil'' kelimesi silinmiþtir. Bu kitabýn ilk sayfasýnda ''Vatandaþ için medeni bilgiler neden bahseder?'' baþlýðý altýnda Atatürk'ün el yazýsý ile ilaveler vardýr. ''Ýþte vatandaþlara gerek devlet ve hükümetle ve gerek aralarýndaki münasebete nazaran mevcut vazifeleri ve haklarý ve umumiyetle devlet teþkilatýný öðreten bilgiler medeni Bilgiler namý altýnda toplanmýþtýr.'' S. 11 Ýstanbul 1930.
Yukarýda da izah ettiðim gibi bütün bu konular üzerindeki çalýþmalar ve Atatürk'ün muhitinde olan münakaþalar daima çok ilgi çekici olmuþtur. Ancak bu kitabýn didaktik yani öðretim usulüne uygun bir tertip içinde olmasý ve üslubunun sadeleþtirilmesi lazýmdý. Bu bakýmdan okullarda okutulmasýna devam için bazý çalýþmalarým oldu ise de zamanýmý tamamen tarihi konulara ve Cenevre'de üniversite tahsiline verdiðim için bu iþ neticelenmemiþtir.
Bu kitaplar için hazýrlanan müsveddelerde Atatürk'ün el yazýlarý vardýr. Bunlarýn hemen hepsini bir kitabýmda yayýmladým (4). Bu kitapta birkaçýný örnek olarak veriyorum. Þimdi bazý meseleler üzerinde durmak istiyorum. Mesela ''Millet'' bahsi için toplanan notlar þöyledir: Hukuku Esasiye: 1. Siyasi varlýkta birlik 2. Irk birliði 3. Lisan birliði 4. Din birliði.
Mehmet Emin Bey: 1. Mazi birliði 2. Lisan birliði 3. His birliði 4. Gaye birliði 5. Menfaat birliði 6. Irk birliði 7. Toprak ve iklim birliði.
Ansiklopedi: 1. Menþe birliði 2. Cismani benzeyiþ 3. Ahlak karabeti 4. Tarih yauht siyasi karabet 5. Ayný memlekette sakin olmak.
Bütün bu notlardan ve daha baþka okunan kitaplardan çýkan netice þöyle formüle edilmiþtir: ''Millet dil kültür ve mefkûre (ülkü) ile birbirine baðlý vatandaþlarýn teþkil ettiði siyasi ve içtimai bir heyettir.'' Bu münasebetle o tarihte yürürlükte olan anayasamýza (Teþkilatý Esasiye) dayanarak Atatürk'ün notu þudur: ''Bizim telakkimize göre siyasi kuvvet milli irade ve hakimiyet milletin vahdet (birlik) halinde müþterek (ortak) þahsiyetine aittir birdir taksim ve tefrik (ayrýlmaz) ve ferað olunamaz.
Hâkimiyet bahsinde ise þu cümlelerin önemine iþaret etmeden geçemeyeceðim: ''Artýk bugün demokrasi fikri daima yükselen bir denizi andýrmaktadýr. XX. asýr birçok müstebit hükümetlerin bu denizde boðulduðunu göstermiþtir. Demokrasi prensibi hâkimiyeti istimal eden (kullanan) vasýta ne olursa olsun esas olarak milletin hâkimiyete sahip olmasýný ve sahip kýlýnmasýný icap ettirir.'' (gerektirir).
Hak ve vazife üzerine olan yazýlar ayrý bir baþlýk altýnda yazýlmýþtýr. Atatürk diyor ki: ''Haklarýn en birincisi yaþamak hakkýdýr'' diðer bütün haklar ve bu haklara mukabil vazifeler hep yaþamak hakkýna dayanýr. Þüphe yok ki insanýn yaþamak hakký onu diðerlerinin yaþamak hakkýna riayet etmek vazifesiyle baðlar. Bir insanýn hakký diðer bir insan için vazife olur. Hakkýn bulunduðu yerde vazife ve vazifenin bulunduðu yerde hak vardýr... Ýnsanlar içtimai hayatta haklardan ve vazifelerden örülmüþ bir þebeke içinde tasavvur olunabilir.'' Bu ifadelerden sonra diðer önemli bir izah da hak ve vazifeyi hukuk kaidelerinin tayin ettiði ve bunun devlet tarafýndan tatbik edildiðidir. Atatürk'ün yazýsý aynen þöyle:
''Tabiaten her insan içinde yaþadýðý cemiyette hayatýn en mesut en kolay en tatlý taraflarýnýn kendisine düþmesini ister ve en kuvvetli olan kendisinden zayýf olanlarý hiçe sayar. Bunun neticesi huzur sükûn emniyet ve intizam içinde yaþamak imkânsýzdýr. Ýþte insanlar arasýnda kavga yerine birbirine yardým karþýlýklý hürmet intizam koyan herkese haklarýný ve vazifelerini tanýtan hukuk kaideleri ve kuvvetin bulunmasý sayesinde kabildir. Devlet herkesin hakkýný ve vazifelerini tayin eder. Hiç kimse tayin edilen hudut haricinde bir hak iddia edemez. Bunun gibi kendisi de fazla hiçbir vazife ile mükellef tutulamaz.''
Bu bahsin sonuna eklenen fikir ise bu haklarýn ihlali ve vazifelerin ihmali halinde zarara uðrayan hem fert hem de cemiyet olduðuna göre bunun tatbiki ve kontrolünün devlet müessesesine ait olacaðýdýr.
Bu münasebetle Atatürk'ün üzerinde en çok kitap okuduðu ve bizleri çalýþtýrdýðý mefhum (kavram) da ''Hürriyet'' kelimesi olduðuna iþaret etmeliyim. Bunun için kitapta yayýmlananlardan gayri elimdeki notlarýn mahiyeti çok ilgi çekicidir. Hürriyet bahsi için tercümeler olduðu gibi ayrýca da Atatürk bazý arkadaþlarýndan hürriyetin tarifini istemiþ. Mesela Erzurum mebusu Tahsin (Uzer) 25.1.1930 tarihindeki yazýsýnda þöyle bir tarif veriyor: ''Ferdin memleketinde bütün hukukuna malikiyetidir.''
Diðer bir kâðýtta yazýsýný tanýyamadýðým bir þahsýn þu izahý var:
''Fertlerin cemiyete ihtiyarlarýyla terk ettikleri haklarýndan mütebakisini (kalaný) diledikleri gibi kullanabilmeleridir.'' Ayný kâðýdýn arkasýnda baþka bir yazý ile þu not var:
1- Hürriyet kendini bizzat kendi içinde yok eden bir mefhumdur.
Bu küçük kâðýtlarýn içinde Atatürk'ün el yazýsý ile olan tarif ise çok kýsa ''Hürriyet insanýn mutlak olarak düþündüðünü yapabilmesidir.''
Bu notlardan sonra Atatürk'ün ''Hürriyet'' üzerine uzun yazýlarý vardýr. Bu yazýlarýn kaleme alýndýðý tarih 1930 yýlýnýn Ocak ve Þubat aylarýdýr.
Bu notlardan hürriyete ait geniþ izahat verilmiþtir. ''Hürriyet insanýnýn düþündüðünü ve dilediðini baþka birinin hiçbir tesir ve müdahalesi olmaksýzýn mutlak olarak yapabilmesidir. Bu hürriyet kelimesinin en geniþ tarifidir. Ýnsanlar bu manada hürriyete hiçbir zaman sahip olamamýþlardýr ve olamazlar. Çünkü malumdur ki insan tabiatýn mahlukudur. Tabiatýn kendisi dahi mutlak hür deðildir. Kainatýn kanunlarýna tabidir.''
Bundan sonraki açýklamalarda ise tarihi seyre göre mutlak idarelerde fertlerin hüriyetlerinin tamamen hükümdarýn elinde olduðu ve asýrlar boyunca fertlerin þahsi hürriyetleri için mücadele ettikleri anlatýlýr. Atatürk'ün yazýsýnda netice olarak þu hüküm var:
''Ferdi haklar nazariyesinin temeli þöyle kuruldu: Her türlü hakkýn menþei (kökeni) ferttir. Çünkü þe'ni (kötü) hür ve mes'ul olan mahluk yalnýz insandýr. Fakat diðer taraftan insanlarýn içtimai ve siyasi teþekküller halinde bulunmasý da tabii ve lüzumludur. Bu teþekküler ise kýsmen zaruri mukadder kanunlar ahkamýna göre tekabül eder'' diye kaydedildikten sonra ferdi hürriyeti ve hakký temin eden devletin mütekâmil (geliþmiþ) bir müessese (kurum) olacaðý ileri sürülüyor. Bununla beraber Atatürk'ün bundan sonraki açýklamalarýnda ferdi hürriyete dayanan içtimai ve medeni insan hürriyetini temin eden kuvvetin ise devlet bünyesinde mevcut olmasý lazým geldiði ve devletin millete karþý esas vazifesinin bu olduðu kabul ediliyor.
Diðer taraftan ''Ferdi hürriyet derecesi devlet faaliyetini zaafa (zayýf) düþürmemek lazýmdýr. Devletsiz bir cemiyet veyahut zayýf bir devlet hayatýnýn neticesi herkesin herkese karþý mücadelesidir. Bu mücadele ekseriyetin hürriyetini boðmayacak þekilde tadil olmak (deðiþtirmek) lazýmdýr. Tadil keyfiyeti ferdin mesuliyeti teþebbüsüne ve inkiþafýna halel verecek dereceye götürülmemelidir. Teþkilatý Esasiye m. 68'de ''Her Türk hür doðar hür yaþar'' maddesinin tekrarýndan sonra Atatürk þu hükmü veriyor:
''Türkler demokrat hür ve mesul vatandaþlardýr.'' ''Türk cumhuriyetinin kurucularý ve sahipleri bizzat kendileridir.''
Bu cümlesiyle Atatürk millet bütününe deðer vermenin önemine iþaret ediyor.
''Hürriyet mefhumu içinde ''medeni vatandaþ'' olmanýn esaslarý ve prensipleri böylece açýklanmýþ oluyor. Mesela yine ''Bir milletin kültürü (hars) yükseldikçe ferdi hürriyetin tatbikat safhalarý (uygulama evreleri) geniþler ve çoðalýr. Muhtelif þekilde birbirinden ayrý ve müstakil ferdi hürriyetler meydana çýkar. Bu hürriyetler mahiyet (nitelik) ve tabiatlarýna göre iki grubu ayrýlýrlar:
1- Þahsi hürriyet.
2- Ýçtimai hürriyet. Bu ikinci grupta bilhassa basýn hürriyeti ve basýnýn efkârý umumiye üzerindeki rolü oldukça uzun bir þekilde izah edilmiþtir. Ancak esas fikir þu cümlede özetlenmiþtir:
''En büyük hakikatler ve terakkiler fikirlerin serbest ortaya konmasý ve teati edilmesi (karþýlýklý alýnmasý verilmesi) ile meydana çýkar ve yükselir.''
Fakat yine bütün bu yazýlarda vatandaþýn her türlü medeni haklarý karþýsýnda vazife mesuliyetinin olduðu fikri paralel olarak ifadesini bulmuþtur. Onun için ''Vatandaþlarýn teþebbüs ve mesuliyet hisleri ne kadar inkiþaf ederse (geliþirse) devlet için o kadar iyidir'' diyor Atatürk.
Hürriyetin bir neticesi olarak vatandaþlarýn eþit haklara sahip olmalarýný anayasanýn esaslý bir hükmü olarak kabul eden Atatürk ''Eþitlikten maksat; kanun önündeki haklarda eþitliktir.''
Atatürk'ün bu ''medeni bilgiler'' vesilesiyle kaleme aldýðý ve bizleri de çalýþtýrdýðý konulardacumhuriyetimize temel olan prensiplerinde kanuna ve asrýmýzýn umumi hukuk kaidelerine uyan esaslar bulunmaktadýr. O Türk vatandaþlarýna hak tanýdýðý yerde bir vazife karþýlýðýný koymak istemiþtir. ''Tembellik bütün fenalýklarýn anasýdýr'' atasözü karþýsýnda çalýþmanýn ferdi ve içtimai vazife olduðunu belirtmiþtir.
Vatandaþ milletin bir ferdi olarak aile ve cemiyete karþý vazifelidir. ''Milletin medeni beþeriyetin bir ailesi olmasý bakýmýndan bütün insanlýða karþý vazifeleri'' olduðu üzerinde bilhassa durulmuþtur.
Böylece Atatürk Türk vatandaþýnýn medeni âlemde hür eþit vazife ve hak sahibi mesuliyetlerini müdrik kiþiler topluluðu olarak millet bütününü teþkil etmesinde en büyük medeni vasfý bulmuþtur.
Ýþte bundan sonraki konularda K. Atatürk'ün hem bu çalýþmalarýndan ve el yazýlarýndan bazý örnekler verirken hem de onun çeþitli konular için söylemiþ olduðu cümleleri bir araya getirdim. Bu örneklerle bir devlet adamýnýn entelektüel yaþantýsýndan bazý örnekleri vermiþ oluyorum.