|
Çekimli fiil nedir, örnek verir misiniz? hangisinde çekimli fiil yoktur? A akıl akıldan üstündür B ağaç yaş iken eğilir C at binicisini tanır D ağır git ki yol alasın bu soruyu cevaplarmısınız???? |
Çekimli fiilin bölümleri; - Fiil kökü - Kip eki - Şahıs eki Çekimli Fiil Mastar halinde bulunan fiile yapım ekleri getirilerek yani zaman ve sahış ekleri getirilerek fiili başka kalıplara sokmaya denir. gitmek gidiyorum gidiyorsun gidiyor gidiyoruz idiyorsunuz gidiyorlar Bu, konuyu anlaman için bir örnekti Sorunun cevabı A şıkkı ağaç yaş iken eğilir----> eğil-mek--Fiil at binicisini tanır----> binici-bin-mek- Fiil ağır gitki yol alasın---->alasın-al-mak-Fiil A akıl akıldan üstündür----Bu cümlede fiil bulunmuyor. |
çekimli fiiller ayrıntılı bilgi lütfen |
lütfen bana kip eklerini anlatırmısınız |
Kip Ekleri Türkçede kip ekleri iki grupta incelenir: haber kipi, dilek kipi. Haber kiplerinde zaman anlamı vardır, dilek kiplerinde zaman anlamı yoktur. Zaman anlamı taşıyan kiplere “haber” kipi denmesini şöyle açıklayabiliriz. Televizyonda haberleri izlerken spikerin ağzından “Tren kazasında üç kişi öldü.” (görülen geçmiş zaman), “Başbakan yarın yurda dönecek.” (gelecek zaman) gibilerinden cümleler duyarız. Bu cümlelerde seyirciye haber verme amacı vardır. Herhangi bir dilek, istek, rica anlamı yoktur. Seyirci, haberleri dinler, birtakım olaylardan haberdar olur. Haber spikeri seyirciden herhangi bir şey yapmasını istemez. İşte bu yüzden, zaman anlamı taşıyan kiplere “haber kipi” denmektedir. Haber kipi sözünü duyduğumuzda aklımıza “zaman” gelmelidir. Türkçede beş temel zaman vardır: geniş zaman, şimdiki zaman, görülen geçmiş zaman, duyulan geçmiş zaman ve gelecek zaman. Haber kipi dendiğinde, aklımıza bu beş temel zaman ve bu zamanları karşılayan ekler gelmelidir. Dilek kiplerinde zaman anlamı yoktur, gelecekle ilgili birtakım “tasarılar” vardır. Dilek kipinde emir, istek, gereklilik ve şart anlamları söz konusudur. Dilek kipinin kullanılış amacı, karşı tarafı haberdar etmek değildir. Cümleyi söyleyen kişi karşı taraftan bir şeyler ister, diler. Dilek kipiyle çekimlenmiş bir cümleyi duyan kişi hemen harekete geçer, bir şeyler yapar. Haber kipinde, dinleyen kişiler pasiftir, fakat dilek kipinde dinleyen kişiler aktiftir. “Hadi kahve içelim.” (istek kipi), “Bu kitabı okumalısın.” (gereklilik kipi) gibi dilek kipleriyle çekimlenmiş cümlelerde, söyleyen kişi karşısındakinden birtakım isteklerde bulunur. Karşı taraf bu cümleleri duyunca harekete geçer. A) HABER KİPİ EKLERİ 1. Geniş Zaman Kipi (–r, –ar, –er, –ır, –ir, –ur, –ür) Sürekli tekrarlanan, alışkanlık haline gelen fiiller bu kiple karşılanır. Sabahları erken kalkarım. Konu bitimlerinde mutlaka test çözeriz. Geniş zaman kipinin olumsuz çekiminde kip eki “–r” düşer. “izlerim” iz–le–r–im → “izlemem” iz–le–me–m Normal şartlarda “izlerim” fiilinin olumsuzunun “izlemerim” biçiminde olması düşünülür. Fakat böyle olmaz. Geniş zaman eki “–r” düşer. Ek düşmesine rağmen, fiildeki geniş zaman anlamı yok olmaz. Geniş zaman kipinin 2. ve 3. kişi olumsuz çekimlerinde, kip eki “–r”nin “–z”ye dönüştüğü görülür. “üşürsünüz” üşü–r–sünüz → “üşümezsiniz” üşü–me–z–siniz Normal şartlarda “üşürsünüz” fiilinin olumsuzunun “üşümersiniz” biçiminde olması düşünülür. Fakat böyle olmaz. Geniş zaman eki “–r”, fiilin olumsuz çekiminde “–z”ye dönüşür. 2. Şimdiki Zaman Kipi (–yor) Başlamış ve sürmekte olan fiilleri anlatmak için bu kip kullanılır. Babam bahçedeki ağaçları buduyor. (“buda–” fiili başlamış ve halen sürüyor.) Şimdiki zaman eki “–yor”, düz–geniş “a,e” ünlüleriyle biten fiillere geldiğinde, bu ünlüleri daraltarak “ı,i,u,ü” biçimlerine dönüştürür. Bu olaya “ünlü daralması” denir. çınla-yor → “çınlıyor” (ünlü daralması) gizle–yor → “gizliyor” (ünlü daralması) Şimdiki zaman eki “–yor”, ünsüzle biten fiillere geldiğinde araya “yardımcı ünlü” (ı,i,u,ü) girer. Bu olaya “ünlü türemesi” denir. kaç–yor → “kaç–ı–yor” (ünlü türemesi) kes–yor → “kes–i–yor” (ünlü türemesi) 3. Görülen Geçmiş Zaman Kipi (–dı, –di, –du, –dü, –tı, –ti, –tu, –tü) Geçmişte yapılan, kişinin tanık olduğu, gördüğü fiiller bu kiple karşılanır. Kişi tarafından görülmese bile, gerçekleştiği kesin olarak bilinen fiiller yine bu kiple karşılanır. Hakan Şükür, dünkü maçta iki gol attı. (Kişi, maçı stadyumda veya evinde izlemiş, gollerin atılışını görmüştür.) 4. Duyulan Geçmiş Zaman Kipi (–mış, –miş, –muş, –müş) Geçmişte yapılan, kişinin tanık olmadığı, görmediği, başkasından duyup öğrendiği fiiller bu kiple karşılanır. Hakan Şükür dünkü maçta iki gol atmış. (Kişi, maçı stadyumda veya evinde izlememiş, Hakan Şükür’ün iki gol attığını kendisi görmemiş, başkasından duyup öğrenmiştir.) 5. Gelecek Zaman Kipi (–acak, –ecek) Henüz gerçekleşmemiş, gelecekte yapılacak fiiller bu kiple karşılanır. Maaşımı çekince odun kömür alacağım. Eve ne zaman döneceksin? Gelecek zaman eki “–acak, –ecek”, ünlüyle biten fiillere geldiğinde araya “y” kaynaştırma ünsüzü girer. Bu olaya “ünsüz türemesi” denir. anla–acak → “anla–y–acak” (ünsüz türemesi) süsle–ecek → “süsle–y–ecek” (ünsüz türemesi) B) DİLEK KİPİ EKLERİ 1. Emir Kipi Fiilin yapılmasını emretmek amacıyla bu kip kullanılır. Emir kipinin özel bir eki yoktur. Emir kipi kişi ekleriyle yapılır. Emir kipinin 1. tekil kişi ve 1. çoğul kişi çekimleri yoktur. Emir kipinin 2. tekil kişi çekimi eksiz yapılır. Söylediklerimi defterinize yazın. Çabuk dışarı çık! Eşyaların hepsini yukarı taşısınlar. “sus-“ fiilini emir kipiyle çekimleyelim: ─ ─ sus susun / susunuz sussun sussunlar Kök ve gövde durumundaki fiilleri yalın biçimde kullanmak, emir kipinin 2. tekil kişisiyle çekimlemek anlamına gelir. Bu sebeple mastar durumundaki fiilleri yazarken, fiillerin sonuna mutlaka ya kısa çizgi (–) ya da “–mak, –mek” mastar eki getirilir. Mastar durumundaki fiillerin sonuna konulan kısa çizgi (–), fiildeki ünlünün kalın ya da ince olmasına göre “mak, mek” diye okunur. “git–” biçiminde yazılan bir fiili “gitmek” diye okuruz. Bu fiili “git” diye okumak yanlıştır. Çünkü “git” dediğimizde, fiili emir kipinin 2. tekil kişisiyle çekimlemiş oluruz. Mastar durumundaki “git–” fiilini, “git” diye okursak, “Sen git.” Anlamı ortaya çıkar ki, kastedilen bu değildir. Git– : mastar durumunda gitmek: mastar durumunda git : emir kipinin 2. tekil kişisiyle çekimlenmiş (“Sen git.” Anlamında) 2. İstek Kipi (–a, –e) Yapılmasını istediğimiz fiilleri bu kiple karşılarız. Fiillere “-a, -e” eki getirilerek yapılır. Okul çıkışında Teknosa’ya gidelim. Şoför Bey, müsait yerde ineyim. “gül-“ fiilini istek kipiyle çekimleyelim: güleyim gülelim gülesin gülesiniz güle güleler İstek kipi eki “–a, -e”, ünlüyle biten fiillere geldiğinde araya “y” kaynaştırma ünsüzü girer. Taşı–a–lım → taşı–y–a–lım 3. Gereklilik Kipi (–malı, –meli) Fiilin yapılması gerektiğini belirtmek için bu kip kullanılır. Fiillere “-malı, -meli” eki getirilerek yapılır. Taksitleri zamanında yatırmalısın. Gençlere daha hoşgörülü davranmalıyız. “çalış-“ fiilini gereklilik kipiyle çekimleyelim: çalışmalıyım çalışmalıyız çalışmalısın çalışmalısınız çalışmalı çalışmalılar 4. Şart Kipi (–sa, –se) Fiilin gerçekleşmesinin bir koşula bağlı olduğunu belirtmek için bu kip kullanılır. Fiillere “-sa, -se” eki getirilerek yapılır. “düşün-“ fiilini şart kipiyle çekimleyelim: düşünsem düşünsek düşünsen düşünseniz düşünse düşünseler Şart kipi eki “–sa, –se”, birleşik cümlelerde ikinci yargının gerçekleşmesini bir koşula bağlar. Azıcık uyusam başımın ağrısı geçer. Şart kipi eki “–sa, –se”, kimi zaman istek, dilek, rica anlamlarında da kullanılabilir. Televizyonun sesini azıcık kıssan. Yarınki geziye siz de gelseniz. Bu akşam biraz erken uyusak. FİİLLERİN BİRLEŞİK ZAMANLI (KİPLİ) ÇEKİMİ Fiillerin basit zamanlı çekimlerine “idi, imiş, ise” getirilerek yapılır. Basit zamanlı fiil: İçinde bir tane kip eki bulunan fiillere denir. Birleşik zamanlı fiil: İçinde iki tane kip eki bulunan fiillere denir. 1. Hikâye Birleşik Zaman (idi) Basit zamanlı fiillere “idi” getirilerek yapılır. Yürüyorum : şimdiki zaman yürüyordum (yürüyor idim) : şimdiki zamanın hikâyesi Az kalsın önümüzdeki kamyona çarpacaktık. Çocukken denizden korkardım. 2. Rivayet Birleşik Zaman (imiş) Basit zamanlı fiillere “imiş” getirilerek yapılır. Satacak : gelecek zaman satacakmış (satacak imiş) : gelecek zamanın rivayeti Niçin gelmediğini söyleyecekmiş. Dün bu saatlerde maç izliyormuş. 3. Şart Birleşik Zaman (ise) Basit zamanlı fiillere “ise” getirilerek yapılır. Gelirim : geniş zaman gelirsem (gelir isem) : geniş zamanın şartı Burada sıkıldıysan, başka bir yere gidebiliriz. Kemal’i görürsen, selamımı söyle. Sözcükte Yapı Ekler I. Yapım Ekleri 1. Addan Ad Yapan Ekler 2. Addan Fiil Yapan Ekler 3. Fiilden Fiil Yapan Ekler 4. Fiilden Ad Yapan Ekler II. Çekim Ekleri a) Ad Çekim Ekleri 1. İyelik Ekleri 2. Durum Ekleri 3. Çokluk Eki (-lar, -ler) b) Fiil Çekim Ekleri 1. Kip Ekleri 2. Kişi Ekleri Tags: sözcükte yapı dilbilgisi edebiyat ekler yapım ekleri yapım eki addan ad yapan ekler addan fiil yapan ekler fiilden fiil yapan ekler fiilden ad yapan ekler çekim ekleri çekim eki ad çekim ekleri iyelik ekleri durum ekleri çokluk eki fiil çekim ekleri kip ekleri kişi ekleri bunu okuyan bunları da okuyor :)
|
yha çekimlenmiş fiili anlatınnnnn |
Alıntı:
Çekimli Fiil Nedir? Fiillerin asıl görevleri, bir işin, hareketin kim tarafından, ne zaman yapıldığını, yapılacağını göstermesidir. Yani filler, bir kişi ve zamana bağlı olarak kullanıldıkları zaman gerçek fiil görevlerini yapmış olurlar. Bu yüzden filler, varlıkların yaptıkları işleri, hareketleri onlarla ilgili oluşları bir zamana ve kişiye bağlayarak bildiren kelimelerdir, şeklinde tanıtılır. Kısaca, zaman ve şahıs eki almış fiillere çekimli fiil denir. Misal olarak, Duruyoruz: Dur - u - yor - uz Fiil kökü Yardımcı Ses Zaman eki Kişi eki Böyle fil kök veya gövdelerinin zaman ve şahıs eki almış biçimine ekimli fiil denir. Fiilde üç kavram bulunur: İş, oluş,hareket-zaman ve şahıs kavramı İş, oluş, hareket kavramı: dur- fiili. Zaman kavramı: İşin, oluşun meydana geldiği, olduğu veya olacağı zamandır. -yor eki, yükselme işinin şimdi yapıldığını bildirmektedir.Kişi kavramı: İşi, hareketi yapan varlıktır. Bu varlık canlı veya cansız olabilir. Durma işini yapan biziz. Kelimenin sonundaki -uz eki biz’in karşılığıdır. Kip Nedir? Fiil kök veya gövdelerinin zaman ve dilek bildirmek üzere aldıkları eklere Türkçe’de fiillerin girdiği kalıplara kip denir, Türkçe’de fiillerin girdiği kalıplar, yani bulunduğu kipler iki çeşittir: Basit kipler, Birleşik kipler. 1) Basit Kipler: Tek bir kip(zaman) eki almış fiil çekimlerine basit kip denir. Basit kipler de ikiye ayrılır: a-Bildirme Kipleri/Haber Kipleri b-Dilek Kipleri a) Bildirme/Haber Kipleri: “Şimdiki Zaman, Geniş Zaman Gelecek Zaman, -miş’li geçmiş zaman,-di’li geçmiş zaman”dır Fiillerin gösterdiği işlerin, hareketlerin yapıldığı, yapılacağı, olduğu, olacağı zamanı kesin olarak haber veren, bildiren kiplerdir. Bunlarda işin ne zaman yapıla cağı veya yapıldığı açıktır. İşin zamanını bildirdiği, haber verdiği için bu kiplere bildirme kipleri denilmiştir. b) Dilek Kipleri Bir işin hareketin, yapılmasını, olmasını dilek ve şart anlamıyla bildiren kiplerdir. Dört tanedir. Bunlar: Dilek/istek, şart, Gereklilik ve emir kipleridir. 2- Birleşik Kipler Birden fazla zaman eki almış kiplere birleşik kipler denir. Bazı yörelerde katmerli çekim dediğimiz üç zamanlı çekimler var ise de Türkçe’de üç tene birleşik zamanlı kip vardır. Bunlar: “Hikaye, Rivayet ve Şart” dır. |
ya bana daha ayrıntıı anlatın |
Fiillerin kip ve şahıs bildirecek biçimde düzenlenmesine denir. Bir çekimde kip mutlaka bulunur, ancak şahıs bazen bulunmayabilir. Çekimin daha iyi anlaşılabilmesi için “kip, zaman, şahıs” kavramlarının bilinmesi gerekir. Fillerde Kip Eylemlerin bir hareketi, oluşu, durumu ortaya koyuşu farklı şekillerde olur. Bazen bunlar bir başkasına haber verme şeklinde aktarılır, bazen bir koşula bağlanır, bazen istenen bir durum anlatılır. Buna fiilin kipi denir. Türkçe’de kipler iki grupta incelenir. Bunlar haber kipleri ve dilek kipleridir. 1. Haber (Bildirme) Kipleri Fiilin çekiminde kesin bir zaman ifadesi varsa, fiil haber kipindedir. Biz bunu fiilin çekimini adlandırırken açıklarız aslında. Örneğin; “gelecek” fiilinin çekimini söylerken “gelecek zamanla çekimlenmiş” deriz. İşte çekimi adlandırırken “zaman” ifadesini kullanıyorsak fiilin kipi “haber kipi”dir. Bu kipin beş çekimi vardır. Bunları çekimleriyle birlikte gösterelim. a. Bilinen Geçmiş Zaman (-di’li) Eylemin yapılışının kesin olarak bilindiğini gösterir. I. Tekil Şahıs al - dı - m II. Tekil Şahıs al - dı - n III. Tekil Şahıs al - dı I. Çoğul Şahıs al - dı - k II. Çoğul Şahıs al - dı - nız III. Çoğul Şahıs al - dı - lar fiil kip eki şahıs eki Görüldüğü gibi fiiller altı şahsa göre çekimlenir. Bundan sonraki çekimlerimizde sadece örnekleri yazacağız; şahıs sırasını siz bu örneğe göre belirleyin. b. Öğrenilen Geçmiş Zaman Bildirilen işin yapıldığını, başkasından duyma şeklinde ifade eden çekimdir. al - mış - ım al - mış - ız al - mış - sın al - mış - sınız al - mış al - mış - lar “-miş” eki her zaman başkasından duyulma anlamı taşımayabilir. “Elin kanamış, ne yaptın yine?” cümlesinde “-mış” eki görülen bir durumu anlatmaktadır. “Sıcak sobanın başında uyuyakalmışım.” cümlesinde ise sonradan farkına varılan bir durum anlatılmaktadır. c. Şimdiki Zaman Eylemin söylendiği anla yapıldığı ânın bir olduğunu gösterir. Çalış - (ı)yor - um Çalış - (ı)yor - uz Çalış - (ı)yor - sun Çalış - (ı)yor - sunuz Çalış - (ı)yor Çalış - (ı)yor - lar Parantez içinde gösterilen ses, ünlüyle biten fiillerde görülmez: “uyu - yor” Fiile şimdiki zaman anlamı veren, hatta “-yor” ekinden daha kesin bir biçimde “işin üzerinde olma” anlamını veren bir diğer ek de “-makta, -mekte” ekidir. Mastar ekiyle “-de” hal ekinin kaynaşmasından oluşan bu ek günümüzde tamamen şimdiki zaman anlamı veriyor. Gel - mekte - y - im Gel - mekte - sin Gel - mekte Gel - mekte - y - iz Gel - mekte - siniz Gel - mekte - ler Hatta bazı kullanımlarda bu ekin “-mada, -mede” şekillerine dönüştüğü görülür. “Ölüm indirmede gökler, ölü püskürmede yer” dizesinde altı çizili fiiller bu şekilde çekimlenmiştir. d. Gelecek Zaman Eylemin, söylendiği andan sonra yapılacağını ifade eder. Sor - acak - ım (soracağım) Sor - acak - sın Sor - acak Sor - acak - ız (soracağız) Sor - acak - sınız Sor - acak - lar e. Geniş Zaman Fiilin herhangi bir zamanda yapılabildiğini gösterir. Koş - ar - ım Koş - ar - sın Koş - ar Koş - ar - ız Koş - ar - sınız Koş - ar - lar 2. Dilek (isteme) Kipleri Bu kiplerde zaman anlamı yoktur. Örneğin; “gitmeliyim” sözünde bu işin ne zaman yapılacağı değil, gitmenin arzu edildiği anlatılmak isteniyor. Dilek kiplerinin dört çekimi bulunuyor. a. Gereklilik Kipi Eylemin yapılması gerektiğini anlatan kiptir. Bazen cümleye ihtimal anlamı da katabilir. Ancak daha çok zorunluluk bildirir. Sor - malı - y - ım Sor - malı - sın Sor - malı Sor - malı - y - ız Sor - malı - sınız Sor - malı - lar “Bu yazıyı iki saatte bitirmeliyim.” cümlesinde gereklilik, “Şimdiye dek eve gelmiş olmalı.” cümlesinde ihitimal anlamı verir. b. Şart Kipi (Dilek- Koşul) Bazı cümlelerde dilek, bazılarında koşul anlamı katan fiil çekimidir. Bul - sa - m Bul - sa - n Bul - sa Bul - sa - k Bul - sa - nız Bul - sa - lar “Şu okul bir bitse de rahatlasak.” cümlesinde istek, “Kapıyı açsa beni görecekti.” cümlesinde koşul anlamı verir. c. İstek Kipi Eskiden çok kullanılan ancak günümüzde oldukça sınırlı bir kullanım alanı bulunan fiil kipidir. “-a, -e” eki kullanılarak yapılır. Bil - e - y - im (-eyim) Bil - e - sin Bil - e Bil - e - lim Bil - e - siniz Bil - e - ler Bunlardan en çok birinci tekil ve birinci çoğul şahıslar kullanılır. “Son yazdığım şiiri getireyim.” “Anlat da neler olduğunu, biz de bilelim.” cümlelerinde bu kipi görüyoruz. d. Emir Kipi Eylemin yapılması gerektiğini buyruk şeklinde bildiren çekimdir. Birinci tekil ve birinci çoğul şahsın emir çekimi yoktur. Emir kipinin çekimi şahıs ekleri ile yapılır. gel gel - in (gel - iniz) gel - sin gel - sin - ler Görüldüğü gibi emir kipinin birinci tekil ve birinci çoğul şahıslarında çekimi yoktur. “Yarın bize biraz erken gel.” “Çıkın odadan hepiniz.” cümlelerinde altı çizili fiiller emir kipiyle çekimlenmiştir. Fiil Çekimlerinde Olumsuzluk Fiillerin olumsuz biçimleri, kip eklerinden önce “-ma, -me” olumsuzluk ekinin getirilmesiyle yapılır. Koş - tum ® Koş - ma - dı - m. Gel - miş - sin ® Gel - me - miş - sin Bırak - acak ® Bırak - ma - y - acak Sor - malı - y - ım ® Sor - ma - malı - y - ım Olumsuz çekimde tek özel durum, geniş zamanın çekiminde görülür. Bunda olumsuzluk eki, zaman eki ve şahıs eki tamamen kaynaşmış durumdadır. Bil - ir - im Bil - ir - sin Bil - ir Bil - ir - iz Bil - ir - sin - iz Bil - ir - ler Bil - mem Bil - mezsin Bil - mez Bil - meyiz Bil - mezsiniz Bil - mezler Fiil Çekiminde Soru Fiil çekiminin soru şekli “mı, mi” ile yapılır. Buna soru eki diyenler olduğu gibi soru edatı diyenler de vardır. Fiil çekiminde “mi” bazen kip ekiyle şahıs eki arasında, bazen şahıs ekinden sonra gelir. Geldin Gelmişiz Geliyorsun Gelmeliyim Gitsek Gideyim Geldin mi? Gelmiş miyiz? Geliyor musun? Gelmeli miyim? Gitsek mi? Gideyim mi? yukarıdaki çekimlerde şahıs ekinden sonra diğerlerinde kip ve şahıs ekleri arasına girmiştir. |
cokluk ekinin 10 halini anlatirmisiniz |
1. Çokluk eki (-lar, -ler) Çokluk eki kelimeler arasında bir ilgi kurmaz. İsmin karşıladığı nesnenin ya da kavramın sayısının birden fazla olduğunu gösterir: ağaç-lar, çocuk-lar, soru-lar, sokak-lar, düşünce-ler, gelen-ler, güzel-ler, öğrenci-ler vb. Özbekler, Türkler, Ruslar; Konyalılar, köylüler gibi boy, millet ve yer adlarından sonra gelen -lar, -ler eki topluluk ve genelleme kavramı verir. Kişi adlarından ve akrabalık bildiren isimlerden sonra getirilen -lar, -ler eki, -gil eki görevinde topluluk ve aile kavramı verir: Bahadırlar, Betüller, Yiğitler; annemler, dayımlar, teyzemler. Tanınmış kişilerin adlarından sonra kullanılan çokluk eki, çokluk kavramıyla birlikte saygı ve benzerlik anlamı da verir: Fatihler, Mustafa Kemaller, Mimar Sinanlar, Tarık Buğralar. Çokluk ekiyle kurulan ikilemeler de vardır: dağlar taşlar, eller ellerde, güzeller güzeli, yıllar yılı. Teklik olarak kullanılması gereken kelimeler, bazı deyimlerde çokluk ekiyle kullanıldığında abartma anlamı verir: Dünyalar kadar iş var. Sıcaklar bastırdı. Havalar birdenbire değişti. Ateşler içinde kıvranıyordu. Uyarı: Fiil çekiminde kip eklerinden sonra gelen -lar, -ler eki ise, eylemin kişisini gösteren, fiil çekimi ekidir. (çokluk 3. kişi eki). Çokluk anlamıyla fiil çekimlerinin hepsinde kullanılır: gelmeliler, sormuyorlar mı, bildiler, dinleyecekler mi, görmüşlerdi vb. gibi. |
yani olup çekimli fiil olup olmadığını anlamak için önce fiili bulup sonra mastar eklerini eklemek mi gerekiyor NİSYANI BATIN |
Ya Çekimli fiil nedir? Bunu bizim anlayabilceğimiz şekilde anlatırmısınz Felsefe yapmayın yani :D |
Alıntı:
Mastar halinde bulunan fiile yapım ekleri getirilerek yani zaman ve sahış ekleri getirilerek fiili başka kalıplara sokmaya denir. gitmek gidiyorum gidiyorsun gidiyor gidiyoruz idiyorsunuz gidiyorlar |
Çekimli Fiil:Gelmek Fiilini Çekimli Hale Getirelim.. ---Gel mek---- Gördügünüz Gibi fiili iki tarafından çektik ve artık çekimli fiil moduna geldi. |
lütfen bana kipleri anlatıp örnekler verirmisiniz |
10 tane çekimli fiil ver |
Alıntı:
- Fiil kökü - Kip eki - Şahıs eki Çekimli Fiil Mastar halinde bulunan fiile yapım ekleri getirilerek yani zaman ve sahış ekleri getirilerek fiili başka kalıplara sokmaya denir. gitmek gidiyorum gidiyorsun gidiyor gidiyoruz idiyorsunuz gidiyorlar Bu, konuyu anlaman için bir örnekti Sorunun cevabı A şıkkı ağaç yaş iken eğilir----> eğil-mek--Fiil at binicisini tanır----> binici-bin-mek- Fiil ağır gitki yol alasın---->alasın-al-mak-Fiil A akıl akıldan üstündür----Bu cümlede fiil bulunmuyor. |
çekimli fiil 7.sınıf daha çok ayrıntılı bilqi |
DAHA AYRINTILI BİLGİ OLSA DAHA İYİ OLUR |
. ya ben bu çekimli fiili pek anlayamadım yani *eskimiş* mesela nasıl çekimli fiil oluyor ? . :) |
GÖR görüyorum görüyorsun görüyor görüyoruz görüyorsunuz görüyorlar böylemi olcak çekimli fiil ben anlamadımda çekimli fiilleri |
eskimiş çekimli fiil değil bence ... |
Benım anlamadıgım bır konu var ; ağaç yaş iken eğilir----> eğil-mek--Fiil at binicisini tanır----> binici-bin-mek- Fiil ağır gitki yol alasın---->alasın-al-mak-Fiil A akıl akıldan üstündür----Bu cümlede fiil bulunmuyor. nasıl anlasılıyor. |
ya nsl oluyor biraz daha ayrıntılı verirmisiniz.. |
ya ben bu konuyu okuldada anlamamıştım o yüzde biraz daha ayrıntılı olabilirmi |
daha ayrıntılı olabilirmi |
çekimli fil lütfen biraz daha ayrıntılı olabilirmi? |
Misafir nasıl oluyor biliyonmu fiil olup olmadığı kelimenin kökünü bulup -mak -mek getiriyorsun ve fiil olup olmadığını anlıyorsun. Anlaştık OKE. |
ya kardeşim çekimli fiil tüm şahıslarca çekimlemektir... mesala git-mek fiilini şimdiki zamanla tüm şahıslarca çekimleyin denilince ben=gidiyorum sen=gidiyorsun o=gidiyor biz=gidiyoruz siz=gidiyorsunuz onlar=gidiyorlar |
birazdaha ayrıntılı yapsanız |
biraz daha ayrntılı cevaplar bekliyozz |
Fiilde Edim (Anlam): Fiillerin iş, oluş, kılış ve yargı olan temel anlamlarına edim denir. Fiilleri edimlerine göre üç grupta inceleyebiliriz: 1. Kılış (iş) Fiilleri: Bir iş, hareket anlatan bu fiiller, nesne alabilir. Bu fiillere yöneltilen "neyi, kimi" sorularına cevap alınabilir: Çizmek, okumak, yazmak, kazmak, sevmek, bulmak, görmek... 2. Durum Fiilleri: Herhangi bir varlığın içinde bulunduğu hali (durumu) anlatan fiillerdir. Bu fiiller genel olarak nesne almazlar. Varlığın iradesine bağlı olarak gerçekleşen fiillerdir: Yürümek, uçmak, oturmak, uyumak, sevinmek, ağlamak... Bu fiiller "neyi, kimi" sorularına cevap vermedikleri için nesne almazlar. 3. Oluş Filleri: Herhangi bir varlıkta irade dışı meydana gelen değişikliği anlatan fiillerdir. Oluş bildiren fiiller nesne almazlar: Acıkmak, büyümek, sararmak, yaşlanmak, doymak, uzamak... UYARI: Durum fiilleri ve oluş fiilleri arasındaki en önemli fark şudur : Durum fiillerinde eylem varlığın iradesine (isteğine) bağlı olarak gerçekleşir. Örneğin "yürümek" fiili insanın iradesine bağlıdır. İstersen yürürsün, istemezsen yürümezsin. Ancak "acıkmak" fiili oluş bildirmektedir. İnsan istese de istemese de acıkır. Yani irade dışı oluşları anlatır. ÖRNEK - 1 (ÖYS - 1983): Anlattıkları şeylerin niteliğine göre fiiller, kılış fiilleri (almak, taşımak, kazmak... gibi), durum fiilleri (yatmak, susmak, durmak... gibi), oluş fiilleri (doymak, uzamak, kararmak... gibi) diye adlandırılır. Aşağıdakilerden hangisinde, yukarıda sözü edilen fiillerin tümü örneklendirilmektedir? A) delmek, dizmek, ezmek B) solmak, susmak, acımak C) ağlamak, oturmak, büyümek D) yolmak, kırmak, saçmak E) atmak, kalkmak, sararmak ÇÖZÜM: A seçeneğindeki bütün fiiller nesne aldığı için kılış bildirmektedir. B'de "susmak" iradeye bağlı gerçekleştiği için durum, "solmak ve acıkmak" irade dışında gerçekleştiği için oluş bildirmektedir. C'deki "ağlamak, oturmak" durum bildirmektedir, "büyümek" ise oluş bildirmektedir. D'deki bütün fiiller kılış bildirmektedir. E seçeneğinde ise "atmak" eylemi nesne aldığı için kılış; "kalkmak" eylemi iradeye bağlı gerçekleştiği için durum; "sararmak" nitelikte değişiklik anlattığı için oluş bildirmektedir. Doğru cevap (E) seçeneğidir. ÇEKİMLİ FİİL Bir fiilin kip ve şahıs bildirecek biçimde yapılanmasına çekimli fiil denir. Bu çekimde kip mutlaka vardır; ancak şahıs bazen bulunmayabilir. Çekimli bir eylemi iyi kavramak için "kip ve şahıs" kavramlarını bilmek gerekir. FİİLLERDE KİP Bir fiilin zaman ve anlam özelliklerine göre farklı eklerle değişik biçimlere girmesine fiillerde kip denir. Türkçede fiil kipleri genel olarak iki grupta incelenir: 1. Haber (Bildirme) Kipleri 2. Dilek (Tasarlama) Kipleri 1. HABER (BİLDİRME) KİPLERİ Bir fiilin çekiminde kesin olarak zaman bildiren fiil kiplerine haber kipleri denir. Bir İşin, oluşun ya da durumun hangi zamanda yapıldığını anlatan fiil kipleridir. Buna göre fiil kiplerini beş grupta inceleyebiliriz: a) Şimdiki Zaman Kipi: Eki -(i)yor'dur. İş ile anlatışın aynı anda yapıldığını bildirir. Geçmişten süregelen durumları da anlatır: · Misafirler için yemek hazırlıyorum. · Üç yıldır bu işyerinde çalışıyorum. b) Gelecek Zaman Kipi: Eki -acak, -ecek'tir. İşin anlatıştan sonra yapılacağını bildirir: Sınav bir ay sonra yapılacak. Yarınki maça o da gidecek. c) Geniş Zaman Kipi: Eki -r (-ar, -er, -ır, -ir)'dir. İşin herhangi bir zamanda yapılabileceğini anlatır. "Her" anlamını ifade eder. Genel gerçekleri anlatır. Akşamları bir bardak süt içer. (her akşam) Dünya, Güneş'in etrafında döner. (her zaman) d) Görülen Geçmiş Zaman Kipi: Eki, -dı, -di (-ti, -ti)'dir. işin anlatıştan önce yapıldığını anlatır. Bu kiple çekimlenen eylemleri anlatıcı ya kendisi yapmıştır ya da eylemin gerçekleşmesine tanık olmuştur: Dünkü konsere o da gitti. Güzel bir araba aldım. e) Duyulan Geçmiş Zaman Kipi: Eki, -mış, -miş (-muş, -müş)'tir. İşin anlatıştan önce yapıldığını başkasından duyma şeklinde anlatır: · Onlar, üç yıl önce buraya yerleşmiş. · Dünkü kazada üç kişi yaralanmış. "-miş" eki, her zaman başkasından duyulma anlamı taşımayabilir: Genç yaşta saçların ağarmış. (Görülen, şahit olunan bir durumu anlatmaktadır.) Yorgunluktan olacak, uyuyakalmışım. (Sonradan farkına varılan bir durumu anlatmaktadır.) ÖRNEK - 2 (ÖYS - 1987): Aşağıdaki cümlelerin hangisinde, fiile eklenen -mış, -miş, -muş eki cümleye "başkasından duyulma, aktarılma" anlamı katmaktadır? A) Az ışıkta okuyorsun gözlerin kanlanmış. B) Çok yorulmuşsun dinlenmen gerek. C) Soğuktan dudakların çatlamış; biraz krem sür. D) Ayşe dün sinemaya gitmiş; ama filmi beğenmemiş. E) Pasta güzel olmuş; biraz daha alabilir miyim? ÇÖZÜM : -mış ekinin asıl işlevi "başkasından duyulma, aktarılma"dır. A'da gözün kanlanmış olduğuna, C'de dudakların çatlamış olduğuna bizzat şahit olunmuştur. B'de yorgunluk, kişinin halinden anlaşılmaktadır. E'de pasta tadıldıktan sonra durum öznel olarak anlatılmaktadır. Ancak D'de Ayşe'nin sinemaya gittiği başkasından duyulmuş, aktarılmıştır. Doğru cevap (D) seçeneğidir. 2. DİLEK (TASARLAMA) KİPLERİ Bu kiplerde zaman anlamı yoktur. Bu tür fiil kiplerini dört şekilde inceleyebiliriz : a) Gereklilik Kipi: Eki, -malı, -meli'dir. Eylemin yapılması gerektiğini anlatan kiptir. Bazen cümleye ihtimal anlamı da katar: Bu kitabı bir ay içinde bitirmeliyim. (Gereklilik anlamı vardır.) Bu saatte işten çıkmış olmalı. (İhtimal anlamı vardır.) ÖRNEK-3 (ÖSS-1992): Aşağıdaki dizelerin hangisinde yüklem gereklilik kipindedir? A) Çınar yeşili sundurmamda Bakmalıyım ayçiçeği tarlasına B) Akça kavaklar ıslanırken Örter bizi güz ananın yaprakları C) İşte duruyor bir çocuk Mürdüm eriği gözleriyle D) Bir yüce dağdan bir yüce dağa Dikmişim ışıklı direklerimi E) Kırmızı alıç boncuğunu Alıp dizdim sevginin ipliğine ÇÖZÜM: Gereklilik kipi, fiile eklenen "-malı, -meli" ekiyle çekimlenir. B seçeneğinde yüklem "örter" geniş zaman, C seçeneğinde yüklem "duruyor" şimdiki zaman, D seçeneğinde yüklem "dikmişim" duyulan geçmiş zaman ve E seçeneğinde yüklem "dizdim" görülen geçmiş zaman ile çekimlenmiş-tir. A seçeneğinde ise "bakmalıyım" gereklilik kipiyle çekimlenmiş yüklemdir. Doğru cevap (A) seçeneğidir. b) Dilek - Şart Kipi: Eki, -sa, -se'dir. Bazen koşul, bazen de dilek anlamıyla çekimlenir: · Çocuk erken uyuşa da çıksak. (Koşul) · Bugün gelmese yarın gelse. (Dilek) c) İstek Kipi: Eki, -a, -e'dir. Cümleye istek anlamı katar: · Bu yaz Karadeniz'e gidelim. ÖRNEK - 4 (ÖYS - 1986): Aşağıdaki cümlelerin hangisinde eylem, istek kipindedir? A) Yarın sabah erken kalk. B) Ödevlerinizi zamanında yapınız. C) Bugün İngilizce çalışalım. D) Bu güzel havada biraz yürümeliyim. E) Yarın öğleden .sonra bize gelsin. ÇÖZÜM: istek kipi, fiile "-a, -e" eki getirilerek çekimlenir. Buna göre, A seçeneğinde, "kalk", B seçeneğinde "yapınız", E seçeneğinde "gelsin" eylemleri emir kipiyle, D seçeneğinde "yürümeliyim" eylemi gereklilik kipiyle çekimlenmiştir. C seçeneğindeki "çalışalım" eylemi ise istek kipiyle çekimlenmiştir. Doğru cevap (C) seçeneğidir. d) Emir Kipi: Kip eki yoktur. Eylemin yapılmasını buyruk şeklinde bildiren eylem kipidir. Birinci tekil ve birinci çoğul şahsın emir çekimi yoktur. Çekimi Gel- gelin(geliniz) Gelsin gelsinler UYARI 1 Emir kipinde II. tekil kişide şahıs eki yokken, diğer kiplerde III. tekil kişide şahıs eki yoktur: okudu-m okudu-k okudu-n okudu-nuz okudu- - okudu-lar Şahıs ekleri Şahıs ekleri UYARI - 2 : Bir fiilin, kip ve şahıs biçiminde yapılanmasına çekimli fiil denir. Buna göre, fiilin olduğu her yerde çekimli fiil de vardır. · Yarın erken kalk. · Bir ay sonra gelecek. · Yağmur yağarsa toprak güzel kokar. · Biraz daha bekleyelim. Fiillerde Olumsuzluk: Fiillerde olumsuzluk, kip eklerinden önce "-ma, -me" olumsuzluk eki getirilerek yapılır. Buna göre fiil + olumsuzluk eki + kip eki + şahıs eki düzeni vardır. Olumlu Fiil Olumsuz Fiil Okuyorum Oku-mu-yor-um Okuyacaksın Oku-ma-y-acak-sın Okumalıyız Oku-ma-malı-y-ız Geniş zamanla çekimlenmiş fiiller olumsuz yapıldığında kip eki "-r", "-z"ye dönüşür. — O, erkenden kalkar . — O, erkenden kalkmaz · I.tekil ve çoğul kişilerin çekiminde fiil olumsuzlaştırılırsa geniş zaman kip eki düşer. — Yarın ben de gelir im. Yarın ben de gelmem. geniş zaman kip eki düşmüş FİİLLERDE ANLAM (ZAMAN) KAYMASI Fiil çekimlerinde kip ekleri her zaman kendi anlamlarında kullanılmayabilir. Bir kip ekinin, kendi anlamının dışında başka bir kip eki yerine kullanılmasına fiilde anlam (zaman) kayması denir. Bu durumda yüklemin çekimlendiği kip veya zamanla işin yapıldığı kip veya zaman farklıdır: · "Balıkçılar yarın dönüyor." cümlesinde "dönüyor" eylemi şimdiki zamanla çekimlendiği halde iş "yarın" yani gelecek zamanda yapılacaktır. İşte bu duruma zaman kayması denir. · Aşağıdaki cümlelerde de anlam (zaman) kayması vardır: · Sen sabahları erken kalkıyorum. (kalkarım) · N. Hoca, bir gün komşusuna gider. (gitmiş) · O, bizden bir gün sonra gelir. (gelecek) · Mutfakta bir şişe süt olacak. (olmalı) · Sabaha İstanbul'da mı oluruz? (olacağız) ÖRNEK - 5 (ÖSS - 1994): Aşağıdakilerin hangisinde eylemin kipinde bir anlam kayması olmuştur? A) Pazar günü gelmeye çalışacağım. B) Sabahları erken kalkmayı seviyorum. C) Yağmur yağdığı için gelememiş. D) Söz verdi, yarın buraya uğrayacak. E) İstanbul'a gitmekten vazgeçmişler. ÇÖZÜM: Bir kip ekinin kendi anlamının dışında, başka bir kip eki yerine kullanılmasına anlam kayması denir. Buna göre seçenekleri incelersek, A seçeneğinde "çalışacağım" eyleminde anlatış önce iş gelecekte olduğu için anlam kayması olmamıştır. C seçeneğinde, "gelememiş" eylemi duyulan geçmiş zamanla çekimlenmiş, iş de önceden ya- pıldığı için anlam kayması olmamış. D seçeneğinde, "uğrayacak" eyleminde konuşma önce iş sonra yapılacağı için anlam kayması olmamış. E seçeneğinde "vazgeçmişler" eylemi başkasından duyulmayı ifade etmektedir, anlam kayması olmamıştır. Ancak B seçeneğinde "seviyorum" eylemi şimdiki zamanla çekimlenmiş; fakat cümlede "her zaman" anlamı vardır. Yani şimdiki zaman, geniş zaman bildirecek şekilde kullanılmıştır. Buna da anlam kayması denir. Doğru cevap (B) seçeneğidir. BASİT VE BİLEŞİK ZAMANLI FİİLLER Bir fiilin, tek bir zaman veya kip bildirecek şekilde kullanılmasına basit zaman denir. Yani dokuz kipten herhangi biriyle çekimlenmiş bir fiil biçimidir: okudum okumalıyım okuyorum okusam okurum okuyayım okuyacağım oku okumuşum Yukarıdaki çekimli eylemler basit zamanlıdır. Bu fiillerin birden çok kip ve zaman bildirecek biçimde çekimlenmesine bileşik zamanlı fiil denir. Basit zamanlı fiillere ekfiilin gelmesiyle bileşik zamanlı fiil oluşur. Bileşik zamanlı fiilleri üç grupta inceleyebiliriz: 1. Hikâye Bileşik Zaman : Basit zamanlı bir fiile ekfiilin "idi" şekli getirilerek oluşturulur: · Oku - yor - du - m (Bileşik zamanlı fiil) Fiil Zaman Ekfiil Şahıs eki Yukarıdaki fiil, şimdiki zamanın hikâyesi I. tekil kişiye göre çekimlenmiştir. Aşağıdaki fiiller de hikâye bileşik zamanlıdır: · Çözüyorduk —> Çözmek fiili (Şimdiki zamanının hikâyesi I. çoğul kişi) · Anlasaydın -> Anlamak fiili (Dilek - şart kipinin hikâyesi II. tekil kişi) · Sormuştunuz -> Sormak fiili (Duyulan geçmiş zamanın hikâyesi II. çoğul kişi) 2. Rivayet Bileşik Zamanı: Basit zamanlı bir fiile ekfiilin "imiş" şekli getirilerek oluşturulur: · Oku - yor - muş - sun (Bileşik zamanlı fiil) Fiil Zaman Ekfiil Şahıs eki Yukarıdaki fiil, şimdiki zamanın rivayeti II. tekil kişiye göre çekimlenmiştir. Aşağıdaki fiiller de rivayet bileşik zamanlıdır : · Çözüyormuşuz (Şimdiki zamanın rivayeti I, çoğul kişi) · Anlasaymışsın (Dilek - şart kipinin rivayeti II. tekil kişi) 3. Şart Bileşik Zamanı: Basit zamanlı bir fiile ekfiilin "ise" şekli getirilerek oluşturulur: · Oku - y - acak - şa - _n_ (Bileşik zamanlı fiil) · Fiil Zaman Ekfiil Şahıs eki Yukarıdaki fiil, gelecek zamanın koşulu, II. tekil kişiye göre çekimlenmiştir. Aşağıdaki fiiller de koşul bileşik zaman ile çekimlenmiştir: · Çözüyorsanız (Şimdiki zamanın koşulu - II. çoğul kişi) · Anlamışsak (Duyulan geçmiş zamanın koşulu I. çoğul kişi) ÖRNEK-6 (ÖSS-1996): Eşyalar yerleştirilince, otobüse yolcular da bindi. Şoför beklemeksizin kontağı açtı. O sırada otobüs yazıhanesinden biri fırladı. Otobüse koşuyordu; soluk soluğa yetişti. Önümüzdeki tek boş yere oturdu. Çevresindekileri selamladı. Otobüsteki herkesi tanıyordu anlaşılan. Bu parçada bileşik zamanlı kaç fiil vardır? A)1 B)2 C)3 D) 4 E) 5 ÇÖZÜM: Basit zamanlı bir fiile idi, ise, imiş ekeylemlerin-den biri getirilerek bileşik zamanlı fiil yapılır. Buna göre parçadaki çekimli fiiller: "bindi, açtı, fırladı, yetişti, oturdu, selamladı, koşuyordu ve tanıyor-du"dur. Bu fiillerden sadece "koşuyordu ve tanıyordu" bileşik zamanlıdır. Doğru cevap (B) seçeneğidir. FİİLDE YAPI Fiilleri yapı bakımından üç grupta inceleyebiliriz : 1. Basit Fiiller: Yapım eki almamış, başka sözcüklerle birleşmemiş fiillerdir: · Birkaç soru çözdü. · Birkaç gün önce de gelmişti. · Çocuk, durmadan gülüyordu. 2. Türemiş Fiiller: Basit yapılı sözcüklere yapım eklerinin getirilmesiyle elde edilen fiillere türemiş fiiller denir. · Çocuk, etrafına bakındı. · Havuzun içini temizledim. · Adamın eli kanıyordu. · Çocuğunu görünce duygulandı. 3. Bileşik Fiiller: Birden çok sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu fiillere bileşik fiiller denir. Bileşik fiilleri oluşum ve anlam özellikleri bakımından şu gruplarda inceleyebiliriz: a) Yardımcı Fiille Oluşan Bileşik Fiiller: Bir yardımcı fiille ondan önce gelen ad soylu bir sözcükten oluşan sözcüklerdir. Yardımcı fiil olarak "etmek, olmak, eylemek, kılmak" gibi fiiller kullanılır: · Bizim önerimizi o da kabul etti. · Onun kazanacağını hissettim. · Şarkılarıyla herkesi mest eyledi. · Bu olaydan da söz etti. · İçerde biz de hapsolduk. UYARI : "Etmek ve olmak" sözcükleri, ad soylu bir sözcükle kalıplaşmamışsa ya da tek başına bir anlam taşıyorsa yardımcı fiil sayılmaz; bağımsız bir fiil kabul edilir: · Bu araba yirmi bin eder. "Etmek" sözcüğü, yardımcı fiil değil; çünkü tek başına "değer" anlamı taşımaktadır. · Yarın erkenden orada olurum. "Olmak" sözcüğü, bu cümlede yardımcı fiil değil; çünkü tek başına "bulunurum" anlamı taşımaktadır. ÖRNEK - 7 (ÖSS - 1982): Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "etmek" sözcüğü yardımcı eylem olarak kullanılmamıştır? A) Bu konuda ona ancak sen yardım edebilirsin. B) Evde yoktuk; misafirlerimizi yolcu etmeye gitmiştik. C) Bu ödülü çoktan hak ettiğini o da biliyordu. D) Bu tablo sence on milyon lira eder mi? E) Bunu, birçok kez kendisinden rica ettim. ÇÖZÜM: "Etmek" sözcüğü, cümlede kendinden önce gelen ad soylu bir sözcükle birleşerek bir anlam taşırsa bileşik eylem yapar. Ad soylu sözcükle ilgi kurmadan bir eylem bildirirse tek başına esas fiil olur. A'da "yardım etmek", B'de "yolcu etmek", C'de "hak etmek", E'de "rica etmek" eylemlerinde "etmek" bileşik eylem oluşturmuş ve yardımcı eylem olarak kullanılmıştır. Ancak D'de "değer, tutar" anlamında kullanıldığı için yardımcı eylem olarak kullanılmamıştır. Doğru cevap (D) seçeneğidir. b) Kurallı (Özel) Bileşik Fiiller: Herhangi bir fiile getirilen "a, e, ı, i, u, ü" sesleriyle birlikte "bilmek, vermek, durmak, kalmak, yazmak" gibi fiillerin birleştirilerek yazılmasıyla oluşturulan bileşik fiillerdir. Kurallı bileşik fiiller anlam özellikleri bakımından dört gruba ayrılır: 1. Yeterlilik Fiili: Bir fiilin sonuna "(e) bilmek" sözcüğü getirilerek elde edilir. Eyleme "gücü yetme, başarma, ihtimal" anlamlarından birini katar: · Bu masayı kaldırabilirim. (Gücü yetme) · Bu sorunu çözebilirim. (Başarma) · Bugün kar yağabilir. (İhtimal) NOT: Yeterlilik fiilinin olumsuz biçimi de bileşik fiil kabul edilir: Gelebilirim > gelemem Okuyabilir okuyamaz 2. Tezlik Fiili: Eylemin, çabucak, hemen, kolayca yapıldığını anlatır. Bir fiilin sonuna "(i) vermek" sözcüğü getirilerek oluşturulur: · Kitabı okuyuverdim. · Olanları oracıkta anlatıverdi. · Suyu getiriverdi. 3. Sürerlik Fiili: Eylemin bir süre devam ettiğini anlatır. Fiillerin sonuna "(e) durmak, (e) kalmak, (e) gelmek" sözcüklerinin getirilmesiyle oluşur: · Sen süredur, biz sonra geliriz. (Sürmeye devam et.) · Bu olaylar geçmişten süregelmiş. (Devam ederek gelmiş.) · Arabanın ardından bakakaldı. (Bir süre baktı.) 4. Yaklaşma Fiili: Fiilde anlatılan işin, oluşun yapılmasına çok az kalındığını, neredeyse gerçekleşeceğini anlatır. Bir fiilin sonuna "(e) yazmak" sözcüğü getirilerek oluşturulur: · Merdivenlerden düşeyazdım. (Az kalsın düşecektim.) · Çocuk, açlıktan öleyazdı. (Neredeyse ölecekti.) c) Anlamca Kaynaşmış Bileşik Fiiller: Ad soylu sözcüklerle fiillerin kimi zaman birinin kimi zaman da tümünün gerçek anlamlarından uzaklaşıp anlamca kaynaşmasıyla oluşturulan bileşik fiillerdir. Bu tür fiiller, deyimsel özellik taşıyan sözlerdir: · Sınav günü kimseye göz açtırmadı. · Kimse ona diş geçiremez. · Bir daha yanlış yaparsan külahları değişiriz. · Bu işin yürümeyeceğine sana senet veririm. UYARI: Aşağıdaki sözcükler de kaynaşmış bileşik fiil kabul edilir: vazgeçti, başvurdu, öngördü, varsaydı, elverir... gibi. |
daha ayrntılı bilgi verimisiniz |
Dilimizde fiiller çekimli hâlde kullanılır. İkinci tekil şahıs emir çekimi hariç bütün fiiller çekim eki alarak kullanılır. Fiil çekim ekleri, fiil kök veya gövdelerine eklenerek, fiillerin zamanını, yapılış şeklini ve şahsını belirtirler. Dilimizdeki fiil çekim eklerini şu şekilde sınıflandırabiliriz: 1-Zaman ve şekil ekleri (haber ve dilek kipleri) 2-Şahıs ekleri 3-Soru eki 4-Ek-fiil Şimdi bunları tek tek inceleyelim. 1. ZAMAN ve ŞEKİL EKLERİ a. HABER KİP EKLERİ Dilimizde üç temel zaman vardır: Geçmiş zaman Şimdiki zaman Gelecek zaman. Ama bütün zamanları içeren tasnif şudur: 1-Geçmiş zaman (Bilinen geçmiş zaman ve öğrenilen geçmiş zaman) 2-Şimdiki zaman 3-Gelecek zaman ve bunların hepsini kapsayan 4-Geniş zaman Fiilde anlatılan işin, kılışın, oluşun, hareketin, durumun bağlı bulunduğu zamana fiilin zamanı denir. Haber kiplerinde de fiilin zamanı bildirilir. Yalnız aşağıda ele alınacak olan zaman ekleri bazen kendi zamanlarını belirtmeyebilirler; çekim eki olmaktan çıkabilirler veya anlam kayması sonucu başka bir zamanı belirtebilirler: hünkârbeğendi, geçmiş (zaman), gelecek (zaman), okur yazar... (yapım eki görevinde) Bir gün Hoca pazara çıkar. (çıkmış)... (anlam kayması) Bu altı zamanı ifade eden ekler şunlardır: 1. Bilinen Geçmiş Zaman Eki: "-dı/-di/-du/-dü" "-tı/-ti/-tu/-tü" Fiil kök veya gövdesine gelerek görülen/şahit olunan ve bilinen geçmişe ait bir işin vb. anlatılmasını/hikâye edilmesini/haber verilmesini sağlar: Geldim, okumadın, yürüdü, koştuk, söylediniz, ağladılar... Diğer görevleri: İkilemeler kurar:Oldu bittiye getirdiler. Zaman bildirme işlevini yitirip yapım eki olarak kullanılabilir; sıfat ve isim olarak kullanılan kelimeler türetir: Mirasyedi (adam), şıpsevdi, külbastı, imambayıldı, gecekondu, kaptıkaçtı... 2. Öğrenilen Geçmiş Zaman Eki: "-mış/-miş/-muş/-müş" Fiil kök veya gövdesine gelerek görülmeyen/şahit olunmayan ve bilinmeyen geçmişe ait, başkasından duyulan bir işin vb. anlatılmasını/nakledilmesini sağlar: Uyumuşum, konuşmuşsun, sevmemiş, durmuşuz, bilememişsiniz, almışlar... Diğer görevleri: Farz etme anlamı katar: "Çay içen var mı?", diyorlar. Ben de "evet, ben bir çay tiryakisiyim." diyormuşum. Sonradan fark etme anlamı katar; başkasından duyma söz konusu olmaz: Dün çok yorulmuşum. Teşekkür ederim, yemek güzel olmuş. Anlam kayması sonucu -yor eki yerine de kullanılmakta: Nasıl bir şey aramıştınız? Zaman anlamını yitirip yapım eki (sıfat-fiil eki) olarak kullanılabilir; sıfat-fiiller türetir; bu sıfat-filler sıfat olarak kullanıldıkları gibi isimleşebilirler de: Başlamış iş, verilmiş sadaka geçmiş (zaman), ermiş (adam)... 3. Şimdiki Zaman Eki: -yor Fiil kök veya gövdesine gelerek hâlen yapılmakta olan bir işin vb. anlatılmasını/bildirilmesini sağlar: Zil çalıyor. Öğrenciler teneffüse çıkıyor. Dünya dönüyor, zaman geçiyor, insanlık gelişiyor, ama Türkiye... 4. Gelecek Zaman Eki: "-acak/ecek" Fiil kök veya gövdesine gelerek daha sonra yapılacak olan bir işin vb. bildirilmesini sağlar: Oraya gideceğim ve onu göreceğim. Bilmez ki giden sevgililer dönmeyecekler. Ömrüm böyle esrarlı geçecek ses vermeden. Zaman anlamını kaybedip yapım eki olarak da kullanılır; sıfat-filler yapar; bu sıfat-fiiller isimleşebilir: Sana dar gelmeyecek makberi kimler kazsın? Buralar yaşanılacak yerler değil. Geleceğini garantiye almalısın. Alacaklı gibi duruyorsun. Soğuk içecekler satılır mı burada? Yakacakları yazdan hazırlamalı. 5. Geniş Zaman Eki: "-r" ; "-ar/-er"; "-ır/-ir/-ur/-ür" Fiil kök veya gövdesine gelerek söz konusu olan işin vb. geçmiş, şimdiki ve gelecek zamanların tümüne ait olduğunun, yani her zaman tekrarlandığının bildirilmesini sağlar: Seni ancak ebediyyetler eder istiab. Ağlarım, ağlatamam; hissederim, söyleyemem Yaş otuz beş! yolun yarısı eder. Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol; Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol. Her duvar, her kovukta şimdi niye Bir büyük göz niyaz eder, ağlar "Bitsin artık bu gizli şüphe!" diye? Bu ek zaman anlamını yitirip yapım eki olarak da kullanılarak sıfat-fiiller yapar; bu sıfat-fiiller de isimleşebilir: Benzer soruları daha önce cevaplamıştım. Seninki çekilir dert değil. Okur yazar oranı sürekli artıyor. Uyurgezer, uçaksavar, yanardöner, benzerleri... Geniş zamanın olumsuz çekiminde bu ekin kullanımı biraz izah gerektirir. Bazı şahıslarda olumsuzluk ekinden sonra geniş zaman eki gelmezken bazılarında da "z" olarak kullanılır: Gel-i-r-im>gel-me-m ek yok Gel-i-r-sin>gel-me-z-sin z Gel-i-r>gel-me-z z Gel-i-r-iz>gel-me-y-iz ek yok Gel-i-r-siniz>gel-me-z-siniz z Gel-i-r-ler>gel-me-z-ler z Hiç yolcusu yokmuş gibi sessizce alır yol; Sallanmaz o kalkışta ne mendil ne de bir kol. b. DİLEK KİP EKLERİ Dilek kipleri, iş, oluşu, kılışı, durumu ve hareketi zamana bağlı olmadan, tasarı ve dilekle ilgili olarak bildiren kiplerdir. Dilek kipleri dörde ayrılır:1-Dilek-şart kipi 2-İstek kipi 3-Gereklilik kipi 4-Emir kipi Bu kiplere ait ekler şunlardır: 1. Dilek-şart kipi eki: "-sa/-se" Fiil kök veya gövdesine gelerek söz konusu olan işin dileğe ve şarta bağlı olduğunun bildirilmesini sağlar: Ağlarsa anam ağlar İsterse, veririz. Olursa bir şikâyet ölümden olsun. Dönersem kahpeyim millet yolunda bir azîmetten Ruhumun vahyini duysam da geçirsem taşına Uzanırken gece mehtabı getirsem yanına Bu son fasıldır ey ömrüm, nasıl geçersen geç! 2. İstek kip eki: "-a/-e" Fiil kök veya gövdesine gelerek istek anlamı katar. Bana sor sevgili kaari, sana ben söyleyeyim Sonra bir yer bulup oturdum. Hadi bir sigara içeyim dedim Bunu böyle bilesiniz. Nereye dikilmek istersen Söyle seni oraya dikeyim! 3. Gereklilik eki: "-malı-meli" Fiil kök veya gövdesine gelerek işin olması gerektiği anlamını katar: Gül tenli, kor dudaklı, kömür gözlü, sürmeli... Şeytan diyor ki sarmalı, yüz kere öpmeli.. Ya şevk içinde harap ol, ya aşk içinde gönül! Ya lâle açmalıdır göğsümüzde yahut gül. Hepsinin üstüne sevda sözleri söylemeliyim 4. Emir kipi eki: -sİn, -İn(İz), -sİnlEr Fiil kök veya gövdesine gelerek ikinci ve onların aracılığıyla da üçüncü şahıslara emir verilmesini sağlar. Birinci şahısların emir çekimi olmadığı gibi ikinci tekil şahsın da çekimi olduğu hâlde eki yoktur: Ağla ağla Sakarya! Ey vuslat! O aşıkları efsununa ram et! Ey tatlı ve ulvi gece! Yıllarca devam et! Bu yazıyı acele yazsınlar! Alın, bunları da okuyun! 2. ŞAHIS EKLERİ Şahıs ekleri, fiili şahsa bağlayan; fiildeki işi, kılışı, hareketi yapanı; oluşa ve duruma sahip olanı bildiren eklerdir. Şahıs eklerinin tekil ve çoğul şekilleri vardır. Kiplere göre şahıs ekleri değişiklik gösterir; fiil kök veya gövdesinin ünlüyle veya ünsüzle bitişine göre iki çeşit şahıs eki vardır: 1. Şimdiki, gelecek, geniş ve -miş'li geçmiş zamanlarla gereklilik ve dilek kiplerinde kullanılan kişi ekleri: -İm, -sİn, ---, -İz, -sİnİz, -lEr bilir-im, bilir-sin, bilir, bilir-iz, bilir-siniz, bilir-ler geliyor-um, alacak-sınız, olmuş-lar, bilmeliy-iz, gide-sin 2. -di'li geçmiş zamanla dilek-şart kipinde kullanılan kişi ekleri: -m, -n, ---, -k, -nİz, -lEr aldı-m, aldı-n, aldı, aldı-k, aldı-nız, aldı-lar alsa-m, alsa-n, alsa, alsa-k, alsa-nız, alsa-lar Emir çekimi de ayrı eklerle yapılır:git-sin, gid-in(iz), git-sinler 3. OLUMSUZLUK EKİ: "-ma/-me" Fiil kök veya gövdelerine gelerek olumsuz çekimlerini yapar. Fiilin yapılmadığını, işin olmadığını bildirir. Bütün fillere gelebilir: Gel-me-di, al-ma-dı, ver-mi-yor, ol-mu-yor, bil-me-meli, söyle-me!, dinle-me! Bazı durumlarda ekin ünlüsü daralır:Gel-mi-yor, oku-mu-yor, sev-mi-yor... 4. SORU EKİ: "mı/mi/mu/mü" Soru eki isimlerden ve fiillerden sonra kullanılabilir. Eklendiği kelimeden ayrı yazılır. ünlü uyumlarına girer. Aldık mı? Geldi mi? Okudun mu? Gördün mü? Soru anlamının dışında başka görevlerde de kullanılır: Seçenek sunar: Alır mı almaz mı bilemem. Şart, koşul bildirir: Buraya geldi mi tepesi atıyor. Derslerine çalıştı mı kazanır. Yollar kapandı mı gelemez. Zaman anlamı katar: Hava bulutlandı mı yola çıkın, dedi. Buraya geldi mi size de uğrar. Şaşırma, hayret, beklenmezlik bildirir; ünlem ifade eder: Bir de onu karşımda görmeyeyim mi! Aniden babasına rastlamasın mı! Tehdit, korkutma bildirir: Sopayı elime aldım mı görürsün. Fiile kesinlik anlamı katar: Bakarsın buraya uğrar mı uğrar. Sizin işinizi yaptı mı yaptı. 5. EK-FİİL Fiillerin birleşik zamanlı çekimlerini yapmayı sağlar: "imek" fiilinin ek olarak kullanımıdır. Genellikle bitişik yazılır. çalışmış i-di-k>çalışmıştık okuyor i-se>okuyorsa okuyor i-miş-ler/okuyorlar imiş>okuyorlarmış -di'li geçmiş zamanın hikâyesi, şartı; -miş'li geçmiş zamanın hikâyesi, rivayeti, şartı; şimdiki zamanın hikâyesi, rivayeti, şartı; gelecek zamanın hikâyesi, rivayeti, şartı; geniş zamanın hikâyesi, rivayeti, şartı; dilek-şart kipinin hikâyesi, rivayeti; istek kipinin hikâyesi, rivayeti; gereklilik kipinin hikâyesi, rivayeti ve şartı ek-fiil alabilir. Bunlar filler konusunda ayrıntısıyla işlenecektir. |
daha ayrıntılı anlatırsanız sevinirim |
ya bna çekimli fiilin daha ayrıntılı tanımı lazımm:((( |
emir kipinin eki yoktur |
yapısı dendiğinde akla gelecek şey ne olmalı!...??? |
Çekimli fiillere örnekler verir misiniz? LÜTFENNN ÖDEVİM VAR ACİİLLL |
admın daha acıklayıcı edın |
Çekimli fiillere örnekler verir misiniz? cekimli fillere baska örnekler verir misiniz ---------- Mesaj tarihi 20:13 ---------- Önceki mesaj tarihi 18:56 ---------- saol (mastar:ek almamış fiildir,yapmak_yap gibi...) |
giden bakıp yürümeyi almadım görmeden gitmişim kanamış yaralarımı koşmak etmeliyiz sararak bunların çekimli mi çelimli değil mi söylermisiniz??? |
O cümlenin yüklemi ÜSTÜNDÜR kelimesi..Eğer bu kelme -mek , -mak , mastır ekleri alıyorsa bu bir yüklemdir. Eğer almıyorsa isim..Üstünmek anlamsız olduğu için bu br isimdir isimler ek fiil alarak bir cümlenin yüklemi olurlar.Üstündür kelimesinde -dür eki ek fiilin geniş zamanıdır.Dolayısıyla üstündür kelimesi bir fiil değil ek fiil alarak cümlenin yüklemi olmus bir isimdir. ''Yardımcı olabildiysem ne mutlu!'' |
bana bi kaç soru lazım basit fiillerle ilgili acill !! |
BENCEDE BİRAZ AYRINTILI OLSA DAHA İYİ OLURDU. |
Çekimli fiilin bölümleri; - Fiil kökü - Kip eki - Şahıs eki Çekimli Fiil Mastar halinde bulunan fiile yapım ekleri getirilerek yani zaman ve sahış ekleri getirilerek fiili başka kalıplara sokmaya denir. gitmek gidiyorum gidiyorsun gidiyor gidiyoruz idiyorsunuz gidiyorlar Bu, konuyu anlaman için bir örnekti Sorunun cevabı A şıkkı ağaç yaş iken eğilir----> eğil-mek--Fiil at binicisini tanır----> binici-bin-mek- Fiil ağır gitki yol alasın---->alasın-al-mak-Fiil A akıl akıldan üstündür----Bu cümlede fiil bulunmuyor. |
çekimli fiiller arkadaşlar ; bu çekimli fiileri anlamanız çok zor olduğunu biliyorum ama size bişi söliyim sürüklendiler bu çekimli bir fiil midir |
ya anlamayacak ne var bir fiile kip eki(haber kipi,dilek-sart kipi) yada kişi eki gelirse cekimli fiil oluo kısaca; fiil+kip eki/sahıs eki :) |
çekimli fiil daha ayıntılı bir çekim fiil olması iyi olur:) |
| Saat: 00:49 |
©2005 - 2026, MsXLabs - MaviKaranlık