[KK] �nemli �catlar - Otomobil

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- M�hendislik Bilimleri (https://www.msxlabs.org/forum/muhendislik-bilimleri/)

- - �nemli �catlar - Otomobil (https://www.msxlabs.org/forum/muhendislik-bilimleri/24366-onemli-icatlar-otomobil.html)

�nemli �catlar - Otomobil

otomobil

temel olarak yolcu ta��makta kullan�lan, i�ten yanmal� motorlu, d�rt tekerlekli ta��t.

�zitmeli ta��t d��ncesi daha 15. y�zy�l�n ortalar�nda geli�tirilmi� ve bu t�r bir arac�n yay, zemberek gibi aletlerin yard�m�yla ya da r�zg�r�n itme etkisiyle hareket ettirilebilece�i d��n�lm��t�. Ama ger�ek anlamdaki ilk otomobili 1769�da Frans�z mucit Nicolas-Joseph Cugnot�nun geli�tirdi�i kabul edilir. Bir top arabas� olarak tasar�mlanan ve buhar g�c�yle �al��an bu ara� �� tekerlekliydi, saatte 3,6 km h�zla yol alabiliyor ve d�rt yolcu ta��yabiliyordu. 19. y�zy�l�n ilk yar�s�nda �ngiltere�de buhar g�c�yle �al��an �ok say�da ta��t yap�ld�; ama bunlar son derece g�r�lt�l� ara�lard�, �evreye k�t� koku yay�yorlard� ve buhar kazanlar�n�n patlama olas�l�� nedeniyle olduk�a tehlikeliydiler.

1876�da Alman m�hendis Niklaus August Otto d�rt zamanl� benzin motorunu geli�tirdi, ama 20. y�zy�l�n ba�lar�na de�in otomobillerde temel itici g�� kayna�� olarak buhar ve elektrikten yararlanmaya devam edildi. Bu d�nemde h�zla yayg�nla�an benzin motorlu otomobiller elektriklilere oranla daha h�zl�yd�lar, uzun yolculuklar i�in daha uygundular ve buharl� otomobillere oranla daha az bak�m gerektiriyorlard�.

Avrupa�da otomobil sanayisinin �nc�leri, 1880�lerde Almanya�da bu i�e giri�en Gottlieb Daimler ve Cari Benz�di (�irketleri daha sonra birle�ti). ABD�deki ilk otomobil yap�mc�lar� ise Ramson Eli Olds ile Alexander ve James Packard�d�r. 1898�de ABD�de otomobil �reten �irket say�s� 50 iken, 1908�de bu say� 241�e y�kseldi. Ayn� y�l Henry Ford otomobil sanayisinde seri �retim y�ntemini uygulamaya koyarak bu alanda yeni bir ��r ba�latt�; ucuz, seri ve bak�m� kolay �T modeli� otomobilleri piyasaya s�rd�. �T modeli� otomobili bir zengin oyunca�� olmaktan ��kartarak, orta gelir grubundan herkesin para yat�rabilece�i bir mal haline getirdi; otomobil 1920�lerin sonunda modern sanayile�mi� �lkelerde s�radan bir ta��t durumuna geldi.

1930�larda ve 1940�larda otomobil �reticileri Ford�un ve �teki �nc�lerin ilkelerini geli�tirip sadele�tirdiler. D�nemin otomobilleri genellikle b�y�k, bir�o�u a��r� pahal� ve l�kst�; bu d�nemden kalma otomobiller g�n�m�zde son derece de�erli antikalar olarak kabul edilmektedir. II. D�nya Sava��ndan sonra ABD�de refah d�zeyinin y�kselmesi bu �lkede b�y�k ve �ok fazla yak�t t�keten otomobillerin ortaya ��kmas�na yol a�t�; bu arada Avrupa daha �ok k��k ve ekonomik otomobil �retimine y�neldi. 1970�lerin ortalar�ndan ba�layarak petrol fiyatlar�n�n y�kselmesi g�rece k��k otomobillere olan talebi art�rd� ve bunun sonucunda Avrupa ve ABD�nin yan� s�ra Japonya�daki otomobil �reticileri bu t�re y�neldiler.

S�radan bir otomobil bir�ok yap�sal ve mekanik altsisteme ayr�labilen yakla��k 14 bin par�adan olu�ur.
Bu par�alar�n en �nemlisi, yolcu, y�k ve motor b�lmelerini i�eren karoser (kaporta) b�l�m�d�r. Otomobil karoserleri genellikle kap� say�s�na ve tavan t�r�ne g�re s�n�fland�r�l�r (iki kap�l�, �st� a��k gibi). �elik sacdan yap�lan karoser bi�imlendirildikten sonra yenime kar�� dayan�m�n� art�rmak �zere �e�itli i�lemlerden ge�irilir ve boyan�r. Daha sonra karoser otomobilin �elikten iskeletini olu�turan �asi �zerine oturtulur; otomobilin motor, tekerlekler ve dingil donan�m�, transmisyon ve direksiyon organlar� ile fren ve s�spansiyon (ask�) d�zenekleri de �asiye tutturulur.

Alternatif piston hareketli ve d�rt zamanl� i�ten yanmal� benzin motorlar� en yayg�n kullan�lan motor t�r�d�r. 1940�larda ABD�de, d�rt silindirli motorlardan daha g��l�, pistonlar� �V� bi�iminde yerle�tirilmi� sekiz silindirli b�y�k motorlar geli�tirildi. Ama 1970�lerden ba�layarak daha k��k ve daha ekonomik motor tasar�mlar�na y�nelindi. Krank mili ve devindirici mil ile di�li aktarma organlar� ve kavrama d�zene�inden olu�an transmisyon sistemi motor ile devindirici tekerlekler aras�na yerle�tirilir. Transmisyon sistemi �e�itli y�kler alt�nda motorun g�c�n�n en etkin bi�imde kullan�lmas�n� ve motor bo�ta �al��t�r�ld��nda motor ile devindirici tekerlekler aras�ndaki ba�lant�n�n kesilmesini sa�lar.
�ki t�r transmisyon vard�r:

Birincisinde vites di�lileri birbirine, s�r�c� taraf�ndan kumanda edilen vites kolunun yard�m�yla mekanik olarak ba�lan�r ya da bo�alt�l�r;
�kincisinde ise di�liler, hidrolik moment d�n��t�r�c�s� gibi bir ayg�t�n yard�m�yla otomatik olarak ba�lan�r ya da bo�alt�l�r.

Hareket halindeki bir araba direksiyon ve fren sistemlerinin yard�m�yla y�netilir. Direksiyon sistemi, direksiyon simitinin hareketini �n tekerleklere aktaran bir dizi mafsal ve di�li sisteminden olu�ur. Fren donan�m�nda her tekerlek i�in yar�m daire bi�iminde iki pabu� kullan�l�r. S�r�c� fren pedal�na bast��nda, hidrolik bir sistemin yard�m�yla pabu�lar her tekerle�in i� b�l�m�nde bulunan kampanalar�n i� y�zeyine do�ru bask� uygular ve tam fren halinde kampanaya yap��arak tekerle�in d�n��n� durdururlar. Son zamanlarda yast�klar�n ya da halka bi�imindeki kelep�elerin tekerle�in i� b�l�m�ne yerle�tirilen bir diske bast�r�lmas� ilkesine dayal� olarak �al��an disk frenler yayg�nla�m��t�r.

Otomobillerde, motor ile far, silecek, �s�t�c� ve radyo gibi yard�mc� ayg�tlar�n �al��t�r�lmas�n� sa�layan ak�m�lat�r ve �arj dinamosu (alternatif ak�m �reteci) ayg�tlar�ndan olu�an karma��k bir elektrik sistemi bulunur. Ate�leme sisteminin harekete ge�mesi ve motorun �al��maya ba�lamas� i�in gerekli olan elektrik enerjisini ak�m�lat�r sa�lar. Motor �al��t�r�ld��nda �arj dinamosu aral�ks�z olarak ak�m�lat�r� doldurur ve �teki elektrik donan�m�na enerji sa�lar.

Otomobillerde bir�ok ba�ka yard�mc� sistem de vard�r. Yak�t sistemi yak�t�n depodan motora iletilmesini ve motorun i�inde yanabilmesi i�in havayla kar��t�r�lmas�n� sa�lar. Egzoz sistemi yanma gazlar�n�, motorun sesini azaltmaya yard�mc� olan bir susturucudan ge�irerek d��an atar. Ya�lama sistemi hareketli par�alar� s�rt�nmeden ve y�pranmadan korur. Motorda ince ya�lar, transmisyon sistemi ile tekerlek yataklar� gibi organlarda daha kal�n ya�lar ve gres kullan�l�r. Motor, organlar� aras�nda dola�t�r�lan s�v� bir so�utucunun yard�m�yla a��n �s�nmadan korunur; buna kar��l�k hava so�utmal� motorlar da vard�r. S�spansiyon sistemi helezon ya da yaprak yaylar ile amortis�rlerden olu�ur ve arac� engebeli arazinin neden oldu�u darbelerden korur.

Otomobil �retimi olduk�a karma��k bir s�re�tir. Motor, transmisyon organlar�, �asi vb gruplar ba�ka b�l�mlerde haz�rlanarak as�l montaj i�lemine haz�r duruma getirilir; daha sonra bunlar �retim zinciri i�inde birle�tirilir. Genellikle kaporta ve �asi b�l�mleri iki ayn montaj hatt�nda haz�rlan�r. Kal�planm�� kaporta b�l�mleri �nce birbirine kaynaklan�r, boyan�r ve cam, kap� kolu gibi baz� aksesuarlar ile kumanda tablosu yerle�tirilir. Bu arada �asi hatt�nda s�spansiyon, fren ve egzoz sistemleri, ana g�� grubunu olu�turan motor, transmisyon d�zene�i, devindirici mil ve diferansiyel tak�m� ile tekerlekler tak�l�r. Daha sonra karo ser �asiye oturtulur ve ard�ndan koltuklar yerle�tirilir, elektrik donan�m� �ekilir. Bir dizi son ayar i�lemi ve denemeden ge�irilen otomobil b�ylece piyasaya s�r�lmeye haz�r hale gelir.

kaynak: Ana Britannica

BAKINIZ
�catlar - �nemli �catlar
Motor Nedir? Motor Teknolojisi

Otomobil Nedir? Otomobil Hakk�nda

Otomobil
Karayollar�nda yolcu ta��maya elveri�li, k��k, kendinden itimli, genellikle d�rt tekerlekli ara�. Araba da denir. Otomobilde hareket genellikle i�ten yanmal� bir motorla sa�lan�r. Benzinin pahal� olmas� nedeniyle, daha a��r olmakla birlikte dizel motorlu otomobiller de yayg�nla�maktad�r. Motorun h�z�, silindirlere g�nderilen yak�t miktar�n� d�zenleyen "gaz pedal�" ile ayarlan�r. Motordan ��kan hareket �e�itli di�lilerden olu�an bir "�anzuman"a (vites kutusu), oradan da aktarma milleri arac�l��yla yine �zel bir di�li tak�m� olan "diferansi- yel"e ve buradan da kamal� millerle tekerleklere iletilir. �tici tekerlekler genellikle otomobilin arka tekerlekleridir. Kimi ara�larda hareket �n tekerleklere iletilebilir. Bu t�r otomobiller "�nden �eki�li" olarak bilinir. Otomobil, "direksiyon simidi"nin d�nd�r�lmesiyle y�nlendirilir.

Direksiyon simidine ba�l� "direksiyon mili" "direksiyon kutusu" i�indeki bir di�liyi �evirerek "deveboynu" ve "rot" ad� verilen �ubuklarla hareketi �n tekerleklere sa�-sol bi�iminde aktar�r. B�t�n tekerleklerde "fren pedal�" ile kontrol edilen de�i�ik t�rden (genellikle hidrolik) frenler, ayr�ca en az iki tekerlekte, ara� park edilirken kullan�lan "el freni" bulunur. Bug�n son derece geli�kin modelleri bulunan otomobilin ge�mi�i pek eski de�ildir. Kendinden itimli ilk arac� (buharla �al��yordu) Nicholas-Joseph Cugnot adl� bir Frans�z subay� yapt� (1760). Modern otomobil �a�� ise iki Alman'�n, Gottlieb Daimler'in, tek silindirli benzinli motoru ger�ekle�tirmesi (1885) ve Carl Benz'in benzinli motorla �al��an �� tekerlekli bir araba yapmas�yla (1886) ba�lad�.

Bunu izleyen y�llarda Fransa, ABD ve �talya'da da benzinli motor ve otomobiller ger�ekle�tirildi. ABD'de ilk otomobili Duryea Karde�ler (1893) yapt�. K�sa s�re sonra seri �retime ge�ildi. 1903'te Ford Motor �irketi'ni kuran Henry Ford, 1908 Ford T modeli ile ucuz otomobil d�nemini ba�latt�. Milyonlarca Ford T ile otomobil kitleselle�tirildi. O g�nden bu yana otomobil �retimi t�m d�nyaya yay�ld� ve geli�mi� �lkelerin ba�� ekti�i say�s�z yenilik ve geli�meler uyguland�. Son y�llarda �evre kirlili�inin cidd� boyutlara ula�mas� ve bu konuda y�r�t�len kampanyalar, otomobil �retiminde yeni dizaynlara yol a�t�. Petrol�n pahal� bir enerji kayna�� olu�u da buna eklenince i�ten yanmal� motor yerine kimyasal enerji ya da g�ne� enerjisini elektrik enerjisine d�n��t�rmeye dayal� ve elektrik motoruyla ya da �s� enerjisine d�n��t�rmeye dayal� ve gaz t�rbiniyle vb. �al��an otomobillere ili�kin ara�t�rmalara h�z verildi. T�rkiye'de otomobil �retimi, Ford Motor �irketi'nin teknik i�birli�iyle Otosan fabrikas�nda (�stanbul) ba�lat�ld�. 1966'da piyasaya s�r�len ilk yerli otomobil (Anadol) daha sonra Bursa'da kurulu Tofa�'�n �talyan Fiat i�birli�iyle ger�ekle�tirdi�i Murat ve yine Bursa'da kurulu Oyak-Renault'nun Frans�z Renault i�birli�iyle ger�ekle�tirdi�i Renault marka otomobilleri izledi.

MsXLabs.org & MORPA Genel K�lt�r Ansiklopedisi

�nemli �catlar - Otomobil

Otomobil
Auto: Yunancadaki anlam�yla kendili�inden , mobile: Latincedeki anlam�yla hareketli demektir. Otomobil kavram�n�n ilk ortaya ��kt�� zaman� g�z �n�ne al�rsak at kullan�lmadan, itmeden veya �ekmeden kendili�inden hareket edebilen �z itmeli ta��t anlam�na gelmektedir.

Otomobillerin teknolojik geli�im kronolojisi

1680� �al��abilen ancak kullan��l� olmayan ilk i�ten yanmal� motor 1680 y�l�nda Hollandal� Christiaan Huygens �in yapt�� barutun yanmas� ile �al��an pistonlu makine oldu. Kapal� bir silindir i�inde patlayan barut kayabilen bir pistona etki ederek piston�un hareket etmesini sa�lamaktayd�.
1698� �ngiliz Thomas Savery ilk buharl� makineyi yapt�
1769� �ngiliz James Watt uzun s�reli �al��an buharl� makiney� yapt�
1769� Kendi kendine hareket hareket eden ilk ara� Fardier �sve�li m�hendis ve top�u y�zba�� Nicolas Joseph Cugnot ( 1725-1804 ) taraf�ndan yap�ld�.
1787� Oliver Evans Amerikada yolcu ta��yan ara� yapm��t�r.
1801��ngiltere�de Richard Trevithick buharl� otomobil yapt�.
1824� ��ten yanmal� motorlar�n, �zellikle dizel motorlar�n�n temel ilkeleri, gen� bir Frans�z m�hendisi Sadi Carnot taraf�ndan ortaya at�ld�
1830�15 � 20 km h�zla giden buharla �al��an 14 yolcu ta��yabilen yolcu otob�sleri imal edildi.
1860��ngiliz Parlementosu b�t�n arabalar�n iki s�r�c�s� ve �n�nde g�nd�z k�rm�z� bayrak gece k�rm�z� fener bulunmas�n� �art ko�an kanun ��kard�. Bu kanun motor geli�im h�z�n� biraz durdurdu. 1896 y�l�nda bu yasa kald�r�ld�.
1860�Hava gaz� ile �al��an ticari bak�mdan elveri�li ilk motor Bel�ikal� m�hendis Jean Joseph Etienne Lenoir ( 1822-1901) taraf�ndan yap�lm��t�r.
1862�Frans�z m�hendisi Alphonse Eugene Beau de Rochas ( 1818-1893 ) 4 zamanl� �evrimin esaslar�n� ortaya koydu.
1867�Alman m�hendis Nicholaus August Otto ve Eugen Langen ( 1833-1895 ), Rochas��n buldu�u prensipleri prati�e �evirerek d�rt zamanl� �evrime sahip motoru yapt�lar.
1875�Viyanal� Siegfried Marcus ( 1831-1898 ) geli�tirdi�i motorla viyana sokaklar�nda 12 km h�zla gezerken halk�n panik ya�amas�na sebep olmu� birka� kaza yapm��t�r. 17 su�tan mahkemeye verilen Marcus ke�if yapmay� b�rakt�.
1876�Nikolaus August Otto ( 1832- 1891 ), ilk d�rt zamanl� gaz motorunu �retti.
1877-Otto yapt�� motorun patentini Amerikadan ald�.
1878��ngiliz m�hendisi Dugal Clerk iki zaman esas�na g�re �al��an ilk motoru yapt�.
1880�Amerika�da George Brayton benzin yak�tl� motor yapt�.
1885�Benzinle �al��an i�ten yanmal� motora sahip ilk otomobil Alman m�hendis Carl Friedrich Benz taraf�ndan yap�ld�
1890� Herbert Akroyd Stuart Bir kaza sonucunda k�zg�n bir yere de�en gaz ya��n�n hava ile kar��arak yand��n� g�rd�. Bu olaydan etkilenerek yapt�� deneylerle motorunu geli�tirdi ve patentini ald�. Motorunda yak�t emilen ve hafif�e s�k��t�r�lan hava i�erisine bir memeden g�nderilerek patlay�c� ve yan�c� bir kar��m olu�turulmaktayd�. Bu kar��m�n yanabilmesi i�in cidarlar� y�ksek derecede �s�t�lan ve buharla�t�r�c� ad� verilen bir �n yanma odas� vard�r. Ana yanma odas�na bir kanalla birle�tirilen bu oda ilk hareket i�in d��ar�dan alevle �s�t�lmaktad�r. Bu motorda havan�n �s�s�n�n s�k��t�rma oran�yla artt�� d��n�lmedi�inden verim d��k olmu�tur.
1890�Bir Alman m�hendis olan Cap�taine , Akroyd�un motoruna benzeyen bir motorun patentini ald�. Bu motorlar yar�m dizel ( k�zg�n kafal� ) motorlar�n esas�n� olu�turdu.
1890��lk otomobillerin �o�u , di�lileri olmad�� i�in yoku� ��kam�yor , �nce durup sonra geriye do�ru inmeye ba�l�yordu .1893�da yap�lan Benz Victoria marka arabada bir deri kay�� k��k bir kasna�a bindiren bir kol kullan�lm��t� . Bu d�zenek tekerleklerin daha yava� d�nmesini ve y�ksek manivela g�c�n�n arabay� yoku� yukar� t�rmand�rmas�n� sa�l�yordu. Zincir �eki�li Velo tipi ara�tada bu �ekilde �� ileri bir geri kasna�� vard�.�eki�in kolayl�kla arka tekerleklere iletilmesi i�in motor her zaman arkaya ya da s�r�c�n�n alt�na konuyordu.
1892-1897� M�nih y�ksek teknik okulu m�hendislerinden Rudolf Diesel dizel motoru yapt� ve geli�tirdi.
1893�Amerikan�n ilk ba�ar�l� otomobili �duryea� , J.Franck ve Charles Edgar Duryea taraf�ndan yap�lm��t�r.
1894��lk resmi otomobil yar�� d�zenlenmi�tir
1898� Fransa Otomobil Kul�b� (AFC) Paris'teki Les Tuiliers'in g�ne�li bah�elerinde ilk otomobil fuar�n� organize etmi�tir.
1902��stenildi�inde benzinli istenildi�inde elektrik motoruyla ilerleyebilen ilk arac� 27 ya��ndayken Ferdinand Porsche yapm��t�r. 1902 y�l�nda �Mixte-Wagen� ad�n� verdi�i arac� tan�tm��t�r. Viyanal� bir fayton �reticisi olan Ludwig Lohner ile birlikte �al��an Porsche 4 silindirli bir Daimler motoruna ak�ler , bir jenerat�r ve elektrik motorlar� ekledi. Bu haliyle Mixte benzinli motor stop edildi�inde bile ak�lerin �al��t�rd�� elektrikli motorla ilerlemeye devam edilebiliyordu.

1903�Frans�z Gustave L�EBAU ilk emniyet kemerini tasarlad� ve patentini ald�
1904�K�sa ad� FIA olan Uluslararas� Otomobil Federasyonu kuruldu
1905��sve�li m�hendis Alfred B�chi egzoz gazlar�ndan yararlanarak �al��an bir t�rbin vas�tas�yla d�rt silindirli bir motora a��r� hava y�klemeyi ba�ard�.
1905��lk 4WS ve 4WD sistemi Latil marka trakt�re uyguland�

1905��lk tampon tak�lan ara� �ngilterenin Kilburn kentindeki Simms Manufacturing Co. tesislerinde �retilen 20 HP g�c�ndeki Simms-Welback marka ara�t�r. Ayn� y�l tamponun patentinin F.R.Simms taraf�ndan al�nmas�na kar��n asl�nda bu fikir yeni de�ildi 1897 y�l�nda Moravya�daki �mperial Nesseldorf vagon fabrikas�nda yap�lan �ek mal� Prasident marka otomobilin �n�ne tampon konmu� ancak Viyana yak�nlar�nda yap�lan denemelerde ilk 10 milden sonra tampon d��t�� i�in bir daha tak�lmam��t�r
1908�ABD li Henry Ford T modeli ad�ndaki ilk seri �retim otomobili yapt�. �lk �retim band� fikrinin de babas� olan Ford 1913 de g�nde 1000 araba �retebiliyordu
1918��ngiltere�de � Royal a�rcraft establ�shment � fabrikalar� mekanik p�sk�rtmeli dizel yak�t sistemini geli�tirdi. B�ylece y�ksek devirli dizel motorlar� olu�turularak hafif ta��tlarda kullan�lmas�na zemin haz�rland�.
1919�Avrupan�n ilk seri �retim otomobili Type A Citroen taraf�ndan piyasaya verildi. Citroen ayn� y�l d�nyada ilk organize sat�� sonras� hizmetleri yap�land�rd�.
1920�Voisin firmas� hidrolik olarak �al��an ABS'nin atas� �zerine �al��malar yapt�." Frenlemenin tekerlekleri kitlemesini �nleyici donan�m� " tan�m�ylada Almanyada 671925 nosuyla ilk patentini ald�
1924�Citroen d�nyan�n ilk �elik karas�rl� otomobili B10��retti
1924�MAN '�n �retti�i bir kamyon direk enjeksiyonlu dizel bir motoru kullanan ilk vas�ta oluyordu
1934�Citroen seri olarak �nden �eki�li ara� �retmeye ba�lad�
1938�Citroen Hidropn�matik s�spansiyon sistemini icat etti
1938��svi�reli kamyon �reticisi Saurer ilk turbo motorlu kamyonu �retti
1938� Klima'y� standart olarak kullan�ma sunan ilk marka Studebaker Commander'dir
1938�GM tasar�mc�s� Harley Earl ilk elektrikli cam sistemini Buick y'ye monte etti.
1954 � D�ner Pistonlu Motor ( Rotary-Wankel motoru ) Felix Wankel taraf�ndan geli�tirildi
1957��lk h�z sabitleyicisi ( cruis control ) Imperial marka ara�ta kullan�ld�.
1958��sve�'teki Volvo Fabrikas�nda m�hendis olan Nils Bohlin �� noktal� emniyet kemeri olarak bilinen sistemin patentini ald�.
1962��lk seri �retim turbo motorlu otomobil Chevrolet Corvair Monza tan�t�ld�. Daha sonra bu modeli Oldsmobile F85 Jetfire takip etti
1963- Wankel motoru ilk kez NSU Spider marka ara�ta kullan�ld�
1967��ngiliz otomobil firmas� Jensen �lk ABS'yi otomobillerine uygulad�
1973�Avrupa�da seri olarak turbo motorla �retilen ilk otomobil BMW 2002 oldu.
1978�Modern ilk ABS sistemi BMW 7 serisi ve Mercedes S serisinde uyguland�
1984�Turbo �reticisi Garrett intercooler ad�n� verdi�i bir turbo so�utucusu geli�tirdi. Bu sayede t�rbine giren hava so�utularak turbonun performans� art�r�ld�
1986��ift turbo tak�lan ilk ara� Porsche 959 oldu
1987�Bosch ilk �retici olarak ABS sisteminin daha geli�mi�i olan ASR sistemini piyasaya s�rm��t�r
1993�Fiat Croma TdiD de�i�ken geometrili turboyla donat�lan ilk otomobil oldu. Sistem d��k motor devirlerinde turbonun verimini �nemli oranda art�r�yordu.
1995�Bosch 1995 y�l�nda ESP sistemini aktif s�r�� emniyetini sa�lamak �zere �retime alm��t�r. �zellikle virajlarda ve ani yol de�i�ikliklerinde ESP sistemi, y�ld�r�m h�z� ile motor, �anz�man ve frene m�dahale ederek arac�n savrulmas�n� �nler.
2004��ift turbo tak�lan ilk seri �retim dizel motorlu otomobil BMW 535d oldu
2005�Mercedes �� turbolu v6 dizel motorla donat�lm�� konsepti Vision SLK 320 Cdi�yi Cenevre otomobil fuar�nda tan�tt�.

Binek ta��tlar�nda karoseri yap� �e�itleri

Karoseri �asiye monte edilen, arac�n sa�tan yap�lm�� k�sm�. Bu k�s�mda pencereler, kap�lar, koltuklar, yolcu ve motoru koruyan k�s�mlar bulunur.Otomobiller bir�ok form alt�nda kar��m�za ��kmaktad�r ;

Otomobillerde karoseri yap� �e�itleri

Sedan

Sedan, 4 veya daha fazla oturma yeri olan 2 veya 4 kap�l�, sabit �aseli veya orta kolonlu , 4 veya daha fazla penceresi olan kapal� binek ta��tlar�na denir.
Limousine kelimesi pelerin anlam�ndad�r eski anlam�yla 3-5 ki�ilik kapal� kabini bulunan kabin �at�s�n�n a��ktaki s�r�c� yerini de �rtecek �ekilde �ne do�ru uzand�� otomobil �eklinde tan�mlanm��t�r.
Sedan ge�mi�te �nemli ve zengin ki�ilerin ta��nd�� T�rk�e kar��l�� taht�revan olarak adland�r�lan ta��ma arac�n�n kar��l��d�r. Car and Driver�e g�re sedan ad� sabit tavanl� ve en az d�rt kap�l� ya da sabit tavanl� iki kap�l� ve en az 933 litrelik i� hacmi olan otomobillere denir.
�ngiltere�de sedan yerine saloon s�zc�� kullan�l�r.
�ki kap�l� bir sedan�n di�er ad� coach�tur. Ford iki kap�l� sedan i�in Tudor sedan deyimini kullanm��t�r.

Roadster

Roadster, arka koltuklar� olmayan, sadece iki ki�ilik �st� a��lan, kilo ba��na d��en y�ksek beygir g�c� sayesinde seri ve genelde pahal� otomobil karoseri t�r�. Genel �zelliklerinden biri de arka taraf�n�n k�sa, �n taraf�n�n uzun olmas�d�r.

Cabriolet

2 veya daha fazla oturma yeri olan (arkada acil oturma yeri ) 2 veya 4 kap�l� , 2 veya 4 yan pencereli ( tamamiyle indirilebilir camlar ) havaya dayan�kl� a��l�r kapan�r tentesi olan , a��k veya kapal� olarak kullan�labilen binek ta��t�.

Coupe

2 veya 4 oturma yeri olan , 2 kap�l� , 2 veya 4 yan penceresi olan kapal� binek ta��t�
�ki ki�ilik olup bir arka oturacak yeri olanlar clup coupe olarak adland�r�lm��t�r.
SAE coupeyi i� hacmi 934 litreden daha k��k otomobil diye tan�mlar
Frans�zlar yolcu b�l�m� bir ara cam b�lme ile s�r�c� b�l�m�nden ayr�larak arac�n s�r�c�s�n�n a��kta yolcular�n�n kapal� mekanda seyahat etti�i ilk ta��tlara coupe chauffeur ad�n� vermi�lerdi.
Genellikle d�rt ki�ilik iki kap�l� arkada oturma yeri sabit tavanl� , �ndeki oturma yerlerinin �st� a��labilir arabalar da coupe de ville ya da town coupe olarak adland�r�lm��t�r. Renault ve Bugatti bu ad� Panel Brougham modeli ara�lar i�in uygulam��t�. Brougham , motorlu ta��tlar d�neminin ilk s�ralar�nda iki ya da d�rt ki�ilik kapal� otomobili anlatmak i�in kullan�lm��t�r.Bu otomobillerin keskin �izgileri ve d�z y�zeyleri olanlar� ise Panel Brougham olarak adland�r�lm��t�r.
�ki kap�l� s�r�c� yan�ndaki koltu�un katlanabildi�i otomobiller ise Opera coupe olarak adland�r�lm��t�r.

Station Wagon

Kombinasyonlu ara� 4 veya daha fazla oturma yeri olan koltular yat�r�labilir 3 ila 5 kap�l� binek ve nakliye ara�lar�n�n bile�imi ta��t

Hatchback

Hatchback, 3 ila 5 kap�l�, 4 veya daha fazla oturma yeri olan, arka koltuklar yat�r�labilir, bagaj uzant�s� olmayan, arka taraf� d�z yere inen, bagaj kap�s� tamamen a��labilir, bagaj k�sm� kabine dahil kapal� binek ta��tlar�na verilen add�r.

Grand tourer

Grand tourer (�talyanca: Gran Turismo), k�saca GT, uzun mesafe s�r��leri i�in tasarlanm�� y�ksek performansl� otomobil. Herhangi bir ara� grand tourer olarak isimlendirilebilir, ancak genel kabul iki kap�l� coup� g�vde ve iki veya 2+2 koltuk d�zenlemesidir.

Otomobilin Tarihi ve Geli�imi

Otomobillerin teknolojik geli�im kronolojisi

1680 � �al��abilen ancak kullan��l� olmayan ilk i�ten yanmal� motor 1680 y�l�nda Hollandal� Christiaan Huygens �in yapt�� barutun yanmas� ile �al��an pistonlu makine oldu. Kapal� bir silindir i�inde patlayan barut kayabilen bir pistona etki ederek piston�un hareket etmesini sa�lamaktayd�.
1698 � �ngiliz Thomas JAVERY ilk buharl� makinay� yapt�
1769 � �ngiliz James Watt uzun s�reli �al��an buharl� makinay� yapt�
1769 � Kendi kendine hareket hareket eden ilk ara� �sve�li m�hendis ve top�u y�zba��
1769 �FardierNicolas Joseph Cugnot ( 1725-1804 ) taraf�ndan yap�lm��t�r. Frans�z ordusu i�in 1765 y�l�nda ba�lad�� al��malar�n� 1769 y�l�nda tamamlayarak buhar t�rbinini geli�tirmi� ve 3 tekerlekli bir araban�n �n�ne kazan� ile birlikte bir buhar makinesi monte ederek ilk motorlu ta��t olarak kabul edilen ate�li askeri trakt�r� Fardier�i �retmi�tir.Bu makine iki silindirden olu�uyordu . Makinan�n krank�ndan al�nan d�nme hareketi bir bisiklet zinciri ile �ndeki tekerle�i harekete ge�iriyordu. Direksiyon tertibat�da ayn� tekerle�i kumanda ediyordu.Saatte 4-5 km h�zla 15 dak. hareket edebiliyordu. �lk buharl� yol arac� Fardier at arabalar� ve ka�n�lar�n aras�nda kendini g�sterirken denemeler s�ras�nda duvara �arparak, motorlu ara�lar tarihindeki ilk trafik kazas�na da imzas�n� atm��t�. Cugnot�un yapt�� otomobil halen Paris sanayi m�zesinde saklanmaktad�r.

1785 � Richard Threvithick di�li transmisyon kullanarak arabas�n� 150 km yol yapt�rm��t�r.
1787 � Oliver Evans Amerikada yolcu ta��yan ara� yapm��t�r.
1794 � �ngiliz m�hendis Mr. Robert Street , terementin ve hava kar��m�n� bir alevle ate�leyerek �al��abilecek bir motor projesi yapt�. Motor tersine �evrilmi� bir silindir ve hareketli bir pistondan meydana gelmi�ti.Silindirin alt taraf� veya silindir kafas� bir ocakla �s�t�l�rken �st k�s�mlar� suyla so�utulmaktayd�. Bu ilk makinede birka� damla terebantin esans� yakacak olarak kullan�lmakta ve yanmay� temin edecek havay� silindire �ekebilmek i�in piston bir levye vas�tas�yla hareket ettirilerek yukar� kald�r�lmaktayd�. Ayr�ca piston, silindir kafas�na a��lm�� bir aral��a temas ettirilen harici bir alevin kar��m� yakmas� veya meydana gelen patlama ile de yukar�ya hareket edebilmekteydi. Silindirlerin su ceketiyle so�utulmas�, meydana gelen gayet d��k bas�n� dolay�s�yla pistonun a�a��ya d�n��n� temin i�indi.Motorun �al��abilmesi i�in i�ine hava pompalanmas� gerekiyordu .Bu bulu� baz� sak�ncalar� nedeniyle uygulama alan� bulamad� ama sonradan bu alanda �al��acaklara �n fikir verdi.
1796 � Murdock kat� yak�tlardan hava gaz� elde etmeyi ba�arm��t�r. Hava gaz� �zellikle maden k�m�r�nden �zel y�ntemlerle elde edilir i�ten yanmal� motorlarda yak�t olarak kullan�lan hava gaz� bu motorlar�n geli�mesinde �nemli rol oynam��t�r
1801 � �ngiltere�de Richard Threvithick yolcu ta��yan ara� yapm��t�r.
1824 � Sonradan i�ten yanmal� makinelerin, �zellikle diesel motorlar�n�n temel ilkeleri, gen� bir Frans�z m�hendisi Sadi Carnot taraf�ndan ortaya at�ld�:

Yak�t�n s�k��t�r�lm�� hava i�inde kendili�inden yan�� . 15/1 oran�nda s�k��t�r�lan havan�n 300 �Cye kadar �s�nd�� ve bu durumdaki havan�n kuru odun par�alar�n� yakt��.
Yanmadan �nce havan�n s�k��t�r�lmas� .Carnot, yanman�n atmosferik bas�n� yerine y�ksek bas�n�ta olmas�n� ve yak�t�n s�k��t�rma sonunda ilave edilmesini d��nd� ve b�ylece kolayl�kla enjekt�r� ke�fetmi� oldu.
Makine silindirlerinin so�utulmas� . Carnot, devaml� bir i�letme i�in silindir duvarlar�n�n so�utulmas�n�n gerekli oldu�unu buldu.Profes�r R. Diesel buna inanmad�, fakat �etin �al��malar neticesinde bu konuda Carnot ile ayn� fikre sahip oldu.
Egzost gazlar�n�n �s�s�ndan yararlanma. Y�z seneden daha fazla bir zaman ge�tikten sonra, Carnot un bu bulu�undan egzost gazlar�n� bir kazan�n borular� aras�ndan ge�irmek suretiyle yararlanma yoluna gidilmi�tir. Halen gemilerde ve end�stride bu ilkeden yararlan�larak egzost gazlar�n�n art�k �s�s�ndan faydalan�lmaktad�r. �zellikle diesel motorlar�yla donat�lm�� gemilerdeki yard�mc� kazanlar hem akaryak�t ve hem de egzost gazlar�yla �al��acak �ekilde yap�lmaktad�r.

1830 �15 � 20 km h�zla giden buharla �al��an 14 yolcu ta��yabilen yolcu otob�sleri imal edildi.
1860 � �ngiliz Parlementosu b�t�n arabalar�n iki s�r�c�s� ve �n�nde g�nd�z k�rm�z� bayrak gece k�rm�z� fener bulunmas�n� �art ko�an kanun ��kard�. Bu kanun motor geli�im h�z�n� biraz durdurmu�tu. 1896 y�l�nda bu yasa kald�r�ld�.
1860 � �lk petrol kuyular�n�n kaz�ld�� y�llarda hava gaz� ile �al��an ticari bak�mdan elveri�li ilk motor Bel�ikal� m�hendis Jean Joseph Etienne Lenoir ( 1822-1901 ) taraf�ndan yap�lm��t�r. Bu motorda hava - yak�t ( hava gaz� ) kar��m� piston taraf�ndan silindirin i�ine �ekilmekte ve bu kar��m bir elektrik spark� yard�m�yla ate�lenmekte ve piston strokunun sonuna itilmektedir. Egzost gazlar� ise d�n�� strokunda d��ar�ya at�lmaktad�r. Lenoir in makinesi gayet g�zel �al��makla beraber en �nemli sak�nca yanman�n atmosferik bas�n�ta olu�u sebebiyle termik verimin yakla��k olarak %4 civar�nda bulunu�uydu. Yani hava gaz� s�k��t�r�lmadan ate�lendi�inden motorun devri ve g�c� ( sadece 1,5 HP ) istenilen seviyeye ula�amad��ndan ba�ar�l� sonu� tam olarak elde edilememi�tir.
1862 � Frans�z m�hendisi Alphonse Eugene Beau de Rochas ( 1818-1893 ) 4 zamanl� �evrimin esaslar�n� ortaya koydu. B�ylece 1. zamanda emilen yak�t hava kar��m�n�n ate�lenmesinden �nce s�k��t�r�lmas� gerekti�i prensibide Rochas taraf�ndan bulunmu� oldu. ��ten yanmal� makinelerin verimini y�kseltebilmek bak�m�ndan a�a��daki fikirler Beau De Rochas taraf�ndan ileri s�r�ld� :

m�mk�n olan en b�y�k silindir hacmi ile en az so�utma y�zeyi,

geni�lemenin m�mk�n olan �abuklukta yap�lmas�,

geni�leme ba�lang�c�nda m�mk�n olan azami bas�n� .

1867 � Alman m�hendis Nicholaus August Otto ve Eugen Langen ( 1833-1895 ), Rochas��n buldu�u prensipleri prati�e �evirerek d�rt zamanl� �evrime sahip motoru yapm��lard�r.
1875 � Viyanal� Siegfried Marcus ( 1831-1898 ) geli�tirdi�i motorla viyana sokaklar�nda 12 km h�zla gezerken halk�n panik ya�amas�na sebep olmu� birka� kaza yapm��t�r. 17 su�tan mahkemeye verilen Marcus ke�if yapmay� b�rakt�.
1876 � Nikolaus August Otto ( 1832- 1891 ), uzun y�llardan beri s�rd�r�len "G�� Kayna��" aray��na son vererek ilk d�rt zamanl� gaz motorunu �retti.Otto�nun yapt�� 4 Zamanl� motorda ate�leme alevle yap�ld�� i�in motor devri ancak dakikada 150-200 devire ��kabiliyordu. Kontroll� bir ate�lemesi olmayan bu motor geni� bir uygulama alan� bulamad�. Otto�nun �al��ma arkada�lar�ndan Gottlieb Daimler ( 1834-1900 ) , Ottodan ayr�larak kurdu�u at�lyede s�cak boru ate�lemesi denilen bir sistemi geli�tirdi. Boru s�cakl�� ayar edilerek , motor devrini ve �al��mas�n� k�smen kontrol alt�na ald�. B�ylece motor devrini 800-1000 d/d�ya ��karmay� ba�ard�. Bu i�ten yanmal� motorlar�n otomobillerde kullan�labilece�ini ortaya koydu. Fakat motorlarda hala yak�t olarak hava gaz� kullan�l�yordu. Bundan sonraki �al��malar havagaz�n�n yerine benzinin kullan�lmas�n� sa�lamak i�in ; benzini p�lverize ederek hava ile kar��t�r�lmas� �zerinde yo�unla�t�r�ld�. Bu ama�la Daimler Almanya�da , Forest Fransa�da �al��malar yapt�lar. Forest , filit tulumbas� esas�na g�re �al��an ilk karb�rat�r� yapt�ysa da ba�ar�l� olamad�.Daimler ise , havay� s�v� yak�t i�erisine iterek yak�t� zerrelerine ay�r�p bu zerreleri de ate�lemeden �nce s�cak boru temas ettirerek buhar haline getirmeye �al��t� . Sonunda Daimler bu iki prensibi birle�tirerek arkada�� Wilhelm Maybach ile birlikte bug�nk� modern karb�rat�rlerin esas�n� te�kil eden ilk �amand�ral� karb�rat�r� yapt�. 1885 y�l�nda Reitwagen ad�nda bir motorlu bisiklet de �retti .Bu �al��malar devam ederken Alman m�hendisi Carl Benz (1844-1929) Daimlerin motoruna kendi buldu�u ilk elektrikli ate�leme sistemini de ekleyerek ticari y�nden daha elveri�li i�ten yanmal� motoru �retti.
1877 � Otto yapt�� motorun patentini Amerikadan ald�.
1878 � �ngiliz m�hendisi Dugal Clerk iki zaman esas�na g�re �al��an ilk motoru bulmu�tur.Bu motorda d�rt zamanl� motordaki emme ve egzoz supaplar� yerine, silindirin yan taraf�nda bulunan emme ve egzoz pencereleri bulunmaktad�r.
1880 � Amerika�da George Brayton benzin yak�tl� motor yapt�.
1886 � Alman Karl BENZ 14,5 Km h�z yapabilen sat�� ama�l� ilk arabay� �retti. At kullan�lmadan kendili�inden hareket edebilen anlam�ndaki auto+mobile kavram�n�n ortaya at�lmas�ndan sonra ilk otomobilin do�umu, bug�n Otto motoru olarak bilinen bu motorun geli�tirilmesinden tam 10 y�l sonra ger�ekle�tirildi. Karl Benz 3 tekerlekli otomobili yaparak fabrika etraf�nda deneme turlar� atm��t�r. Bu esnada kar�s� ve i��ileri heyacan i�inde ba��ra �a��ra pe�inden ko�tuklar� bilinir. Ancak ara� d�rt turdan sonra bozulmu�tur. 9 Ocak 1886 tarihinde Mannheim'li fabrikat�r Karl Benz, Berlin'deki imparatorluk Patent B�rosu'na ba� vurarak "Gaz motoruyla hareket eden ara�" i�in patent hakk�n� ald�.Ayn� y�l "Kendi kendine hareket eden otomobil" r�yas�yla u�ra�an bir ba�ka ki�i, Gottlieb Daimler , Stuttgart yak�nlanndaki Cannstatt kasabas�nda �nemli bir ba�anya imzas�n� att�: Gottlieb Daimler ilk motorlu otomobilini denedi.Birbirine �ok yak�n mekanlarda, ancak birbirlerinden habersiz olarak otomobillerini geli�tiren Daimler ve Benz bulu�lanyla yeni bir �a��n a��lmas�na, d�nyan�n tam anlam�yla harekete ge�mesine neden oldular.
1890 � Herbert Akroyd Stuart Bir kaza sonucunda k�zg�n bir yere de�en gaz ya��n�n hava ile kar��arak yand��n� g�rd�. Bu olaydan etkilenerek yapt�� deneylerle motorunu geli�tirdi ve patentini ald�. Motorunda yak�t emilen ve hafif�e s�k��t�r�lan hava i�erisine bir memeden g�nderilerek patlay�c� ve yan�c� bir kar��m olu�turulmaktayd�. Bu kar��m�n yanabilmesi i�in cidarlar� y�ksek derecede �s�t�lan ve buharla�t�r�c� ad� verilen bir �n yanma odas� vard�r. Ana yanma odas�na bir kanalla birle�tirilen bu oda ilk hareket i�in d��ar�dan alevle �s�t�lmaktad�r. Bu motorda havan�n �s�s�n�n s�k��t�rma oran�yla artt�� d��n�lmedi�inden verim d��k olmu�tur.
1890 � Bir Alman m�hendis olan Cap�taine , Akroyd�un motoruna benzeyen bir motorun patentini ald�. Bu motorlar yar�m dizel ( k�zg�n kafal� ) motorlar�n esas�n� olu�turdu.
1890 � �lk otomobillerin �o�u , di�lileri olmad�� i�in yoku� ��kam�yor ,
1893 � Benz Victoria�nce durup sonra geriye do�ru inmeye ba�l�yordu .1893�da yap�lan Benz Victoria marka arabada bir deri kay�� k��k bir kasna�a bindiren bir kol kullan�lm��t� . Bu d�zenek tekerleklerin daha yava� d�nmesini ve y�ksek manivela g�c�n�n arabay� yoku� yukar� t�rmand�rmas�n� sa�l�yordu. Zincir �eki�li Velo tipi ara�tada bu �ekilde �� ileri bir geri kasna�� vard�.�eki�in kolayl�kla arka tekerleklere iletilmesi i�in motor her zaman arkaya yada s�r�c�n�n alt�na konuyordu.
1892-1897 � M�nih y�ksek teknik okulu m�hendislerinden Rudolf Diesel (18 Mart 1858-29 Eyl�l 1913_Pariste do�du babas� deri t�ccar�yd� M�nih Sanat Okulundan mezun oldu, tam bir r�nesans adam�yd�. Sanat, dilbilimi ve sosyal teorilerde bilgi sahibiydi.) Buhar motorlar�na uygulad�� bir tak�m mekanik de�i�iklikler sonras� performansdan %10 kazan� sa�lad�. Bir g�n Diesel baz� �eylerin normal olmad��n� d��nd�: Kav par�alar�n� ufak bir cam t�pe koydu. Bir piston yard�m� ile, Havay� t�pe s�k��t�rd� ve kav�n yanmas�n� sa�lad�. Bu deney sonucu al�nan ba�ar�l� sonu� O'nu daha da hareketlendirmi�ti. 1885'de Paris'de bir laboratuvar a�t�, 1892 y�l�nda �i�ten yanmal� kuvvet makinalar�n�n �al��ma �ekli ve imalat�� hakk�ndaki 67207 say�l� patenti ald�. Bu makinede havan�n s�k��t�r�lmas�ndan sonra yak�t �st �l� noktada tedrici bir �ekilde p�sk�rt�lmeye ba�lan�r ve bir bas�n� y�kselmesi olmaks�z�n yanma ba�lar. Yak�t�n p�sk�rt�lmesi sona erince gaz k�tlesinin geni�lemesi ba�lar. Dr Diesel �nce Almanya da akaryak�t bulunmamas� sebebiyle makinesini k�m�r tozu yakacak �ekilde geli�tirme te�ebb�s�nde bulundu. Fakat kendi olanaklar� k�s�tl� oldu�undan Krupp ve Maschinenfabrik Augsburger Nuerenberg ( MAN ) m�esseselerini ikna ederek 1893 a�ustosunda ilk modelin tecr�besini yapar. 3 metrelik demir silindirli, pistonlu bir d�zenteker olu�turdu. Buhar motoru yava� yava� yerini termodinamik motora b�rakmaya ba�l�yordu Silindirlerin so�utulmamas� ve havan�n 100 Kg / cm2 ye kadar s�k��t�r�lmak istenmesi Diesel in bu ilk makinesinin ba�ar�s�zl��na sebep oldu. 1897 Y�l�nda yap�lan ��nc� makine Dr. Diesel in tam bir ba�ar�s� ile sonu�land�. Bu ��nc� makine d�rt stroklu, s�k��t�rma sonu bas�nc� 30 - 40 Kg /cm2 olan, su ile so�utmal� ve yak�t� y�ksek bas�n�l� hava ( 70 atmosfer ) ile p�sk�rt�len bir makineydi Teoride %75.6 fazla verim al�yordu. Elbette bu teori sa�lanamad�. Bu motordaki teknik verim % 24 � e kadar y�kselmi�ti. Bu g�ne kadar bu motorlar �zerinde bir�ok de�i�iklik yap�lmas�na kar��n Rudolf Dizel�in koydu�u esaslar de�i�medi�inden Bu motorlara dizel motorlar� ad� verilmi�tir.
1893 � Amerikan�n ilk ba�ar�l� otomobili �duryea� , J.Franck ve Charles Edgar Duryea Taraf�ndan yap�lm��t�r. Bir rivayete g�re ilk karb�rat�r� Charles Duryea�n�n kar�s�n�n lavanta p�sk�rtme �i�esinden ilham alarak yapt�� s�ylenir. Halbuki Mayback karb�rat�r� bu tarihten �ok daha �nce bulmu�tu.
1894 � D�nya'daki ilk resmi otomobil yar��, 22 Temmuz 1894'te d�zenlenmi� ve Paris-Roven aras�nda 50 km'lik bir mesafeyi kapsayan bu yar��ta 19 otomobil m�cadele etmi�ti. Yar�� Le Petit Journal Gazetesi organize etmi� ve sporcular saatte 18 km/h gibi ba� d�nd�r�c� bir s�rat ortalamas�yla yar��m��lard�. �lerleyen y�llarda otomobil sporlar�nda farkl� bran�lar geli�mi� ve ilk pist yar�� 1898'de Periqueeux'te d�zenlenmi�tir.
1898 � Fransa Otomobil Kul�b� (AFC) Paris'teki Les Tuiliers'in g�ne�li bah�elerinde ilk otomobil fuar�n� organize etmi�tir. Fuara 269 firma kat�lm��t�r. �lgi �ok b�y�k olmu� 140 bin merakl� ziyaret etmi�tir. ACF fuara her firman�n kat�lmas�na izin vermemi�tir. Kat�lmak isteyen otomobilin Paris'ten Versailles'a kadar gidip geri d�nebilmesi gerekiyordu.Paris'teki 15 Haziran 1898'de ��Exposition Internationale d'Automobiles�� ad� alt�nda Les Tuileries'in g�ne�li bah�elerinde ba�layan Paris Otomobil Fuar� 1913 y�l�nda, Birinci D�nya Sava��'n�n arifesinde, ba�lang�� tarihi sonbahara kayd�r�ld�. Paris'te en g�zel mevsimin sonbahar oldu�u konusunda fikir birli�i sa�layan organizat�rler, ekim ay�nda karar k�ld�lar. 656 firman�n kat�ld�� fuar otomobil sekt�r�n�n b�y�mesinin de habercisiydi. Y�lda 5 ila 20 otomobil �reten ��dev�� firmalar Renault, Peugeot, Darracq ve Berliet fuardan �ok memnun kald�lar... 2.D�nya Sava�� Frans�z otomotiv d�nyas�na darbe indirdi. Fuar, 1939 y�l�ndan 1946'ya kadar d�zenlenemedi. Fakat 1946'da d�zenlenen fuar, sekt�r�n �lmedi�inin, tam aksine patlamaya haz�r bir bomba oldu�unun habercisiydi. 1950 ise otomobil d�nyas�n�n gelece�inin parlak oldu�unu g�steriyordu.
1902 � �stenildi�inde benzinli istenildi�inde elektrik motoruyla ilerleyebilen ilk arac� 27 ya��ndayken Ferdinand Porsche yapm��t�r. 1902 y�l�nda �Mixte-Wagen� ad�n� verdi�i arac� tan�tm��t�r. Viyanal� bir fayton �reticisi olan Ludwig Lohner ile birlikte �al��an Porsche 4 silindirli bir Daimler motoruna ak�ler , bir jenerat�r ve elektrik motorlar� ekledi. Bu haliyle Mixte benzinli motor stop edildi�inde bile ak�lerin �al��t�rd�� elektrikli motorla ilerlemeye devam edilebiliyordu.
�lk hibrid otomobil Mixte-Wagen1902�MAN fabrikalar�nda Alman deniz kuvvetlerindeki gemilerde kullan�lmak �zere dizel motorlar� yap�l�yor.
1903 � Frans�z Gustave L�EBAU ilk emniyet kemerini tasarlad� ve patentini ald�
1904 � K�sa ad� FIA olan Uluslararas� Otomobil Federasyonu'nun 1904 y�l�nda kurulmas�yla otomobil sporlar�n�n geli�imi daha da h�zlanarak devam etmi�tir. Merkezi Paris'te bulunan FIA, aralar�nda T�rkiye'nin de bulundu�u 90'�n �zerinde �lkenin 100'den fazla otomobil kul�b� ve birliklerini b�nyesinde toplamakta ve 50 milyonun �zerinde s�r�c�y� temsil etmektedir.
1905 � �sve�li m�hendis Alfred B�chi egzoz gazlar�ndan yararlanarak �al��an bir t�rbin vas�tas�yla d�rt silindirli bir motora a��r� hava y�klemeyi ba�ard�.
1905 � �lk 4WS ve 4WD sistemi Latil marka trakt�re uyguland�
1905 � �lk tampon tak�lan ara� �ngilterenin Kilburn kentindeki Simms Manufacturing Co. tesislerinde �retilen 20 HP g�c�ndeki Simms-Welback marka ara�t�r. Ayn� y�l tamponun patentinin F.R.Simms taraf�ndan al�nmas�na kar��n asl�nda bu fikir yeni de�ildi 1897 y�l�nda Moravya�daki �mperial Nesseldorf vagon fabrikas�nda yap�lan �ek mal� Prasident marka otomobilin �n�ne tampon konmu� ancak Viyana yak�nlar�nda yap�lan denemelerde ilk 10 milden sonra tampon d��t�� i�in bir daha tak�lmam��t�r.
1908 � ABD li Henry Ford T modeli ad�ndaki ilk seri �retim otomobili yapt�. �lk �retim band� fikrinin de babas� olan Ford 1913 de g�nde 1000 araba �retebiliyordu
1912 � �ki zamanl� ve 12000 BG�de ilk y�ksek g��l� dizel motoru yap�l�yor
1918 � �ngiltere�de � Royal a�rcraft establ�shment � fabrikalar� mekanik p�sk�rtmeli dizel yak�t sistemini geli�tirdi. B�ylece y�ksek devirli dizel motorlar� olu�turularak hafif ta��tlarda kullan�lmas�na zemin haz�rland�.
1919 � Avrupan�n ilk seri �retim otomobili Type A Citroen taraf�ndan piyasaya verildi. Citroen ayn� y�l d�nyada ilk organize sat�� sonras� hizmetleri yap�land�rd�.
1920 � Voisin firmas� hidrolik olarak �al��an ABS'nin atas� �zerine �al��malar yapt�." Frenlemenin tekerlekleri kitlemesini �nleyici donan�m� " tan�m�ylada Almanyada 671925 nosuyla ilk patentini ald�
1923 � D�nya'da otomobil yar��lar� d�zenlenmeye ba�land�� d�nemde Osmanl� Devleti "Sanayi devrimini" ka��rd�� i�in, Anadolu'da sadece "at arabas�" yap�labiliyordu. Bu nedenle �lkemizde otomobil sporunun ba�lang�c� Bat� Avrupa'dan �ok sonra oldu. T�rkiye'de otomobilcilik, 1923 y�l�nda o g�nk� ismi T�rk Seyyahin Cemiyeti olan T�rkiye Turing ve Otomobil Kurumu (TTOK)'nun kurulmas�yla resmi kimli�ine kavu�mu�tur. TTOK'n�n kurulmas�ndan 4 y�l sonra �lkemizdeki ilk otomobil yar�� TO�D taraf�ndan, �stanbul Veliefendi �ay�r�nda yap�lm�� ve 30 otomobilin kat�ld�� bu yar�� Suphi Bey kazanm��t�r. 1931 y�l�nda �stinye-Maslak yolunda yap�lan t�rmanma yar��na Mustafa Kemal ATAT�RK'�n gelip sporcular� kutlad�� ve T�rk gen�li�inin y�ksek teknoloji isteyen bu spora e�ilmesini istedi�i bilinmektedir. Daha sonra �stanbul Hipodromunda yar��lar d�zenlenmi� ve at yar��lar�nda oldu�u gibi m��terek bahisler yap�lm��t�r. �lk T�rk bayan otomobil yar��s� olan Samiye Morkaya, o d�nemlerde yap�lan bu pist yar��lardan baz�lar�n� kazanm��t�r.T�rkiye'de Avrupa Ralli sistemine uygun olarak d�zenlenen ilk yar�� da 1954 y�l�nda 4 etap �zerinden ko�ulan �stanbul-Ankara Rallisi, FIA kurallar�na uygun olarak yap�lan ilk ralli ise 1968 Trakya Rallisi'dir. Daha sonraki d�nemlerde Ege Rallisi, T�rk-Yunan Rallisi, Hitit Rallisi, Kocaeli Rallisi ile Uluda�, �zmit-Keltepe ve Ankara-K�z�lcahamam T�rmanma Yar��lar� d�zenlenmi�tir. 1970 y�l�nda T�rkiye Otomobil Kul�b� (TOK) Oran Sitesi in�aat� sokaklar�nda T�rkiye'deki ilk pist yar��n� organize etmi�, ancak g�venlik nedeniyle Ankara Emniyet M�d�rl�� izin vermeyince otomobiller tek tek zamana kar�� m�cadele etmi�tir. T�rk Otomobil Sporlar�n�n d�n�m noktas� say�lan G�nayd�n Rallisi ise ilk olarak 1972 y�l�nda d�zenlenmi�tir. Rahmetli Ali Sipahi'nin giri�imleriyle G�nayd�n Gazetesi taraf�ndan organize edilen yar��lar, gazetenin birinci sayfas�ndan duyurulmu� ve halktan da �ok b�y�k bir ilgi g�rm��t�r. �lk y�llarda sadece yerli �retim otomobillerin kat�ld�� bu rallilerde o d�nem �lkemizde �retim yapan Tofa�, Renault ve Anadol fabrikalar�n�n tak�mlar� aras�nda k�yas�ya �eki�meler ya�anm��t�r. Taksi �of�rlerinden oto boyac�lar�na ve �niversite profes�rlerine kadar �ok de�i�ik sosyal seviyedeki insanlar b�y�k zevk ve sportmenlik i�inde yar��m��t�r. Hatta 1977 y�l�nda Zonguldakl� bir taksi �of�r�n�n damal� taksi otomobiliyle T�rkiye Rallisi'ne kat�larak �ok iyi zamanlar kaydetti�i bilinmektedir. 1979 y�l�ndan itibaren "Uluslararas�" bir kimli�e kavu�an, �nce Balkan �ampiyonas� ard�ndan da Avrupa Ralli �ampiyonas�'na dahil edilen bu organizasyon halen d�zenlenmektedir...
1924 � Citroen d�nyan�n ilk �elik karas�rl� otomobili B10��retti
1924 � MAN '�n �retti�i bir kamyon direk enjeksiyonlu dizel bir motoru kullanan ilk vas�ta oluyordu
1934 � Citroen seri olarak �nden �eki�li ara� �retmeye ba�lad�
1938 � Citroen Hidropn�matik s�spansiyon sistemini icat etti
1938 � �svi�reli kamyon �reticisi Saurer ilk turbo motorlu kamyonu �retti
1938 � Klima'y� standart olarak kullan�ma sunan ilk marka Studebaker Commander'dir
1938 � GM tasar�mc�s� Harley Earl ilk elektrikli cam sistemini Buick y'ye monte etti.
1950 � Formula 1 'in Tarih�esi Ne Kadar Eskidir?1894 ile (tarihte ilk kez Paris ile Rouen aras�nda motorlu yar��n yap�ld�� tarih) 1900 y�llar� aras�ndaki d�nemde "formula" yoktu. O zamanki ara�lar�n yar��lar� basitti. Ara�lar aras�nda iti� g�c� (benzinli veya buharl�) ve koltuk adedi ile ay�r�m yap�l�yordu. O zaman, otomobillerde daima iki koltuk vard� ve 1920 lerin sonuna kadar tek koltuklu otomobiller kullan�lmad�. Arka dikiz aynas�n�n icad� bu geli�melere �nemli bir katk�da bulundu ��nk� teknisyenlerden birisinin g�revi kendisini ge�meye kalkan birisi hakk�nda pilotu uyarmakt�.1907 ile 1939 aras�nda hemen hemen m�mk�n olan her t�rl� form�l uyguland�. Asgari a��rl�k, azami a��rl�k, t�ketim ve silindir kutru konular�nda s�n�rlamalar getirildi ancak 1939 dan sonra en s�k g�r�len kural motorlar�n silindir kapasitelerinin s�n�rlanmas� idi. Bu s�n�rlama ilk kez 1914 y�l�nda uyguland�. 1904 y�l�nda FIA taraf�ndan tan�mlanan ilk "Formula" n�n devreye girmesini takiben (ki azami a��rl�k s�n�rland�) daha k��k otomobiller i�in kategoriler olu�turuldu ancak �kinci D�nya Sava�� sonras�na kadar "Formula 1" ismi kullan�lmad�. FIA Formula 1 D�nya �ampiyonas� 1950 de ortaya ��kt� ve FIA Formula 1 D�nya �ampiyonas� olarak kabul edilen ilk Formula 1 yar�� 13 May�s 1950 de Silverstone'da yap�lan �ngiltere Grand Prix'idir.
1954 � D�ner Pistonlu Motor ( Rotary-Wankel motoru ):1954 senesinde Felix Wankel taraf�ndan geli�tirilmi� bir motor t�r�d�r. Bu motorda silindir geometrik elips bi�imi �eklindedir. Bu motorun �al��ma prensibi k�saca, yak�t odas�na sahip blok i�inde ��gen �eklinde bir d�ner pistonun d�nerek, silindir i�inde de�i�ik yak�t hacimleri ve s�k��t�rma oranlar� meydana getirmesidir.
1957 � �lk h�z sabitleyicisi ( cruis control ) Imperial marka ara�ta kullan�ld�.
1958 � �sve�'teki Volvo Fabrikas�nda m�hendis olan Nils Bohlin �� noktal� emniyet kemeri olarak bilinen sistemin patentini ald�.
1962 � �lk seri �retim turbo motorlu otomobil Chevrolet Corvair Monza tan�t�ld�. Daha sonra bu modeli Oldsmobile F85 Jetfire takip etti
1963 � Wankel motoru ilk kez NSU Spider marka ara�ta kullan�ld�
1967 � �ngiliz otomobil firmas� Jensen �lk ABS'yi otomobillerine uygulad�
1973 � Avrupa�da seri olarak turbo motorla �retilen ilk otomobil BMW 2002 oldu.
1978 � Modern ilk ABS sistemi BMW 7 serisi ve Mercedes S serisinde uyguland�
1984 � Turbo �reticisi Garrett intercooler ad�n� verdi�i bir turbo so�utucusu geli�tirdi. Bu sayede t�rbine giren hava so�utularak turbonun performans� art�r�ld�
1986 � �ift turbo tak�lan ilk ara� Porsche 959 oldu
1987 � Bosch ilk �retici olarak ABS sisteminin daha geli�mi�i olan ASR sistemini piyasaya s�rm��t�r
1993 � Fiat Croma TdiD de�i�ken geometrili turboyla donat�lan ilk otomobil oldu. Sistem d��k motor devirlerinde turbonun verimini �nemli oranda art�r�yordu.
1995 � Bosch 1995 y�l�nda FDR sistemini aktif s�r�� emniyetini sa�lamak �zere �retime alm��t�r. �zellikle virajlarda ve ani yol de�i�ikliklerinde FDR sistemi, y�ld�r�m h�z� ile motor, �anz�man ve frene m�dahale ederek arac�n savrulmas�n� �nler.
2004 � �ift turbo tak�lan ilk seri �retim dizel motorlu otomobil BMW 535d oldu
2005 � Mercedes �� turbolu v6 dizel motorla donat�lm�� konsepti Vision SLK 320 Cdi�yi Cenevre otomobil fuar�nda tan�tt�.

Otomobillerin geli�mesine katk�da bulunan ki�iler

Nicolas Joseph Cugnot ( 1725-1804 ) �lk motorlu ta��t Fardier�i yapan �sve�li mucit
Eugene Beau de Rochas ( 1818-1893 ) 4 zamanl� �evrimin esaslar�n� ortaya koyan Frans�z m�hendis
Jean Joseph Etienne Lenoir ( 1822-1901 ) Ticari ilk motoru yapan Bel�ikal� mucit
Eugen Langen ( 1833-1895 ) Rochas��n buldu�u prensipleri kullanarak ilk d�rt zamanl� motoru yapan Alman mucit
Gottlieb Daimler (1834-1900) Motor end�strisinin �nc�s� ilk Mercedes otomobillerinin �reticisi
Karl Friedric Benz (1844-1929) �lk motorlu arac�n patent sahibi
Henry Ford (1863-1947) Ford motor Company kurucusu
Ransom Eli Olds (1864-1950) Olds Motor Vehicle Company (Olds Motorlu Ara�lar �irketi)nin kurucusu
Rudolf Diesel (1873-1913) Dizel motorunun mucidi
Ferdinand Porsche (1875-1951) Porsche firmas�n�n kurucusu Volkswagen kaplumba�an�n tasar�mc�s�
Louis Renault (1877-1944) Renault firmas�n�n kurucusu
Andre Citroen (1878-1935) Citroen firmas�n�n kurucusu
Ettore Bugatti (1881-1947) Bugatti firmas�n�nkurucusu
Enzo Ferrari (1898-1988) Ferrari firmas�n�n kurucusu

Otomobil markalar�

Buhar g�c�yle �al��an otomobiller �ok daha �nceleri ortaya ��km��sa da, otomotiv sanayisinin ger�ek kurulu�u; 1860�larda ve 1870�lerde ba�ta Fransa ve Almanya olmak �zere �e�itli Avrupa �lkelerinde k�sa bir s�re sonra da ABD�de benzin motorunun geli�tirilerek yayg�nla�mas�yla ba�lad�.

ABD�deki ilk otomobil yap�mc�lar� ise Ramson Eli Olds ile Alexander ve James Packard�d�r. 1898�de ABD�de otomobil �reten �irket say�s� 50 iken, 1908�de bu say� 241�e y�kseldi. Her markan�n �b�r�nden ay�rdedilmesini sa�layan amblemi yada etiketi vard�. Bir t�r �v�nme arac� olan amblemler de�erli metalden elde mine boyal� yap�lmaktayd�lar. Ancak seri �retim otomobilleri ucuzlat�nca k��k �irketler devler taraf�ndan yutuldular yada piyasa d��na itildiler.Otomobil Avrupan�n icad� idi. Avrupal� bilim adamlar� otomobilin teorik hesaplar�n� yapmakla vakit ge�irirken pratik kafal� Amerikal�lar otomobil imalinde Avrupaya �nderlik etmeye ba�lam��lard�r.

1920li y�llar tarihe Amerikal�lar�n en yarat�c� y�llar� olarak ge�ti. �K�kreyen Yirmiler� diye bir de isim takm��lard�. �K�kreme� sadece m�thi� bir h�zla b�y�yen ekonomilerini de�il, radikal bir bi�imde de�i�en ya�am bi�imlerini de anlat�yordu. �K�kreyen Yirmiler�in en �nemli bulu�lar�ndan birisi de seri �retimdi. �nl� otomobil sanayicisi Henry Ford�un bu m�thi� bulu�u sayesinde �retim katlad�. �lkedeki otomobil say�s� k�sa s�rede alt� milyondan yirmiyedi milyona y�kseldi. Otomobil fiyatlar� d��t�. Henry Ford, devrim niteli�inde bir ��k�� daha yapt�, i��i �cretlerini g�nde be� dolar gibi g�r�lmedik seviyeye ��kard�. Ve tarihte ilk kez i��iler kendi �rettikleri otomobilleri sat�n alacak paray� kazan�r oldular! Yine tarihte ilk kez �y�ll�k izin� kavram� g�ndeme geldi. O zamana kadar zenginlere �zg� bir ayr�cal�k olan seyahat de �demokratikle�ti.

Fransada yap�lan otomobil yar��malar�nda i�ten yanmal� otomobillerin �ok pratik oldu�u g�r�ld�. 1910 y�l�nda bu g�r�� er�evesinde benzinle �al��an otomobillere daha fazla yer verildi ve �al��malar bu y�nde h�zland�.�lk otomobil �irketleri k��k imalathaneler bi�imindeydi. Bu �irketlerden ancak birka�� ayakta kalarak b�y�k �l�ekli �retime ge�ebildi. Ba�lang��ta bunlar, ba�l�ca �� grupta toplan�yordu: Almanya�daki Opel ve �ngiltere�deki Morris gibi bisiklet yap�mc�lar�; ABD�deki Durant ve Studebaker atla �ekilen ta��t �reticileri; makine imalat��lar�, Otomotiv sanayisine ge�en bu �irketlerde temel olarak montaj i�lemi yap�l�yor, motor ve temel par�alar ba�ka imalathanelerde �retiliyordu.

Bu �irketlerin montaj�n d��nda ba�ka �retime y�nelmeleri, ancak bir dizi teknik ve mali sorunun ��z�lmesiyle ger�ekle�ti. Avrupa�da otomotiv sanayisi 1919-39 aras�nda ve temel olarak otomobil �retimi alan�nda geli�ti .Ayn� �l�ekte olmasa da, Avrupa �irketleri de ABD�deki seri �retim y�ntemini benimsemi�lerdi. Almanya�da ise otomotiv sanayisi, 1. D�nya Sava��n�n a��r y�k�nden kurtulana de�in pek yayg�nla�mad�.Bu alandaki en �nemli geli�meler 1926�da Daimler ile Benz�in birle�mesi ve 1929�da General Motors�un Alman pazar�na girerek Opel marka otomobilleri �retmeye ba�lamas� oldu.

II. D�nya Sava�� ndan sonra motorlu ta��t �retimi �arp�c� bir h�zla artt� ve 35 y�ll�k bir s�re i�inde d�nya �retimi 10 kat�na ��kt�. ABD�deki �retim artmakla birlikte, d�nya otomotiv �retimindeki y�zde 80�lik pay�, bu s�re sonunda y�zde 20�ye geriledi.1980�lerin ba��ndaki ekonomik gerileme en �ok ABD�yi etkiledi; bunun sonucunda Japonya �retimde birinci, Avrupa Ekonomik Toplulu�u (AET) ise ikinci s�raya y�kseldi.

Faydal� Bilgiler

FAYDALI B�LG�LER

Otomobilinizi Nas�l Se�melisiniz?
Bir araba al�rken ne bekledi�inize do�ru karar verin. (�rne�in tercihiniz iki ki�ilik �st� a��k bir araba ise, asl�nda ihtiyac�n�z olan �eyin 7 ki�ilik bir van oldu�unu, i� i�ten ge�tikten sonra fark etmeyin!)

Ne kadar b�y�k bir kabine ihtiyac�n�z var; arka koltuklar� kullan�r m�s�n�z, yoksa be� ki�ilik bir araba bile size dar m� geliyor?
B�y�k bir bagaja ihtiyac�n�z var m�? Yoksa haftada sadece bir kere mi gerekiyor?
Nas�l bir trafikte kullan�yorsunuz? �ehir i�inde k�sa mesafeler mi, yoksa otoyolda uzun seyahatler mi yap�yorsunuz? Se�ene�iniz ikinci ise, daha g��l� ve konforlu bir se�im do�ru olur.
Sizin i�in performans ne kadar �nemli? 1.4 litre ile �� sene ya�ayabilir misiniz, yoksa en az 2.0 litre mi yeterli?
G�venlik sizin i�in ne kadar �nemli? M�mk�n olan en �ok say�da airbag (hava yast��) ve Euro Ncap y�ld�z�na m� bak�yorsunuz?

B�t�enizi belirleme

Bir b�t�e belirleyin, sat�n alaca��n�z galerinin, size farkl� bir �deme plan� ile daha fazla harcama yapt�rmas�na izin vermeyin.
Cebinizden ��kacak para �st�ne odaklan�n, harcayaca��n�z her kuru�u hesaba kat�n.
Arabaya sahip olmak i�in verece�iniz paran�n d��nda, pul vergisi, sigortas�, benzin ve servis masraflar�n� g�z �n�nde bulundurun.
Ger�ekten s�f�r kilometre bir arabaya ihtiyac�n�z var m�? Yeni araba, ilk ya��nda �ok de�er kaybeder. Bir ya��nda bir araba ald��n�zda bu de�er kayb�n� ya�amaz ve modeline g�re bir veya d�rt sene daha, garanti kapsam� i�inde kal�rs�n�z.

Otomobilinizi al�rken nelere dikkat etmelisiniz?

Mutlaka test s�r�� yap�n. Hafta i�i, yollar�n daha bo� oldu�u saatleri tercih edin ve m�mk�n oldu�unca farkl� yollarda kullan�n. Sadece galeri etraf�nda tur at�p gelmeyin. Birka� alternatif varsa, ara�lar aras�na �ok zaman koymay�n, m�mk�nse ayn� g�n deneme s�r�� yap�n. Sa�l�k sorununuz var ise; �rne�in s�rt�n�zda, koltu�a, s�r�� pozisyonuna ve rahat inip binebildi�inize dikkat edin. Omuzlar�n�zda sorun var ise, direksiyonun sertli�ine dikkat edin. Galeri vermek istemeyebilir, ama arabaya kesin karar verdi�inizde bir test s�r�� daha talep edin.
Alaca��n�z ara� ama�lar�n�za uygun olsun. �rne�in, Aile arabas� olarak al�yorsan�z, b�t�n aile rahat yolculuk edebilecek misiniz?
Hobileriniz var ise, araba bu konuda uyumsuzluk yarat�yor mu?
Otomobili de�erlendirirken dikkat etmeniz gerekenler;
- Direksiyon
- Vites ge�i�leri
- H�zlanma ve frenleme
- Genel b�y�kl��
- S�r�� konforu ve g�r�lt� seviyesi
- Koltuk ayarlar�
- �n arka diz ve ba� mesafeleri
- Bagaj ve e�ya saklama b�lmeleri
- G�r�n�rl�k; s�r�c� koltu�undan �evrenizi ne kadar g�rebiliyorsunuz?
- E�lence sistemi; Radyo, Cd, Dvd, Mp3 sistemleri

Sat�n alma ile ilgili bilgi al�rken dikkatli olun. Baz� galeriler, otomobili �ah�stan sat�yormu� gibi konu�abilirler. Bu y�zden telefonla arad��n�zda, s�zlerinize "ilan verdi�iniz ara� i�in ar�yorum" diye ba�layabilirsiniz. Kar��n�zdaki ''Hangi ara�?''derse, b�y�k olas�l�kla galeridir.
�ah�stan al�yorsan�z, arac�n sahibinin evinde bulu�mak, otomobilin �al�nt� olma riskini azalt�r.
Vergi borcu olmad��na dair ka��t isteyin.
Sat�c�ya araba hakk�nda soru sorun; neden satt��n�, memnun kal�p kalmad�klar�n�, sat��a yetkileri var m�, yoksa vekaleten mi satacaklar ��renin?
Hangi serviste bak�m� yap�lm�� kontrol edin, servisten ara� i�in kesilen faturalarla ilgili bilgi almaya �al��n. (B�ylece size s�ylenmeyen bir tamirat� ��renebilirsiniz.)

�kinci el al�rken kontrol edilecekler:

Lastiklerin durumuna bak�n. Di�leri ve yanaklar�na bak�n, asimetrik bir a��nma, tak�mlarda bir ayars�zl�k oldu�unu g�sterir.
Direksiyon bir taraftan di�erine topland��na ak�c� olmal�. Herhangibir tak�lma, titre�im ve/veya ses, problemi i�aret eder.
Vitesler sorunsuz ge�meli, debriyaja tam bas�l� vites atarken, zorlanma veya ses gelmesi sorun oldu�unu g�sterir. �ok sert veya �ok hafif debriyaj pedal� da, a��nm�� par�alardan dolay� olabilir.
Motor r�lantide sars�nt�s�z �al��mal�. Devirlenirken rahat�a devirlenmeli, titre�im veya tak�lma olmamal�. Ya� �ubu�u ve ya� haznesi kapa��n� kontrol edin, kahverengi tortu g�r�rseniz, vakit kaybetmeyin, ba�ka bir arabaya bak�n.
Gaza bast��n�zda egzozdan ��kacak mavi dumana bak�n. Mavi egzoz gaz� �ok�a ��k�yorsa, motorun i� par�alar� a��nm�� demektir.
Araban�n kaportas�n� kontrol edin. Pas, ��r�me var m�? Arac�n alt�na bak�n, de�i�tirilmesi gereken bir egzoz sistemi belli olur.
�ok temiz bir motor b�lmesi, sizden bir �ey saklamak i�in y�kanm�� olabilir.
Kaputu a�t��n�zda pul pul d�k�len bir boya, yap�lm�� bir kazan�n habercisi olabilir.
Araban�n i�inin durumu ile kilometresi birbirine uyuyor mu, kontrol edin. D��k kilometrede bir araban�n koltuk kuma��/derisi ve/veya yaylar� a��nm��, pedallar� erimi� olmamal�. Arac�n kilometresi geri �ekilmi� olabilir.
Kap�lar� a��p kapay�n, sorunsuz a��l�p kapan�yor mu? Kap� lasti�i y�rt�lm��, erimi� veya tam oturmuyorsa, arac�n ald�� bir darbeden kaynaklan�yor olabilir. Kap� lasti�inde boya olmamas� gerekir. Plaka ��klar� arabayla ayn� renk parl�yorsa, k�t� boyamadan kaynaklanabilir.
Araban�n panellerinin hizas�na dikkat edin. B�t�n bo�luklar�n e�it olmas� laz�m.
Test s�r��nde frenler, isteklerinize tepkili olmal�.
Elektrik sistemi do�ru d�zg�n �al��yor mu kontrol edin; camlar, havaland�rma, klima, a��l�r tavan vs..

Otomobilinizin dilinden anlamak:

Otomobiller komplike makinelerdir, g�venli ve dayan�kl� olmas� i�in bakman�z gerekir. A�a��daki hususlara dikkat ederseniz, otomobiliniz daha verimli ve sorunsuz olur.

Problemleri es ge�meyin, kontrol edin, tamir edemiyorsan�z servise gidin.
Arac�n�z�n bak�m�n� �reticinin tavsiye etti�i �ekilde, yetkili ki�ilerce ve d�zenli yapt�r�n.
Otomobilinize muayene yap�l�nca g�venli olaca��n� sanmay�n.
Far ve kuyruk lambalar�n� d�zenli kontrol edin.( Duvara kar�� kontrol edebilirsiniz.) Ayars�z farlar, hem di�er s�r�c�leri rahats�z ederek g�zlerini alacak ve tehlike yaratacak hem de sizin g�r��n�z yetersiz olacakt�r.
Lastiklerinizi ayda en az bir kere kontrol edin. Bas�n�lar�n� �retici firman�n uygun g�rd�� de�erlerde tutun. Lastik di�lerinin 2 mm nin alt�na d��mesine izin vermeyin.
Motor ya��, fren hidroli�i, silecek suyu, so�utma suyu, hidrolik direksiyon ve debriyaj s�v�lar�n�n eksik olmamas�na dikkat edin. Uyar� ��klar�n� beklemeyin.
Ya� seviyelerini �l�erken d�z bir zemine park edin, ya� �ubu�unu silin ve seviyeyi �yle kontrol edin.
Cam sileceklerinizin yeni olmas�na dikkat edin.
�n cam�n�zdaki ya�l�, yap��kan veya uzun s�re kalm�� kiri, sileceklerinizle temizlemeyin. Bu, durumu daha da k�t� yapar.
Silecek suyu f�skiyelerinizi bir i�ne ile, hep ayarl� tutun.

K��n dikkat etmeniz gerekenler:

Arac�n�z�n so�utma suyuna antifriz ekleyin. Motorunuzun so�utma suyunun donmas�, radyat�r�n�z� hatta motor blo�unuzu �atlatarak size �ok pahal�yla mal olabilir. �retici firman�n uygun g�rd�� l��de kullan�n.
Silecek suyunuzun dolu ve antifrizli oldu�una dikkat edin. Silecekleriniz eski ise yenileyin.
So�uk havalarda arac�n�z� �al��t�rman�z, bu�u ve buz �nlemek i�in kulland��n�z rezistans, araban�z�n ak�s�nden daha fazla ak�m �eker. Arac�n�z� sabahlar� �al��t�r�rken, a��r ve uyu�uk�a �al��yorsa, ak�n�z� de�i�tirmeyi d��n�n.
Ak� ba�lar�n�n kirli olmas� ak�m kayb�na neden olacakt�r. Temizleyip ya�lay�n.
Lastiklerinizi kontrol edin. Asimetrik a��nm�� lastikler k�� aylar�nda tehlikelidir. K��n, di� profilinin 3mm nin alt�na d��m�� olan lastikleri kullanman�z� tavsiye etmiyoruz. Yedek lasti�inizi de kontrol etmeyi unutmay�n.
K��n kliman�z� haftada en az bir saat �al��t�r�n. Sistemdeki hareket eden par�alar�n �al��arak ya�lanmas�n� ve pislik olu�umunun engellenmesini sa�lar.
Otomobilinizdeki s�v� seviyelerini, lastik bas�n�lar�n� k��n d�zenli kontrol edin. Sorun g�rd��n�zde tamir edin ki, yolda kalmay�n.

�leri Derecede K�� Tedbirleri

Camdaki buzlanmay� temizlemek i�in bir buz kaz�ma aleti veya spreyi bulundurun. T�rnaklar�n�z� ve havaland�rma sistemini kullanabilirsiniz, ama �ok yorucu olur ve uzun s�rer.
Yolda kalma ihtimaline kar�� arac�n�zda kal�n k�yafet veya bir battaniye bulundurun.
�lk yard�m �antas�, reflekt�rl� ��gen k��n da daha i�inize yarayabilir.
Iss�z bir yolda yolculuk yapacaksan�z cep telefonunuzun tam �arjl� olmas�na veya araba yedek pil veya �arj cihaz� olmas�na dikkat edin
Fener i�inize yarayabilir, yedek pil bulundurun. Pahal� olmayan reflekt�rl� yelekler, g�r��n bozuk oldu�u zamanlarda etkili olabilir.
�ok yer tutmayacak y�ksek enerjili bir yiyecek ve i�ecek bulundurun.
Tehlikeli bir havada muhakkak yola ��kman�z gerekiyorsa, i�inde s�cak bir i�ecek bulunan bir termos, bir k�rek ve �eki halat� yan�n�zda bulunsun.
Arac�n�zda eski bir paspas bulundurun. Kara saplanman�z durumunda, bu ama� i�in yap�lm�� kaymaya dayan�kl� paspaslar kadar i�e yarar.
Uzun s�re bir yerde kalman�z gerekir ve ak�n�z de biterse, ak� �arj kablosu daha sonra �ok faydal� olabilir.

Araban�z� Satmak

Otomobilinizi takas edebilir, ya da �ah�s olarak satabilirsiniz.
- Takas etmek h�zl� ve basit bir ��z�md�r. E�er sat�c� takas etmek istedi�iniz arac� size satmaya istekli ise, kayb�n�z biraz daha az olabilir.
- �ah�s olarak satmaya karar verirseniz, daha uzun s�rebilir, ama cebinize daha �ok para girer. Arac�n�z i�in arayanlar ile, test etmek ve kontrol ettirmek isteyenlerle, siz ilgilenmelisiniz. �lan vermek i�in ayr�ca biraz para harcaman�z gerekecek.
Otomobilinizin ederini anlamak.
- Piyasada bulunan otomobil sat�� dergilerinin ve otomobil sat�� sitelerinin ortalamas�n� alabilirsiniz.
- Araban�z iyi durumda ve kilometresi ortalaman�n alt�ndaysa, fiyat� biraz daha y�ksek tutabilirsiniz. Kilometreniz ortalaman�n �st�ndeyse, ilgi �ekici olmas� i�in fiyat� d��k tutabilirsiniz.
- Araban�z�n durumu hakk�nda d�r�st olun. Araban�n k�t� durumda oldu�unu g�ren kimse, pazarl�k dahi yapmaz.
- Ekstra donan�ml� veya �zel versiyon otomobilleriniz i�in daha fazla fiyat isteyebilirsiniz.
- Sahip oldu�unuz otomobil, nadir bulunan ve de�erli bir model ise, fiyat�n� ortalaman�n �st�nde tutma �ans�n�z, daha y�ksek olabilir.
Otomobilinizi haz�rlamak.
- Otomobilinizi en iyi g�r�necek �ekilde temizlemek, arac�n potansiyelini ortaya ��kar�r ve sat�� daha kolayla�t�rabilir.
- Profesyonel temizlik �r�nlerini kullan�n, kaportas�n� cilal� �ampuanla temizleyin ve matla�m�� lastik par�alar�n� �zel spreylerle parlat�n.
- Arac�n i�i derli toplu g�z�ks�n, m�mk�nse i� temizlik i�in �retilmi� temizlik malzemeleri kullan�n.
- Her t�rl� kokudan ar�nd�r�n, sigara kokmas�n, evcil havyan besliyorsan�z ara�ta t�y� kalmas�n.
- E�er sizin yapman�z m�mk�n de�ilse arac�, bu i�leri yapan bir firmaya g�t�r�n.
- Buharla temizlenmi� bir motor b�lmesi, kolayl�k yerine ��phe uyand�rabilir. Motor ya��n�n temiz olmas�, kontrol edildi�inde size avantaj sa�layabilir.
- Yeni veya Prestij arabalar�ndaki �izik veya g��kleri tamir ettirmeniz avantaj�n�za olabilir. Arac�n�z eskiyse, bu i�ler i�in harcama yapman�z getirisine de�meyebilir; eski ara�larda ezikler ve �izikler olmas� do�ald�r.
- Arac�n�zla ilgili b�t�n belgeleri bulundurun. (Vergi borcu olmad��na dair ka��t ve servis bak�m faturalar� gibi.)
- Otomobil sat��lar� mevsimle �ok ba�lant�l� olmayabilir. Ama �st� a��k bir ara� ilkbaharda, arazi arac� sonbaharda daha kolay sat�labilir.

�lan Verme

Verdi�iniz ilan�n i�eri�inin do�ru olmas�, al�c�lar�n ilgisini �ekecektir. Hatal� bir ilanla b�t�n g�n telefon gelmesini bekleyebilirsiniz.

Gerekli b�t�n bilgiler ilanda olsun, samimi ve a��k olun, "bayandan �ok temiz", "doktordan �ok temiz", "full+full" gibi kli�elerden ka��n�n.
Modelini, trafi�e ��k�� tarihini ve kilometresini yaz�n. (2000 Kas�m'da al�nm�� bir ara�da 2001 Haziranda al�nm�� bir arada 2001 model olabilir ama aralar�nda 7 ay fark var.)
Kilometresini a��k yaz�n, ve ara� sizden �nce ortalaman�n alt�nda el de�i�tirmi�se belirtin. Aksesuarlar�n� anla��l�r bir dilde yaz�n. Anla��lmayacak k�saltmalardan ka��n�n.

Potansiyel Al�c� �le G�r��me

E�er arac�n�z� �ahsi olarak sat�yorsan�z, potansiyel al�c�lar ile g�r��meniz, arac�n�z�n kontrol ve test edilmesinde izin vermeniz gerekiyor.

Kendinizi savunmas�z hissediyorsan�z, ailenizden biri veya bir arkada��n�z size refakat etsin.
G�nd�z vakti ve evinzde randevu verin ki, araca daha rahat bakabilsinler.
Test s�r�� yapmak istiyorsa ehliyetini g�rmeyi rica edin ve ehliyet numaras�n� bir yere not edin.
Test s�r��nde kesilen bir cezan�n kendi sorumlulu�unda oldu�unu hat�rlat�n.
Arac�n�z� asla siz ara�ta olmadan test s�r�� yap�lmas�na izin vermeyin. Yolcu koltu�una ge�in, ondan sonra anahtarlar� verin.
Potansiyel al�c�n�n arac� uygun bir s�re (�rne�in 20-25 dakika) s�rmesine ve farkl� yollarda kullanmas�na izin verin. K�sa kesmeyin, bir �ey saklad��n�z� d��nebilir.

�demeyi Almak

Al�c� ile anla��ld�ktan sonra ve h�rs�zl�k veya zaman harcayanlardan korunmak i�in baz� �nlemler almal�s�n�z.

Bir fiyatta anla�t��n�z zaman, ilan� kald�rmadan �nce bir kaparo al�n ve vazge�ildi�i takdirde bu miktar�n sizde kalaca��n� a��k�a s�yleyin. Al�c� vazge�erse, kaparo ile tekrar reklam ilan� verebilirsiniz.
�demenin hepsini almadan asla arac� teslim etmeyin.

Otomobil temizlik

Otomobilinizi y�kat�rken veya y�karken nelere dikkat etmelisiniz? Baz� otomobillerin eski g�z�kmelerinin nedeni, boyas�n�n y�pranmas�i bunu da nedeni otomobilin yanl�� y�kanmas�d�r.

Otomobilinizi hi�bir zaman f�r�a ile y�kamay�n. S�nger, m�mk�nse al��veri� merkezlerinde sat�lan bu i� i�in yap�lm�� olan do�al s�ngerleri tercih edin.
Hortum, kova ve otomobil y�kamak i�in yap�lm�� bir �ampuan kullan�n. B�ylece hem kirler �abuk ��z�lecek hem de kova kulland��n�z i�in daha az su kirleteceksiniz. Hortumun ucunda suyu kesen bir tabanca olmas�na �zen g�sterin.
Arac�n�z� her zaman tavan�ndan y�kamaya ba�lay�n, kaput ve bagajdan sonra kap�lara, ordan tampon, kap� alt� ve jantlara ge�in. Siz temizden kirliye giderken s�ngerinize daha az kir birikir ve dolay�s�yla araban�z�n �izilme ihtimali de azal�r.
Araban�z� durulad�ktan sonra kullanac��n�z bezin yine otomobil kurulamak i�in yap�lm�� sentetik g�deri denilen sar� bezler olmas�na i�inizi kolayla�t�r�r. Yanl�� kurulama arac�n�zda hem �izilmelere hemde lekeler kalmas�na neden olur. Do�al bezler sizi u�ra�t�r�rken sentetik g�deriyi s�kt��n�zda hem eliniz ac�maz hemde serbest b�rakt��n�zda an�nda gev�er.

E�er i�i daha da ciddiye al�yor ve bir pazar g�n�n� otomobilinizin temizli�ine ay�rmak istiyorsan�z, detayl� temizlik i�in gerekli bilgiye ihtiyac�n�z var demektir.

Detayl� Temizlik

Araban�z�n kaportas� i�in kullanaca��n�z �ampuan�n yan�na;

Jantlar�n�z�n temizli�i i�in �zel asit (janta temizlemek i�in �zel), lastiklerinizin parlakl�� i�in k�p�k veya sprey, biri kuru biri �slak kullanmak i�in ince ya�l� boya f�r�as�, i� temizlik i�in mat temizleme s�v�s� (parlak da olabilir ama mat g�ne�te yans�maz, g�z�n�z� almaz), camlar�n�z i�in beyaz ispirto yada cam temizleme s�v�s�, �imdilik i�inizi g�r�r.
Bunlar�n kullan�m�na gelirsek; jant temizli�inde, jant�n �nce normal sabun s�ngerle temizlenip durulamas�, temizlenmi� jant �st�ne asit s�k�lmas� ve kurumas�na yak�n (yaz aylar�nda hemen kuruyabilir), 4-5 dakika sonra sert olmayan ya�l� boya f�r�as� ile temizlenmesi tavsiye edilir.
Lastiklerinizi araban�z� y�karken muhakkak s�ngerle siliniz ve jant temizleme i�lemi bittikten sonra, en iyi sonu� i�in kurumu� lastik �st�ne s�k�n�z.
Islak ya�l� boya f�r�as�yla araban�z�n kap� ��talar� tampon ve g�vde birle�imlerinin aralar�n�, cam fitillerini ve s�ngerin giremeyece�i b�t�n d�� y�zeyde �ok bast�rmadan temizleyebilirsiniz. Bu i�lemin sonucu araban�z kurudu�unda daha da belli olacakt�r.
Kuru f�r�a ile araban�z�n i�ini, konsol ve kap� par�a birle�imlerini, havaland�rma deliklerini ve d��melerini temizleyebilirsiniz.
Camlar�n�z�n bir s�v� yard�m� ile temizlenip ya�dan ar�nd�r�lmas� k��n �ok daha gereklidir. Su ve bezle silinen camda ya� kal�r, ya�murlu havalarda hemen bu�ulanmaya ve kar��dan gelen ��n k�r�l�p g�z�n�z� daha da almas�na yol a�ar.

Yak�t Masraf�n� Azaltmak

Arac�n de�er kayb�n�n yan� s�ra, cebinizden ��kacak en b�y�k para benzin harcamalar�d�r. Bu konuda dikkat edece�iniz birka� nokta tasarruf yapman�z� sa�layabilir.

Arac�n�z�n kullan�m k�lavuzunda yazan benzin sarfiyat� verileri, ger�ek hayattakinden farkl� olabilir. �rne�in Avrupa Birli�ine �ye �lkelerden birinden ald��n�z bir otomobilin yak�t sarfiyat� verileri �stanbul trafi�i ortalamas�n�n alt�nda olabilir.
Arac�n�z� �ok yava�ta kald�rmak iyi bir tasarruf y�ntemi de�ildir ve bu di�er s�r�c�leri rahats�z edecektir. Normal bir �ekilde kalk�p h�zlan�n ve m�mk�n olan en �st vitese at�n.
Arac�n motor devrini dakikada 2000 ila 3000 aras�nda tutun.
Bir dakikadan uzun bekleyece�iniz zaman motoru durdurun.
Her zaman kulland��n�z yollar�n alternatifine bak�n. E�er biraz daha uzun ama daha az dur kalk yapaca��n�z bir yol bulursan�z, tasarruf edebilirsiniz.
Camlar� ve a��l�r tavan� kapal� tutun. Lastiklerinizin olmas� gereken bas�n�ta olmas�na kesinlikle dikkat edin. Hava direnci ve s�rt�nmeyi artt�ran d��k lastik bas�nc� benzin sarfiyat�n� artt�r.
M�zik sistemindeki amfi, bu�u �nleyici ve klima benzin sarfiyat�n� artt�r�r.
Kurumlu ve ya�� eski bir motor benzin sarfiyat�n� artt�r�r.
Lastik bas�nc�n�z�n do�ru oldu�undan emin olun, d��k lastik ba�nc� sarfiyat� artt�r�r.
Araban�z�n hava filtresini d�zenli de�i�imine dikkat edin; zor nefes alan bir araba benzini daha �ok yakar.
Orjinalinin d��nda buji kullanmay�n.
Sert h�zlanmalardan ka��n�n, sabit bir tempo ile s�r�n, m�mk�nse h�z sabitleyici kullan�n.

Hidrojen Yak�t Pili Sistemiyle �al��an Otomobil

Bu arac�n egzozundan su buhar� ��k�yor.

Hitit �niversitesi ��rencisi 7 m�hendis aday�, hidrojen yak�t pili sistemiyle �al��an otomobil yapt�. Yakla��k 100 bin liraya mal olan ve Hitit krallar�ndan Pithana'n�n ad� verilen hidromobil enerjili ara�, at�k olarak egzoz gaz� yerine yaln�zca su buhar� ��kararak �evreci y�n�yle dikkati �ekiyor.

��rencilerin yapt�� ara�, y�ksek bas�n�l� yak�t t�p�nde saklanan hidrojeni havadaki oksijenle birle�tirerek elektrik enerjisi olu�turan sistemle �al��yor ve at�k olarak yaln�zca su buhar� ��kar�yor.

Arac�n i� d�� tasar�m�n�, ba�lant� par�alar�n�, fla��rlerini, jantlar�n�, direksiyonunu ve pedallar�n� kendileri yapan ��renciler, motor, ak� ve yak�t pilini �orumlu sponsorlar�n katk�s�yla temin etti. �nde 2, arkada 1 olmak �zere 3 tekerlekle hareket eden ara�, saatte 78 kilometre h�za ula�abiliyor. Maliyeti 100 bin liray� bulan arac�n a��rl�� ise 130 kilogram.

Hitit �niversitesi M�hendislik Fak�ltesi ��retim �yesi Yrd. Do�. Dr. �rfan Kurtba�, AA muhabirine "Pithana"n�n, temiz enerji teknolojisine katk� yapmak isteyen m�hendis adaylar�n�n olu�turdu�u grubun �abalar�yla yap�ld��n� s�yledi.

��rencilerin bu giri�iminin ba�lang��ta kendilerini maliyet y�n�nden korkuttu�unu ifade eden Kurtba�, "Ancak ��rencilerimizin gayretiyle sanayimizden ve �zel giri�imcilerimizden destek bulduk. Bu da cesaretimizi art�rd�. Projenin hayata ge�irilmesinde ��rencilerimizin �ok b�y�k katk�lar� oldu. Ara� bittikten sonra g�zel tepkiler ald�k. �evkimiz ve hevesimiz bir kat daha artt�. ��rencilerim ger�ekten �ok �zverili �al��malar yapt�" dedi.

Projenin toplam maliyetinin 100 bin lira oldu�unu belirten Kurtba�, maliyetin 40 bin liradan fazlas�n�n� �niversite taraf�ndan kar��land��n�, geri kalan k�sm�n�n da �orum Belediyesi ve sponsorlar�n deste�iyle sa�land��n� belirtti.

"Pithana" ile �zmir'de d�zenlenen ve 20 �niversitenin yer ald�� T�B�TAK destekli hidromobil yar��lar�na kat�ld�klar�n� ve burada ��nc� olduklar�n� bildiren Kurtba�, daha iyi dereceler almay� hedeflediklerini s�yledi.

Kaynak: CNN

Otomobil

Otomobil, yolcu ta��maya uygun tekerlekli, motorunu kendi ta��yabilen kara ula��m ta��t�. Otomobil kavram�n�n ilk ortaya ��kt�� zaman g�z �n�ne al�narak hayvan g�c� kullan�lmadan, itmeden veya �ekmeden kendili�inden hareket edebilen �z itmeli ta��tlard�r.

Motor kelimesi ayr�ca o d�nemde ats�z ta��may� temsil etmi�tir, bu vesile ile "beygir g�c�" terimi ile bir arac�n g�c� �l��lm��t�r. Arac� kullanan ki�i i�in bir ve istisnalar d��nda, en az bir yolcu i�in oturma kapasitesine sahiptirler.

Otomobiller yollarda kullan�lmak i�in tasarlanm��t�r, bunun yan� s�ra yol d�� (Off-road) kullan�ma olanak sa�layan otomobiller de vard�r (SUV). Yollar di�er trafik ��eleriyle beraber payla��lmaktad�r.

Genel olarak otomobiller i�ten yanmal� motorlarla ve d�rt lasti�in d�nmesiyle �al��r. Ancak 2001 y�l� itibariyle, hibrit motorlu otomobiller sat�lmaya ba�lam��t�r. Elektrikle �al��an hibrit motorlar i�in �u an Amerika Birle�ik Devletleri de ba�ta olmak �zere, bir �ok �lke vergilerini minimuma indirmi� ; ve �cretsiz elektrik dolum istasyonlar�n� otoparklara ve benzincilere yerle�tirmi�tir.

3 teker ile �al��an otomobiller de �retilmi�tir, ancak denge ve dayan�n�kl�l�k sorunu ya�anmas�ndan dolay� kullan��l� hale gelememi�tir.

Otomobiller bir �ok form alt�nda kar��m�za ��kmaktad�r ; baz�lar� Sedan , Station Wagon , Convertible , Coupe , Hatchback 'dir.

Otomobilin Tarihi Geli�imi

Otomobillerin Tarihi

G�n�m�z�n vazge�ilmez ula��m ara�lar� olan otomobillerin, asl�nda hayat�m�za ne zaman girdi�ini hi� merak ettiniz mi? Otomobil deyince g�z�n�z�n �n�nde canlanan profili tamamen unutun ve tarihte ki yolculu�umuza ba�layal�m. Otomobillerin ge�mi�i, b�t�n �a�lar�n en �nemli mekanik icad� olan tekerle�in ge�mi�ine kadar uzan�r. �lk tekerle�in g�n�m�zden yakla��k 5000 y�l �nce Mezopotamya� da kullan�ld�� ortaya ��kar�lm��t�r. Atl� arabalar�n ise M� 2000′ li y�llarda kullan�ld�� bilinmektedir.
Makine g�c� ile �al��an ilk otomobillerin ge�mi�i 1600� l� y�llara kadar uzan�r. 1680 y�l�nda Newton Buharl� Makina ile �al��an Arabas�n� tasarlad�. Otomobil, Frans�zca bir kelimedir. AUTO (kendi), MOB�LE (hareket) kelimelerinin birle�imidir. Kendi kendine hareket eden anlam�na gelir. 1712 y�l�nda �ngiliz tasar�mc� Thomas Newcomen ilk buhar makinas�n� yapt�. Daha sonraki y�llarda ; 1770 y�l�nda, Joseph Cugnot � FARD�ER � ad�n� verdi�i arabas�n� yapt�. Bu araba g�n�m�zdeki otomobil ve lokomotiflerin atas� say�ld�. Kendisi subay oldu�u i�in toplar� ta��makta kulland�.
1786 y�l�nda, James Watt buharl� arabas�n� tasarlad� ve bu arabay� ��rencisi Murdack hayata ge�irdi. Bu arabada lokomotife benziyordu ve kullanan ki�iler i�in, Frans�zca da � Ate�ci � anlam�na gelen � Chauffeur � yani � �of�r � s�zc�� kullan�ld�.
1802 y�l�nda, �ngiliz Maden M�h. Richard Trevithich y�ksek bas�n�l� buharla �al��an bir buhar makinas� yap�p, bunu ilk buhar lokomotifini hareket ettirmek de kulland�. Attan daha h�zl� giden ilk ta��t olan Rocket ise 47 km/s h�z yapt�. 1860 y�l�nda Bel�ikal� Mucit Etienne Lonoir taraf�ndan �lk Gazl� motor icat edildi. ��ten yanmal� ve k�m�r gaz� ile �al��an bu motor araba �zerinde de denendi.
1877 y�l�nda Alman M�h. Nikolaus Otto d�rt zamanl� benzin motorunu yapt�.
1885 y�l�nda Alman Gottlieb Wilhelm Daimler gaz ve petrolle �al��an motorunu yapt� ayn� y�l o�lu Paul Daimler ve Maybach � Reitwagen � ad�n� verdikleri ilk motorlu arac� yapt�lar. Bu ara� daha �ok motosiklete benziyordu.

Frans�z m�hendisleri Rene� Panhard ve Emile Levassor mekanik ara�lar �retmek amac�yla bir ortakl�k kurmu�lard�. Daimler, berat�n� onlara satt� ve ger�ekten �lk otomobil 1891�de onlar�n fabrikalar�ndan ��kt�. Bu, iki ki�ilik ve motoru �nde olan bir ara�t�. Arka tekerlekleri zincirle d�nmekte, s�rtmeli vitesler ve diferansiyelle i�lemekteydi ve el freniyle durmaktayd�.
Montbeliardl� sanayici Armand Peugeot 1891�de Daimler motoruyla i�leyen arabalar yapmaya karar verdi: Onun �retti�i ara�lardan biri b�y�k bir ba�ar�ya ula�t�: Valentigney�den hareket ederek ard�nda Paris-Brest bisiklet yar��lar� oldu�u halde Paris�e girdi ve Valentigney�ye d�nd�; b�ylece 2.500 km.�lik yolu d�zenli ve saatte 15 kilometre ile alm�� oldu.

Ertesi y�l Peugeot 29, 1893�te 40 ve 1895�te 72 araba satt�. Orta�� George Bouton�la ba�ta buharl� arabalar yapm�� olan Kont Albert de Dion, 1893�te benzinli araba yap�m�na ge�ti. K��k ya da �� tekerlekli arabalara ba�lad�klar� motorlar� herkesi hakl� bir �a�k�nl��a s�r�kledi, ��nk� dakikada 1.500 devir gibi ��lg�n bir h�zla d�n�yordu. Gittik�e artan benzin motorlu ara�lar g�rd�kleri derin ilgiye kar��, buharl� motor icat etme d��lerine kap�lanlar� ortadan kald�ramam��t�. Tersine �eki�me gittik�e
k�z��m��t�. Buharl� ta��t uzun bir deneyimin yararlar�n� kullanmakta ve de�eri �reticilerin de ilgisini h�l� �ekmekteydi, bunlardan biri Le�on Serpollet idi. Bir demircinin o�lu olan Serpollet, petrolle �s�t�lan bir kazan icat etmi�ti. Bu kazan�n i�inde su, dar t�plerde dola�t��ndan hemencecik buharla��yordu. Bu temele dayanarak yapt�� arabada s�r�c�, lokomotifteki gibi bir ��of�r�; yani, �s�t�c�yd� elbet ve bu ad, bug�n i�in yan�lg� olan anlam�na ra�men kald�. Serpolet bu arac� sayesinde saatte 120 kilometre gidebilen ilk s�r�c� oldu ve ertesi y�l (1903) bu h�z 144 kilometreye ��kt�. Yine buharl� makine sayesinde de Pilot Marriott, 1906�da 200 kilometreyi ge�ti. Benzini araban�n kesin zaferi, �e�itli aksam�n�n en �yi �ekilde i�ler duruma getirilmesinden sonra ancak ger�ekle�ebildi. Bu alandaki en etkili �al��malar� bir teknisyen olan Frans�z Fernand Forest�e (1851-1914) bo�luyuz.1882�de elektrikle ate�lenen d�rt devirli bir motor yapt� ve d�rt dikey silindirli, supapl� ilk �a�da� motor da onun eseri oldu (1891). Bug�n hala geli�imine devam eden otomobil sanayi, durmadan b�y�yor. G�n�m�z otomobillerine ula�mam�za imkan haz�rlayan yukar�daki ki�ilerin yan� s�ra Henry Ford, Henry Royce, Ettore Bugatti, Enzo Ferrari, Kii�iro Toyota gibi katk� yapanlar� da ��kranla an�yoruz.

otomobil yar��

karayolu, parkur ya da kapal� pistte yap�lan profesyonel ve amat�r otomobil yan��.

Grand Prix yar��lar�, pist yar��, standart otomobil yar��, spor otomobil yan��, drag yar��, mini araba yar�� ve karting'in yan� s�ra, t�rmanma yan��, otomobil rallisi ve gymkhana gibi t�rleri vard�r. Otomobilleri �e�itli s�n�flara ve alt s�n�flara ay�rma ve yar��lar� y�netme i�ini, ba�ta Uluslararas� Otomobil Federasyonu (FIA) olmak �zere �e�itli yerel, ulusal ve uluslararas� kurulu�lar y�r�t�r.

Tarih�e.

Otomobil yar��lar�, 1880�lerde benzinle �al��an i�ten yanmal� motorlar�n geli�tirilmesinden k�sa bir s�re sonra ba�lad�. D�zenlenen ilk otomobil yar�� 1894�te Fransa�da, Paris-Rouen aras�ndaki 80 km�lik mesafede yap�lan g�venilirlik denemesiydi ve yar�� saatte 16,4 km h�zla giden bir otomobil kazand�. Ger�ek anlamda ilk otomobil yan�� 1895�te Fransa�da, Paris-Bordeaux aras�nda, gidi�-geli� toplam 1.178 km�lik bir mesafede yap�ld�. Yar�� kazanan otomobil saatte ortalama 24,15 km h�za ula�m��t�. ABD�deki ilk otomobil yan�� 1895 ��kran G�n��nde, Illinois�da Chicago- Evanston aras�nda, gidi� geli� 87 km�lik bir mesafede yap�ld�. �ki yar��n da finansman� reklam amac�yla gazetelerce sa�land�. Frans�z kentleri ve Fransa�yla �teki �lkeler aras�ndaki yayg�n otomobil yan�lar�, kaza- lann �oklu�u nedeniyle Paris-Madrid Yar��n�n Bordeaux�da durduruldu�u 1903�e de�in s�rd�. Bu arada 1898�de, bir turu 145 km olan Perigueux Yar��yla ilk kapal� pist yan�� yap�ld�. 1895�te kurulan Fransa Otomobil Kul�b��n�n y�netti�i bu yar��lar zamanla �ngiltere, Galler ve Isko�ya d��nda b�t�n Avrupa�ya yay�ld�. 1900�e gelindi�inde yar��lar�n h�z� saatte 80,46 km�yi a�m��t�. Yan� otomobilleri i�in pek uygun olmad�� ve izleyiciler, yan��lar ve hayvanlar i�in tehlike olu�turdu�undan karayollar�nda yap�lan yar��lar�n say�s� giderek azald�. Bu t�r yar��lardan yaln�zca Mille Miglia 1957�ye de�in s�rd�r�ld�.

Modern anlamda uluslararas� yar��lar, New York Herald�m sahibi James Gordon Bennett�in �nerisiyle, her �lkedeki otomobil kul�b�n�n kendi �lkesinde imal edilmi� �� otomobille kat�ld�� ve her y�l yinelenen �d�ll� yar��malarla ba�lad�. �lk Bennett Trophy yar��lar�n� 1901, 1902 ve 1903�te Fransa Otomobil Kul�b� d�zenledi. Daha sonraki yan�lar �rlanda (1903), Almanya (1904) ve Fransa�da (1905) yap�ld�. U� otomobil s�n�rlamas�na kar�� kan Frans�z otomobil yap�mc�lar� 1906�da Bennett Kupas� yar��lar�n� boykot ederek ayn� y�l Le Mans�ta ilk Fransa Grand Prix Yar��n� d�zenlediler. Bu yar��ta otomobilleri yap�mc�lar�n ekipleri kullan�yordu. Ayn� y�l Sicilya�da ba�layan ve II. D�nya Sava�� d��nda s�rd�r�len Targa Florio yar��lar�n�n mesafesi 72-1.049 km aras�nda de�i�ir. New Yorklu sporcu William K. Vanderbilt�in 1904-09 aras�nda (1907�de yap�lmad�) Long Island�da d�zenledi�i 450-482 km mesafeli ve �d�ll� yar��lar daha sonra de�i�ik kentlerde 1916�ya de�in yap�ld�. 1936 ve 1937�de de New York�ta, Long Island�daki Roosevelt Parkuru�nda Vanderbilt Kupas� yar��lar� d�zenlendi.

Avrupa ve ABD�deki ilk yar��larda kullan�lan otomobiller, genellikle ertesi y�l piyasaya ��kacak yeni modellerin ilk �rnekleriydi. Y�ksek performansl� bu otomobillere bazen �zel koltuk, lastik ve benzin depolar�n�n tak�ld�� yar��lar�n �zel bir uzmanl�k alan�na d�n��t�� I. D�nya Sava��ndan sonra piyasa i�in �retilen otomobiller yetersiz kalmaya ba�lad�. �zel yar�� otomobilleri ilk kez 1939�da kullan�ld�.

Pist yar��.

�lk otomobil yar�� pisti 1906�da �ngiltere�de Surrey�deki Weybridge yak�nlar�nda bulunan Brooklands�de in�a edildi. Uzunlu�u 4,45 km, geni�li�i 30 m olan pistin, d�� kenar� i� kenar�ndan 8,5 m y�ksekte iki viraj� vard�. Brooklands�de pistin kapat�ld�� 1939�a de�in h�z, bayrak, dayan�kl�l�k ve handikap yar��lar�n�n yan� s�ra 1.600 km�lik uzun mesafe (1932) ve 24 saat yan�lar� (1929-31) yap�ld�. �ngiltere�de ilk karayolu otomobil yan�� 1932�de Lancas- hire�daki Donington Park�ta d�zenlendi; bu yol II. D�nya Sava��nda y�k�ld�. Avrupa�da in�a edilen oval ve y�ksek virajl� �zel pistlerin en �nemlileri Milano d��ndaki Monza (1922) ve Paris d��ndaki Montlheray�di (1924). Otoyollara biti�ik olan her iki pistin de yaln�zca yar�s� Grand Prix yar��lar� i�in kullan�l�yordu. Montlheray�de bir�ok uzun mesafe h�z rekoru k�r�ld�.

ABD�de Indianapolis yak�nlar�nda bulunan 4 km�lik Indianapolis Pisti genellikle d�nyan�n en �nl� pisti olarak kabul edilir. 1909�da toprak bir yol olarak a��lan bu pist 1911�de Indianapolis 500 yar��lar� i�in tu�layla d��endi. ABD�de ilk kez I. D�nya Sava��ndan �nce kullan�lan oval, y�ksek virajl� geni� pistler 1920�lerde daha da yayg�nla�t�. Ama sonraki y�llarda yeniden yar�m mil ya da bir millik toprak yollara d�n�ld�.

Amerika ve Avrupa yar��lar�, uluslararas� yar��lar.

1950�lerde d�nya �ap�nda d�zenlenen ilk Grand Prix�ye de�in, Avrupa ve Kuzey Amerika�daki otomobil yar��lar� �nemli farkl�l�klar g�steriyordu. ABD�deki yar��lar daha �ok pistlerde yap�l�yor ve yar�m millik toprak pistlerin yan� s�ra India-napolis 500 yar��ndaki gibi 2,5 millik �zel pistler de kullan�l�yordu. Standart otomobil yar�� 1930�larda, Florida�da Daytona Beach�teki kumsalda ba�lad� ve daha sonra pistlerde s�rd�r�ld�. Ulusal Standart Otomobil Yar��lar� Birli�i (NASCAR) 1947�de kuruldu. �eyrek millik bir pistte yap�lan drag yar�� gibi �zel olarak d�zenlenmi� otomobillerin kat�ld�� yar��lar, 1930�larda California�n�n g�neyindeki ��lde yap�lan yar��larla ortaya ��kt�. �nceleri standart yar�� otomobillerinin biraz de�i�tirilmi� bir t�r� olan bu t�r otomobiller daha sonra �teki yar�� otomobilleri gibi �zel olarak imal edilmeye ba�lad�.

II. D�nya Sava��ndan sonra h�zla yay�lan ve hot rod denen bu yar��lar� y�netmek �zere 1951�de Ulusal Hot Rod Birli�i (NHRA) kuruldu. Zamanla Avustralya, Yeni Zelanda, Kanada, �ngiltere, Almanya, �talya, Japonya ve �sve�te yayg�nla�an bu yar�� t�r� 1965�te FIA taraf�ndan resmen tan�nd�. Mini araba yar��lar� 1940�larda ABD�de ba�lad�. 1950�lerde, kart denen daha k��k otomobiller ortaya ��kt�. 1960�lardan sonra �ngiltere, kara Avrupa�s� �lkeleri, Avustralya, Yeni Zelanda ve Japonya�daki uluslararas� yar��malarda da karf lar kullan�ld�. Amat�r ve profesyonel spor otomobil yar��lar� ise 1930�lar�n sonunda ABD�de yayg�nl�k kazand�; bu yar��larda kullan�lan ilk otomobiller Avrupa yap�m�yd�. Modern spor otomobil yar��lar�, 1944�te kurulan Amerika Spor Otomobil Kul�b� (SCCA) ve 1951�de kurulan Kanada Otomobil Sporlar� Komite- si�nin (CASC) yak�n i�birli�iyle d�zenlenmeye ba�lad�. G�n�m�zde amat�r yan��lar daha �ok yerel rallilere ve gymkhana�ldirdi kat�l�rken, halk aras�nda en �ok profesyonel yar��lar ilgi g�rmektedir. 1960�lardan bu yana ABD�nin bat� ��llerinde ve Meksika�daki Baja California�da yap�lan en �nl� yar��lar Baja 500 ve Meksika 1000 yar��tand�r.

H�z.

Otomobil yar��lar�nda ba�l�ca ama� h�zl� gitmektir. 1911�deki Indianapolis 500 yar��nda ula��lan saatte 120,04 km�lik h�z 1970�lerin sonunda saatte 260 km�ye ula�t�. Parkur zemininin ve viraj say�s�n�n de�i�iklikler g�sterdi�i Grand Prix yar��lar�nda h�z daha d��kt�r.

1920�lerde karada h�z rekoru k�rma �abalan yar��lar� karayollar� yerine �zel ��l ya da kumsallarda yar��maya y�neltti. Aynca s�rf rekor k�rmaya y�nelik otomobiller yap�lmaya, daha sonra da otomobillerde jet motorlar� kullan�lmaya ba�lad�. FIA, yeni bir rekor k�rmak amac�yla geli�tirilen �� tekerlekli otomobilin rekorunu onaylamay�nca, rekor Uluslararas� Motosiklet Federasyonu�nca (F�M) onayland�.

kaynak: Ana Britannica

OTOMOB�L YARI�I

�e�itli otomobil yar�� tiplerinden pist (s�rat pisti) yar�� esas olarak ABD�de geli�mi�tir. On iki yar��tan olu�an ABD Otomobil Kul�b� (USAC) S�r�c�ler �ampiyonas�n�n bir numaral� yan�� Indianapolis 500 ilk olarak 1911�de d�zenlenmi�tir. Bu yar��ta al�ak g�vdeli ve �amurluksuz otomobiller kullan�l�r. Otomobilin turbo�arjl� motoru kadar s�spansiyonu da �nemlidir. �o�u zaman otomobilin �asisi ile motorunu imal eden firmalar farkl�d�r. Bu nedenle otomobiller, �rne�in Barabham/Repco bi�iminde tan�mlan�r. Otomobilin kazanaca�� para ya da �d�l� �asi imalat��s� alar.

Grand Prix yol yar��lar�nda kullan�lan otomobiller Formuia I (ya da F-I) olarak bilinir, ��nk� bu otomobiller I. D�nya Sava��ndan sonra Uluslararas� Otomobil Federasyonu�nun (FIA) kabul etti�i bir form�le g�re �retilmi�lerdir. �o�u F-I�de bir Cosworth-Ford motoru kullan�l�r. Indianapolis 500 otomobilleri gibi F-I�ler de al�ak g�vdeli ve �amurluksuzdur. Ama, biraz daha k��k olan F-I�lerin manevra yetene�i daha y�ksektir.

D�nya �ap�nda her y�l yakla��k 12 Grand Prix yar�� d�zenlenmektedir. Bu yar��lara kat�lan s�r�c�lerin hedefi D�nya Otomobil S�r�c�leri �ampiyonas��m (1950�de ba�lat�ld�) kazanmakt�r. Grand Prix�lerde ald�klar� dereceye g�re puanland�r�lan s�r�c�ler aras�nda en y�ksek puan� alan �ampiyon olur.

Grand Prix yar��lar�ndan bir�o�u d�nya otomobil imalat��lar� �ampiyonlu�unu olu�turan dayan�kl�l�k yar��lar�na da kat�l�r. Bu t�r yar��lar aras�nda Uluslararas� Formuia I �malat��lar� Kupas� (1950; yaln�zca Formuia I otomobilleri kat�labilir) ve Uluslararas� �malat��lar �ampiyonas� say�labilir. Yaln�zca prototip spor otomobillerin (Grup 6), spor otomobilleri (Grup 5) ve �zel binek otomobillerinin (Grup 4) kat�labildi�i bu �ampiyonan�n en iyi bilinen eleme yar�� 24 saat s�ren Le Mans Grand Prix�sidir. Bu ar�� Fransa�n�n Le Mans kentindeki 13,4 m�lik Sarthe yar�� pistinde d�zenlenir. Bir ba�ka pop�ler yar�� ise ilki 1907�de d�zenlenmi� olan otomobil rallisidir. D�nyada her y�l 35 dolay�nda ralli d�zenlenmektedir. Ralliler �zel pistler yerine karayollar�n�n yar�� s�ras�nda trafi�e kapat�lan b�l�mlerinde d�zenlenir. Klasik ralli yan�� Monte Carlo Rallisi�dir. Bu ralli Avrupa�n�n �e�itli kentlerinden ba�lat�l�r, ama biti� noktas� Monaco�dur.

Ulusal Standart Otomobil Yar��lar� Birli�i (NASCAR) sezon �ampiyonlu�u, sezon i�inde standart otomobil yan�lannda en y�ksek puan� toplam�� olan s�r�c�ye verilir.

kaynak: Ana Britannica

OTOMOB�L
a. (fr. automobile'den). Patlamal�, i�ten yanmal�, elektrikli bir motorla ya da bir gaz t�rbiniyle hareket eden karayolu ta��t�.

�ANS�KL. Mekanik �eki�li ta��tlar�n ilk zamanlar�nda, ara�t�rmac�lar o d�nemde bilinen tek enerji kayna��na, yani su buhar�n�n geni�leme kuvvetine ba�vurdular.

Uygulanma �zelli�ine sahip ilk ger�ek deney, 1769 ile 1771 aras�nda frans�z m�hendis Cugnot taraf�ndan ger�ekle�tirildi; Cugnot "fardier" ad� verilen, �n tekerle�i devindirici, 3 tekerlekli bir ta��t yapt�. Deneyler 1770 kas�m� ile 1771 temmuzu aras�nda yap�ld�, ancak askeri alanda uygulanmad�.

1820�den itibaren, bir�ok �ngiliz m�hendis, Julius Griffith (1821), John Hill (1824) ve �zellikle VValter Hancock (1831) buharl� dilijanslar tasarlad�lar; bu m�hendislerden Walter Hancock, d�zenli olarak hizmete girecek bir�ok tip in�a etti. Ancak bu giri�im, demiryollar�n�n geli�mesiyle ba�ar�s�zl��a u�rad�. Fransa'da, Am�d�e Boll�e (baba) daha �ansl�yd� ve 1872'den itibaren �st�n nitelikli bir�ok buharl� ta��t yapt�: Ob�issante, 5 t'luk bir break idi ve 1875'te Le Mans-Paris yolculu�unu tamamlad�; Mancella, 1878'de sergilenen bir Victoria�yd� ve Avusturya'ya bir yolculuk yapt�. Ama, Albert de Dion, Tr�pardoux ve l�on Serpollet gibi me�hur �nc�ler, buharl� hafif ara�lar� b�y�k bir ba�ar�yla yapmalar�na kar��n, otomobil ger�ek ba�ar�s�n� b�y�k d�nme rejimlerine ula�abilen ve bu rejimi koruyabilen k�tle g�c� y�ksek hafif bir motorun ortaya ��k��yla kazanacakt�.

Gaz halinde hidrokarbonlarla ya da yak�t kar��mlar�yla beslenen, patlamal�, hafif, kolayca yerle�tirilebilen ilk motorlar�n yap�lmas�, otomobilin ger�ek geli�mesinde b�y�k bir rol oynad�.

Bu motor t�r�n�n �al��ma ilkesi, �4 zamanl�" (giri�, s�k��t�rma, yanma-geni�leme ve egzos) denilen motor �evrimini saptayan iki m�hendis (frans�z A. Beau de Rochas ve alman N. Otto) taraf�ndan ayn� anda a��klanm��t� (1862). �n s�k��t�rmak bu �evrime g�re, bir motorun potansiyel g�c�, Etienne Lenoir'�n ayn� d�nemde (1862) yapt�� y�k arabas�n�n motoru �zerinde elde etti�i g��ten olduk�a y�ksekti.

Otto-Langen firmas�n�n fabrikalar�ndaki deneyinden yararlanarak, alman m�hendis G. Daimler, m�hendis W. Maybach ile i�birli�i yaparak de�i�ik ta��tlara (drezin, filika, motosiklet ve son olarak otomobil) tak�lan hafif bir motor tasarlad� (1886). Ayn� d�nemde, bir ba�ka alman, K. Benz, yatay motorlu bir araba ger�ekle�tirdi.

Daha �nce, di�er �nc�ler, umut dolu deneylere giri�mi�ti: avusturyal� S. Marcus (1875), isvi�reli Isaac de Rivaz (patenti 1807) ve �zellikle, arabas� 1883'te Rouen'e kadar giden frans�z E. Delamare-Deboutteville. Ama, pratik otomobil, Fransa'da, Daimlerin patentlerinin al�narak, R. Panhard ve E. Levassor adl� m�hendislerin 1891'de denenen ilk�rnekleri g�nl�k �retime ge�irmesiyle do�du.

1890'dan itibaren, Peugeot, Clement, Darracq gibi g��l� sanayi gruplar�nca desteklenen ya da E. Delahaye, A. de Dion ve G. Bouton, A. Bollee (o�ul) gibi kendi otomobil �irketlerini kuran �nc�lerin say�s�nda bir art�� g�r�ld�. 1898 y�l�, M., F. ve L. Renault ve sonradan Unic�e d�n��ecek olan G. Richard gibi bir�ok otomobil �irketinin-yap�mc� ve acente- kurulu� y�l� oldu.

Hemen ard�ndan, otomobil Fransa ve Almanya s�n�rlar�n�n d��na yay�ld�: 1899'da, �talya'da F�AT kuruldu; F. R. Simms Daimler'leri B�y�k Britanya�ya soktu ve ABD�de ise J. F. Duryea ile R. E. Olds ilk �nc�ler oldu, bunlar� H. Ford izledi. Avusturya, Bel�ika ve �svi�re'de de otomobil yap�mc�lar� �o�ald�. 90�l� y�llar�n sonlar�nda, geli�me �ok h�zl� oldu, ilk yol yar��lar� ortaya ��kt�.

Temmuz 1894�te, Paris-Rouen yar�� yap�ld� ve bu yar�� buharl� bir �ekici kazand�, ama ayn� tarihte benzinli araban�n do�um belgesi de kay�tlara ge�iyordu: bu yar�� i�in bir araya gelen Panhard ve Peugeot, ortalama 17 ile 20 km/sa'lik bir h�za eri�tiler.

Ertesi y�l, Levassor'un ortalama 24,6 km/sa�lik bir h�zla kazand�� Paris -Bordeaux-Paris yar�� yap�ld�. 1896'da, Panhard de Mayade firmas�n�n otomobili Paris-Marsilya-Paris yar��n� ortalama 25 km/sa'lik bir h�zla kazand�. �� y�l sonra, Fransa turunu, Panhard marka bir arabayla, 48,5 km/sa'te R. de Knyff kazan�rken, C. Jenatzy 1 may�s 1899�da, elektrikli arabas� Jamais-Contente ile "saatte 100 km'yi" a�t� (105,850 km/sa).

1900'den sonra, otomobil, yar��larla birlikte ortaya ��kan geli�melerden geni��e yararland�: daha g��l� motorlar, daha uzun �asi, daha iyi frenler ve direksiyon. Geleneksel b�y�k kaportac�lar tarzlar�n� de�i�tirdiler ve klasik bir otomobil stili yaratt�lar.

Ele�tirilere ve d��manl�klara kar��n, yar�� arabalar�, �ehirden �ehire yap�lan b�y�k yar��lar s�ras�nda benimsendi: Paris-Amsterdam (1898), Paris-Berlin (1901), Paris-Viyana (1902), Paris-Madrid (1903); bu son yar��, arabalar�n umulmad�k h�z� ve yol hizmetlerinin yetersizli�inden kaynaklanan bir�ok kazan�n sonucunda Bordeaux'da yar�m kald�. B�ylece otomoBf s�rat yar��lar� pistler �zerinde yap�lmaya ba�lad�. 1906�da ise, 1895'te kurulan Automobile-Club de France ilk "Grand Prix�yi ba�latt� ve bu yar�� Renault marka arabayla Szisz kazand� (ortalama 101,195 km/sa).

1910'dan itibaren, otomobil sanayisi ABD'ye iyice yerle�ti; ilk �retim yeri merkez Detroit olmak �zere B�y�k G�ller b�lgesiydi. H. Ford burada seri �retimi ger�ekle�tirdi.
Avrupa'da, b�y�k otomobil fabrikalar� Birinci D�nya sava��'nda �nemli bir rol oynad�lar ve k�tle halinde kamyonlar, u�ak motorlar�, tanklar ve mermiler �rettiler.

Bu sava�� izleyen yirmi y�l boyunca (1919-1939 ve ABD'de 1942) otomobil ve kamyon, iyice geli�erek ve daha ekonomikle�erek d�nya �ap�nda bir ilerleme kaydetti. Bu d�nem s�ras�nda, seri �retim Avrupa'da yayg�nla��rken, k��k �nc� markalar en son teknik olanaklar� ara�t�r�yordu: �nden �eki� (Gr�goire), ba��ms�z tekerlekler (Sizaire), aerodinamik (Clavaud), tekg�vdeli kasa (Lancia). �elik ve nikel bak�r ve ah�ab�n yerini ald�.

1929-1932'deki d�nya krizinden sonra, seri �retim yapan firmalar en son teknikleri benimsediler ve geli�tirdiler: ba��ms�z tekerlekli Peugeot, devindirici �n tekerlekli ve tekg�vdeli Citroen; bunun yan� s�ra transmisyonun otomatikle�tirilmesi ABD' de, Avrupa patentlerine g�re ger�ekle�tirildi.

ikinci D�nya sava�� s�ras�nda, otomobil sanayisi, yeniden �ok g��l� askeri fabrikalara d�n��t�. 1945'ten itibaren de, otomobilcilik, d�nyada belirgin bir geli�me g�stermeye ba�lad�. Her �lkenin sosyal ya�am�na giren otomobil ve kamyon, daha geni� bir kullan�m alan� i�inde yetkinle�ti. S�radan hafif arabalar, yava� yava�, eskiden yaln�z l�ks arabalarda bulunan �st�nl�kleri i�ermeye ba�lad�. Ama bu tip ta��tlar�n �retimi b�y�k sanayi yat�r�mlar�n� gerektiriyordu, bu da k��k �reticilerin ortadan kalkmas�na ve bir�ok b�y�k firman�n bir araya gelmesine neden oldu. 60'l� y�llar�n ba��nda, ABD'de yaln�z �� grup vard�. Ayn� olay, Avrupa i�in de ge�erliydi.

G�venlik ve toplum sa�l��n� koruma ��eleri, 1965'ten ba�layarak, ge�mi�tekinden daha ciddi zorunluluklar�n ortaya ��kmas�na yol a�t�. 1973'ten bu yana da, enerji tasarrufunun yaratt�� s�k�nt�lar bu zorunluluklara eklendi.

tan�m

Bir binek otomobili a�a��daki par�alardan meydana gelir: ta��t�n y�r�mesi i�in gerekli mekanik enerjiyi sa�layan bir motor; bu enerjinin transmisyon'unu, devindirici tekerleklere ileten mekanik organlar; ta��t�n konforunu ve yol tutumunu bozmadan, yol bozuklu�undan kaynaklanan sars�nt�lar� so�uran bir ask� donan�m�; trafi�in gerektirdi�i yava�lamalar� ve durmalar� sa�layan bir fren sistemi; bir direksiyon; bir karoseri; b�t�n bu par�alar, tekerleklerin �zerinde duran bir �as/'nin �st�nde ya da i�inde yer al�r.

�asi, �elik sa�tan iki �asi kiri�i ile gergi �ubuklar�ndan olu�an bir iskelettir. Bu iskelet. y�llar boyunca �e�itli de�i�ikliklere u�rad�; �rne�in maksimal bir b�k�lmezlik elde etmek i�in karoseri, iskelet �zerine kaynakland�. G�n�m�zde, iki ��e, �asi ve karoseri so�uk �ekillendirme i�leminden sonra elektrik kayna�� yap�lm�� elik sa�tan yekpare bir g�vde halinde, tek bir b�t�n olu�turur; bunun sonucunda da, s�radan araban�n, en modern bi�imi elde edilir. Ayr�ca, �asi yap�m�nda peki�tirilmi� plastik malzeme de kullan�l�r. Bu son y�llarda, yap� ve karoseri, �profilli bi�imler" denilen daha az dayan�ml� bi�imlere do�ru geli�ti. Bu incelemelerin amac�, harekete kar�� koyan ve devindirici g�c� b�y�k �l��de so�uran hava direncinin de�erini d��rerek, daha zay�f g��l� motorlarla daha y�ksek h�zlara daha az yak�t t�keterek eri�mekti.

Devindirici organlar ve transmisyon �� de�i�ik bi�imde yerle�tirilir:

motor �ndedir ve transmisyon arka tekerleklere uygulan�r, bu uzun s�redir kullan�lan en yayg�n bi�imidir;
organlar�n �nde toplanmas�; bu organlara kar��l�k gelen tekerlekler hem �ekici hem y�nlendirici duruma d�n��r, bu da, homokinetik kavramalar�n kullan�lmas�n� gerektirir, aksi takdirde viraj alma olanaks�zla��r; bu ��z�m, 1960�tan bu yana yayg�nla�maya ba�lam��t�r;
b�t�n organlar�n arkada toplanmas�; bu durumda transmisyon basitle�ir, dingiller aras�na d�rt koltuk konulabilir, ama motorun so�umas�nda g��l�kler ��kar ve hareket halindeki arabada, tehlikeli kararl�l�k sorunlar� yaratabilir.

Ask� donan�m�, b�t�n�n sa�laml��na, konforuna ve yol tutumuna etki eder. L�stiklerin do�al esnekli�i, koltuklar�n minder ve arkal�klar�na konan yaylar, �asi ve tekerlekler aras�na yerle�tirilen yaylar bu ask� donan�m�n� olu�turan ��elerdir Ask� donan�m�, ya �st �ste yerle�tirilmi� �elik lamalardan ya burulma �ubuklar�ndan ya da helisel yaylardan meydana gelir. Bunlar�n esnekli�i, e�er her yay genellikle teleskopik hidrolik ya da hidropn�matik t�rden bir amortis�rle frenlenmezse, �al��ma s�ras�nda ta��t�n kararl�l��n� bozabileeek �ok yava� s�n�mleme sal�n�mlar�na yol a�ar.

Ask� donan�m�n�n, lamal� t�rdeki ana yaylar� genelikle �asi ile dingiller aras�ndaki ba�lant�y� sa�lar; ancak ba��ms�z tekerlekli ask� donan�mlar�nda bu ba�lant�, tekerlek vuruntular�n� kontrol eden eklemli kollarla yap�l�r.

Ba�lang��ta, direksiyon'da, bir kavrama �ubu�u yard�m�yla tekerleklerden birini harekete ge�iren levyeler ve �ubuklar kullan�l�yordu; sonradan bunlar�n yerini ya bir vida ve t�rnak sistemi ya bir vida ve tekercik sistemi ya da bir kremayer ve di�li tak�m� i�eren vites kutulu direksiyonlar ald�. Kimi direksiyonlar ise ya hidrolik ya da pn�matik olarak desteklenmektedir.
Frenleme, s�rt�nme katsay�s� y�ksek balatalar i�eren �elik bir diskin ya da kampanan�n s�k��mas�yla ger�ekle�ir; frenlere, pedal �zerine uygulanan kuvveti ileten y�ksek bas�n�l� hidrolik bir sistemle kumanda edilir.

�asi �zerine esnek olarak monte edilmi� motor, ta��t�n tekerleklerine devindirici bir kuvvet �iftini iletmek i�in, bir yak�t kar��m�n�n yanmas�yla sa�lanan enerjiyi kullanan bir de�i�tiricidir. D�ner pistonlu ve gaz t�rbinli motorun ortaya ��kmas�na ve Diesel motorunun geli�mesine (MOTOR) ra�men, �zel binek arabalar�nda, yayg�n olarak h�l� patlamal� motor (benzinli motor) kullan�lmaktad�r. Bir karb�rat�r i�inde dozu ayarlanm�� hava-benzin kar��m�, pistonun silindir i�inde yer de�i�tirmesiyle emilir ya da daha geli�mi� tekniklerde, benzin bir p�sk�rtme d�zene�iyle verilir. S�k��t�rmadan sonra, ate�leme, elektrik donan�m�'n�n meydana getirdi�i bir k�v�lc�mla ger�ekle�ir. Yanma sonucu olu�an gaz d��ar� at�l�r ve �evrim yeniden ba�lar. Pistonun gelgit hareketi, pistonlu yard�m�yla krank mili'ni harekete ge�irir ve bu mil tekerleklere aktar�labilir bir d�nme hareketi yapar. Bu transmisyon do�rudan do�ruya ger�ekle�mez, ��nk� devindirici kuvvet �ifti yaln�z dar s�n�rlar i�inde de�i�ebilir oysa yuvarlanmaya kar�� dayan�m de�i�mez de�ildir. Araya yerle�tirilen vites kutusu, bir di�li tak�m� bile�imiyle h�z d��rme de�i�imleri yaparak, motorun, en elveri�li rejim b�lgesinde kullan�lmas�n� sa�lar.
Debreyaj denilen bir �zel organ, motoru di�er transmisyon organlar�ndan ay�rmay� sa�lar. Debreyaj ve vites kutusu �o�unlukla yar� otomatik ya da otomatiktir.

Daha sonra hareket, devindirici tekerleklere konik di�lilerle ve uygun millerle aktar�l�r. Ayr�ca, konik �ark �iftiyle iletilen kuvveti tekerleklere e�it olarak da��tan bir diferansiyel bulunur; bu d�zenek virajlarda, tekerleklerin her birinin farkl� h�zlarda d�nmesini sa�lar.
Elektronik, gitgide �l��m alg�lay�c�lar�, mikroi�lemciler vb. yoluyla ate�leme elektronik h�z s�n�rlay�c�s�, g�sterge bilgisaya- n, say�sal g�r�nt�lemen g�sterge tablosu, kar��m ayarlama ve egzos gazlar�n� yeniden �evrime sokma sistemleri bi�iminde otomobillere girmektedir.

Sanayide otomobil.

Sanayi, ticaret ve kamu hizmetleri alanlar�ndaki kullan�mlarda otomobilden pek �ok hizmet beklenir Bu hizmetler, "sanayici" denilen otomobil uzmanlar�n�, yararl� y�k� 750 kg olan kamyonetken 39 t'luk kamyon'a ve �ekici'ye kadar bir dizi ta��t �retmeye zorlam��t�r. Toplu halde yolcu ta��mac�l�� da, kenti�i ve kentd�� otob�slerin ortaya ��kmas�na yol a�m��t�r. Yararl� y�k 2 t'dan fazla olan sanayi ta��tlar�, genel kural olarak Diesel motoruyla donat�l�r.

Elektrikli otomobil

Bu araban�n �eki�i b�y�k s��al� ak�m�lat�rlerden ya da yak�t i�eren pillerden elde edilen enerjiyle sa�lan�r.
Toplu ta��mac�l�kta, �al��malar� i�in gerekli ak�m� havai hatlardan alan troleyb�s'lerle birlikte, de�i�ik bir ��z�me ba�vurulur.
Elektrik motoruyla itme bir yenilik de�ildir, 1899 may�s�n�n ba��nda, Camille Jenatzy�nin elektrikli Jamais-Contente'� 100 km/sa'i a�m��t�.

Birka� y�l sonra, Krieger, �� yolcu ta��yan bir otomobille, Paris-Ch�telleraut aras�ndaki 307 km�lik yolu, saatte ortalama 40 km'lik bir h�zla, ak�m�lat�rleri yeniden doldurmadan katetti. Bu performanslar elektrikli otomobilin ger�ek g�c�n� g�stermiyordu, ��nk� �zel malzemelerle ve ak�m�lat�r bataryalar�n�n �mr� hesaplanmadan yap�lm��t�. Pratik uygulamalara ge�ildi�inde, hem ortalama h�z s�n�rl�l��, hem de g�zerg�h boyunca her 100 ile 150 km'de ak�m�lat�rlerin yeniden doldurulmas� zorunlulu�u ortaya ��kt�. Ayr�ca, ivme de�erini k�smen belirleyen a��rl�k/g�� oran� �ok y�ksekti. Elektrik g�c�yle itilen otomobil uzun s�re g�lgede kald�, yaln�z ikinci D�nya sava��'nda benzin s�k�nt�s� ba� g�sterince yeniden ele al�nd�. Bar��la birlikte �s�l motor, elektrikli motorun sundu�u �st�nl�klere kar��n (% 20'ye kar��n % 80�lik bir rand�man), bu motor kar��s�nda yeniden de�er kazand�. Elektrikli motor zararl� gazlar a��a��karmaz, performans� sabittir ve kilometredeki sarfiyat� d�rt kez daha azd�r. Kullan�l�� olanaklar�, ak�m�lat�rlerin iki �arj� aras�ndaki katedebilece�i uzakl��a ba�l�d�r. Bu otomobillerin yak�t ikmali yapmadan alabilece�i yol, bataryan�n vol�metrik s��as�yla do�ru, a��rl��yla ters orant�l�d�r. Serbest beslemeli elektrikli araban�n gelece�i, bir yandan dayan�kl� ve daha hafif ak�m�lat�rlerin yap�lmas�na, �te yandan da yeni, hafif ve b�k�lmez yap�lar�n ger�ekle�tirilmesine ba�l�d�r.

Elektroni�in ise, elektrikli arabalar�n gidi�inin kontrol�n� basitle�tirmede etkili bir yard�m� oldu. Hidrokarbon kullanan yak�t pilleriyle, ortalama 60-70 km/sa'lik bir h�zla, 250 ile 300 km'lik bir yolu, yak�t ikmali yapmadan alabilecek �ehiri�i ve �ehird�� ta��mac�l��na y�nelik bir ta��t ger�ekle�tirme �al��malar� yap�lmaktad�r. En son ara�t�rmalar�n ve deneylerin y�nlendirilirinden anla��ld��na g�re �ncelikle �ehir- i�inde bir elektrikli motorla, �ehird��nda ise bir �s�l motorla �al��an ve karma ta��tlar denilen ta��tlar �zerinde u�ra��lmaktad�r.

Yine de, elektrikli araban�n, �s�l motorlu arabayla kar��la�t�r�labilecek performansta bir binek ta��t� olabilme olas�l�� olduk�a azd�r.

Buharl� otomobil.

Patlamal� motordan ��kan egzos gazlar�n�n yaratt�� kirlenme, 1960'a do�ru, enerji kayna�� olarak yeniden buhar kullan�m�na d�n�lmesine yol a�t�. Ama uzmanlar, kapal� devre bi�iminde buhar besleme tekni�iyle giderilebilece�i umulan yer ve a��rl�k sorunlanyla kar��la�t�lar. Motorun ��k��nda, p�sk�rtmeli bir kondans�re giden buhar, burada y�ksek s�cakl�kta s�v� hale d�n��t�kten sonra so�utulmak �zere klasik bir radyat�re g�nderilir. Ard�ndan da, motorun ihtiyac� olan miktar bir besleme pompas�yla kazana yollan�r, fazlas� ise p�sk�rtmeli kondans�re geri d�ner. Bu k��k boyutlu kondans�rde, buhar� bir venturi borusuna bo�altan enjekt�r bi�iminde bir boru vard�r; venturi, bir pompan�n s�rekli olarak p�sk�rtt�� bir s�v�yla so�utulur. Klasik sistemde, kullan�lmas� �ng�r�len kondans�r-radyat�r�n boyutlar� kaputun alt�na yerle�tirilemeyecek kadar �ok b�y�kt�r.

h�z rekoru

Otomobilde d�nya h�z rekorunu, 1970 eyl�l�nden 1979'a kadar amerikal� Gary Gabelich (1 001,667 km/sa'lik ortalama h�zla) elinde tuttu; ancak bu rekor 1979 aral��nda, Edwards Air Force Base�de (Kaliforniya) Stan Barret taraf�ndan, 48 000 B. B. g�ce eri�en �� tekerlekli bir ta��tla k�r�ld�. Barret 1 189 km/sa'lik bir h�zla ses duvar�n� a�t�. Kullan�lan ta��t, s�radan bir arabadan tamamen farkl� oldu�undan, bu rekor yaln�z "�zel" kategoride ge�erlidir. 12 m uzunlu�unda ve 51 cm geni�li�indeki bu ara�, bir sigar bi�imindeydi ve yak�t olarak hidrojen peroksit kullanan bir motorla itiliyordu.

otomobilin yol a�t�� kirlenme

Otomobilin tekhik geli�mesi, d�nyadaki t�m kamu g��lerinin egzos gazlar�n�n yol a�t�� hava kirlenmesini s�n�rland�rmak i�in giri�imlerde bulunmaya ba�lamas�yla ge�mi�e oranla farkl� bir y�n ald�. Bu kirlenme sorunu yeni de�ildir. �zellikle, Avrupa �lkelerinde, �retilen motorlu ta��tlara, karbonmonoksit ��karma oran�n�n d��r�lmesi konusunda �nemli s�n�rlamalar getirilmi�tir (% 4,5'tan daha az), i�te bu nedenle trafikteki ta��tlar�n bu sa�l�k y�netmeli�ine uygunlu�u servis istasyonlar�nda belli denetimlerin yap�lmas�na yol a�m��t�r; C02'nin �l��lmesinden ve ayarlanmas�ndan sonra, CO oran� dozunun kesin olarak belirlenmesi, karbonmonoksit bak�m�ndan ger�ek oran� saptamay� sa�lar. Karbonmonoksit g�z �n�ne al�nmas� gereken tek kirletici de�ildir. Maksimal g�� b�lgesine yakla�mak i�in motorun y�ksek rejime ��k�� s�ras�nda olu�an gaz fakirle�mesini d�zenlemek amac�yla ralantide hatta orta rejimlerde, kar��m i�indeki benzin miktar�n� art�rarak yap�lan ayarlama, patlama s�ras�nda k�t� yanmadan ileri gelen yanmam�� hidrokarbonlar�n ortaya ��kmas�na neden olur. Bu tehlikeyi �nlemek i�in motorlar�n yap�s�na, kar��m haz�rlama, silindir kafas� �izimi, giri� borular� ve supaplarla ilgili de�i�iklikler getirilmi�tir. Bu d�neme kadar, yak�ta vuruntu �nleyici olarak kat�lan kur�un tetra- etil de kirletici bir rol oynad�. Yeni yanma rejimleri ara�t�ran otomobil imalat��lar� ile i�birli�ine giren d�nya petrol �irketleri "kur�unsuz" denilen benzinleri piyasaya s�rd�; ger�ekte bunlarda da az miktarda kur�un bulunuyordu. Son olarak, zararl� oldu�u bilinen ve �ok �nemli ara�t�rmalara konu olan azot oksitleri de unutmamak gerekir. Ayr�ca, yanman�n kademeli olarak iki odada ger�ekle�ti�i kar��k y�kl� motorlar�n, �� kirletici ailesinin etkisini �nemli �l��de azaltt�� da belirtilmelidir.

g�venlik

Bu sorun, uzun s�reden bu yana, en az�ndan etkin g�venlik bak�m�ndan b�y�k bir ba�ar�yla i�lenmi�tir. Uzmanlar, ask� donan�m�n� (arkada iki par�al� dingil kullanarak d�rt ba��ms�z tekerle�in geli�imi), fren sistemini, tekerleklerin �evreye g�re zemin �zerindeki yoltutumunu (�slak, karl� ya da buzlu zemin) ve ayd�nlatmay� (uzun erimli iyot farlar�n� kullanma) de�i�tirerek ta��tlar�n kararl�l��n� iyile�tirmi�lerdir. Bununla birlikte, burada s�zkonusu olan yaln�zca, �nemi b�t�n otomobil �reticilerinin kabul edip uygulayaca�� bir b�t�nsel plan gerektiren bir sorunun yetersiz ��z�mleridir. Bu ilke kabul edilse bile uygulanmas� �ok zordur. ABD'de g�venlikle ilgili yasa, ba�lang��ta sabit engellere �arpan ger�ek ta��tlar�n davran��n� inceleyerek haz�rlanm��t�. Bu engeller, ilk ba�ta, ta��t�n �nce 48 km/sa'lik sonra 100 km/sa'lik h�zlarla cepheden �arpt�� kal�n bir duvard�. Daha sonra, arabalar�n i�ine yerle�tirilen mankenlerin tepkilerini inceleyerek e�ik engellere, hareketli bariyerlere, direklere ve ba�ka arabalara �arpma deneyleri ger�ekle�tirildi. Bu deneyler, takla atma deneyinin yan� s�ra ta��tlar aras�ndaki yan ve arka darbelerle tamamlan�r.

Bu konuyla ilgili incelemelerin temel noktas� bir araban�n bir ba�ka arabaya verdi�i hasar kavram�na dayan�r. Bu kavram, araban�n b�k�lmezli�ine, k�tlesine ya da yap�s�na g�re ��e ayr�l�r Kay�tlara ge�irilmi� sonu�lar, bu son y�llarda Avrupa'da saptanan b�t�n geli�melerin, ABD' den �ok �nce g�venli�i art�rmaya y�neldi�ini ispatlar.

Uluslararas� bir alanda ele al�nan b�t�n bu deneyler, deneysel g�venlik arabalar�n� (ESV [Experimental Safety Vehicle]) ger�ekle�tirilmesi ile somutla�t�r�lm��t�r. Uzmanlar, kendi g�r��lerini ve deney sonu�lar�n�, Renault 5, Peugeot 104, Calspan institut's�n�n Simca-Chrysler'i gibi ilk- �rneklerin sunuldu�u konferanslar s�ras�nda de�i� toku� ederler Say�s�z iyile�tirme bu ilk�rnekler �zerinde ger�ekle�tirilen deneyler sayesinde seri olarak �retilen ta��tlara uygulanm��t�r. Ayr�ca, ta��tlar�n yaln�z ba�ka ta��tlar kar��s�nda de�il yayalar kar��s�ndaki u�rad�� hasarlar�n saptanmas�na da y�nelinmi�tir.

Pasif g�venlik, oturma mahalleri i�in �ng�r�len i� donan�mlarla sa�lan�r. En yeni geli�meler, �n b�l�mde oturanlar i�in haz�rlanan g�venlik kemerleridir. B�t�n ta��tlarda bu kemerlerin bulunmas� zorunludur Bu kemerlerin en etkilisi hem omuzdan, hem belden ge�en ko�um bi�imindeki kemerlerdir. Ayr�ca, bir �arpma an�nda, �n tarafta oturanlarla g�sterge tablosu aras�nda hemen �i�erek bir amortis�r g�revi yapan �anta bi�iminde g�venlik yast�klar� da d��n�lm��t�r.

d�nyadaki toplam otomobil say�s�

1990 y�l�n�n ba��nda d�nyada 450 milyon ta��t bulundu�u tahmin ediliyordu; bunlar�n 350 milyonu �zel araba, 100 milyonu ise hizmet ta��t�yd�. Bu verilere g�re d�nyada her 12 ki�iye bir �zel araba d��mektedir.
En �ok arabaya sahip 25 �lke i�inde, yaln�zca Rusya ve �in�de �zel arabadan (bunlar�n �o�u da resmi arabad�r) fazla hizmet ta��t� vard�r. Yukardaki rakamlardan da anla��laca�� gibi d�nyam�z �zerinde bir �otomobil uygarl��" h�k�m s�rmektedir. Kuzey Amerika, d�nya trafi�indeki ta��tlar�n yakla��k ��te birine sahiptir (yakla��k 162 milyon, bunun 12,4'� Kanada'dad�r). Bu ta��tlar�n % 80�i �zel arabad�r: ABD'de ve Kanada'da 1,5 ki�iye ortalama olarak bir araba d��er. Bat� Avrupa'da, �zellikle de Fransa ve Almanya'da 2 ya da daha az ki�iye d��en araba say�s� birdir.

Otomobil sanayisine 1945 ten sonra ge�en Japonya, �zel arabalar� (yakla��k 32,6 milyon) kitlesel olarak kullanmadan �nce hizmet ta��tlar�yla donand� (1990; 22,5 milyon). 55 milyon ta��tla, Japonya d�nya otomobil s�ralamas�nda �kincidir, bu �lkede binek otomobili say�s� Bat� Avrupa �lkelerinden hayli fazlad�r; ama n�fusu �ok oldu�u i�in 2,2 ki�iye 1 araba d��er. �zellikle toplu ta��mac�l�k alan�nda geli�mi� olan Do�u Avrupa �lkeleri de iyi bir s�raya y�kselmi�tir. K�sacas�, ta��tlar�n % 80'i Kuzey Amerika'da, Avrupa'da ve Japonya'dad�r: bu da, geli�mekte olan bir�ok �lkenin donan�m zay�fl��n� g�sterir. 1990' da, Hindistan'da 840 milyondan fazla ki�iye 1,6 milyondan biraz fazla �zel araba d��yordu. T�rkiye'de 1991'de binek otomobili say�s�: 1 864 344't� (ortalama 30 ki�iye bir otomobil).

otomobil sanayisi

Bu ta��t say�s�na ula�mak (ve yenilemek) i�in, sanayile�mi� �lkelerde, i�inde her zaman �nemli bir rol oynayan amerikan firmalar�n�n yer ald�� g��l� bir sanayi kurulmu�tur. 1991'de yakla��k 43 milyon ta��t (bunun hemen hemen 34 milyonu binek arabas�d�r) �retilmi�tir.

Bu sanayi, de�i�ik sanayiler (�zellikle metal�rji, yan� s�ra kimya, cam ve tekstil sanayileri) taraf�ndan sa�lanan �e�itli donan�mlar gerektirir: ayr�ca, kimi �lkelerde (ABD, Japonya) bu sanayinin iyice entegre olmas�na kar��n, say�s�z yan sanayiye de ihtiya� g�sterir. Bir fabrikan�n in�as�n� kapsayan b�y�k yat�r�mlar� ger�ekle�tirmek ve rekabete dayanabilmek i�in, 1910 ile 1920 aras�nda geli�en merkezile�me, y�llar�n ak��yla g��lendi. 1991 'de, yirmi kadar �irket, toplam ta��tlar�n yakla��k % 94'�n� �retti. Detroit'teki dev firmalar, General Motors ve Ford, japon gruplar� Toyota, Nissan-Datsun ve Honda, vb. ile Avrupa'daki, Volkswagen. Fiat, Renault ve Peugeot gibi bir�ok �retici �irketin rekabetine ra�men h�l� bu sanayinin h�kimidir (9 milyondan fazla ta��t). Ancak, �okuluslu amerikan �irketleri, 1920'li y�llarda ve 1950'den sonra, Kanada'ya ve Bat� Avrupa'ya b�y�k yat�r�mlar yapm��t�r; ayr�ca bu �irketlerin �st�nl�� ilk ba�lardakinden daha az ho�nutsuzluk yaratmaktad�r: �� amerikan grubu (General Motors, Ford ve Chrysler) g�n�m�zde d�nya �retiminin ��te birini kar��lar. Yukar�da ad� ge�en gruplar�n t�m� (filyalleriyle birlikte) d�nyada �retilen ta��tlar�n be�te d�rd�n� piyasaya s�rer.
Al�nt�daki Ek 57835

XX. yy.'�n ba��ndan 1980 lerin sonuna kadar. Kuzey Amerika, otomobil �reticilerinin ba��nda yer al�yordu (�imdi Japonya ba�a ge�ti). Michigan'�n bir�ok �ehrinde, �zellikle de Lansing ve Pon- tiac'ta zanaatsal bir bi�imde ortaya ��kan bu sanayi, ilk zamanlarda Detroit'te ve VV�ndsor'un banliy�s�nde merkezlenmi�ti. Sonra, �ok geni� bir co�rafi alan�n talebini kar��lamak i�in, B�y�k G�ller, b�lgesindeki �ehirlerde (Erie g�l� kenar�ndaki Cleveland, Toledo ve Buffalo, Michigan g�l� kenar�ndaki Chicago. South Bend, Kenosha ve Milwaukee) montaj fabrikalar� a��ld�. Bunlar� Indianapolis, Saint Louis, Kansas City, Saint Paul ve Minneapolis'te a��lan fabrikalar izledi. Ayr�ca Detroit'teki �irketler, do�u k�y�s�ndaki b�t�n b�y�k �ehirlere ve G�ney'de, Memphis'e, Atlanta'ya ve Dallas'a yerle�ti. Long Beach'te, 1917 de hizmete giren bir montaj fabrikas�yla Kaliforniya�da, otomobil sanayisinin temelleri at�ld�. Bu sanayi dal� g�n�m�zde San Francisco ve Los Angeles'ta �ok g��l�d�r.

Bat� Avrupa, 1960 ile 1980 aras�nda s�regelen bir geni�leme d�neminden sonra, d�nya bilan�osunda ikinci s�ray� alm��t�, �imdi ��nc� s�radad�r. Paris, Midlands, Rheinland ve Torino Avrupa sanayisinin do�u� merkezleri olmas�na kar��l�k g�n�m�zde bu sanayi dal� olduk�a da��n�k haldedir. Otomobil yap�mc�lar�, fabrikalar�n� �nce limanlar�n yak�n�na kurdular (d��sat�m i�in): �rne�in Ellesmere Port (Mersey �zerinde), Sandouville (Havre yak�n�nda). Sonra di�er fabrikalar, kriz halindeki a��r sanayi b�lgelerinde (Limbourg. Kuzey Fransa, Lorraine) ortaya ��kt�, el i��ili�ine duyulan b�y�k ihtiya�, i�sizlik sorununu ��zmeyi sa�lad�.

Bochum ve Emden fabrikalar�n�n a��l��, Almanya�n�n, �zellikle K�ln�de (Ford), Frankfurt am Main (Opel [General Motors]) ve Stuttgart (Daimler) b�lgelerinde, A�a�� Saksonya'da (Wolfsburgdaki Wolkswagen) bulunan sanayi yerle�imlerini fazla etkilemedi. Paris, Sen vadisine kurulan ek fabrikalarla (Flins, Cl�on, Sandouville), frans�z sanayisinin ba�kenti olarak kald�; ama bu ba�kent, y�zy�l�n ba��ndan itibaren Montb�liard (Peugeot) ile Lyon'un yak�nlar�ndaki V6nissieux'de (Renault V6hicules Industriels [eski Berliefl) ve bundan on ya da yirmi y�l sonra Rennes'de (Citroen), La Rochelle'de, Mulhouse'da, Nord'da ve g�n�m�zde de Lorraine'de ortaya ��kan sanayi kurulu�lar�n� canland�rd�. Torino, Fiat fabrikas�yla, Milano banliy�s�, Modena ile Pamigliano d'Arco'yu (Napoli yak�nlar�nda) g�lgede b�rakt�. Midlands. �zellikle de Coventry; Londra'n�n yerle�im merkezi (Dagenham) ve Liverpool'un yerle�im merkezi �ngiliz sanayisinin kurulu� yerleridir; Anvers ve Br�ksel'in yerle�im merkezi Bel�ika sanayisinin, Eindhoven (Daf) ise Hollanda sanayisinin can damar�d�r. Ayr�ca �sve�'te G�teborg (Volvo), Avusturya'da Steyr �ehirlerinin yan� s�ra Ispanya'da Valladolid (Renault), Vigo (Citroen) ve Barcelona (S.E.A.T.) �ehirlerinde de otomobil sanayisi vard�r.

D�nyan�n di�er b�lgelerinde Japonya ve G�ney Kore hari�, �ok az say�da �retim merkezi vard�r. Japon sanayisi (16 000 000 ta��t), Hon�u'da, �zellikle b�y�k metropollerin yak�n�nda, �ok �zel olarak da Tokyo b�lgesinde yerle�mi�tir. Rusya'da Moskova. Nijni-Novgorod ve Volga belli ba�l� merkezlerdir, ayr�ca bir�ok par�a da Ural'da �retilir. G�ney Afrika�n�n ve Avustralya'n�n k�y�lar�ndaki b�y�k yerle�im merkezlerinde. Kuzey Amerika gruplar�n�n montaj fabrikalar� yer al�r Bu �irketler ve avrupal� rakipleri, az geli�mi� �lkelerin �zellikle Latin Amerika'da, Brezilya (S�o Pauto ve Belo Horizonte), Arjantin (C�rdoba ve Buenos Aires) ve Meksika'n�n (ba�kent �evresi) pazarlar�n�, buralara filyaller sokarak ele ge�irmeye �al��maktad�r.

T�rkiye'de, 1950'lerin ilk y�llar�nda tar�mda makinele�me ve karayollar�n�n geli�mesine ko�ut olarak ta��t ara�lar� d��al�m� da h�zla artt�. Ancak, 1950' lerin ikinci yar�s�nda ba�layan d�viz darbo�az�, yedek par�a sa�lama konusunda �nemli s�k�nt�lar yaratt�. Bu durum, d�vizden tasarruf etmek amac�yla, kara ta��t ara�lann�n, montaj sanayisi yoluyla ve yabanc� sermayeyi �zendirici �nlemlerle �lke i�inde �retilmesi zorunlulu�unu getirdi. 1958'de uygulamaya konulan kota sistemiyle montaj sanayisi i�in ayr�lan �zel kotalar, d��al�ma getirilen k�s�tlamalar ve y�ksek g�mr�k vergileri vb. �nlemlerle bu sanayi kolunun korunmaya al�nmas�, tar�m alet ve makineleri imalat sanayisi ile kara ta��t ara�lar� imalat sanayisi alanlar�nda geli�melere yol a�t�. Montaj yoluyla kara ta��t ara�lar� �reten ilk fabrika T�rk Wi�lIys Overland limited, orduya cip ve pikap yapmak �zere kurulmu�tu. 1954'te, Ziraat bankas� ile Minneapolis moline firmas� aras�nda yap�lan bir ortakl�k anla�mas�yla Atat�rk orman �iftli�i'nde bulunan u�ak fabrikas�nda trakt�r yap�m�na ba�land�.

Onu kamyon ve kamyonet �reten Otosan'�n kurulu�u izledi (1959). 1961�de, d�nemin Cumhurba�kan� olan Cemal G�rsel�in �nerisiyle Eski�ehir Cer at�lyesi nde prototip olarak Devrim otomobilleri (iki tane) yap�ld�. Ancak, bu �rnekler kitlesel �retime ge�me konusunda umut verici olmad�. 1962'de kabul edilen Birinci be� y�ll�k kalk�nma plan�, yerli otomotiv sanayisinin ana ilkelerini ve hedeflerini belirlerken, 1967'de Montaj sanayisi talimatnamesi y�r�rl��e sokularak bu sanayi koluna �nemli �l��de destekler sa�land�. B�ylece, montaj kurulu�lar� 1963'te 7 iken, 1967'de 20'ye y�kseldi; yan sanayi kurulu�lar� da giderek �o�ald�.

Bu arada ikinci be� y�ll�k kalk�nma plan��nda al�nan yeni �nlemlerle montaj sanayisi kolunda d�viz tasarruf oran� da % 50'yi a�m��t�. 1963�te Otob�s karoseri a�, 1966'da Bursa Karsan oto montaj ve karoseri a�, otob�s ve minib�s montaj ve yap�m�na ba�lad�lar. Onlar� MAN, Otoyol, Otomarsan izledi. Yine 1966'da ilk t�rk otomobili Anadol, bir Ko� holding kurulu�u olan Otosan taraf�ndan, Ford lisans� ile �retilerek piyasaya s�r�ld�. Ayn� d�nemde, TOE, Otosan, Chrysler, Genoto, BMC, �elik montaj, Ta��t sanayii, MAN ve Otoyol kamyon �retiminin �nde gelen kurulu�lar� olarak yerlerini ald�lar. 1970'ten sonra otomobil sanayisi geli�meye ba�lad� Anadol'un yan�nda Renault lisans� ile Renault otomobillerinin, Fiat lisans� ile Murat otomobillerinin seri �retimine ge�ildi. 1972'de toplam �retim 49 000 birime ula�t� ve bu �retim rakam� i�inde otomobil 29 628 birimle en b�y�k pay� (% 60) ald�. Onu % 17,3 payla (8 491) kamyon, % 12,3 payla (6 044) kamyonet �retimi izledi. Bu �retim art�� yan�nda yerli imal oran� artt�, d��al�m azald�, yeni kurulan tesisler daha b�y�k yat�r�mlarla i�letmeye a��l�rken k��k �l�ekli tesisler devreden ��kt�. 1976'da, otomotiv sanayisinde �retim 108 235 birime y�kseldi. B�ylece, T�rkiye ekonomisinde ithal ikameci politikan�n uyguland�� 1963-1976 y�llar� otomotiv sanayisinin en parlak d�nemi oldu. Plan ilkelerinden giderek uzakla��l�p ithal ikameci politikan�n terk edildi�i bir d�nem olan 1976-1981 y�llar�nda ise otomotiv sanayisi �retimi belirgin d��ler g�sterdi. Nitekim 1977�de 99 657 birime d��en toplam �retim, 1979'da 72 749'a, 1981'de 47 278'e d��t�.

Bu d�nemde en b�y�k gerileme otomobil �retiminde olurken, kamyon �retimi g�reli bir geli�me g�stererek toplam �retimindeki pay�n� % 25 dolay�na ��kard�. D�nya petrol bunal�m�n�n ya�and��, enflasyonun h�zla artt��, d�viz s�k�nt�s�n�n b�y�k boyutlara ula�t�� bu d�nemde otomotiv sanayisinde bir�ok firma kapan�rken, bir b�l�m� de ge�ici bir s�reyle �retimlerini durdurdular Yan sanayide �al��an baz� firmalar da �retimlerini ba�ka alanlara kayd�rmak zorunda kald�. 1981'den sonra ise, d��sat�ma y�nelik bir sanayile�me modelinin uygulanmak istendi�i bir d�nem ba�lad�. Bu d�nemde, d��sat�m �nemli �l��lerde destek g�r�rken, bir yandan da kesimdeki bunal�m�n ��z�mlenmesi i�in al�nan �e�itli �nlemlerle �retim yava� bir tempoyla t�rmanmaya ba�layarak 1982'de 58 457�ye, 1984�te 91 605 birime y�kseldi. Bu arada. Ford Motor Company ile ortakl�k kuran Otosan, Taunus marka otomobillerini �retmeye ba�lad� (1985). 1987'de de, Otosan �n�n� motor fabrikas��nda ilk t�rk Diesel motoru ERK �retildi ve Anadol pikab�na tak�larak piyasaya s�r�ld�. �zmir TorbalI'da bir fabrika in�a eden General Motors, 1990'dan itibaren Opel marka otomobil �retmeye ba�lad�.

T�rkiye'de binek otomobili �retimi, halen bu d�rt firma taraf�ndan yap�lmaktad�r. 1980'de 31 529 birim olan toplam �retim, 1981'de 25 306'ya d��t�kten sonra, yeniden t�rmanarak 1987'de 107 185'e, 1992'deyse 254 448'e y�kselmi�tir. Toplam �retim i�inde Tofa�'�n pay� % 53,6 (142 453 otomobil), Oyak-Renault'nun pay� % 41,7 (110 606 otomobil), Opel'in pay� % 3,53 (9 363 otomobil) ve Otosan'�n pay� % 1,12 (2 980 otomobil) olmu�tur.

1991'de, T�rkiye otomotiv sanayisinde toplam 263 095 ara� �retildi. Bu ara�lar i�inde 195 599 otomobil ilk s�ray� al�rken, onu trakt�r (21 964), kamyon (16 963), minib�s (14 567), ve kamyonet (12 985) �retimleri izledi. Ayn� y�l 7 244 otomobil, 69 kamyon, 160 otob�s d��sat�m� yap�ld�. Ara� d��sat�m�n�n yan� s�ra, otomotiv sanayisinin �nemli d�� kalemlerinden birini olu�turan yedek par�a sat��ndan ise 8,4 milyon dolar sa�land�.

otomobil yap�m�

Y�zy�lla birlikte Avrupa�da ortaya ��kan bu sanayi, ba�lang��ta ortakla�a �al��an genel mekanik firmalar� ile karoseri at�lyelerine dayan�yordu ve 1910 ile 1914 aras�ndaki seri ilk �retimlerin ortaya ��k��n� g�rmek i�in R. E. Olds, Henry Ford I ve W. C. Durant gibi amerikal� giri�imcileri beklemek gerekti. Bu programl� �retim i�inde, otomobilin Fransa�da ve Avrupa� da yayg�nla�abilece�i anlayan Andr� Citro�n'in d��nda �ok az ki�i bu konuya �zen g�sterdi. Mali zorluklara kar��n, Citroen amac�na ula�may� ba�ard� ve 30'lu y�llardan itibaren de Avrupa�daki b�y�k �irketlerin �o�u onun bu g�r��ne kat�ld�. Ancak, Avrupa �ap�ndaki olanaklar�n eksikli�i bu �retim bi�imi i�in gerekli olan optimal sonu�lar�n elde edilmesini engelledi ve �nce ekonomik ��k�nt�, arkas�ndan da �kinci D�nya sava��n�n yol a�t�� zorunluluklar, e�it kaliteli ve d��k fiyatl�, gitgide geli�en �e�itli arabalar ve ta��tlar �retmek i�in ka��n�lmaz y�ntem de�i�iklikleri yap�lmas�n� gerektirdi. Avrupa'da ve d�nyada 1950�den sonra ba�layan bu de�i�im, giderek artan bir ivmeye yani otomobil �retimine yeni ba�layan �lkelerdeki ge�i� s�recini h�zland�ran bir harekete ba�l� olarak 1960�tan itibaren geli�me g�sterdi.

Otomobil sanayisinin eskiden beri temeli olarak kabul edilen tak�m tezg�h�, g�� ve duyarl�k bak�m�ndan �ok geli�ti ve otomatikle�meyi benimseyerek, "aktarmal� tak�m tezgahlar�" denilen ve daha sonra, say�sal bir kontrol program�yla otomatik olarak denetlenen tak�m tezg�h� gruplar�n�n ortaya ��k��yla, fabrikalarda ki bir�ok i�leme yap�lan insan m�dahale sini en aza indirdi. ��leme y�ntemlerinir ve �zellikle de bilgisayar�n ortaya ��k��y la otomobil �retiminde yeni bir evreye ge �ildi.

Programlanm�� talimatlara ve bilgisayar�n denetimine ba�l� alanlar s�rekl olarak yay�ld� ve mikroi�lemciler �a��, bu tekni�in el m�dahalesine bel ba�lam�� sekt�rlere giri�ini h�zland�rd�, i�lemenin duyarl��, zaman i�indeki kesin s�reklili�i, montajlar�n ve birle�tirmelerin do�rulu�unun s�rekli olarak denetlenmesi bu yeni, g�venli ve �ok h�zl� y�ntemlerin �zelli�idir. Montaj hatlar� �zerinde yap�lan denetim ve �retim i�lemlerinin hemen hemen t�m�n�n bilgisayara ge�mesinden sonra, bu g�ne kadar elle yap�lan aktarma i�lemlerinde elektronik robotlar�n kullan�lmas� yayg�nla�acakt�r. Bu da, �zellikle, kaynakla birle�tirilen karoseriler, bunlar�n denetimleri ve i�lemeden sonra kasalar�n boyanmas�nda ge�erlidir. Ama, otomatikle�me ve say�sal kontrol gibi iki �zel niteli�ine ba�l� olan bu yeni y�ntemler �ok �nemli yat�r�mlar gerektirir; bu nedenle de eskiden oldu�u gibi tek tek ve ba��ms�z de�il fakat �retici �irketlerin bir araya gelmesiyle ger�ekle�tirilebilecektir.

otomobil sporu

Otomobilin icad�ndan k�sa bir s�re sonra otomobil yar��lar� ba�lam��t�r. Resmi olarak d�zenlenmi� ilk yar��n tarihi ise 1894't�r(Paris-Rouen). Frans�zlar'�n yapt�� bu at�l�m, ABD�de oldu�u kadar B�y�k Britanya'da da yanda�lar buldu ve otomobil yar��, �zellikle �ehirden �ehire yap�lan yar��larla b�y�k bir geli�me g�sterdi. Kapal� pistlerde Grand Prixler d�zenleme d��ncesi, Automobile-Club de France'�n 1906�da ger�ekle�tirdi�i Grand Prix ile yine Fransa�dan geldi. K�sa bir s�re sonra, 1911'de, bir ba�ka b�y�k yar�� olan ve karayolunda yap�lan Monte-Carlo Ralli'si d�zenlendi.

�kinci D�nya sava��'n�n sonundan itibaren otomobil sporu b�y�k bir geli�me g�stermi�tir. Formula 1 D�nya s�r�c�ler �ampiyonas� ise 1950'de ger�ekle�tirildi Fler y�l �e�itli �lkelerde on iki kadar Grand Prix yar�� ko�ulur. S�r�c�ler aras�ndaki klasman ise, bu Grand Prixler'de elde edilen yerlere g�re kazan�lan puanlar�n toplanmas�yla belirlenir. Bu sporun en b�y�k adlar� �unlard�r: J. M. Fangio, J. Brabham, J. Clark, J. Stewart, N. Lauda, E. Fittipaldi, A. Prost vb.

Uluslararas� spor kodu, otomobil sporu y�netmeliklerini bir araya toplar; bu koda. pist �zerinde yap�lan h�z yar��lar�, mukavemet yar��lar�, yol yar��lar� (ralliler), h�z rekorlar� ve karting girer. Aynca sekiz grup belirlenmi�tir; 1�den 5'e tedarki gruplarda, s�radan arabalardan t�retilmi� arabalar yer al�r. 6. grup iki ki�ilik yar�� arabalar�n�n (eski ilk�rnekler) bulundu�u gruptur, 7. grup, formula 1, 2 ve 3 arabalar�n�, 8.� grup ise serbest formula yani silindir hacmi s�n�rlamas� olmayan arabalar� kapsar. G�n�m�zde formula 1 i�in normlar �u �ekildedir: a��r� doldurmal� (t�rbokompre- s�rl� motor) 3 000 cm3 ya da 1 500 cm3 ve maksimum 12 silindir.

Kaynak: B�y�k Larousse

otomotiv sanayisi

motorlu ta��tlar ile bu ta��tlar�n motor, karoser, �asi gibi temel b�l�mlerinin imalat�n� kapsayan sanayi dal�.

Tarih�e.

Buhar g�c�yle �al��an ta��tlar �ok daha �nceleri ortaya ��km��sa da, otomotiv sanayisinin ger�ek kurulu�u, 1860�larda ve 1870�lerde ba�ta Fransa ve Almanya olmak �zere �e�itli Avrupa �lkelerinde k�sa bir s�re sonra da ABD�de benzin motorunun geli�tirilerek yayg�nla�mas�yla ba�lad�. �lk otomobil �irketleri k��k imalathaneler bi�imindeydi. Bu �irketlerden ancak birka�� ayakta kalarak b�y�k �l�ekli �retime ge�ebildi. Ba�lang��ta bunlar ba�l�ca �� grupta toplan�yordu: Almanya�daki Opel ve �ngiltere�deki Morris gibi bisiklet yap�mc�lar�; ABD�deki Durant ve Studebaker gibi atla �ekilen ta��t �reticileri; makine imalat��lar�. Otomotiv sanayisine ge�en bu �irketlerde temel olarak montaj i�lemi yap�l�yor, motor ve temel par�alar ba�ka imalathanelerde �retiliyordu. Bu �irketlerin montaj�n �tesinde �retime y�nelmeleri, ancak bir dizi mali ve teknik sorunun ��z�lmesiyle ger�ekle�ti.

Benzin motorunun geli�tirildi�i d�nemlerde, buhar g�c� ve elektrikle �al��an ta��tlar denenmekteydi. �zellikle elektrikli otomobiller tutuluyordu, ��nk� bunlar olduk�a sessiz ve y�netilmesi kolay ta��tlard�. Buharl� otomobilleri �al��t�rmak da kolayd�, ��nk� bunlar transmisyon donan�m� gerektirmiyordu. Elektrikli otomobiller �ok yava�, buharl�lar ise �ok pahal�yd�, ayr�ca s�k bak�m gerektiriyordu. Bu nedenle 1910�a de�in, otomotiv �reticilerinin b�y�k b�l�m� benzinli ta��tlara y�neldi.

Otomotiv sanayisinin teknolojik geli�ime en �nemli katk�s�, seri �retim y�ntemini uygulamaya koymas� oldu. �retimde duyarl�l�k, standartla�ma, e�g�d�m ve s�reklilik bu y�ntemle g�ndeme girdi. Bu t�r bir �retimle piyasaya ilk s�r�len otomobiller, Henry Ford�unkilerdi. Bunu Ransom E. Olds�un �retti�i Oldsmobile�ler izledi. Ama Ford�un T modeli, Oldsmobile�lerden daha dayan�kl� ve ucuzdu. 1908�de kullan�ma giren bu otomobillerden 1927�ye de�in 15 milyon adet �retildi. Bu denli geni� �l�ekli bir �retim, ancak fabrikalarda hareketli montaj hatlar�n�n kurulmas�yla olanakl� oldu. �lk montaj hatlan 1913�te Ford Motor Company�nin fabrikalar�nda kuruldu.

Ford�un ba�ar�s�, �teki �irketlerce k�sa s�rede taklit edilmeye ba�lad�. 1920�lerde, art�k eskimi� T modelinin yerine daha l�ks ve daha ucuz otomobiller piyasaya s�r�ld�. Bu d�nemde �ngiltere�de William R. Morris ve Herbert Austin, Fransa�da da Andre- Gustave Citroen ve Louis Renault, seri �retim y�ntemiyle k��k ve ucuz otomobiller �retmeye ba�lad�lar.

Geni� �l�ekli �retim, otomotiv �irketlerinin �rg�tlenmesini de etkiledi; bu �irketler art�k yedek par�a �retiminden piyasa ara�t�rmas�na kadar uzanan geni� bir alana yay�lmak ve buralara b�y�k yat�r�mlar yapmak zorundayd�lar. 1920�lerde d�nyan�n en b�y�k otomotiv �irketi durumuna gelen General Motors Corporation (GM), 1908^de Michiganl� bir otomobil imalat��s� olan William C. Durant taraf�ndan kuruldu. 1910�daki bunal�m s�ras�nda United States Motor Corporation��n iflas ederek kapanmas�na (1912) kar��l�k GM ayakta kalmay� ba�ard�. GM�nin en b�y�k rakibi Ford idi. Ford yaln�zca ABD�de de�il, British Ford ad�yla �ngiltere�de de �retim yap�yordu.

�� b�y�kler� olarak bilinen dev otomotiv �irketlerinin ��nc�s� Maxwell Motor Company�nin denetimini �stlenen Walter P. Chrysler�in 1925�te bu �irketi d�n��t�rerek kurdu�u Chrysler Corporation idi. 1928�de Dodge Brothers Manufacturing Company de Chrysler�e kat�ld�. 1927�de Ford�un T modeli�nin �retimini durdurdu�u bir s�rada Chrysler piyasaya Plymouth marka otomobilleriyle girerek etkinli�ini art�rd�. Bunlar�n d��ndaki �teki �nemli ABD otomotiv �irketleri Hudson, Nash, Packard, Studebaker ve Willys-Overland idi. Ne var ki 1930�lar�n ekonomik bunal�m�, ABD�deki toplam 108 �retici firman�n 10 y�l i�inde 44�e d��mesine neden oldu. 1929�daki y�ll�k 5 milyon ara� �retimi ise 1932�de 1 milyona d��t�. ABD �irketleri bu bunal�m� ancak II. D�nya Sava�� s�ras�nda a�acaklard�.

Avrupa�da otomotiv sanayisi

1919-39 aras�nda ve temel olarak otomobil �retimi alan�nda geli�ti. Ayn� �l�ekte olmasa da, Avrupa �irketleri de ABD�deki seri �retim y�ntemini benimsemi�lerdi. �ngiltere�deki otomotiv �retimi (otomobil ve �teki ticari ta��tlar dahil) 1922�de 73 binden, 1929�da ancak 239 bine y�kselmi�ti. �ngiltere�deki pazar�n y�zde 75�ini Austin, Morris ve Singer �irketleri ellerinde bulunduruyordu. Fransa�daki ba�l�ca �� b�y�k �irket olan Peugeot, Citroen ve Renault, 1920�lerde �retime ba�lad�. 1925�te �retimin y�zde 40��n� Citroen sa�l�yordu. Bu arada, 1930�larda yeni bir Frans�z �irketi, Simca, h�zla b�y�d�. Almanya�da ise otomotiv sanayisi, I. D�nya Sava��n�n a��r y�k�nden kurtulana de�in pek yayg�nla�mad�. Bu alandaki en �nemli geli�meler 1926�da Daimler ile Benz�in birle�mesi ve 1929�da GM�nin Alman pazar�na girerek Opel marka otomobilleri �retmeye ba�lamas� oldu. 1930�larda ise Nazi rejimi, Ford�un tekniklerinden yararlanarak Volkswagen�leri �retmeye ba�lad�. Ama bu proje, II. D�nya Sava��n�n ba�lamas�yla fazlaca geli�emeden kesintiye, u�rad�.

II. D�nya Sava�� s�ras�nda, Avrupa�da ve ABD�de otomotiv �irketlerinin �nemlice bir b�l�m� askeri ta��tlar, hatta tank ve u�ak �retmeye ba�lad�. ABD�de 1940�a de�in askeri ta��t �retimine fazlaca bir y�neli� olmad� ve l�ks otomobil ve ticari ta��t �retimi s�rd�; ama Pearl Harbor Bask�n�ndan sonra, �zel ara� �retimine belirli k�s�tlamalar getirildi. 1940-45 aras�nda otomotiv �irketleri 2,6 milyon askeri kamyon ve 660 bin cipin yan� s�ra, makineli t�fek ve t�fek, tank, z�rhl� ara� ve bomba da �retmi�lerdi. Otomobil fabrikalar�, belirli d�zenlemelerden sonra u�ak �retimine de y�neldiler.

II. D�nya Sava��ndan sonra motorlu ta��t �retimi �arp�c� bir h�zla artt� ve 35 y�ll�k bir s�re i�inde d�nya �retimi 10 katma ��kt�. ABD�deki �retim artmakla birlikte, d�nya otomotiv �retimindeki y�zde 80�lik pay�, bu s�re sonunda y�zde 20�ye geriledi. 1980�lerin ba��ndaki ekonomik gerileme en �ok ABD�yi etkiledi; bunun sonucunda Japonya �retimde birinci, Avrupa Ekonomik Toplulu�u (AET) ise ikinci s�raya y�kseldi.

II. D�nya Sava��ndan sonra otomotiv sanayisinde �nemlice yeni bir bulu� ger�ekle�medi ve daha �ok eski tekniklerin geli�tirilmesi ve yenile�tirilmesiyle yetinildi. Kamyonlarda ve otob�slerde dizel motorlar� yayg�nla�t�. ABD�de �retilen otomobillerde otomatik vites ba�l�ca transmisyon sistemi durumuna geldi, ayr�ca haval� fren ve direksiyon sistemleri uygulamaya kondu. 1960�larda Chrysler, binek otomobillerinde gaz t�rbinli motorlar denedi, ama sistem �ok fazla teknik sorun i�erdi�inden fazlaca ba�ar�l� olmad�.

Avrupa�da motorlu ta��t �retimi, ihra� yoluyla gelir sa�layacak ve sava� sonras� ekonomilerin iyile�mesine katk�da bujuna- cak sanayi dal� olarak g�r�l�yordu. �rne�in, �ngiltere �retiminin yakla��k yar�s�n� ihracata ay�rm��, i� t�ketime de belirli s�n�rlamalar getirmi�ti. �ngiltere�de otomotiv sanayicileri temel olarak k��k ve ekonomik ta��t yap�m�na y�neldiler (Rolls- Royce�un d��nda). Bu arada �nden �eki�li modeller yayg�nla�t�. 1952�de Morris ve Austin birle�erek British Motor Corporation Ltd.�yi (BMC) kurdular. Bir ba�ka birle�me �r�n� �irket de Leyland Motors Ltd. idi; Leyland, �zellikle otob�s ve kamyon alan�nda k�sa s�rede birinci �irket durumuna geldi. 1950�lerde Standard-Triumph ve Sunbeam �irketlerini b�nyesine katan Leyland, 1968�de de BMC ile birle�erek British Leyland Motor Corporation Ltd.�yi olu�turdu (1978�den sonra BL Ltd). �ngiltere�deki otomobil �retimi d�rt b�y�k �irketin (British Leyland, Ford, Vauxhall ve Rootes) denetimi alt�na girdi. Almanya�daki otomobil sanayisi ise �nce Volksvvagen ile canland�. Bu �irket, sava�tan sonraki 10 y�l boyunca, AFC�deki motorlu ta��tlar�n yar�s�n� �retti. �irket �nce devlet taraf�ndan kurulmu�tu, ama 1960�larda hisselerinin y�zde 60�� halka sat�ld�.

�talya�da pazar�, 1899'da kurulmu� olmakla birlikte ancak 1950�lerde geni� �l�ekli �retim yapmaya ba�layan Fiat SpA �irketi ele ge�irdi. Fransa�da da Renault, Peugeot, Citroen ve Simca etkili oldu. 1944�te devletle�tirilen Renault, 1960�larda Peugeot ile birle�ti. Simca ise 1958�de Chrysler taraf�nda sat�n al�nd�; hisselerinin y�zde 15�ini de Fiat ald�.

II. D�nya Sava��ndan sonra otomotiv sanayisindeki en b�y�k geli�me Japonya'da ya�and�. 1950�de son derece �nemsiz bir motorlu ta��t sanayisine sahip olan Japonya, 30 y�l gibi bir s�rede AFC, Fransa, �ngiltere ve ABD�yi geride b�rakarak, otomotiv �retiminde en b�y�k g�� durumuna geldi. Japonya�da �retilen k��k ve yak�ttan �nemli �l��de tasarruf sa�layan otomobillerin pazar� kesintisiz bi�imde geni�ledi. 1970'lerde ve 1980'lerin ba�lar�nda �nde gelen Japon �irketlerinin (Toyota, Nissan, Honda ve Toyo Kogyo [bug�n Mazda]) �retti�i ara�lar�n ithalat�, ABD, Kanada ve Bat� Avrupa h�k�metlerince s�n�rlanmak istendi. Bunun �zerine Japon h�k�meti, Kanada ve ABD�ye y�nelik otomobil ihracat�n� s�n�rlad�.

1980'lerin sonlar�nda otomotiv �retiminde yeni bir canlan�� ger�ekle�ti. Avrupa�da motorlu ta��t �retimi 1987�de 12,2 milyona, 1988�de 12,5 milyona ��kt�. Asl�nda bu �retim, Avrupa pazar�n�n Japon istilas�na kar�� bir dizi �g�r�nmez� �nlemle korunmas� sonucunda ger�ekle�ti. Toplam motorlu ta��t sat��lar� i�inde Japonya�n�n pay�, bu t�r �nlemlerle �ngiltere�de y�zde 11, Fransa'da y�zde 3 ve �talya'da y�zde l�le s�n�rland�. Japon �reticiler Avrupa pazarlar�na, ABD yap�m� l�ks otomobiller ile Jaguar, BMW ve Mercedes Benz gibi Avrupa yap�m� otomobillere rakip, daha ucuz ama en az onlar kadar l�ks otomobillerle girmeye �al��t�lar. Bu d�nemde Avrupa�da en �ok tutulan Japon otomobilleri y�ksek teknolojiyle donat�lm�� Toyota ve Nissan modelleri oldu.

1980'lerin sonlar�nda Avrupa otomobillerinde �nemli yenilikler ger�ekle�medi; yaln�zca geli�kin elektronik donan�mlar uygulamaya kondu, ta��tlar�n aerodinamik profilleri d�zeltildi ve �ok supapl� motorlara ve �nden �eki�li transmisyon d�zeneklerine do�ru bir y�neli� oldu.

Japonya�da ise 1988�de Toyota 60 milyonuncu otomobilini �reterek, kendi �lkesinde bu alandaki rekoru eline ge�irdi. Ayn� y�l Nissan, Honda ve Mazda da sat��lar�n� b�y�k �l��de art�rd�lar. Japon pazar�nda l�ks otomobillere do�ru bir y�neli� ortaya ��kt� ve bunun sonucunda Toyota Mark II ile Cresta, Nissan Maxima, Laurel ile Cefiro ve Mazda Persona modellerini piyasaya s�rd�.

Japonya�da 1988�de toplam otomotiv �retimi 7,8 milyon otomobil ve 7,3 milyon kamyon ve otob�s olarak ger�ekle�ti. Bu toplam�n 4,7 milyonu �lke i�inde sat�ld�, di�er b�l�m� ise ihra� edildi. �lkedeki in�aat sekt�r�n�n geli�mesi, �zellikle kamyon ve �teki a��r ta��tlara olan talebi art�rd�. ABD�de ise yerli otomobil sat�� 1987�de 7,34 milyon, 1988�de 7,32 milyon; yabanc� otomobil sat�� 1987�de 3,18 milyon, 1988�de 3,12 milyon olarak ger�ekle�ti. Kamyon ve �teki a��r ta��t sat��lar� 1987�de 4,9 milyondan, 1988�de 5,1 milyona ��kt�.

Sat�� ve rekabet sorunlar�yla kar�� kar��ya bulunan ABD�li otomobil �reticileri, 1989�a yeni modellerle girdiler. Ford, 24 supapl� 3 litrelik motorlarla donat�lm�� Ford Thunderbird ve Mercury Cougar�� kard�. Chevrolet ise Japon Toyota, Isuzu ve Suzuki ile i�birlikleri kurarak, Japon otomobillerini de�i�ik adlar alt�nda piyasaya s�rd�. Bu arada Chrysler, �talyan Fiat ile i�birli�ine girerek Alfa-Romeo�lar� ABD�de �retmeye y�neldi. Benzer i�birlikleri Ford ile �sve� �irketi Volvo, GM ile �in Ulusal Otomotiv Sanayisi ve Ford ile Japon Nissan aras�nda da ger�ekle�ti. Volkswagen ise ABD�deki otomobil �retimine son verdi.

1990�lar�n ba�lar�nda Avrupa, �zellikle de Almanya i�in eski Sovyet bloku �lkeleri yeni bir pazar oldu. GM-Opel, Volksvva- gen ve Fiat gibi Avrupa�n�n belli ba�l� �reticileri Do�u Avrupa �lkelerinde yerel �retime ve ortak giri�imlere b�y�k yat�r�mlar yapt�lar. ABD�de ise otomotiv sanayisi ayn� d�nemde b�y�k bir kriz ya�ad�. ABD otomobillerinde uygulamaya konan ba�l�ca yenilikler, g�venlik donan�mlar� alan�nda oldu. �nce Chrysler, ard�ndan da Ford�lara, �arpma an�nda s�r�c�n�n ve �ndeki yolcunun �n panele �arpmas�n� engelleyen,, ani �i�meli hava torbalar� yerle�tirildi. Otomobillerdeki bir ba�ka yenilik de kilitlemesiz fren sistemi oldu. Bilgisayar denetiminde �al��an bu sistemle, durma s�ras�nda tekerleklerin ani kilitlenmesinin ve ta��t�n yol �zerinde kayarak denetimden ��kmas�n�n �n�ne ge�ildi.

T�rkiye�de otomotiv sanayisinin temellerinin at�l�� 1950�lerde ger�ekle�mi�se de bu konudaki giri�im denemesi daha eskiye dayan�r. I. D�nya Sava��ndan sonra kapasitesinin yar�ya yak�n�n� yitiren �stanbul liman�n�n canland�r�lmas�, Cumhuriyet�in ilk d�neminde kar��la��lan �nemli sorunlardan biriydi. Yap�lan ara�t�rmalar, 1927�de T�rkiye B�y�k Millet Meclisinin (TBMM) bir yasayla �stanbul liman�nda serbest b�lge kurulmas�na karar vermesi bi�iminde sonu�land�. Yasan�n ��kar�lm�� olmas� teknolojik olanaklar ve sermaye birikiminden yoksun olan �lkede serbest b�lge kurulmas�na yeterli olmad�. Serbest b�lgenin kurulup i�lerlik kazanabilmesi amac�yla 1929�da T�rkiye Cumhuriyeti h�k�meti ile Ford Motor Company aras�nda 25 y�ll�k bir s�zle�me yap�ld�. Bu s�zle�meyle s�z� edilen yabanc� �irkete getirece�i u�ak, trakt�r, kamyon, otomobil donan�mlar� ile par�alar�n� haz�rlamak ve tamamlamak i�in �stanbul�daki g�mr�k alan� i�inde bir montaj fabrikas� ile buradaki i�letme etkinli�ini y�r�tebilecek �teki tesisleri kurma hakk� verilmi�ti. �al��t�raca�� i��ilerin ba�lang��ta TC uyruklu olmayabilece�inden �e�itli vergi ba��kl�klar�na kadar bir�ok ayr�cal�k tan�nan �irkete, T�rkiye�ye sokaca�� montaj� yap�lm�� her trakt�r, kamyon ve otomobil i�in h�k�metin 30 dolar prim �demesi de kabul edilmi�ti. B�y�k Bunal�m s�ras�nda denenen bu giri�im ba�ar�l� olmam�� ve k�sa bir s�re sonra tesislerin kapanmas�yla sonu�lanm��t�r.

1950�lerin ba��nda T�rk Silahl� Kuvvetleri� nin baz� motorlu ta��t gereksinmesini kar��lamak i�in yabanc� sermayeli. T�rk Willys Overland Limited adl� �irket �stanbul Tuzla�da bir fabrika kurdu. Bu fabrikada cip ve pikap montaj� yap�l�yordu. 1955�te kamyon montaj� yap�lan T�rk Otomotiv End�strisi (TOE) fabrikas� da ayn� y�rede a��ld�. Marshall Plan� �er�evesindeki yard�mlarla �teki motorlu ta��t gereksinmesini kar��layan T�rkiye, karayollar�n� geli�tirme �al��malar� d�neminde bu ara�lar�n ithalini k�s�tlay�p montajdan a�amal� olarak yerli �retime ge�me do�rultusunda siyasetleri benimsedi. Bu e�ilimin a��rl�k kazand�� d�nemde kurulan ilk fabrika olan Otosan Otomobil Sanayii A�, 1960�ta a��ld�. 1960�larda otomotiv sanayisinin ge�irdi�i ilgin� ve ilgin� oldu�u kadar da �nemli bir giri�im, yerli otomobil �retimi deneyidir. 27 May�s Hareketi�nden sonra bir s�re canlanma g�steren ulusalc� e�ilimlerin etkisiyle Devlet Demiryollar� ��letmesi�ne (TCDD) ait tesislerin olanaklar�yla bir otomobil yap�lmas�na giri�ildi. Otomobilin kaportas� Eski�ehir Lokomotif ve Motor Sanayii M�essesesi�nde (ELMS), 26 beygirg�c�ndeki motoru ise Sivas Demiryolu Makinalar� Sanayii M�essesesi�nde (S�DEMAS) �retildi. 1961�de tamamlanan ve Devrim ad� verilen bu ilk yerli otomobilin seri �retimi, bunu sa�layaclak yeterli teknolojlik olanaklar bulunmad��ndan bir deney olarak kald�.

Bir montaj fabrikas� olarak �stanbul�da kurulan Otosan, 1961�de Consul marka otomobillerin yap�m�na ba�lad�ktan sonra 1963�te Taunus marka station-wagon�lan piyasaya s�rd�. 1966�da Anadol marka otomobillerin �retimini ger�ekle�tiren �irketin �stanbul ve �n�n��deki �e�itli tesislerinde otomobil, pikap, minib�s, kamyon ve motor �retilir. Bu tesislerde 1985�ten beri Ford-Taunus marka otomobil �retimi de yap�lmaktad�r.

1966�da �stanbul�da kurulan Otoyol Sanayii A�, Fiat-�veco lisans�yla kamyon, kamyonet, �ekici ve midib�s �retimi yapmaktad�r. Ayn� y�l Bursa�da karoseri �retimi yapan Karsan tesisleri kuruldu. 1960�larm sonuna do�ru otomotiv sanayisinin merkezi, ula��m ba�lant�lar� g��lenen Bursa�ya kayd�. Burada kurulan ilk b�y�k �irket T�rk Otomobil Fabrikas� Aޒdir (TOFA�). 1968�de kurulup Fiat lisans�yla 1971�de �retime ge�en fabrika �e�itli tipte otomobil �retimi yapmaktad�r. 1969�da Bursa�da kurulan OYAK-Renault Otomobil Fabrikalar� A�, 197l�den beri Renault dizisinden bir�ok tip otomobil �retmektedir. �zmir�de GM ortakl��yla Opel marka otomobil �reten bir fabrika kurulmu�tur. Sabanc� Holding, Toyota Motor Corporation ve Mitsui and Co. Ltd. ortakl�� olan Toyotasa�n�n otomobil �retim tesisinin yap�m� ise s�rmektedir. Bursa�da yan �r�n sa�layan bir�ok fabrika vard�r. 1964� te �zmir�de kurulan BMC Sanayi ve Ticaret A�, 1969�da Leyland lisans� ile motor �retimine ba�lad�. Bu fabrika g�n�m�zde motor, yedek par�a, kamyon, kamyonet, minib�s ve trakt�r �retimi yapmaktad�r. T�m bunlar�n yan� s�ra �stanbul�da MAN marka kamyon ve otob�s ile Mercedes marka otob�s �reten fabrikalar vard�r. T�rkiye�de, Devlet �statistik Enstit�s� (D�E) verilerine g�re 1992�de 265.245 adet otomobil, 11.615 adet minib�s, 6.399 adet midib�s, 21.012 adet kamyon, 16.991 adet kamyonet ve pikap �retilmi�tir.

kaynak: Ana Britannica

otomobil

Otomobillerin teknolojik geli�im kronolojisi

Binek ta��tlar�nda karoseri yap� �e�itleri

Sedan

Roadster

Cabriolet

Coupe

Station Wagon

Hatchback

Grand tourer

Otomobillerin teknolojik geli�im kronolojisi

Otomobillerin geli�mesine katk�da bulunan ki�iler

Otomobil markalar�

FAYDALI B�LG�LER

B�t�enizi belirleme

Otomobilinizi al�rken nelere dikkat etmelisiniz?

�kinci el al�rken kontrol edilecekler:

Otomobilinizin dilinden anlamak:

K���n dikkat etmeniz gerekenler:

�leri Derecede K�� Tedbirleri

Araban�z� Satmak

�lan Verme

Potansiyel Al�c� �le G�r��me

�demeyi Almak

Otomobil temizlik

Detayl� Temizlik

Yak�t Masraf�n� Azaltmak

Hidrojen Yak�t Pili Sistemiyle �al��an Otomobil

Otomobillerin Tarihi

otomobil yar���

Tarih�e.

Pist yar���.

Amerika ve Avrupa yar��lar�, uluslararas� yar��lar.

H�z.

OTOMOB�L YARI�I

tan�m

Sanayide otomobil.

Elektrikli otomobil

Buharl� otomobil.

h�z rekoru

otomobilin yol a�t��� kirlenme

g�venlik

d�nyadaki toplam otomobil say�s�

otomobil sanayisi

otomobil yap�m�

otomobil sporu

otomotiv sanayisi

Tarih�e.

Avrupa�da otomotiv sanayisi

K��n dikkat etmeniz gerekenler:

otomobil yar��

Pist yar��.

otomobilin yol a�t�� kirlenme