�iir Nehri -1- [Ar�iv]

SEN� SEV�YORUM

seni seviyorum g�l�m

"Seni seviyorum." �nce bu s�zc�kleri bir rafa kald�rmal�y�z; dirse�imizle k�rmak zorunda kalaca��m�z bir cam�n arkas�ndaki bir kutuya; bir bankaya koymal�y�z. Onlar� bir t�p C vitamini hap� gibi ortalarda b�rakmamal�y�z. Bu s�zler dilimize �ok kolay gelirse d��nmeden kullanabiliriz; dayanamay�z. S�ylemeyiz deriz ama s�yleriz. Sarho� oluruz ya da yaln�zl�k hissederiz, ya da b�y�k ihtimale, d�ped�z umutlanarak, bir de bakar�z o s�zleri sarf etmi�iz, kullanm��z, kirletmi�iz. Kendimizi a��k olmu� ve uygun d��p d��meyece�ini s�namak i�in kulland�k san�r�z. S�ylediklerimizi kula��m�z duyana kadar ne d��nd��m�z� nas�l bilebiliriz? B�rak bunlar�; ge�erli de�il. Bunlar b�y�k s�zlerdir; onlar� hak etti�imizden emin olmal�y�z.

Onlar� bir kez daha duy: "Seni seviyorum."(I love you). �zne, fiil, nesne. �zne sevenin kendini ifade eden k�sa bir s�zc�k. Nesne de �zne gibi k�sa ve dudaklar� �pmek i�in gibi uzatarak s�ylenen bir s�zc�k. "I love you." Ne ciddi,ne a��rl�kl�, ne y�kl� geliyor kula�a.

San�yorum d�nya dilleri aras�nda ses uyumu a��s�ndan gizli bir anla�ma var. Sanki toplanm��lar ve bu c�mlenin kazan�lmas� gereken, ula��lmak istenen, lay�k olunacak ola�an�st� bir �ey t�n�s� vermesini kararla�t�rm��lar. "Ich liebe dich": bir gece yar�s�, sigara sesli o f�s�lt� ve �zne ile nesnenin mutlu kafiyesi.

"Je t'aime": de�i�ik bir y�ntem; �nce �zne ile nesne aradan ��kar�l�yor ki o hayranl�k ifade eden uzun �nl� harfin dibine kadar tad�na var�ls�n. (Gramer de bir g�ven unsuru: nesne ikinci s�raya al�narak sevilenin birden ba�ka biri olarak kar��m�za ��kmas� engelleniyor.) "Yatebya lyubulu": nesne yine teselli edici ikinci s�rada, ama bu kez -�zne ile nesnenin ses uyumu g�stermesine ra�men- bir zorluk, a��lmas� gereken bir engel ima ediliyor. "Ti amo": belki biraz fazlaca bir aperatif ad�na benziyor, ama �zne ile fiil -eden ile edilen- ayn� s�zc�kte birle�ti�inden yap�sal g�ven dolu.

Bu amat�r yakla��m� ba��lay�n. Projeyi memnuniyetle kendini insanlar�n bilgi hazinesini artt�rmaya adam�� bir yard�m kurumuna devredebilirim. Onlar bu ibareyi d�nyan�n b�t�n dillerinde incelemek, farkl�l�klar�n neler oldu�unu saptamak, onlar� duyanlar�n �zerinde ne etki yapt��n� ��renmek, hissedilen mutluluk derecesinin ibarenin zenginli�i ile orant�l� olarak de�i�ip de�i�medi�ini anlamak i�in bir ara�t�rma komitesi kursunlar. Benden bir soru: acaba dillerinde "Seni Seviyorum" ibaresi bulunmayan kavimler var m�d�r? Ya da hepsi �lm��ler midir?

Biz bu s�zleri cam�n arkas�ndaki kutuda saklamal�y�z. Onlar� kutudan ��kard��m�zda �ok dikkatli olmal�y�z. Erkekler bir kad�n� yata�a atabilmek i�in "Seni Seviyorum", kad�nlar erke�i evlili�e zorlamak i�in "Seni Seviyorum" diyebilirler; her ikisi de korkuyu yat��t�rmak, kendilerini eyleme s�zc�klerle ikna etmek, vaat edilen ko�ullar�n ger�ekle�ti�ine kendilerini inand�rmak, a�k�n hen�z bitmedi�i konusunda kendilerini anlatmak i�in ayn� ibareyi kullan�rlar. Bu t�r kullan�mlara kar�� tedbirli olmal�y�z. "Seni Seviyorum" d�nyaya a��lmamal�, bozuk para ya da hisse senedi gibi kullan�lmamal�, bize kar getirmemelidir. Ama bu de�erli c�mle olmayan sa�lar�n yukar� kald�r�ld�� plak bir boyuna f�s�ldanmak i�in saklanmal�d�r.

�u anda ondan uza��m; belki de tahmin ettiniz. Transatlantik telefon alayc� ve daha-�nce-de-duydum t�r�nden bir yans�ma yap�yor. "Seni Seviyorum"; ve o daha yan�t vermeden kendi metalik sesimin yan�t�n� duyuyorum: "Seni Seviyorum". Bu beni tatmin etmiyor; yans�yan s�zc�kler herkes taraf�ndan duyulur. Yeniden deniyorum; ayn� sonu�. "Seni Seviyorum, Seni Seviyorum - bu s�zler ��lg�n bir ay s�resince liste ba�� olan, sonra sa�lar� ya�l�, sesleri �zlem dolu bodur rock �ark�c�lar�n�n �n s�rada oturan ve sallanan k�zlar� ba�tan ��karmak i�in kulland�klar� c�rtlak bir �ark� haline d�n��yor. Ba� gitar k�k�rdarken ve bateristin dili a��k, �slak a�z�ndan sarkarken "Seni Seviyorum", "Seni Seviyorum".

A�k konusunda, a�k dilinde ve hareketlerinde tam do�ruyu bilmeliyiz. Hayat�m�z buna ba�l� ise, �l�me bakmay� ��renmemiz kadar a��k�a bakmal�y�z a�ka. A�k okulda ��retilmeli mi? Birinci s�mestr: Arkada�l�k; �kinci s�mestr: �efkat; ��nc� s�mestr: �htiras. Neden olmas�n? �ocuklara yemek pi�irmesini, araba tamirini ��retiyorlar; ve biz, �ocuklar�n bu konuda bizden daha iyi oldu�unu farz ediyoruz, ama e�er a�k� bilmiyorlarsa bunlar�n onlara ne yarar� olabilir? Bu konuda kendi ba�lar�na bata ��ka ilerlemelerini bekliyoruz. Ve, anlamad��m�z her �ey i�in sorumlu tuttu�umuz Do�a, otomati�e ba�land�� zaman o denli iyi i�lemiyor.

Ba�tan alal�m. A�k insan� mutlu eder mi? Hay�r. A�k sevdi�iniz insana mutluluk verir mi? Hay�r. Her �eye kadir midir? Ger�ekten hay�r. Ben de bunlara inan�yordum, elbet. Kim inanm�yordu ki (ruhun alt katlar�nda hala inananlar yok mu)? B�t�n kitaplar�m�zda, filmlerimizde var; a�k binlerce �yk�n�n g�n bat�m�d�r. E�er her �eyi ��z�mlemezse, a�k neye yarar? B�t�n hayallerimizin g�c�nden �unu ��karabiliriz ki, a�k bir kez elde edildi mi, g�nl�k ac�y� hafifletir ve kolay bir uyu�turucu etkisi yapar.

Bir �ift birbirini sever, fakat mutlu de�ildir. Bundan ne sonu� ��kar�r�z? Birinin �b�r�n� ger�ekten sevmedi�ini mi, yoksa bir birbirlerini yeteri kadar sevmediklerini mi? Ben buna GER�EKTEN kar�� k�yorum. Ben hayat�mda iki kez sevdim (bu da bana �ok gibi geliyor), bir kez mutlu, bir kez mutsuz. Bana a�k�n ne oldu�unu ��reten mutsuz a�k oldu -o zaman de�il, y�llar ge�tikten sonra. Tarihler ve ayr�nt�lar -onlar� istedi�in gibi doldur. Ama a��kt�m ve uzun bir s�re, y�llarca sevdim. �lk �nceleri ��mar�k�as�na mutluydum, kendimden ba�ka hi�bir �eyin varolmad�� inanc�n�n keyfiyle hoyratt�m; ama �o�u zaman �a��lacak kadar, i�im i�imi kemirecek kadar mutsuzdum. Onu yeterince sevmedim mi? Sevdi�imi biliyorum -onun i�in gelece�imin yar�s�ndan vazge�mi�tim. O beni yeterince sevmedi mi? Sevdi�ini biliyorum -benim i�in ge�mi�inin yar�s�ndan vazge�mi�ti. Beraberce ke�fetti�imiz denklemde yanl�� olan nedir diye kendimizi yiyerek y�llarca yan yana ya�ad�k. Kar��l�kl� sevgi mutluluk sonucu vermedi, ama biz verdi diye �srar ettik.

Daha sonra a�k hakk�nda neye inand��ma karar verdim. Biz a�k� aktif bir g�� olarak d��n�yoruz. Benim a�k�m onu mutlu "ediyor"; onun a�k� beni mutlu "ediyor"; bunun neresi yanl�� olabilir? Oysa yanl��; b�yle bir denklem yapay bir kavramc� model akla getiriyor. Ona g�re a�k her�eyi de�i�tiren, dola�m�� bir d��m� ��zen, hokkabaz�n �apkas�n� mendillerle dolduran, havaya g�vercinler u�u�turan bir peri de�ne�idir. Ama modelin kayna�� b�y� de�il, atom fizi�idir. Benim sevgim onu mutlu etmiyor, edemiyor; benim sevgim sadece ondaki mutlu olma yetene�ini ortaya ��kar�yor. Ve b�ylece her �ey daha bir anla��l�r oluyor. Nas�l olur da ben onu mutlu edemem, nas�l olur da o beni mutlu edemez? Basit: bekledi�imiz atomik tepki olu�muyor, atom zerrelerini bombard�man etmek i�in kulland��n�z ��n ba�ka bir frekansta �al��yor.

Ama a�k bir atom bombas� de�ildir, onun i�in daha sade bir k�yaslama yapal�m. Ben bunlar� Michigan'daki bir arkada��m�n evinde yaz�yorum. Amerikan teknolojisinin yaratt��, mutluluk makinesi d��nda her t�rl� alet ve edevat�n bulundu�u tipik bir Amerikan evi. Arkada��m d�n beni Detroit havaalan�ndan arabayla getirdi. Evin kap�s�na yakla��rken torpido g�z�ne uzan�p uzaktan kumanda aletini ��kard�; usta bir dokunu� ve garaj kap�lar� yukar� do�ru sar�ld�. ��te benim �nerdi�im model: Eve geliyorsun -ya da geldi�ini san�yorsun- garaj�n �n�nde her zamanki b�y�n� kullanmay� deniyorsun. Hi�bir �ey olmuyor. �nce �a�k�n, sonra endi�eli, en sonunda k�zg�n bir inanamazl�kla, araban�n motoru �al��rken kap�n�n �n�nde duruyorsun; orada haftalarca, aylarca, y�llarca, kap�lar�n a��lmas�n� bekliyorsun. Ama yanl�� arabadas�n, yanl�� kap� �n�ndesin, yanl�� evin d��ndas�n. Sorunlardan biri de �udur; y�rek y�rek bi�iminde de�ildir.

SEN� SEV�YORUM B�RTANEM