TV de Þiddet ve Çocuklarýnýz: Etkilenmemeleri Ýçin Neler Yapabilirsiniz?

http://www.hastarehberi.com/cocuk/cocuk3/cocuk_d1.jpg

Araþtýrmalar þiddete ve saldýrganlýða yönelik davranýþlarýn yaþamýn erken dönemlerinde öðrenildiðini göstermektedir. Ancak, yine araþtýrmalar, çocuklarýn duygularýný þiddet kullanmadan ifade edebilmeleri için ailelerinin büyük yardýmý olabileceðini de göstermektedir.
Bu yazý, anne-babalarýn gençlerde gözlenen þiddeti azaltmak için aile içinde, okullarda ve toplumda neler yapabileceklerini görmelerinde yardýmcý olmak üzere hazýrlanmýþtýr.
Çocuklarýnýz için yapabilecekleriniz:
Anne-babalar çocuklarýnýn güven ve sevgi dolu bir evde yaþamalarýný saðlayarak þiddeti azaltmada önemli bir rol üstlenebilirler. Aþaðýda bu konuyla ilgili bazý öneriler verilmektedir. Bunlarýn hepsini harfiyen yerine getiremeyebilirsiniz. Ama elinizden geleni yaparsanýz, çocuklarýnýzýn içinde yaþayacaklarý dünyayý onlara daha az zarar verici hale getirebilirsiniz.
Çocuklarýnýza yönelik sevgi ve ilginiz sürekli ve tutarlý olsun:
Kendisini güvencede hissedebilmesi ve diðerlerine güvenebilmesi için, her çocuðun anne-babasýyla ya da bir yetiþkinle güçlü , sevecen bir iliþki, bir "bað" kurabilmesi gerekir. Kendisine sevgi ve ilgi gösteren bir yetiþkinle böyle bir bað kuramayan bir çocuðun, düþmanlýk duygularý içinde geliþmesi ve "zor" bir genç olmasý ihtimali vardýr. Kendileriyle çok küçük yaþlardayken ilgilenilmiþ çocuklar arasýnda , "sorunlu davranýþlarý" olan gençlere daha az sayýda rastlanmaktadýr.
Bir çocuða her zaman sevgi gösterebilmek hiç de kolay bir þey deðildir. Hatta eðer genç, deneyimsiz ya da çocuðunu tek baþýna yetiþtirmek durumunda kalan bir anne ya da babaysanýz, çocuðunuz hasta ya da özel ihtiyaçlarý olan özürlü bir çocuksa, bu iþ daha da zordur. Eðer çocuðunuzu idare etme konusunda herkesinkinden daha farklý güçlükler yaþýyor ve çok zorlanýyorsanýz, bunu çocuðunuzun doktoru ile ya da bir baþka hekimle tartýþýnýz. Eðer çocuðunuzun görünen týbbi bir problemi yoksa, bu durumda bir psikoloða baþvurabilirsiniz. Böylelikle, çocuk yetiþtirme konusunda bilimsel kanýtlara dayalý bazý yöntemler hakkýnda bilgiler edinebilirsiniz.
Çocuklarýn kendi akýllarýnýn olduðunu unutmamak çok önemlidir. Çocuklarýnýzýn giderek artan baðýmsýzlýk ihtiyaçlarý ve bu ihtiyacý doyurmaya yönelik davranýþlarý bazan sizleri kýzdýrabilir, engelleyebilir ya da hayal kýrýklýðýna uðratabilir. Onlara herhangi bir tepki göstermeden önce, durumu çocuðunuzun bakýþ açýsýndan deðerlendirme konusunda göstereceðiniz istek, sizin de kendi duygularýnýzla baþetmenize ve daha sabýrlý davranmanýza yardýmcý olur. Çocuklarýnýza öfke ve düþmanlýk dolu sözler ve davranýþlarla tepki vermekten kaçýnmak için elinizden geleni yapýn.
Çocuklarýnýzý gözetim altýnda yönlendirin

Çocuklar kendi ayaklarý üzerinde duruncaya kadar, cesaretlendirilmek, korunmak ve destek almak için ebeveynlerine ve aile üyelerine muhtaçtýrlar. Uygun yönlendirme ve gözetim olmadýðý zaman, ihtiyaç duyduklarý bu rehberlikten yoksun kalacaklardýr. Araþtýrmalar, zamanýnda ve yapýcý bir yönlendirme almayan çocuklarýn davranýþ problemleri olduðunu göstermektedir.

Çocuklarýnýzýn her zaman nerede olduðunu, arkadaþlarýnýn kimler olduðunu bilmekte ýsrarlý olun. Çocuklarýnýzý kendiniz gözetemeyecekseniz, bir baþka yetiþkinin gözetiminin altýnda olduklarýndan emin olun. Çok kýsa bir süre için bile olsa çocuklarýnýzý evde yalnýz býrakmayýn.
Ýlk-okul yaþýndaki ve daha ileri yaþta olan çocuklarýnýzýn, bir yetiþkinin gözetiminde yapýlan, okul-dýþý spor faaliyetlerine, eðitim programlarýna ya da düzenli ve yapýlandýrýlmýþ eðlencelere, katýlmalarýný teþvik edin. Deðerlerine saygý duyduðunuz kurum, kuruluþ ya da bireylerin yönetiminde olan toplumsal programlara kaydettirin.
Gözetim altýnda yapýlan eðlence faaliyetlerine çocuklarýnýzla birlikte gitmeye çalýþýn ve diðer kiþilerle iliþkilerini izleyin. Diðer çocuklarýn aþaðýlayýcý, tehditkar, küfürlü konuþmalarýna onun nasýl cevaplar verdiðine; vurma, çarpma davranýþlarý ile öfke ifadelerine nasýl tepki gösterdiðine dikkat edin. Kýzgýnlýk ve öfkenin ifadesi için bu tür davranýþlarýn uygun yöntemler olmadýðýný çocuðunuza anlatýn ve benzer biçimde davranmasýný engelleyin.

Çocuklarýnýza uygun davranýþlarý öðretebilmek için kendiniz model olun
Çocuklar genellikle taklit ederek öðrenirler. Ailelerinin deðerleri, tutumlarý ve davranýþlarýnýn onlar üzerindeki etkisi büyüktür. Saygý, dürüstlük, ailemizden ve akrabalarýmýzdan gurur duymak gibi deðerler, çocuklarýmýz için önemli bir güç ve güven kaynaðý olabilirler. Çocuðunuzun olumsuz arkadaþ baskýsý altýnda olduðu, þiddetin yoðun rastlandýðý bir ortamda yaþadýðý ya da davranýþ bozukluklarý olan öðrencilerle ayný okullara gittiði durumlarda bu deðerler özellikle önemlidir.
Çocuklarýn çoðu, bazan saldýrganlaþýp bir baþka insana vurabilirler. Bu tür þiddete yatkýn davranýþlarýn olasý tehlikeleri hakkýnda çocuklarýnýzla konuþurken kesin olun. Sorunlarýný þiddete baþvurmadan daha yapýcý yöntemlerle çözmüþse, onu bunun için takdir ettiðinizi hemen belirtin ve ödüllendirin. Ýyi davranýþlarýna daha fazla dikkat gösterilerek ve takdir dedilerek, çocuklarýn bu davranýþlarýný tekrar etmeleri ve sürdürmeleri saðlanabilir.

Çocuklarýnýzýn sorunlarýný saldýrgan olmayan yöntemlerle çözmelerine yardýmcý olabilmek için aþaðýdsaki önerilerden yararlanabilrsiniz.

Sorunlarýný onlarla birlikte tartýþýn.
Sorunlarýný þiddet kullanarak çözmeye kalkarlarsa neler olabileceðini sorun.
Sorunlarýný þiddet kullanmadan çözmeye kalkarlarsa neler olabileceðini sorun.

Bu tür bir, "birlikte sesli düþünme" egzersizi, çocuklarýnýzýn þiddete baþvurmanýn yararlý bir yöntem olmadýðýný görmelerinde yardýmcý olacaktýr.
Anne-babalar bazan farkýnda olmadan þiddet dolu davranýþlarý teþvik edebilirler. Örneðin bazý ebeveynler, erkek çocuklarýnýn kavga etmeyi öðrenmeleri gerektiðini ileri sürerler. Çocuklarýnýza anlaþmazlýklarýný, tehdit, yumruk ya da silah kullanarak deðil, sakin ve yerinde kullanýlan sözcüklerle çözmelerini öðretin.
Boþ zamanlarý için yapýcý, þiddet-dýþý oyunlar, faaliyetler bulmalarýnda çocuklarýnýza yardýmcý olun. Onlara sizin de bir zamanlar hoþlandýðýnýz oyunlarý, spor faaliyetlerini, hobileri öðreterek, kendi beceri ve yeteneklerini geliþtirmelerinde destek olun. Küçük çocuklarýnýza hikayeler okuyun, daha büyüklerini kütüphanelere götürün ya da akrabalarýnýz arasýndan deðer verdiðiniz, hayran olduðunuz, çevresi ve diðer insanlar için birþeyler yapmýþ olanlarýn hayat hikayelerini anlatýn.
Çocuklarýnýza vurmayýn
Çocuklarýnýza ceza vermek için onlarý itmek, kakmak, tokatlamak, vurmak ya da dayak atmak gibi davranýþlar, onlara sorunlarýný iterek, kakarak, vurup, çarparak çözmenin uygun olacaðý; ceza vermeleri gerektiðinde onlarýn da benzer þekilde cezalar verebilecekleri mesajýný vermektedir.
Fiziksel cezalar istenmeyen davranýþlarý ancak belli bir süre için durdurabilmektedirler. Hatta çocuklarýn çok sert cezalara bile uyum yapabildiði bu nedenle de cezanýn hiç bir etkisi kalmadýðý bilinmektedir.

Oysa ki fiziksel olamayan disiplin yöntemleri çocuklarýn duygularýyla daha kolay baþaçýkmalarýna yardýmcý olmakta; sorunlarýný þiddet-dýþý yöntemlerle çözebilecekleri yollarý öðretmektedir. Aþaðýda bazý öneriler bulacaksýnýz:

Çocuðunuzun her yaþý için bir dakika sürecek þekilde, sesini çýkarmadan bir köþede oturmasýný isteyebilirsiniz. (Bu yöntem çok küçük çocuklarla kullanýlamaz)
Bazý izinlerini ya da harçlýðýný geri alabilirsiniz
Arkadaþlarý ile çýkmasýna ya da bazý okul/toplum etkinliklerine katýlmasýna izin vermeyebilir evden dýþarý çýkarmayabilirsiniz (Bu ceza daha çok büyük yaþtaki çocuklar ve ergenler için uygundur)

Harçlýðýn, önceden verilmiþ izinlerin geri alýnmasý ya da evden dýþarý çýkarmama gibi cezalarýn, tutarlýlýkla ve kýsa süreler için uygulanmasý daha uygundur.
Hata yaptýklarý zaman çocuklarýn bu hatalarýný düzeltebileceklerine inanabilmeleri lazýmdýr. Hatalardan nasýl öðrenilebileceðini onlara gösteriniz. Hatalarýný bulmalarýna, gelecekte benzer hatalarý yapmaktan nasýl kaçýnabileceklerini anlamalarýna yardýmcý olunuz.
Bu tür durumlarda çocuklarýnýzý aþaðýlamamanýz, utandýrmamanýz özellikle önemlidir. Çocuklarýnýzýn her zaman için sizin sevginizi ve saygýnýzý hissetmeye ihtiyaçlarý vardýr.
Davranýþ deðiþtirme yöntemlerinden biri de hatalý davranýþlarý cezalandýrmak yerine, olumlu davranýþlarý ödüllendirmektir. Takdir etme, ilgi, þevkat göstermenin en etkili ödüller olduðunu unutmayýn.
Kurallarýnýz ve disiplin yöntemleriniz konusunda tutarlý olun
Bir kural yaptýysanýz onu yerine getirin ve vazgeçmeyin. Çocuklarýn kendilerinden hangi davranýþlarýn beklendiði konusunda açýklýða ve belirginliðe ihtiyaçlarý vardýr. Oluþturduðunuz bir kuralýn yerine getirilmesi konusunda geliþigüzel biçimde davranýrsanýz, bu sadece çocuklarýnýzýn kafasýný karýþtýracaktýr ve "kaçamak yollar" aramalarýný destekleyecektir.
Kurallarýnýzý oluþtururken olanaklar ölçüsünde çocuklarýnýzýn da katýlýmlarýný saðlamaya çalýþýn. Neyi beklediðinizi ve kurallara uyulmadýðý zaman ne tür sonuçlarla karþýlaþacaklarýný açýklayýn. Böyle bir yaklaþým, onlarýn hem kendileri hem de çevrelerindeki insanlar için en iyi olaný elde edebilmeleri amacýyla neler yapmalarý gerektiðini öðrenmelerini saðlayacaktýr.

Çocuklarýnýzýn ateþli silahlara ulaþamayacaklarýndan emin olun
Silahlar ve çocuklar çok öldürücü bir bileþimdir ve biraraya getirilmemelidir. Eðer kullanýyor ya da evinizde bulunduruyorsanýz, silahlarýn ya da diðer öldürücü araçlarýn tehlikeleri konusunda çocuklarýnýzý bilgilendirin. Eðer evinizde tabanca ya da tüfek varsa, içini boþaltýp, kurþunlarý ve silahlarý ayrý ayrý kilitli dolaplarda saklayýn. Doldurulmamamýþ bile olsalar bu silahlarý asla çocuklarýnýzýn bulabileceklari yerlerde saklamayýn.
Asla üzerinizde tabanca ya da öldürücü bir silah taþýmayýn. Silah taþýmanýn çocuklara verdiði mesaj, sorunlarýn silahlarla çözülebileceðidir.
Çocuklarýnýzýn çevrenizde ya da evinizde þiddet görmelerini önlemeye çalýþýn
Evdeki þiddet çocuklar için korkutucu ve zararlýdýr. Çocuklarýn korku duymadan, sevgi içinde yaþayabilecekleri güvenli bir eve ihtiyaçlarý vardýr. Evinde þiddete tanýk olan çocuklarýn, ileridemutlaka þiddet gösterecekleri söylenemese de karþýlaþtýklarý sorunlarý þiddete baþvurarak çözmeye "yatkýn" olacaklarý söylenebilir.
Evinizi þiddetten uzak, güvenli bir yer haline getirmek için elinizden geleni yapýn ve kardeþler arasýndaki þiddet içeren davranýþlarý kesinlike engelleyin. Anneler babalar arasýndaki düþmanlýk ve saldýrganlýk dolu kavgalarýn da çocuklarý çok korkutacaðýný ve onlar için kötü örnekler oluþturacaðýný unutmayýn.
Eðer evinizdeki bireyler birbirlerini sözel ya da fiziksel yöntemlerle incitiyorlarsa ya da kötüye kullanýyorlarsa, çevrenizdeki bir psikologdan yardým almanýzý öneririz. Bu profesyonel kiþi, sizin ve ailenizin,þiddetin hangi nedenlerle oluþtuðunu ve durdurulabilmesi için neler yapýlabileceðini anlamanýzda yardýmcý olacaktýr.
Bazan çocuklarýnýzýn sokaklarda, okulda ya da evde þiddete maruz kalmasýný engelleyemeyebilirsiniz. Bu durumlar olduðunda, yaþadýklarý korku duygularýyla baþedebilmeleri için kendilerine yardým etmeniz gerekebilir. Onlara bu konularda yardýmcý olabilecek kiþiler arasýnda okulundaki rehber öðretmeni ya da bir psikologu sayabilirz.
Çocuklarýnýzýn medyadaki þiddete çok fazla maruz kalmalarýný önlemeye çalýþýn

Televizyonda, sinemada ya da bilgisayar oyunlarýnda çok fazla þiddet izlemenin de çocuklarda saldýrgan davranýþlara yol açtýðý bilinmektedir. Bir ebeveyn olarak çocuðunuzun izlediði þiddet miktarýný kontrol altýnda tutabilirsiniz. Aþaðýda bazý öneriler bulacaksýnýz:

Televizyon izlemeyi günde bir ya da iki saat ile sýnýrlandýrýn.
Çocuklarýnýzýn hangi televizyon programlarýný izlediklerini, hangi filimlere gittiklerini ve hangi tür bilgisayar oyunlarýný oynadýklarýný bilin.
Televizyon programlarýnda, sinemalarda ve bilgisayar filimlerinde izledikleri þiddet hakkýnda onlarla konuþun. Bu tür davranýþlarýn gerçek hayatta ne kadar acý verici olduklarýný ve ne tür ciddi sorunlara yol açabileceklerini anlamalarýný saðlayýn.
Sorunlarýn þiddet kullanmadan nasýl çözülebileceðini onlarla tartýþýn

Çocuklarýnýza þiddet kurbaný olmayacaklarý yollarý öðretmeye çalýþýn.

Çocuklarýnýzýn þiddet kurbaný olmamalarý için ne tür önlemler almalarý gerektiðini öðrenmeleri çok önemlidir. Aþaðýda kendinizi ve çocuklarýnýzý þiddetten korumanýzda yardýmcý olabilecek bazý yollar önerilmektedir:

Çocuklarýnýza çevrenizdeki güvenli sokak ve caddelerin hangileri olduðunu öðretin
Her zaman için aydýnlýk, kalabalýk yerlerde ve bir arkadaþla yürümelerini öðüt verin
Gördükleri kuþkulu davranýþlarý ya da tanýk olduklarý suçlarý size, öðretmenlerine, güvenilir bir baþka yetiþkine ya da polise bildirmelerinin ne kadar önemli olduðunu anlamalarýný saðlayýn. Polis Acil 155 nolu telefondan nasýl arayacaklarýný öðretin.
Kendilerine zarar vermeye kalkan biri olduðunda , "Hayýr" deyip kaçmalarýný ve güvenilir bir yetiþkine bu konuyu mutlaka söylemeleri gerektiðini anlatýn.
Yabancýlarla konuþmanýn tehlikelerini vurgulayýn. Bilmedikleri ve güvenmedikleri kimseye kapýyý açmamalarýný ve bir yere gitmemelerini öðütleyin.

Çocuklarýnýza þiddete karþý olmalarýný öðretin
Þiddete karþý davranýþlar sergiledikleri her ortamda çocuklarýnýzý destekleyin ve ödüllendirin. Arkadaþlarýndan birinin diðerine vurduðu, küfrettiði, tehdit ettiði durumlarda çocuðunuza sakin ama kesin sözcüklerle nasýl tepki gösterebileceklerini öðretin. Þiddete karþý durmanýn ve direnç göstermenin, daha fazla cesaret gerektirdiðini anlatýn.
Çocuklarýnýzýn farklý yörelerden, farklý aile yapýlarýndan gelen kiþilerle geçinmelerine, onlarý kabullenmelerine yardýmcý olun. Ýnsanlarý sadece farklý olduklarý için eleþtirmenin ve etiketlemenin acý verici, incitici olduðunu öðretin ve kesinlikle bu tür davranýþlara izin verilmeyeceðini anlamalarýný saðlayýn. Þiddeti baþlatan ya da cesaretlendiren sözcükleri kullanmanýn ya da þiddet dolu davranýþlarý sessizce seyretmenin, yanlýþ ve zararlý olduðunu anlatýn. Tehditlerin ve itip-kakmanýn þiddeti körükleyen davranýþlar olduklarý konusunda kendilerini uyarýn.
Yetiþkinler için ekstra öneriler
Ailenizle, arkadaþlarýnýzla, çevrenizdekilerle yakýn olun ve onlarla ilgilenin. Arkadaþlardan oluþan bir grup, size hoþ zaman geçirmenizde katkýda bulunabileceði gibi, zor zamanlarýnýzda destek vererek, yardým iletebilir. Çocuklarýnýzý büyütürken stresi ve yalnýzlýðý azaltmak çok yararlý olacaktýr.
Çevrenizle iliþkiye geçin, komþularýnýzý tanýyýn. Öldürücü silahlarýn komþu evlerde de bulundurulmamasýný saðlayýn. Suçluluðu ve þiddeti azaltmaya yönelik sivil toplum giriþimlerine gönüllü olun. Çevrenizde bu tip programlar yoksa, siz baþlatýn.
Seçtiðiniz milletvekillerinin ve belediye görevlilerinin þiddet konusundaki hassasiyetinizi bilmelerini ve konuyla iliþkili önlemleri almalarýný saðlayýn, baský gruplarý oluþturun. Þiddet içeren programlar sunan televizyon kanallarýna, onlara reklam veren ya da sponsor olan þirketlere þikayetlerde bulunun.
Çocuklarýnýzýn çevrenizdeki "çevre temizliði", "aðaç dikme", vb. etkinliklere katýlmalarýný ve içinde yaþadýklarý toplumla bütünleþip, onunla gurur duymalarýný saðlayýn. Bu tür gruplar, bir yandan çevrenizi daha "yaþanýr" ve güvenli bir hale getirmeye çalýþýrken, diðer bir yandan da çocuklarýnýzýn güvenli, yararlý ve ödüllendirici etkinlikler içinde hoþ zaman geçirmelerine yardýmcýdýrlar.
Potansiyel tehlike iþaretleri
Çocuklarý aþaðýdaki belirtileri gösteren ebeveynler, bu konularý profesyonel bir kiþiyle görüþmeli ve çocuklarýný anlamaya çalýþmalýdýrlar.
Bebekler ve okul-öncesi çocuklarda gözlenen tehlike iþaretleri

Bir gün içinde çok sýk olarak ortaya çýkan, 15 dakikadan daha uzun süren ve ebeveynler, bakýcýlar ya da diðer aile üyeleri tarafýndan sakinleþtirilemeyen öfke nöbetleri

Nedeni olmadan çok sýk ortaya çýkan saldýrganlýk patlamalarý
Çocuðunuzun aþýrý aktif, kontrolsüz ve korkusuz olmasý
Yetiþkinleri ve kurallarý hiçe saymasý
Ebeveynlerine yönelik baðlýlýk davranýþlarýný göstermemesi, yabancý yerlerde onlarý aradýðýný, onlarýn yakýnýnda olmak istediðini gösteren davranýþlarý sergilememesi
Televizyonda sýklýkla þiddet içeren programlar aramasý, þiddet temasý olan oyunlara girmesi, diðer çocuklara yönelik hain davranýþlarda bulunmasý

Okula giden çocuklarla iliþkili tehlike iþaretleri

Dikkat ve konsantrasyon sorunlarýnýn olmasý
Sýnýf aktivitelerinde "oyun-bozan davranýþlar" göstermesi
Okulda baþarýsýz olmasý
Okulda diðer çocuklarla sýk sýk kavga etmesi
Hayal kýrýklýklarý, eleþtiriler ve alaylara, yoðun öfke patlamalarý, suçlamalar ya da intikam temalý davranýþlarla tepki göstermesi
Televizyonda çok sayýda þiddet içerikli program seyretmesi, bu tür filimlere gitmesi ve bu tür bilgisayar oyunlarý oynamasý
Çok az sayýda arkadaþ sahibi olmasý, davranýþlarý yüzünden arkadaþlarý tarafýndan dýþlanmasý
Saldýrgan, kural dinlemez olduðu bilinen çocuklarla arkadaþlýk kurmasý
Diðerlerinin duygu ve düþüncelerine duyarsýz olmasý
Ev hayvanlarýna ya da sokaktaki hayvanlara yönelik hainlikler yapmasý
Kendini çok çabuk engellenmiþ hissetmesi

Ergenlik-öncesi ve ergenlik dönemi çocuklarýnýz için tehlike ,iþaretleri

Otoriteye sürekli karþý durmasý
Diðerlerinin duygu ve davranýþlarýný hiçe saymasý
Ýnsanlara kötü davranmasý ve problemlerinin çözümü için fiziksel þiddete ya da þiddet tehditlerine baþvurmasý
Sýk sýk hayatýn kendisine haksýzlýk ettiðini vurgulamasý
Okulda baþarýsýz olmasý ve "ders asma" davranýþlarýnýn sýklýðý
Herhangi bir nedeni olmadýðý halde okula gitmemesi
Okuldan uzaklaþtýrýlmasý ya da atýlmasý
Çetelere, kavgalara katýlmasý, hýrsýzlýk ya da vandalizm gibi davranýþlarda bulunmasý
Alkol, ilaç ya da uçucu madde kullanmasý