[KK] �izofreni Nedir? (�izofren - �izofrenlik)

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- Psikoloji ve Psikiyatri (https://www.msxlabs.org/forum/psikoloji-ve-psikiyatri/)

- - �izofreni Nedir? (�izofren - �izofrenlik) (https://www.msxlabs.org/forum/psikoloji-ve-psikiyatri/9906-sizofreni-nedir-sizofren-sizofrenlik.html)

�izofreni

(Yunanca schizo:�yar�lm��,phrenia: �zihin�), genellikle gen� ya�ta ba�layan, hastan�n ki�iler aras� ili�kiler ve ger�eklerden uzakla�arak kendine �zg� bir i�e kapan�kl�k halinde ya�amas� ve d��nce, duygu ve davran�� bozukluklar�yla ortaya ��kan psikoz t�r�.

Belirtileri eski �a�lardan bu yana tan�mlanm�� olan hastal�k, erken ya�larda ba�lamas� nedeniyle Alman psikiyatr Emil Kraepelin taraf�ndan erken bunama {dementia praecox) olarak adland�r�ld�; 20. y�zy�l�n ba�lar�nda Eugen Bleuler hastal��n erken d�nemde ba�lamas� ve bunamayla sonu�lanmas�n�n zorunlu olmad��n� g�stererek hastan�n ruhsal ya�am�ndaki b�l�nmeye dikkati �ekerek �izofreni terimini �nerdi.

G�n�m�zde erken bunama terimi ge�erlili�ini t�m�yle yitirmi� olmakla birlikte, yanl�� olarak kullan�labilmektedir. En s�k rastlanan ruhsal bozukluklardan
biri olan �izofreni 15-45 ya�lar aras�nda, s�kl�kla gen�lik �a��nda ba�lar. �ocukluk d�neminin ilk y�llar�nda g�r�len �ocukluk �izofrenisi �zel ve ayr� bir t�r olarak kabul edilir. Hastal��n nedeni kesin olarak belirlenememi�tir; tek bir hastal�ktan �ok homojen olmayan bir tepkiler grubu olarak kabul edilen �izofrenide organik, psikolojik ve toplumsal etkenlerin birlikte rol oynad�� d��n�l�r. Hastal��n kal�t�mla ilgisi de ara�t�r�lm��, kesin bir sonu� elde edilememi�tir.

Alman psikiyatr Ernst Kretschmer 1920�lerde beden tiplerini ay�r�p tan�mlarken �izofreninin daha �ok astenik tiplerde ortaya ��kt��n� ileri s�rd�yse de, bu ili�ki g�n�m�zde genel olarak kabul edilmemektedir. Son y�llarda �izofreni nedenleri aras�nda biyokimyasal etkenler ara�t�r�lm��, �izofrenlerde beyin dokusunda dopamin etkinli�inin anormal derecede y�ksek oldu�u saptanm��t�r.

�izofrenideki d��nce bi�iminin r�yalardaki gibi ilkel ve simgesel oldu�una dikkat �eken Freud�un psikanalitik kuram�na g�re, ergenlik ya da gen�lik y�llar�nda bir stres nedeniyle benlik ilkel bir d�zeye geriler, ki�i libidosunu nesnelerden geri �ekerek kendi benli�ine y�neltir, ki�inin d�� d�nyayla ili�kileri azal�r. Bu kuram� temel alan ara�t�rmalar �izofrenide aile bireyleri aras�ndaki ileti�im ve hastan�n anne ve babas�n�n ki�ilik �zelliklerinin de �nem ta��d��n� d��nd�r�r.

�izofreni her t�r ruhsal stresle ba�layabilir. Hastal��a �zg� bir ba�lang�� bi�imi yoktur. Kimi vakalarda ilk belirtiler nevroz t�rlerinden birine benzerken kimi zaman ruhsal ��k�nt� (depresyon) ya da maniyle ba�lar.

Belirtiler ��yle s�n�fland�r�labilir:

1) Duygusal tepkilerde bozukluk, duygu azalmas� ya da k�ntl��ne yol a�ar. Genel bir ilgi azalmas�n�n yan� s�ra olaylara tepki azalm��, yok olmu�tur ya da uygunsuzdur. So�uk, ili�ki kurulmas� zor olmas�na kar��l�k, hastan�n yo�un bir bunalt�s� (anksiyete) vard�r. Kimilerinde yersiz ve anlams�z g�r�nen g�lme, a�lama, ta�k�nl�k gibi duygulan�m bozukluklar� g�r�l�r.
2) D��ncelerdeki bozuklu�a d��nce bi�imi ve ak��nda ya da d��nce i�eri�inde rastlan�r. D��nceyi olu�turan kavramlar aras�ndaki ba�lant� k�r�lm��t�r. Birka� s�zc�kten par�alar ya da kavramlar bir araya getirerek yeni s�zc�kler t�retme, kar��k, anlams�z g�r�nen �s�zc�k salatas�� g�r�l�r. Yer, zaman ve nedensellik kavramlar� ortadan kalkabilir. D�zensiz, da��n�k ve tutars�z sanr�lardan en s�k rastlananlar cinsellikb�y�kl�k, hastal�k, k�t�l�k g�rme ve beden g�r�n��ne ili�kin olanlard�r.
3) Hastan�n ger�e�i de�erlendirme yetisindeki y�k�lma sonucu ortaya ��kan alg� bozukluklar� varsan�lar (hal�sinasyon) ve yan�lsamalard�r (il�zyon).
4) Hareket bozukluklar� aras�nda garip el ve y�z hareketleri, kal�pla�m��, yinelenen hareketler, ta�k�nl�k ve sald�rganl��n yan� s�ra katatoni olarak bilinen, belirli bir pozisyonda uzun s�re haraketsiz kalma say�labilir.
5) Birbirine kar��t duygu, d��nce ve e�ilimlerin ayn� anda bulunmas� kar��t de�erlilik (ambivalans) olarak bilinir.
6) En tipik belirti olan i�ekapanmada (otizm) hasta d�� d�nyan�n ger�e�ini yads�yarak kendine �zg� bir i� d�nya yarat�r ve bu i� d�nyaya �ekilir

�zetle �izofrenide ger�e�i de�erlendirme yetisinin �ok bozuldu�u, ki�inin d��nceleri ve duygular�yla d�� d�nyada olanlar� birbirinden ay�ramaz duruma geldi�i s�ylenebilir. Buna kar��l�k hastan�n bilinci a��kt�r, y�nelim, zek� ve bellek bozukluklar� yoktur.

S�n�fland�rma

. �izofreninin farkl� tiplerini ilk kez s�n�fland�ran Emil Kraepelin bu tipleri basit, hebefrenik, paranoit ve katatonik olarak adland�rm��t�r. G�n�m�zde, �izoafektif tip ve s�n�r vakalar�n da eklenmesiyle bu s�n�fland�rma, D�nya Sa�l�k �rg�t� (WHO) ve Amerikan Psikiyatri Derne�i� nin s�n�fland�rmalar�n�n yan�nda bir �l��de ger�erlili�ini korumaktad�r.

Buna g�re basit tip yava� ba�lar, tan�nmas� g��t�r. Varsam ve sanr�lar pek g�r�lmez. D��ncede yetersizle�me, ki�ilik par�alanmas� ve gerileme g�r�l�r.
Hebefrenik tipte d��nce ve hareket bozukluklar� belirgindir. S�kl�kla 15-25 ya��nda ba�lar; davran��lar �ok ilkel ve �ocuksudur.
Katatonik tipte hareket bozukluklar�, �zellikle katatoni bask�nd�r.
Paranoit tip genellikle 30-40 ya��nda yava� ba�lar. D��nce i�eri�inde bozukluk, �zellikle k�t�l�k g�rme ve b�y�kl�k sanr�lar� ve ku�kuculuk g�r�l�r.

�izoafektif tipteki duygulan�m bozuklu�u ruhsal ��k�nt� (depresyon) ya da maniyi and�r�r. S�n�r vakalarda ise nevroz belirtileri ve g�r�n�m� vard�r, ger�e�i de�erlendirme yetisinin zaman zaman bozulmas�, d��ncelerin denetlenememesi �izofreniyi d��nd�r�r. Hastal��n nedenleri ve yap�s� tam olarak ayd�nlanmad��ndan uygulanacak tedavi konusundaki g�r��ler de de�i�ebilir. Tedavinin her hastada farkl� bi�imde olabilece�i, a��r vakalar�n kendilerine ya da �evrelerine zarar vermemeleri i�in hastaneye yat�r�labilece�i, tedavinin akut d�nem ge�tikten sonra da s�rmesi gerekti�i s�ylenebilir.

�izofreni tedavisinde 1950�lerden bu yana fenotiyazin (�rn. klorpromazin) ve b�tirofenon (�rn. haloperidol) grubu ila�larla tiyotiksen kullan�lmaktad�r. Katatoni, �ok a��r i�ekapanma gibi durumlarda elektro�ok tedavisi uygulanabilir. �ns�lin koma tedavisi ve lobotomi 1950�lere de�in ge�erlili�ini korumu�sa da psikotrop ila�lar�n kullan�lmaya ba�lamas�yla terk edilmi�tir.

�izofrenide ila� tedavisinin yan� s�ra uygulanan destekleyici psikoterapi, hastan�n gereksinim duydu�u halde korktu�u insan ili�kilerinin d�zenlenmesine, i�ekapanma durumundan ��k�p �evresine g�ven duymas�na yard�mc� olur.

Kaynak: Ana Britannica

Bak�n�z
> Paranoid �izofreni
> Katatonik �izofreni

�izofrenide Psiko-Sosyal Tedaviler

�izofrenide ila� tedavisi d��nda kalan di�er tedavi y�ntemlerini tan�mlamak i�in "psiko�sosyal tedaviler" terimi kullan�l�r. Psiko-sosyal tedaviler, d�zenli ila� kullanmakta olan ve rahats�zl��n alevlenme d�neminde bulunmayanlar i�in ge�erlidir.

Psiko-sosyal tedavilere neden gerek duyulur?

�izofreni, ki�inin d�nyay� alg�lama tarz�n�, d��nce ve duygular�n� etkileyerek ba�kalar�ndan farkl� davran��lar g�stermesine yol a�an bir rahats�zl�kt�r.

�izofrenisi olan ki�i d��nce dizgesinde ortaya ��kan ger�ek d��, benli�e yabanc� de�i�ikliklerin etkisinde yo�un bir bunalt� ya�ar. Ya�ad�� bunalt� nedeniyle ki�iler aras� ili�ki kurmay� sa�layan basit i�levleri bile yerine getiremeyebilir. Benlik b�t�nl��n� koruyamad�� i�in ba�kalar�na kar�� kendisini savunmas�z hisseder. insanlara g�veninin kaybolmas�yla birlikte kendi d�nyas�na �ekilmeye, ili�kilerini asgariye indirmeye ba�lar. bu farkl�la�ma aile ili�kileri, ki�iler aras� ili�kiler, okul, i� ve sosyal uyum �zerine olumsuz bir �ekilde yans�r.

Bu de�i�ikliklere �izofrenisi olan ki�inin yak�nlar� bir anlam veremeyip kayg�lanarak ne yapacaklar�n�, nas�l davranacaklar�n� bilemez hale gelirler. �izofrenisi olan ki�ilerin yak�nlar�nda �ncelikle g�zlenen tepki rahats�zl��n yads�nmas� ve de�i�ikliklerin kapris, tembellik, bencillik olarak de�erlendirilmesidir.

Rahats�zl�k s�reci ilerledik�e toplumsal ortamdan uzakla�ma, kendi d�nyas�na kapanma artar. Aile fertlerinin bu uzakla�maya tepkisine ba�l� olarak da "kopma" s�reci �ekillenir. �izofrenisi olan ki�inin kendine �zg� d�nyas�n� anlama �abas�nda olmayan �n yarg�l� yakla��mlar sorunu iyice ��z�ms�z hale getirebilir. Ger�e�i alg�lamadaki farkl�l�klar, �evreye ilgide azalma, sorumluluk almakta ve yerine getirmekte g��l�k gibi �izofreni ra�hats�zl��n�n do�as�na ili�kin sorunlar nedeniyle ki�i belirgin uyum sorunlar� ya�amaya ba�lar.

��te bu noktada hem rahats�zl�� olan ki�inin i� d�nyas�ndaki kar��kl�� d�zeltecek hem de toplum i�indeki yaln�zl��n� ortadan kald�racak, giderek yitirmekte oldu�u yetenek ve becerilerini ona yeniden kazand�racak, bozulmu� ileti�imi yeniden kurabilmesine olanak verecek tedavi yakla��mlar�n�n devreye girmesi gerekli olmaktad�r. Bu nedenle �izofreni tedavisinin �nemli bir b�l�m�n� psiko-sosyal yakla��mlar olu�turmaktad�r.

�izofrenli�in psikiatrik te�hisi hakk�nda �ok fazla anla�mazl�k vard�r alan�nda s�k�a kullan�lan bir terimdir.
Pisikologlar �izofrenli�i bir psikoz olarak s�n�fland�r�rlar. Bunun anlam�, psikologlara g�re, bir ki�inin kendi yo�un d��nce, fikir, tan�m ve hayallerini ger�eklerden (toplumdaki, o k�lt�re ait, ger�ek olarak kabul edilmi�, di�er ki�ilerin payla�t�� tan�mlar, fikir kal�plar�, ve de�er yarg�lar� anlam�nda) ay�ramamas�d�r. Ba�ka belirtiler aras�nda, ki�inin sesler duymas�, ve hatta ba�kalar�n�n, onlar�n d��ncelerini okuyup, onlar� kontrol edebildi�ine inanmas� da gelir.
Bir�ok psikolog, bu gibi belirtileri bir psikiatrik bozukluk olarak g�r�r. Tedavisi i�in de, genelde, kuvvetli sakinle�tiriciler verirler. Ancak, bu psikolojik vakada herkes, bu g�r�� payla�maz. Bu konuda farkl� bir g�r��, bunun, hayat�n k�t� olaylar�na kar�� ak�lc� veya do�al bir tepki, ba�ka bir deyi�le, stresin �ok a��r� bir �ekli oldu�udur. Bir�ok ki�i �izofenli�e, �holistik� a��dan bakmay� tercih eder. Bu ki�iler, ki�iye ait �zel deneyimleri ve bu deneyimlerin ki�iler i�in ne ifade etti�ini anlama �st�ne yo�unla��rlar.
�rne�in; sesler duymak, farkl� k�lt�rlerde ve inan��larda farkl� anlamlar ta��r.

Psikologlar nas�l te�his koyar?
Bu tip sorunlar genelde, kar��kl�k, veya davran��lar�n �ok fazla de�i�mesi ile ba�lar. Burada, bu tip davran��lar�n ba�ka farkl� sebepleri de olabilece�ini unutmamak gerekir.
Bu belirtiler, bipolar bozukluklar ve �izoefektif bozukluklar gibi, farkl� ak�l veya ruh sa�l�� bozukluklar�n�n veya daha ba�ka psikolojik sorunlar�n, belirtisi olabilirler.
Psikologlar, �izofreni te�hisi koyarken, bir�ok, �olumlu� ve �olumsuz� belirtileri g�z �n�ne al�rlar.
�Olumlu� belirtiler;

d��nce bozuklu�u
konu�malar ve farkl� sesler duyma gibi, halis�nasyon
hayal g�rmedir.

�Olumsuz� belirtiler;

ilgisiz veya duygusal a��dan yan�ts�z olma
konsantre olamama
insanlardan ka�ma
korunma gereksinimi duymakt�r.

D��nce bozuklu�u
Bir ki�i, e�er, mant�kl� bir d��nce dizisini takip edemiyorsa, fikirleri kar��k g�r�n�yor ve ba�kalar�na bir anlam ifade etmiyorsa, d��nce bozuklu�u olabilir. Bu durum, onlarla konu�may� zorla�t�r�p, bu ki�ilerin, yaln�zl�k duygular�n� ve izole edilmi� olduklar� hislerini daha da fazlala�t�rabilir.

Halis�nasyonlar
Baz� ki�iler, �evredeki di�er insanlar�n duymad�klar� konu�ma sesleri duyarlar. Bu sesler, tan�d�k, dost�a veya ele�tirel olabilir. Bu sesler, duyan�n, d��nce ve davran��lar�n� tart��abilir veya onlara ne yapmalar� gerekti�ini s�yleyebilirler. Konu�ma sesi duymak, kesin �izofreni oldunuz anlam�na gelmez..
Ara�t�rmalara g�re, n�fusun y�zde d�rd� konu�ma sesleri duyar ve bir�o�u i�in de bu bir sorun te�kil etmez. Ancak, �izofreni tan�m� konmu� ki�iler genelde, ele�tiren, d��manca sesler duyarlar. Belki de, bu ki�iler, b�t�n hayatlar� boyunca konu�ma sesleri duydular, ancak hayatta ge�irdikleri k�t� bir tecr�be, bu sesleri daha da artt�rm�� ve dayan�lamaz hale getirmi� olabilir.
Bazan, konu�ma sesleri yerine farkl� sesler de duyulabilir.

Hayal G�rme
Hayal g�rme ba�kalar� taraf�ndan payla��lmayan deneyim ve inan��lar olarak tan�mlan�r. Baz� ki�iler, �rne�in; gizli ajanlar�n onlar� takip etti�ine veya d�� g��ler taraf�ndan kontrol edildiklerine, baz� d��ncelerin onlar�n kafalar�na yerle�tirildi�ine inanabililer.

Olumsuz belirtiler
Toplumdan uzakla�ma, ilgisizlik, ve konsantrasyon bozuklu�u gibi ba�ka belirtiler, �olumludan� �ok �olumsuz� olarak tan�mlan�rlar, ��nk� daha az kesinlikle te�his konabilir. Bu belirtilerle, ki�inin, �izofren mi oldu�u, yoksa daha ba�ka korkutucu ve stresli durumlara kar�� tepki mi g�sterdi�ini anlamak zordur. �rne�in, nas�l bir tecr�beye maruz kald�klar�na ba�l� olarak, ki�iler, ya saatlerce �ok sessiz olup hareket etmeden durabilir veya durmadan yer de�i�tirip, s�rekli hareket halinde olabilirler.

Bu belirtiler ba�kalar�n�n onlara davran��lar�na tepki olabilir. �o�unlukla, ak�l veya ruh sa�l�� yerinde olmayan birisi, ba�kalar� taraf�ndan ilgi g�rmez ve farkl� davran�l�rlar, bu da onlar�n kendilerini daha yaln�z, daha depresyonlu ve daha umutsuz hissetmelerine yol a�ar.

Baz� ki�ilerin di�erlerinden daha fazla �izofren olarak te�his edilme ihtimali var m�d�r?
Nerdeyse her y�z ki�iden birisi, genellikle de gen�lik y�llar�nda, hayat�n�n bir d�neminde �izofren olarak te�his edilir. Bu say� genelde her iki cinsiyet i�in de ayn�d�r, ancak, erkeklerin te�his kondu�unda genelde daha gen� olma e�ilimleri vard�r. E�er, ailenizden birisi daha �nce �izofren olarak tan�mland�ysa, sizin de tan�mlanman�z di�er insanlara g�re daha fazla olas�d�r.
Tahminlere g�re, �izofren olarak tan�mlanan ki�ilerin ��te biri, hayatlar�nda sadece bir kere �izofreni tecr�besi ya�arlar. Di�er ��te biri, arada s�rada �izofreni tecr�besi atlat�rlar, son ��te birinin de, �izofrenlik hayatlar�nda s�erkli bir sorun te�kil eder.
Bir psikololog, hastalar�na g�re �ok farkl� bir k�lt�r, din ve toplumdan geldi�i zaman, yanl�� te�his riski vard�r. �rne�in, Britanya�da ya�ayan bir�ok gen� Afrika-Karayibli erke�e bu te�hisin konmas�, bir�ok uzman�n, �izofrenlikle ilgili t�m teorilerin �rk��l��a dayan�p dayanmad�� konusunda ��phelenmesine yol a�m��t�r. Baz� ki�iler, psikiatrik uzmanlar�n, �izofrenli�in tan�m�, nedenleri, ve uygun tedavileri konusundaki anla�mazl�klar�n�n, bu konuda bir te�his kategorisi olarak kullan�lmamas� gerekti�ini savunurlar,

�izofren

; psikotik bozukluklar i�erisinde en a��r�d�r. �izofrenlerde ger�e�i ay�rt edebilme yetisi tamamen ortadan kalkm�� ve hasta ger�ek d�nya ile ba�lant�s� koparm��, bunun yerine s�n�rlar�n� kendisini �izdi�i bir hayal d�nyas�nda ya�amaktad�r. hastal�k ; duygulan�mda k�ntl�k(hi�bir duygu hissetmeme) , stereotipik (yineleyen) jest- mimikler ,halis�nasyon ve ill�zyonlar (varolan bir nesneyi veya kimseyi oldu�undan farkl� alg�lama,ba�kalar�n�n d��ncelerini okuyabildi�ini sanma, ger�ekte varolmayan sesler duyma, hayli arkada�lar �retip bunlarla konu�ma vb.) , donakal�m hali ve bunun uzun s�re (20-30 dk.gibi) devam etmesi gibi belirtlilerle ortaya ��kar.

�izofrenin 25 ya� ve �st� insanlardalarda g�r�lmesi daha yayg�nd�r.�izofren nedeni olarak a��r travmatik ya�ant�lar ge�irilmesi, sosyo- ekonomik problemler dolay�s�yla ki�inin �rselenmesi ve genetik altyap� g�sterilebilir.Tedavi i�in mutlaka hasta sa�l�k kurulu�una ba�vurmal�d�r.

�izofreni Nedir ?

- �izofreni epilepsi, Multipl Skleroz gibi bir beyin hastal��d�r.
- B�t�n kronik hastal�klar (�eker hastal��, ast�m, romatizma..) gibi alevlenme ve yat��ma d�nemleri g�sterir.
- Tedavi edilebilir bir hastal�k olmakla beraber zaman zaman alevlenme d�nemleri olabilir, hastalar�n �nemli bir k�sm�nda hastal�k tamamen ortadan kalkmayabilir. Bu durum da ki�inin �al��mas�n�, �evresindekilerle ileti�im kurmas�n�, ba��ms�z bir ya�am s�rmesini �ok g��le�tirir.
- Bu ciddi hastal�k yery�z�ndeki her y�z ki�iden birini etkilemektedir. D�nyada 60 milyon, T�rkiye'de de 600.000 �izofreni hastas� ya�amaktad�r.
- Hastal�k genellikle 15-25 ya� aralar�nda ba�lamakla beraber orta ya�larda ba�lamas� da m�mk�nd�r. Hastal�k ne kadar erken ba�larsa ki�ilik �zerindeki harabiyet o kadar fazla olmakta, normal bir ya�am s�rme �ans� azalmaktad�r.

�izofreni Ne De�ildir ?

- �izofreni ki�ilik b�l�nmesi demek de�ildir. Maalesef pek �ok ki�i �izofreni hastalar�n� baz� zamanlar normal ya�am s�rd�ren bazen de birden tehlikeli bir caniye d�n��en ki�iler olarak hayal etmektedir. Bunun ger�ekle alakas� yoktur!
- �izofreni hastalar� nadiren �evreye zarar verebilir.
- �izofreni kelimesi s�kl�kla iki �ekilde hatal� kullan�lmaktad�r: Ya bir konuda farkl� ya da z�t duygular ta��mak kastedilir (bir �eyi hem sevmek hem de nefret etmek gibi) ki bu insan do�as�nda bulunan bir �zelliktir. Ya da de�i�ik zamanlarda de�i�ik davranmak anlam�nda kullan�l�r ki bu durum da hemen hepimizin do�as�nda bulunan bir �zelliktir.
- �izofreni erken bunama de�ildir.
- A�� vb. yollarla korunmas� m�mk�n olan bir hastal�k de�ildir.

��ZOFREN� NED�R?

Ki�ide en az bir ayl�k sure i�inde a�a��daki belirtilerden en az ikisinin varl�� ( sanr�lar; varsanilar; konu�ma �zellikleri ve kalitesinde bozulma; a��r� �l��de garip ve anlams�z �ekilde da��lm�� davran��lar; negatif belirtiler dedi�imiz duygusal y�z ifadelerinde azalma, d��nce ve fikir �retimi ve yap�s�n�n k�s�rla�mas�,enerji ve bir �eyler yapmaya hevessizlik hali)

Bu durumdaki ki�ide hastal��n sureci i�inde sosyal, mesleki, ailesel ili�kilerinde ve kendine bakim gibi alanlarda belirgin bozulmalar olu�ur. Bu belirtiler en az 6 ay suredir var olmal�d�r.

Varsani nedir?:

Olmayan bir tak�m uyaranlari var gibi algilama durumudur. Bu hastalikta en cok isitsel varsanilar (kendisi ile konusan sesler, g�r�lt�ler duyma gibi) bulunmaktad�r. Ayr�ca g�rsel varsanilar (duvarda �izgiler, kendine bakan y�zler, yarat�klar g�rme gibi); koku varsanilar� (iyi ye da kotu ama ba�kas�n�n duymad�� kokular duyma); dokunma varsanilar� (v�cudunda bir �eyler geziyor gibi hisler); v�cutsal varsanilar (beden yap�s�n�n, b�lgelerinin de�i�ti�i seklinde) olabilir.

Sanr� nedir?:

Hastan�n sabit bir fikir ile ba�land��, aksi y�ndeki s�ylemlere kar��n ikna edilemeyen ve m�mk�n olmayacak derecede i�eri�e sahip olan yanl�� inan�lard�r. Ba�l�ca tipleri aras�nda k�t�l�k g�rme ( persekusyon ), �zerine al�nma (etraf�ndaki her olay�n kendisi ile ili�kili oldu�u seklindeki referans sanr�lar�); kontrol edilme; d��nce sokulmas�, �ekilmesi ya da yay�nlanmas�; dini sanr�lar; v�cutsal; su�luluk - g�nahkarl�k ve b�y�kl�k sanr�lar� say�labilir.

�izofreni t�rleri:

Paranoid tip
Katatonik tip
Desorganize tip
Farkl�la�mam�� tip
Residuel tip.

Ba�lang�� Ya��:

Genellikle 16-25 yas aras�nda g�r�lse de �ocukluk ya�lar�nda ya da 40 yas sonras� da g�r�lebilmektedir. Kad�nlarda erkeklere g�re daha ge� yasta ba�lamaktad�r.Ba�lang�� ya�� erkeklerde 15-25 aras�, kad�nlarda ise 25-35 yas aras�ndad�r.

Hastalarda belirlenen risk fakt�rleri

Genel olarak toplumda % 1 oran�nda g�r�lmektedir. Erkek ve kad�nlarda e�it oranda g�r�lmektedir. Hastalar aras�nda bekarl�k y�ksek orandad�r. Evli �iftlerde ise bo�anma oran� toplum ortalamalar�ndan fazla bulunmu�tur. Kentsel yerle�im alanlar�nda daha cok g�r�lmektedir.

Kal�t�m�n Rol�:

Hastan�n anne-babas�ndan birinde bu hastal�k varsa �ocuklarda risk % 12 'ye ��karken, her ikisi de hasta ise % 44'e y�kselmektedir.

Hastal��n cinsiyete g�re belirti farkl�l�klar�:
Kad�nlarda kayg� ,depresif belirtiler ve gerginlik on planda iken, erkeklerde negatif belirtiler belirgindir. Kad�nlarda �evresinden ku�kulanma gibi paranoid konular ve kendine zarar verme on planda iken , erkekler zarar� daha cok �evrelerine vermektedir

Hastal��n Seyri:

Hastal�k kad�nlarda erkeklere g�re, daha az say�da ve surede hastanede yat��a yol a�makta ; hastal�k daha az k�t�le�me d�nemleri ile seyretmektedir. Kad�n hastalar daha az intihar etmekte, evliliklerini erkeklere g�re daha fazla s�rd�rebilmektedirler.

Hastal�k Kimlerde Daha �yi Seyretmektedir

Ge� ba�lang�� ya�� (20 ve sonras�)
Y�ksek sosyo-ekonomik d�zey
Hastal�k �ncesi toplumsal ili�kileri ve i�levselli�i iyi olan,isi olanlar.
Ailede �izofreni hastal�� olmamas�
Zekan�n normal s�n�rlarda olmas�
Ba�lang�c�n bir olay� izleyerek olmas�
Yava� yava� de�il,aniden ba�lamas�
Tedavi i�in gecen surenin k�sa olmas�
Duygulan�mda silinme ve uygunsuzlu�un olmamas�.

Hastal�k Nas�l Seyretmektedir?

Tedaviye ge� ba�lanmad��nda ,az ve k�sa sureli yat��lar ile ki�inin topluma uyumu sa�lanabilmekte, hasta toplum i�inde bir tak�m g�rev ve sorumluluklar alabilmektedir. Ancak negatif belirtilerin uzun sure devam etti�i hallerde bu sosyalle�me ve i�levsellik
bozulmaktad�r.Baz� �izofren hastalarda g�r�lebilen kendine bak�mda azalma, sa�l�ks�z ortamlarda bulunma ve alkol-madde kullan�mlar� nedeniyle enfeksiyon hastal�klar� daha cok g�zlenmekte ve ya�am� k�saltmaktad�r. �izofrenlerin % 10 kadar�nda intihar sonucu olum saptanm��t�r. �izofreni hastalar�n�n bu nedenlerle, di�er insanlarla kar��la�t�r�ld�� da, 10 y�l daha az yasam suresine sahip olabilmektedir .

Tedavi

:
�la� tedavisi ve bireysel destekleyici tedavi yan� s�ra grup terapileri hastan�n i�levselli�i ve sosyalle�mesini artt�rmakta , gidisi olumlu hale getirmektedir.

V�cut dismorfik bozuklu�u (dismorfofobi) devaml� v�cutlar� ile u�ra�an,v�cutlar�nda bir �eylerin kotu,�irkin,yanl��, eksik- fazla olmas� seklinde d��ncelerin oldu�u bir kayg�lar�m bozuklu�udur. Ki�ide cok hafif bir kusur olsa bile, bu durum cok abart�larak, korkulacak bir konu haline getirilir.Hissedilen kusur nedeniyle olu�an gerilim ve kayg� ,beklenilenin cok �zerindedir .Sosyal ili�kilerden ka��nabildikleri g�zlenmi�tir. Bu ki�iler g�r�n�mlerini kozmetik olarak de�i�tirmekte, ameliyatlar olmaktad�rlar. ki�inin odakland�� b�lge genellikle y�z b�lgesi olup, burun, kulaklar, �ene ya da bu b�lgedeki sivilceler gibi de�i�ebilmektedir. Kad�nlarda g��sler, karin b�lgesi, boyun b�lgesi on ciddide �nde gelen odak noktalar�d�r. Baz� durumlarda boy k�sal�� ya da sa�lar�n�n azald�� d��ncesi, karin b�lgesinde ya�lanma, ciltte k�r��kl�klar , g��slerin b�y�kl�� konu edilmektedir.

Bu ki�ilerde �zg�ven eksikli�inin bulundu�u, depresyon, obsesif- kompulsif bozukluk ve sosyal fobi gibi ek psikiyatrik rahats�zl�klar�n birlikte bulunabildi�i g�zlenmi�tir.

Hastal��n ba�lang�� ya��:

20'li ya�lar�n ba��nda ya da ergenlikte ba�lamaktad�r.

Belirgin tekrarlay�c� davran��lar�:

ki�iler yineleyici bir �ekilde aynaya bakmakta, v�cutlar�n� kontrol etmekte, yak�n �evresindekilere bu konunun varl�� ve derecesi hakk�nda tekrarlayan sorular sormakta ve konu ile ilgili �e�itli doktorlara ba�vurmaktad�rlar .

�izofreni Hastal�� genetik midir?

VKV Amerikan Hastanesi�nden Psikiyatr Dr. G�l�in Ar� Sar�lgan�a g�re �izofreni kelime anlam� ak�l yar�kl�� olan �izofreni hastal�� gen� ya�ta ba�layan, insan�n giderek ki�ileraras� ili�kilerden ve ger�eklerden uzakla�arak kendine �zg� bir i�e-kapan�m d�nyas�nda ya�ad��; d��n��, duyu� ve davran��larda �nemli bozukluklar�n g�r�ld�� a��r bir ruhsal bozukluktur. Ki�ili�in b�t�nl��n� sa�layan beyin b�lgelerinin geli�imindeki aksakl�klar d��nce-duygu ve davran��lar�ndaki b�t�nl�� bozmaktad�r. Sonu�ta dissosiasyon yani b�t�n�n par�alar�n�n ��z�lmesi dedi�imiz durum ortaya ��kmaktad�r.

�izofreni hastal�� genetik midir, zamanla m� ortaya ��kar?

�izofreninin olu� nedenleri hen�z kesin olarak ayd�nlat�lamam��t�r. 20-30 y�ldan beri �izofreni giderek artan bir yayg�nl�kla beynin bir geli�im bozuklu�u olarak kabul edilmektedir. Erken ba�lang��l� �izofreniklerde kal�t�m�n �nemi daha da artmaktad�r. Hastal��n olu� nedeninin hen�z kan�tlanmam�� bir beyin bozuklu�u oldu�u g�r�� kesinlik kazansa bile, bu rahats�zl��n ortaya ��k��nda ve zaman zaman g�r�len alevlenmelerde �evresel ve ruhsal etmenlerin varl�� k��msenmemektedir. �izofrenin b�t�n d�nyada herhangi bir eri�kin toplulu�unda yayg�nl�� yakla��k %1�dir. Anne veya babadan birisi hasta ise �ocuklarda hastal�k riski % 13; her ikisinde de hastal�k varsa bu oran %35-40�a ��kmaktad�r. Akrabal�k uzakla�t�k�a bu oranlarda d��me g�r�lmektedir.

Yap�lan ikiz �al��malar�nda konkordans(e� hastalanma oran�) �ift yumurta ikizlerinde ise % 10-15; tek yumurta ikizlerinde %35 -47�dir. G�r�ld�� gibi bir risk etmeni olarak kal�t�m�n yeri kesinle�mi�tir ancak genetik ge�i�in t�r� ve bi�imi hen�z tam olarak bilinmemektedir. �ok genli ve �ok etkenli(polijenik ve multifakt�ryel) bir ge�i� oldu�u tezi savunulmaktad�r.

Hangi ya� aral��nda daha �ok g�r�lmektedir?

�o�unlukla 18-25 ya� aral��nda her �e�it psikolojik stresle ba�layabilir. Nadir de olsa hastal�k �ocukluk �a��nda(13 ya� �ncesi ) da ba�layabilir. G�r�lme s�kl�� eri�kinde % 1 iken, �ocukluk �a��nda on binde 1-5 gibidir. Paranoid tip �izofreni ise daha ge�, 30-40 ya�lar�nda ortaya ��kabilir.

Hangi psikolojik hastal�klarla kar��t�r�l�r?

Genellikle belirgin fiziksel bulgu vermeyen organik beyin sendromlar�; Baz� beyin hastal�klar�(epilepsi gibi); toksik etkenlere(Amfetamin, LSD, kokain, esrar gibi maddeler) ba�l� ortaya ��kan psikozlar; dissosiyatif bozukluklar(histeri benzeri); paranoid bozukluklar; a��r duygulan�m ve ki�ilik bozukluklar� ile kar��abilir.

Hastal��n belirtileri nelerdir?

Hastal��n ba�lang��belirtileri: �e�itli obsesyonlar, metafizik-dinsel u�ra��lar, korkular ile olabildi�i gibi bazen bir depresyon ya da ileri derecede bir manik atak gibi ba�layabilir.

Hastal��n ay�rdedici(karakteristik) belirtileri:

D��nce ve alg�da bozulmalar(varsan� ve sanr�lar), konu�mada d�zen bozuklu�u(sapmalar ve s�zc�k salatas� gibi), �ok da��n�k ya da katatonik davran��; duygulan�mda k�ntle�me; konu�man�n ve istencin azalmas� gibi eksi(negatif )belirtiler. Hastada �al��maya, sosyal etkinliklere, ki�ileraras� ili�kilerine, ki�isel g�r�n�m ve hijyene kar�� ilgi azalmas� g�r�l�r.

Hastal��n tan�s� nas�l konulur? Tedavisi nas�l yap�l�r?

Hastal��n karakteristik belirtilerinden iki ya da daha fazlas�n�n ki�ide en az bir ay boyunca var olmas� gerekmektedir. Ki�inin i� ya�am�nda ya da ki�iler aras� uyumunda �nemli derecede dengesizlik veya bozulmalar olmal�d�r. Hastal�k belirtileri en az alt� ay boyunca s�rmelidir ve bu alt� ay�n en az bir ay�nda karakteristik tan� belirtileri var olmal�d�r. Ortaya ��kan tabloda ba�ka bir ruhsal veya organik beyin rahats�zl�� olmamal�d�r. Bu belirtiler ila�/madde kullanmaya ba�l� olmamal�d�r.

Tedavi �lk atak ge�iren hastay� genellikle psikiyatri klini�ine yat�rarak tetkikleri(beyin incelemeleri ve psikometrik testleri) yapmak �nemlidir. Hastal��n tedavisinde Biyolojik tedaviler ve Psikososyal tedavilerin yeri vard�r. Biyolojik tedavilerin ba��nda ila� tedavileri gelmektedir. �la� kullanmay� reddeden hastalarda hastal�k ataklar� daha s�k g�r�lmektedir; bu nedenle bu t�r hastalarda ��-d�rt haftada bir kas i�ine yap�lan depo i�ne tedavilerinin yap�lmas� �nerilir. �la� tedavilerine diren�li, �ok ajite ya da intihar e�ilimi olan hastalara elektro�ok tedavisi yap�labilir. G�n�m�zde bu y�ntem �izofrenide art�k �ok s�k kullan�lmamaktad�r.

�izofrenide psiko-sosyal tedaviler nelerdir?

Biyolojik tedavilerin yan� s�ra psikososyal tedaviler �izofreni tedavisinin �ok �nemli bir par�as�d�r. ��nk� ila� tedavileri hastal��n sa�alt�m�nda eksik kalmaktad�r. �lkemizde son y�llarda giderek say�lar� artan rehabilitasyon merkezleri, g�nd�z hastaneleri ve �izofreni derneklerinde Psikososyal beceri gruplar�, psikoe�itim gruplar�, u�ra�� terapileri(seramik, resim, el sanatlar�, diki�, m�zik ve bah�e �al��malar�), sosyal faaliyetler(e�lence saatleri, spor, sinema ve di�er toplu faaliyetler) ve bireysel dan��manl�k(i�, e�itim ve bar�nma sorunlar� ve sosyal haklar� hakk�nda) verilmektedir. Psiko-sosyal programa al�nan hastalarda intihar oranlar� d��m��, hastalar�n sosyal destek imkanlar� artm�� , aileleriyle ya�ad�klar� �at��malar azalm�� ve hastane yat�� say�s� azalm�� ve yat�� s�releri k�salm��t�r.

�la� tedavisine ba�lan�rsa ne kadar s�re ile ila� kullan�lmas� gerekir?
�la�lar�n yan etkileri olur mu?
�izofreni hastal�� tedavi edildikten sonra tekrar eder mi?

Klinik deneyim ve g�zlemler a��r hastalar�n �m�rboyu; hafif ve orta dereceli hastalar�n ise y�llarca ila� kullanmalar� gerekti�ini g�stermektedir. �la� alan hastalar�n bir y�l i�inde tekrar hastalanma oranlar� %16-23 iken hi� ila� tedavisi almayanlarda bu oran %50-72�e ��kmaktad�r. Akut ataktan sonra idame tedavisi en az iki y�l olmal�d�r. Birden fazla atak ge�irenlerde ise ila� tedavisi en az be� y�l s�rmelidir. Tedavide kullan�lan ila�lar�n yan etkileri olmakla birlikte, son y�llarda daha az yan etkili ila�lar �retilmektedir. Bu konuda halk aras�nda �ok yaln�� inan�lar vard�r ve bunlar �izofren hastalar�n� olduk�a olumsuz etkilemektedir. �ncelikle kullan�lan ila�lar uyu�turucu de�ildir tedavi edicidir. Bu ila�lar beynin yap�s�n� bozmaz ve di�er organlara etkisi di�er ila�lardan daha fazla de�ildir. Yan etkileri; eski ku�ak ila� tedavilerinde %30 oran�nda �parkinsonizn benzeri bir tablo� ortaya ��kabilir. Bu belirtilerin g�r�lmemesi i�in parkinsonizm �nleyici ila�lar tedaviye eklenir. Tedavinin ba�lang�c�nda daha �ok g�r�len uyku hali daha sonra azalmaktad�r.

A��z kurulu�u, kab�zl�k, idrar tutuklu�u, yerinde duramama hali, ani tansiyon d��mesi, kalp h�z�nda art��, cinsel isteksizlik veya cinsel i�lev bozukluklar�, adet d�zensizlikleri ve kilo al�m�.

�izofreni hastalar�n�n g�nl�k ya�ant�lar� nas�l olmal�d�r?
�� veya okul ya�ant�lar�nda de�i�iklik yapmalar� gerekli midir?

Hastal��n alevlenme d�nemi tedavi edildikten sonra hasta er ya da ge� topluma geri d�necektir. �la� tedavileri d�zenlenen bir �izofreni hastas�na hastal�� tan�ma, bili�sel rehabilitasyon, u�ra�� ve mesleki e�itimler gibi bir tak�m psiko-sosyal destek programlar� uygulan�r. Tedavilerin amac� hastan�n kendisinin sorumluluk almas�n� sa�lamak, onu ya�amdan izole olmas�na engel olmakt�r. Toplum i�inde uyum sa�lamay� ��renemeyen, �d��ar�da� ya�amay� beceremeyen hasta tekrar hastaneye yatmaktad�r. Ancak yaln�zca hastan�n ve alilenin bilin�lendirilmesi yeterli olmamaktad�r.
Toplumda bu hasta grubuna kar�� uygulanan ayr�mc�l��a kar�� dayan��ma mutlaka sa�lanmal�d�r. Hem devlet hem de �zel sekt�r deste�iyle �izofreni hastalar�n�n �al��abilece�i i� olanaklar� yarat�lmal�d�r. Hastalara mesleki iyile�tirme ve u�ra�� terapileri uyguland��nda hastal��n tekrarlama riskinin de azald�� saptanm��t�r. Hastalar�n bir �o�unun �al��mas�na hastal�k de�il, �evresel sorunlar engel olmaktad�r.

�izofreni hastalar�n�n yak�nlar�na neler tavsiye edersiniz?

Aile bireyleri �izofreni tedavisinde en �nemli rol� �stlenir. Her ne kadar hastay� psikiyatrist tedavi etse de, bak�m�n� hastane personeli yapsa da, hasta hayat�n�n b�y�k bir k�sm� ailesiyle ge�er. Bu nedenle ailenin, �evrenin ve t�m toplumun e�itimi hastal��n tedavisinin �ok �nemli bir par�as�d�r. �izofreni tan�s� konan hastan�n ailesi mutlaka hastal�k hakk�nda bilgilendirilmeli ve bilin�lendirilmelidir. �izofreni aileleri hastaya nas�l davranacaklar� ve hastan�n g�venini nas�l kazanacaklar� konusunda e�itilmelidir. 1990�l� y�llarda sivil toplum kurulu�lar�n�n artmas� ile �izofreni hasta ve yak�nlar�n�n kat�l�m�yla dernekler kurulmu�tur. Bu derneklerde hasta ve ailelere hastal�k hakk�nda e�itimlerin verildi�i programlar uygulanm��t�r. Yata��n� toplamak, al��veri� yapmak gibi g�ndelik hayat�n par�as� olan etkinliklerin becerilerini geli�tirmek ama�lanm��t�r. Ayn� zamanda bu ortamlar hasta yak�nlar�n�n da d��ar� a��ld�klar�, bir araya gelip sorunlar�n� payla�t�klar� bir yer olmu�tur. Derne�in giri�imleriyle hasta, hasta yak�nlar� ve di�er sa�l�k profesyonellerini bir araya getiren sempozyumlar, kongreler d�zenlenmektedir. Ayr�ca damgalanma ile m�cadele kampanyalar� ve �izofreni y�r�y��leri yap�lmaktad�r.
Ailenin t�bbi tedavi konusunda yapmalar� gereken hastan�n ila�lar�n� takip ve temin etmektir, onlar hastan�n t�bbi tedavisinden sorumlu ki�iler de�ildir. Hastal��n gidi�inde ve tedavisinde aile i�i duygusal ortam�n �ok �nemli oldu�u g�r�lm��t�r.

�izofreni hastalar�n�n �iddet e�ilimleri var m�d�r?

Toplumda �izofreni hastalar�n�n her an su� i�leme potansiyeline sahip olduklar� gibi yaln�� bir inan� vard�r. Bu yaln�� inanc�n olu�mas�nda bas�nda ��kan yaln�� haberlerin pay� b�y�kt�r. �izofreni tan�s� alm�� baz� hastalar �iddet e�ilimi g�sterebilir ancak �iddet, �izofreni hastal��n�n temel belirtilerinden biri de�ildir. Normal bireylerle kar��la�t�r�ld��nda �izofrenlerin kavgaya kar��mak, silah kullanmak ve birine vurmak gibi �iddet davran��lar�n�n 2.4 kat fazla oldu�u tesbit edilmi�tir.

�izofrenide �iddetin nedenleri:
Alevlenme d�nemlerinde g�r�len hal�sinasyon ve hezeyanlar, �izofreni hastal�� ile birlikte madde k�t�ye kullan�m�, n�ropsikolojik anormallikler ve beyin hasar�, antisosyal ki�ilik gibi �iddete y�nelik bir ki�ilik bozuklu�unun olmas� ve k�lt�rel fakt�rlerdir.

Akut alevlenme d�neminde ortaya ��kan d��manl�k - zarar g�rme d��nceleri ile kendisine emir veren i�itsel hal�sinasyonlar(varsan�lar) �izofrenide �iddetin en �nemli sebepleridir. �ntihar riski �izofreni tan�s� alm�� ki�ilerde genel n�fusla k�yasland��nda 13 kat artm��t�r. �izofreniye ba�l� tek �l�m sebebi belki de intihard�r.

�izofreni Hastalar�n�n An�lar�

�Sizofreni tecr�besi kimsenin, �zellikle de bu �izofreni tecr�belerini kendisi yasayan kisinin anlayamayacagi cilginlik dunyasinda dehset verici bir seyahattir. Insanin yaratilisindaki d�zene ayk�r�, bombos ve gercekle hic ilgisi olmayan bir d�nyada yapayaln�z yap�lan bir seyahattir bu.Kendinizi cok yalniz hissedersiniz. Fantazi d�nyan�za uymayan realiteyle/ger�ekle m�cadele etmektense, kendi kabu�una �ekilmek daha kolayd�r. Alg�lamanizdaki ciddi problemler nedeniyle i�kence edilircesine duygular ya�ars�n�z.Ne gercek, ne degildir ayirt edemezsiniz. �izofreni hayatinizin her yonunu etkiler.D��nceleriniz yarisir ve parcaciklara ayrilmis hissedersiniz kendinizi ve � cildirmisliginizla� basbasa o kadar yalnizsinizdir ki�.� (Janice Jordan)

B�l�m 1 : Lisa �izofren mi?

�Sevgili Hatira Defterim, Bende birseyler yolunda gitmiyor;birseyler yanl��!Bu gerce�i �imdi kabul etmek zorunday�m. Aylardir bu problemi inkar ediyorum;yokmus var sayiyorum;bahaneler buluyorum, bunlari ben hayalimde yaratiyorum diyorum,ya da gidecekler,yok olacaklar diyorum.Ama bu dogru degil.Ben konusurken bazen insanlar bana garip sekilde bakiyorlar.Annem sadece aptalca seyler konustugumu s�yl�yor ve babam kafas�n� salliyor surekli ben konusurken. Sozler,c�mleler a�z�mdan ��k�veriyorlar ama nedir bunlar? Artik hic bilemiyorum.
Okulda da bazi cocuklarin benim pesimde olduklari,beni okuldan attirmak, uzaklastirmak icin planlar yaptiklari,hatta benim canimi yakacaklari gibi dusuncelerim var. Arkadaslarim bunlarin dogru olmadigini soyluyorlar ama ben hala aksini dusunuyorum ve kendi dusunduklerime inaniyorum. Yemek yiyemiyorum;herseyin tadi bir garip ve ben cok kilo kaybettim.Aynaya bakiyorum ve goz kirpmadigimi goruyorum.Bu dumduz gozunu dikmis bakan, ifadesiz bana bakan y�z� g�r�yorum aynada. Bazen uyuyamiyorum;ve hersey beni endiselendirmege yetiyor.
Baska zamanlarda ise 12,hatta 14 saat uyanmadan dumduz uyuyorum ve hicbirsey umurumda degilmis gibi hissediyorum.Erkek kardesim bir kitap oku veya TV seyret diyor ama ben konsantre olamiyorum.Camdan disari bos bos hicbirseyi seyretmeden bakiyorum oylece.Her zaman hep yanlis seylere guluyorum.Belki de hep yanli� zamanlarda da a�l�yorum.Sevgili hat�ra defterim,benim neyim var? �

B�l�m 2 : �izofreni Benim ��in Ne mi?

��izofreni benim i�in ne mi? Yorgunluk ve kafam�n karmakar��k olmas�, ya�ad�klar�m� ger�ek mi de�il mi ay�rdetme�e �al��mak ve bazen s�n�rlar�n�n ne oldu�unu bile farkedememek. Akl�na binlerce �ey ayn� anda girerken,d�zg�n du��nme�e �al��mak demek, d��nceler bu arada devaml� beyninden emilip al�n�yor ve sen toplant�larda konu�ma�a utan�yorsun. �izofrenide bazen de kafan�n i�indesin ve beyninin �st�nde y�r�yorsun veya bir k�z� senin elbiselerini giymi� g�r�yorsun ve o anda hem de onu senin d��nd�klerini yap�yor g�rmektir.�izofreni demek devaml� �birilerinin seni g�zetledi�ini bilmek� demektir ve asla hayatta basar�l� olamayaca��n� bilmektir ��nk� t�m kanunlar sana kar��d�r ve sonunda tamamen yok edilmen uzak de�ildir, bilirsin�

B�l�m 3 : Beynimin i�indeki?

�Son zamanda t�m g�r�lt�lerin daha da g�r�lt�l� olduklar�n� fark ettim.Sanki birisi sesi a�m�� gibi�Arkadan da ayr�ca sesler gelmekte- ne demek istedi�imi biliyorsunuz, bu sesler hep vard�r da farketmezsiniz.�imdi bu sesler her zamankinden daha y�ksek g�r�lt�l� hatta ana seslerden de daha g�r�lt�l�.Bazen deh�ete kap�l�yorum ��nk� kendini dinlemekten al�koyamad��n bu kadar �ok g�r�lt� varken,akl�n�/zihnini birseye toplamak,konsantre olmak �ok zor oluyor
�imdi renkler daha da parlak, sanki fosforlu tablo gibi. Dokununcaya kadar objeler ger�ek mi anlam�yorum.Artistik kafal� olmad��m halde eskiye g�re renkleri gittik�e daha �ok farkediyorum. Her�eyin rengi daha net �imdi ama sanki bir�ey eksik. Bakt��m �eyler d�md�z, sanki sadece y�zey gibi. Belki de her�eye �ok fazla uzun s�re bak�yorum ve ondan bu kadar fazla detay� fark ediyorum. Sadece renkleri de�il beni b�y�leyen,k��k �eyler, y�zeydeki lekeler, noktalar, i�aretler de dikkatimi �ekiyor.

Hersey �ok canl� renkte g�r�n�yor, �zellikle de k�rm�z�: insanlar �eytan�ms� g�r�n�yor, siyah d�� izgileriyle ve beyaz parlayan g�zleriyle; her t�rl� objeler-sandalyeler, binalar, engeller, kendi canlari var; tehdit eden davran��lar yap�yorlar, hayvan�mtrak g�r�n�yorlar
�nsanlar deforme olmus g�r�n�yorlar, sanki plastik ameliyat olmu�lar, sanki farkl� kemik yap�lar�yla makyaj yapm��lar. �nsanlar�n korkutan y�zleri var.�

B�l�m 4 : Vorteks

�Hi�bir �eyle �zel olarak ilgilenmedigim halde hersey dikkatimi �ekiyor. �u anda sizinle konu�uyorum, ama yan evin kap�s�ndaki, ya da apartman koridorundaki g�r�lt�y� de duyuyorum. Bunlari susturam�yorum beynimde, ve bu da size ne s�yleyece�ime konsantre olmam� �ok zorlast�r�yor. Genelde en aptalca k��k �eyler ilgimi cekiyor. Bu bile dogru de�il, ilgimi cekmiyorlar ama onlara dikkat ediyorum ve �ok vakit harc�yorum b�ylece�

B�l�m 5 : Ac� ve �zde�imlik

�Insanlar konusurken laflarin/sozlerin ne oldugunu uzun uzun dusunmem lzim.Dusunmem lazim ve zaman aliyor.Insanlar konusurken tum dikkatimi vermem lazim yoksa karisip kaliyorum ve onlari hic anlayamiyorum.Yabanci bir lisan gibi
Kafamda herseyi bir araya koymam lazim.Mesela saatime bakinca kayisi,saati, yuzunu, akrebi, yelkovani vs vs goruyorum, ve sonra bunlari tek parca yapabilmek icin bir araya koymak zorundayim.Hersey minnacik parcalar halinde.Resmi parcaciklar halinde beynine yerlestiriyorsun.Yirtilmis ve tekrar bir araya getirilmis fotograf gibi.Eger hareket ettirirsen korkutucu,hepsi dagilir.Kafandaki resim hala orada ama kirilmis.Eger hareket edersem yeni bir resim var ve ben onu yeniden bir araya koymak zorundayim
TV ye konsantre olamiyorum cunku hem ekrana bakip hem de soylenenleri ayni anda dinleyemiyorum.Eger ozellikle de biri seyretme otekisi dinleme ise, iki seyi ayni anda yapamiyorum.Oteki taraftan da devamli cok fazla sey aliyorum surekli ve basa cikamiyorum,ne oldugunu, mantikla bulamiyorum.

Dairemde oturup kitap okudum;kelimeler pekala tanidikti, yuzlerini hatirladigim ama isimlerini hatirlamadigim eski arkadaslar gibi; bir paragrafi on kere okudum,hic bir sey anlamadim,kitabi kapattim.Radyoyu dinlemege calistim,ama sesler beynime elektrikli testere gibi geldi..Trafigin icinden dikkatlice sinemaya gittim, bircok insan sinemada geziniyor,konusuyorlardi.Sonunda gunlerimi parkta g�ldeki kuslari seyrederek gecirmege karar verdim�

B�l�m 6 : Zihinsel karma�a

Bazen insanlar konustuklarinda kafam almiyor.Ayni anda hepsini kafamda tutamayacak kadar cok geliyor.Geldigi gibi gidiyor laflar.Tam o anda ne duydugunu unutuyorsun cunku yeterince uzun dinleyemiyorsun.Insanlarin yuzune bakip anlayabilirsem ne dediklerini belki, yoksa laflar havada asili kalan harfcikler oluyor=anlamsiz.�

B�l�m 7 : Hopes not will die (�mitler �lmeyecek)

�25seneden fazlad�r �ekiyorum �izofreniden.Hatta halusinasyonlar,del�zyonlar ve paranoyas�z ge�en g�n�m� hat�rlam�yorum.B�yle zamanlarda beynimdeki santralci gerekli mesajlar� do�ru kisilere vermiyor. Kafam�n icindeki de�isik ki�ilerle u�rasmak �ok zihin kar�st�r�c�, zor. D��ncelerimde par�ac�klara b�l�nd��nde, en k�t� problemlerim basl�yor. Hastal��m nedeniyle bircok defa hastahaneye yat�r�ld�m, hatta bazen 2 �4 ay kadar uzun.
San�r�m iyile�me�e baslad��m an �izofreni ile ba�a �ikabilmek i�in yard�m istedi�im and�. Uzunca bir s�re ciddi bir mental hastali�im oldu�unu inkar ettim. Gen�likte b�y�me ya�lar�mda kendimi garip zannediyordum. Her zaman korkuyordum. Kendi fantezi/hayal d�nyam vard� ve orada g�nlerce kayboluyordum.
�zel bir arkada��m vard�. Ona �kontrol eden� diyordum. O benim gizli arkada��md� . T�m k�t� duygular�m�n sorumlusuydu .Toplam t�m negatif duygular�m�n ve paranoyam�n toplam�ydi o. Onu g�rebiliyordum, duyabiliyordum ama ba�ka hi� kimse onu g�remiyor ve duyam�yordu.

Problemler �niversiteye gitti�imde artti. Aniden kontrol eden t�m zaman�m� ve enerjimi almaya ba�lad�. Onun istemedi�i bir �ey yapt��m da beni cezaland�r�yordu . Bana s�rekli ba��r�yordu ve kendimi ahlaks�z, k�t�, a�a��l�k vs hissetmemi sa�l�yordu. Onun bana avaz avaz ba��rmas�n� ve varl��m� y�netmesini nas�l durduraca��m� bilmiyordum. �yle bir noktaya geldi ki kontrol edenin ��l�klar�ndan realiteyi anlayamaz, kavrayamaz oldum. Ve bu nedenle ger�eklerden ve cemiyetten elimi ete�imi �ektim. Kimseye neler oldu�unu anlatamazd�m ��nk� beni � deli� diye damgalamalar�ndan korkuyordum. Kafam�n i�inde neler oluyor anlayamad�m . Gercekten �teki �normal� insanlar�n da kontrol edenleri oldugunu d��n�yordum.
Kontrol eden en g��l� ve belirgin durumdayken, ben de �aresizce okulu bitirme�e cal�s�yordum. Kontrol eden g�nl�k problemlerle u�ra�mam� , halletmemi engelliyordu. Bu hastali�� herkesten saklamaya �al�st�m, �zellikle de ailemden. Aileme kafam�n i�indeki, s�rekli bana ne yapmam, ne d��nmem ve ne s�ylemem gerekti�ini emreden bu insan� nas�l s�yleyebilirdim ki? Derslere kat�lmak ve dersleri anlamak gitgide daha zorla��yordu. Zaman�m�n �o�unu kontrol edeni ve emirlerini dinleyerek ge�iriyordum. Gercekten okulda ihtisas� nas�l bitirebildigimi bilmiyorum..

Uzmanl�k alan�m e�itimdi, ��nc� s�n�f �gretmeni olarak i� buldum. Bu �� ay s�rebildi, 4 ay psikiyatri hastahanesinde yatmak zorunda kald�m. D��ardaki dunyada hic fonksiyonel olamiyordum iste!Cok deluzyonlu ve paranoyaktim ve zamanimin cogunu fantazi/hayal dunyamdave kontrol edenle basbasa geciriyordum.
Ilk terapistim beni konusturmaga,acmaga calisti,ama� ona guvenmedim ve ona kontrol edeni soyleyemedim.�Deli�diye damgalanmaktan hala cok korkuyordum. Gercekten hayatimda cok buyuk bir kotuluk yaptigima ve bu nedenle kafamin icindeki bu cilginliklarin olduguna inaniyordum. Olurcesine korkuyordum ailemdeki intahar eden uc amcam gibi olacak sonum diye.

Kimseye guvenmedim.Normalin otesinde, belki de hayatta ozel bir gorevim var diye dusundum. Kontrol eden zamanin cogunda emirlerini bagirsa da ,garip bir sekilde kendimi sansli sayiyordum galiba.Kendimi � normalin ustunde� hissediyordum . Saniyorum en buyuk zorlugum ise kontrol edeninsadece benim dunyamda yasadigini ve herkesin dunyasinda yasamadiginikabul etmekti. Gercekten, durustlukle herkesin onugorebildigini,duyabildigini dusunuyordum�Tum dunyanin benimbeynimdekileri okuyabildigini ve tum dusunduklerimin,hayal ettikleriminde tum dunyaya TV den vs yayinlandigini dusundum.Etrafta korkudan felc olmus vaziyette yuruyordum�

Psikozlarim her zaman vardi. Bazen is arkadaslarima bakardim ve yuzleri sekil degistirirdi.Disleri beni parcalayacak ve yiyecekler gibi, cok uzundu vahsi hayvanlarinki gibi.Cogunlukla beni yutacaklar korkusuyla, kimsenin yuzune bakmaga guvenemezdim kendime. Bu hastaligin sebep oldugu bu aci ve dehsetten hic nefes alamiyordum, hic ara yoktu. Birseylerin yolunda olmadigini biliyordum ve kendimi sucladim. Kardeslerimin hicbirinde bu hastalik yok, kotu olanin ben olduguma karar verdim.
Sanki daireler seklinde kosuyormusum gibiydi, hicbir yere varamiyordum, sadece�cilginlik� kara deliginden asagiya dusuyordum. Neden bu hastalikla yasamak zorunda oldugumu anlayamiyordum.Tanri neden bunu bana yapsin ki? Etrafimdaki herkes suclayacak birisini veya birseyi ariyor. Ben kendimi sucladim. Eminim benim sucumdu cunku biliyorum ben kotu, ahlaksizim. Baska cozum ve ihtimal goremiyorum.
Ailemin,terapistimin, arkadaslarimin sevgisi ve destegi olmadan bugun oldugum durumda olabilir miydim bilmiyorum. Beni bu kahredici hastaliktaki seyahatte tasiyan, onlarin benim bunu yenecegime olan inanclariydi.

�Mental hastaliklarin semptomlarini hafifleterek dayanilmasi daha kolay hale getirecek bircok cok guzel ilac var simdi.Biz sizofrenili hastalara kalmis sabirli olmak ve guvenmek.Yarinin baska bir gun olduguna inanmaliyiz- belki de sizofreniyi tamamen anlamaga, nedenlerini bilmegeve kesin tedavisini bulmaya bir gun daha yakin oldugumuza��

�OCUKLUK ��ZOFREN�S� (ERKEN BA�LANGI�LI ��ZOFREN�)

Ki�inin, ger�eklikle alakas�n� koparan ak�l hastal�klar�na psikoz denilmektedir. �izofreni ise, bireyin d�� d�nyayla ili�kilerinin koptu�u, i�e kapand��, ger�eklik alg�s�n�n bozuldu�u, kendine ait bir d�nyada ya�ad��, duygu ve davran�� bozukluklar�n�n g�r�ld�� bir psikozdur. Sebebi tam olarak bilinmemektedir.Ancak biyokimyasal etkenler �nemlidir.Ailede �izofren olmas� bir risk fakt�r�d�r.

E�er ki�i de biyolojik bir yatk�nl�k varsa �evresel etkenler �izofreninin ortaya ��kmas�n� tetikler. Bu hastal�k toplumun yakla��k %1�inde g�r�lmektedir. �izofreni her toplumda g�r�lebilir ve �lkemizde de yakla��k 600 bin �izofreni hastas� vard�r. Kad�n ve erkeklerde g�r�lme s�kl�� ayn�d�r ancak kad�nlarda ba�lang�� ya�� daha ge� olur. Kad�nlarda 30, erkeklerde 20 ya� civar�nda ba�lar.
�izofreni �ocuklarda �ok s�k g�r�lmemektedir. K�z ve erkek �ocuklarda g�r�lme oran� ayn�d�r. �nceleri ya�am�n ilk y�llar�nda anne-bebek ili�kisindeki bozukluklar�n �izofreninin olu�umunda etkili oldu�u d��n�lmekteydi.Ancak sadece annenin etkili oldu�unu d��nmek hatal� olabilir. Bebek do�u�tan genetik bir yatk�nl��a sahipse anneyle olan ili�kideki problem sadece bir tetikleyici olabilir.5 ya��ndan �nce nadiren g�r�l�r ve genellikle ilk belirtiler ergenlik d�nemi sonunda ortaya ��kar. �ocukluk �izofrenisi otizm ile kar��t�r�labilir. Ancak otizm belirtileri 3 ya��ndan �nce ortaya ��kar, �izofreni ise 5 ya��n �st�nde g�r�l�r.

�ocuklarda ve ergenlerde de yeti�kinlerdeki belirtiler g�r�l�r
Hastal��n belirtileri ��yle s�ralanabilir:

� Hal�sinasyon (varsan�) ve il�zyonlar (yan�lsama) g�r�l�r. Hal�sinasyon asl�nda olmayan sesler duymak, g�r�nt�ler g�rmek(hayaller) gibi durumlar� ifade eden idrak bozuklu�udur. ��itsel hal�sinasyonlar daha fazla g�r�l�r.Mesela birilerinin s�rekli kendisine hakaret etti�ini s�yler. �l�zyon ise varolan bir uyar�c�y� yanl�� alg�lamad�r. �rne�in yerdeki bir ipi y�lan zannetmek gibi. Sa�l�kl� insanlar da il�zyon g�rebilir ancak �izofrenlerdeki il�zyonlar korkutucu ve tuhaft�r.
� Sanr� ad� verilen ve ger�ekle ili�kisi olamayan ancak mant�kl� a��klamalarla da de�i�tirilemeyen d��nceler. �izofrenide g�r�len sanr�lar �unlard�r:
-D��nce okunmas�: Ki�i, �evresindekilerin kendi d��ncelerini okudu�unu ya da kendisinin �evresindeki insanlar�n d��ncelerini okuyabildi�ini s�yler.
-D��nce sokulmas�: Birilerinin onun kafas�na �e�itli d��nceler soktu�u ve davran��lar�n� kontrol etmeye �al��t��n� d��n�r.
-Al�nma sanr�lar�: Birilerinin s�rekli kendisiyle ilgili konu�tu�u ya da onu g�zlediklerini d��n�r.
-B�y�kl�k sanr�lar�: Kendisini toplum i�inde �ok �nemli birisi olarak alg�lar.
-Erotomanik sanr�lar: Tan�mad�� insanlar�n kendisine a��k oldu�u ve cinsel �eyler s�yledi�ini d��n�r
� Duygular�n iki z�t y�nde beraber geli�mesi (ambivalans) g�r�l�r. Sevmek-nefret etmek, istemek-istememek gibi.
� Konu�mada da��n�kl�k ve tuhafl�klar ortaya ��kar ve anla��lmaz hale gelebilir.
� D�� d�nyan�n ger�eklerinden uzakla�ma g�r�l�r.
� Soyut d��nce bozulmaya ba�lar. �rne�in say� sayamaz.
� Garip pozisyonlarda hi� hareket etmeden uzun s�re sessiz durabilirler.
� Dikkat toplama , problem ��zme, plan yapma gibi yetilerde yetersizlik g�r�l�r.
� Tepkisizlik ve duygularda azalma ortaya ��kar.
� Garip y�z ifadeleri, tekrarlayan hareketler ve sald�rganl�k g�r�lebilir. Ancak �izofrenlerde sald�rganl�k �ok s�k g�r�len bir belirti de�ildir.

Ba�lama ya�� ne kadar erkense belirtiler o kadar davran�� bozuklu�u �eklini al�r; t�k�rme, k�fretme, kendi kedine m�r�ldanma, g�lme gibi.

�izofreni tan�s� konulabilmesi i�in bu belirtilerin tamam�n�n bir arada olmas� gerekmez. Ki�i 6 aydan uzun bir s�re psikoz belirtileri g�steriyorsa �izofren tan�s� konulabilir.

G�sterilen davran�� bozukluklar�na g�re �izofreni 5 ayr� tipte incelenir:

1. Paranoid Tip: Ku�ku ve su�lay�c�l�k i�eren d��nceleri ve hal�sinasyonlar vard�r. Normal insanlardan zor ay�rt edilirler ��nk� hezeyanlar� ile ilgili davran��lar d��nda �ok fazla garip davran��lar� yoktur. Garip konu�malar g�r�lmez.
2. Katatonik Tip: Uzunca bir s�re belli bir pozisyonda heykel gibi durabilirler. Bazen de a��r� hareketli olabilir ve bu durumlarda �evrelerine zarar verebilirler.
3. Da��n�k (Desorganize) Tip: D�� d�nyayla ba�lant� kesilmi� ve ki�i i�e kapanm��t�r. �z bak�m becerilerinde problem ya�anmaya ba�lar, bu beceriler yerine getirilemez. Duygular s�k s�k de�i�ebilir, sa�ma davran�� ve konu�malar g�r�l�r. Donuk bir y�z ifadeleri ve bulunduklar� durumla ilgisiz duygulan�mlar� vard�r. �rne�in �ok �z�c� bir durumda ne�eli g�r�nebilirler.
4. Ayr��mam�� (Farkl�la�mam��) Tip: Tan� konulma s�recinde yukar�daki alt tiplerin belirtilerinin t�m� g�r�lebilir ancak hi� biri tam olarak ay�rt edilemez. Zamanla belirtiler bu �� tipten birine yak�nla��r.
5. Rezid�el Tip: Davran�� bozukluklar� �ok belirgin de�ildir ve genelde duygulan�mla ilgili davran�� bozukluklar� vard�r.

Hastal��n belirtilerinin �ok yo�un olarak g�r�ld�� alevlenme d�nemlerinde ki�i g�nl�k i�lerini y�r�temez hale gelebilir. �z bak�m becerilerinde azalmalar ortaya ��kar. �rne�in banyo dahi yapmak istemezler.

Ergenlik d�neminde �izofreninin ba�lang�� belirtileri �ok belirgin olmayabilir ve aile taraf�ndan yanl�� de�erlendirilebilir. Bu durum hastal��n ilerlemesine neden olur. �izofreninin ba�lang�� d�neminde �ocu�un okul ba�ar�s�nda bir d�� g�r�l�r. Arkada�lar�ndan kopmaya ve odas�na kapanmaya ba�lar.

Bu belirtiler ergenlik d�neminde de g�r�ld�� i�in aile bu belirtileri d�nemsel ve ge�ici olarak alg�layabilir. Bu belirtilere ek olarak �ocuk her �eye kar�� ilgisini de kaybetmeye ba�lar, zamanla h�r��nla��r, ailesine-arkada�lar�na ba�kald�rmaya ba�lar. Ayr�ca g�nd�z d��leri, emir ve ele�tirilmeye duyarl�l�k, fizik etkinliklerde azalma g�r�l�r. Alg� ile ilgili bozukluklar ba�lang��ta net de�ildir zamanla belirgin olur.

�izofren �ocuklar i�in sosyal kurallar�n bir anlam� yoktur ��nk� do�ruyu ve yanl�� ay�rt edemeyebilirler.
�ocukluk �izofrenisindeki davran�� bozukluklar� her �ocukta ayn� de�ildir. Baz�s�nda daha fazla davran�� bozuklu�u g�r�l�rken baz�s�nda birka� davran�� bozuklu�u g�r�l�r.

Hastal�k �u �zellikleri olan �ocuklarda daha iyi seyreder:

�Ailenin sosyo-ekonomik d�zeyinin y�ksek olmas�
�Hastal�k �ncesi toplumsal ili�kiler ve i�levselli�in iyi olmas�
�Ba�lang�� ya��n�n ge� olu�u
��lk hastalanma sonras� d�zelmenin iyi derecede olmas�
�Aile ve �evre deste�inin iyi olmas�
�Ailede genetik yatk�nl�k olmamas�
�Zek�n�n normal s�n�rlarda olmas�
�Ba�lang�c�n bir olay� izleyerek olmas�
�Hastal��n yava� yava� de�il, aniden ba�lamas�
�Tedaviye ba�lama i�in ge�en s�renin k�sa olmas�

Erken ba�lang��l� �izofrenide aile fazlaca etkilenir ve �ocuklar�yla ili�kileri bozulur. Bu durum hastal��n belirtilerini art�r�r.

Tedavisi

�izofreninin tam olarak d�zelmesi s�z konusu de�ildir. Tedavi s�resince belirtiler azal�r ancak tedavi sonland�r�ld�� durumda yeniden ortaya ��kar. Hafif belirtilerin oldu�u pek az �ocukta iyile�me g�zlenir. �la� tedavisiyle (antipsikotik ila�lar) birlikte destekleyici terapi, grup terapileri ve aile terapisi yap�l�r. �la� tedavisinin hastalar�n �o�unda �m�r boyu devam etmesi gerekir. �la�lar doktorun tavsiye etti�i �ekilde d�zenli olarak kullan�lmal�d�r. �la�lar�n d�zenli al�nmad�� durumlarda belirtiler tekrar ortaya ��kar. Bu nedenle ilac� keserek belirtiler ��kt��nda kullanmak yanl��t�r. Halk aras�nda yayg�n olan, ila�lar�n uyu�turucu etkisinin oldu�u, ba��ml�l�k yapt�� y�n�ndeki inan�� do�ru de�ildir. Belirtilerin yo�un olarak ya�and�� her alevlenme d�neminden sonra hasta bir �nceki d�nemden daha az iyile�ir. Bunun i�in de alevlenme d�nemlerinin engellenmesi gerekir. Alkol ve madde kullan�m� d�zenli ila� kullan�m�n� engeller ve ayn� zamanda da belirtilerin �iddetini art�r�r. Bu nedenle engellenmelidir.

�izofreni erken ya�larda ba�lam��sa bir tak�m sosyal ve mesleki beceriler kazan�lamam�� olabilir ya da hastal�k nedeniyle bu becerilerde azalma olabilir. Bu becerilerin kazand�r�lmas� a��s�ndan psikososyal tedaviler �nemlidir. Ancak hastal��n alevlenme d�nemlerinde psikososyal tedavi uygulanamaz. �la� tedavisi ile belirtiler azalt�ld�ktan sonra bu tedavi uygulanabilir.

Tedavide aile b�y�k �nem ta��maktad�r, �ocu�u sahiplenerek desteklemesi gerekir. Bu nedenle de aile, �izofreni ve tedavisi konusunda bilgilendirilmelidir. �ocuklar sosyal ortamlara sokulmal�d�r. �evreye zarar verece�i d��ncesiyle ya da onun durumundan utanarak toplumdan soyutlamak, eve kapatmak do�ru de�ildir. Zaten �izofreni tedavisinde ama� hastal��n belirtilerini azaltarak toplumsal uyumu art�rmakt�r.

Haz�rlayan
Zekiye B�CE S�RER
Psikolojik Dan��man

KAYNAK�A
SEMERC�, Bengi; Ergen Ruh Sa�l�� Aileler ve Ergenler ��in. �stanbul:Alfa Yay�nlar�
SEMERC�, Bengi; Birlikte B�y�telim. �stanbul: Alfa Yay�nlar�
YARGI�, �lhan; ��izofreni Nedir, Ne De�ildir?�, Pop�ler Psikiyatri Dergisi, Kas�m-Aral�k 2004
YARGI�, �lhan; ��izofreni Nas�l Tedavi Edilir?�, Pop�ler Psikiyatri Dergisi, Ocak-�ubat 2005
�stanbul �niversitesi Ders Notlar� (Prof. Dr. Alaattin Duran)

�izofreni Tipleri

��ZOFREN� T�PLER�

�izofreni tan�s� konulduktan sonra alt tiplere ayr�l�r. Tabloya hakim olan belirtinin tipine g�re yap�lan alt tiplemelr hastal��n gelece�i ve nas�l olabilece�i (prognoz) hakk�nda da �n kestirme yapmam�za yard�mc� olur. Bu tipleri k�saca ��yle s�ralayabiliriz.

1-PARANO�D T�P ��ZOFREN�
Bu tip �izofrenlerde hastal��n normal insanlardan ay�rdedilmesi olduk�a zordur. ��nki ki�ilerde hezeyanlar� do�rultusunda zaman zaman yapabilecekleri davran�� d��nda etrafa garip gelebilecek �ok fazla belirti yoktur. Bir veya birka� hezeyana ek olarak s�kl�kla kula�a gelen sesler vard�r. Bu hastalar di�er �izofreni alt tiplerinde oldu�u gibi garip davran��lar garip konu�malrda bulunmazlar. Hatta bazen �evrelerinde hezeyanlar�na inanan insanlar bile bulunabilir. �izofreninin bu tipi ile yine bir psikoz olan Hezeyanl� Bozukluk �ok s�kl�kla kar��t�r�labilr.

2- DESORGAN�ZE (DA�ILMI� T�P) ��ZOFREN�
Bu hastalar da da��lm�� konu�ma ve da��lm�� davran��lar g�r�lebilir. Yani sa�ma sapan konu�malar yada etrafa sa�ma gelen davran��lar yaparlar. Y�zlerine bak�l�rsa donuk bir y�z ifadesi yada mevcut durumu ile alakas�z bir duygulan�m g�sterirler. Yani a�lanacak �eye g�lebilirler, g�l�necek �eye a�layabilirler. Yada duygulan�m ifadeleri anlams�z yere s�k s�k de�i�ir.

3-KATATON�K T�P ��ZOFREN�
�izofreninin bu tipinde hastalarda uzun s�re ayn� garip post�rde (duru�, vaziyet lama) duru�lar ve a��r� hareketsizlikler, a��kca ama�s�z olarak yap�lan ve d�� uyaranlardan etkilenmeyen a��r� hareketler yada a��r� negativist davranmalar olabilir. Bu tip �izofreni hastalar� kar��s�ndaki insan�n hareket ve davran��lar�n� tekrarlayabilirler.

4-FARKLILA�MAMI� T�P ��ZOFREN�
Hasta muyene edildi�inde �izofreni tan�s� konur ancak yukar�daki alt tiplerden hi�birisi tam olarak ay�rdedilemezse bu tan� konur.

5-TORTU T�P ��ZOFREN�
Belirgin olarak �izofreni belirtileri art�k kalmam��t�r ancak daha cok duygulan�mdaki (affect) k�nt��n s�rd�� ve �izotreni belirtilerinin yumu�am�� halde devam etti�i durumlarda bu alt tip �izofreniden bahsedilir.

HASTALI�IN TANISI
Psikoz belirtileri ba�lad�ktan sonra en az 6 ay devam etmesi gerekir ki hastaya �izofreni tan�s� konulsun. E�er daha k�sa s�re ge�ti ise hastan�n tan�s� tam olarak konmaz beklenir. ( K�sa psikotik bozukluk, �izofreni benzeri bozukluk vs)

Bazen �izofreni ya�an�lan genel t�bbi bir duruma ba�l� olarakta ortay ��kabilir. Bunun ayr�m�n� tam olarak yapmak m�mk�n de�ildir. Ancak hastal�kla �izofreni aras�ndaki ili�ki bilimsel olarak do�rulan�rsa bundan s�z edilebilr.

Alkol ve madde kullan�m�na ba�l� psikozlar ve �izofreni bundan sonraki y�llarda san�r�m daha fazla ortaya ��kacakt�r.

�izofreninin tedavisinde yeni ��kan ila�lar b�y�k ufuklar a�m��t�r. Bu ila�lar�n bazen y�llarca toplumdan ka�m�� hastalara bile faydal� oldu�u g�r�lmektedir. Tedavide ila�lar ilk s�rada gelir. Bu hastal�k i�in psikoterapilerin yeri neredeyse yok gibidir. Sosyal yard�mlar ise toplumsal uyumun daha iyi olmas�n� sa�lar. B�ylece �izofreni hastal��n�n ortaya ��kard�� fiziksel ve sosyal y�k�m �ok daha uzun s�rede ve daha az ortaya ��kar.

Psikiyatrist Uzman Dr. Mustafa G�VEL�

��ZOFREN�

�izofreni, nedeni iyi bilinmeyen, i�levselli�i �nemli �l��de bozan, duygu, d��nce ve davran��larda �nemli bozukluklarla seyreden, ad�yla bile �rk�t�c� bir hastal�kt�r.

Genellikle kronik gidi�lidir ve;

(1) prodromal (ilk silik belirtilerin g�r�ld��) d�nem,
(2) delir (sanr�) ve/veya hallusinasyonlar�n (varsan�) bulundu�u aktif d�nem,
(3) arada remisyonlar g�r�lebilen rezid�l d�nem olmak �zere �� kademede seyreder.

Hastal�k, 1852�de Morel tarafundan ilk kez �dementia precox (erken bunama)� ad�yla tan�mlanm��, ergenlik d�neminde ba�lad�� ve demansla sonu�land�� kabul edilmi�ti. Ancak 1911�de Bleuler, hastal��n erken ya�larda ba�lamas�n�n �art olmad��n� ve bunama ile sonu�lanmad��n� vurgulayarak, �rk�t�c� erken bunama adland�rmas�n� b�rakt� ve �izofreni ad�n� �nerdi. �izofreni, �akl�n b�l�nmesi� anlam�na gelmektedir.

�izofreninin �m�r boyu yayg�nl�� % 1-1.5�dur. Bu demektir ki, d�nyaya gelen her ikiy�z ki�iden 2-3�� izofreni hastal��na yakalanacakt�r. ABD�de, iki milyon �izofrenik hasta oldu�u, t�m d�nyada her y�l ikimilyon ki�inin ilk kez �izofreni tan�s� ald�� hesabedilmektedir. K�rsal kesimlere oranla, kentsel kesimlerde hastal�k daha yayg�n ve daha �iddetli seyretmektedir. Bunun yan�nda, end�strile�memi� b�lgelere g�re, end�strile�mi� b�lgelerde daha yayg�n ve �iddetlidir. Hastal�� ortaya ��karmas�nda kad�n-erkek fark� yoktur.

D��k sosyoekonomik gruplarda daha yayg�n g�r�lmektedir. Ancak, sosyoekonomik s�n�flar aras�nda incidence (belli d�nemde hastal�k ��karanlar�n say�s�, hastal�k h�z�) e�ittir. Ba�ka deyi�le, her sosyoekonomik grupta, hastal�k e�it miktarda ortaya ��kmakta fakat her s�n�ftaki �izofrenik hastalar� sayd��n�zda, alt sosyoekonomik s�n�fta daha �ok oldu�u g�r�lmektedir. Bunun nedeni ��yle a��klanmaktad�r: �izofreni, hastan�n ya�am kalitesini d��rd��nden, �st sosyoekonomik s�n�fta do�mu� ve yeti�mi� olsa bile, hastaland�ktan sonra �mr�n� alt sosyoekonomik grupta ge�irmeye ba�lamaktad�r. Bunun aksi g�r��ler de vard�r.

Hastal�k, b�y�k �o�unlukla 15-35 ya�lar� aras�nda ba�lar. (%50�si, 25 ya��n alt�nda.) 10 ya��n alt�nda ve 40 ya��n �st�nde ba�lamas� nadirdir. Bu durumda, �izofreninin ba�lamas� a��s�ndan en riskli ya�, 15-25 ya�lar�d�r.

Klinik belirtileri, seyri ve sonu�lar� a��s�ndan �izofreni a��r bir hastal�kt�r. Son 10-20 y�lda �izofreninin tedavi olanaklar� iyice artm��t�r. �rneklemek gerekirse, 1965�den 1975�e kadarki on y�lda hastanelerdeki �izofrenik hasta say�s�, yar� yar�ya azalm��t�r. G�n�m�zde, bu hastalar�n %80�i yataks�z hasta birimlerinde tedavi edilmektedir.

ET�YOLOJ�
�izofreni, hastal��n ortaya ��k��, belirtileri, seyri ve sonu�lar� itibariyle farkl� g�r�n�mler arzeden bir hastal�k; belki hastal�klar grubudur. Bu nedenle, tek bir etiyolojik etken �zerinde durulamaz. Hastal��n ortaya ��k��nda genellikle stress-diathesis (zorlanma-e�ilim) modeli kullan�l�r. Bu modele g�re, �izofreni ortaya ��karan ki�iler, belirli bir biyolojik kolay hastalanma veya yatk�nl�k niteliklerine sahiptir. B�yle bir yap�da bir stres (zorlanma), teti�i �ekmekte ve �izofreni belirtileri ortaya ��kmaktad�r. Bu stres�ler, genetik, biyolojik, psikososyal veya �evresel olabilir.

GENET�K
Ailesinde �izofreni bulunan ki�ilerde �izofreni riski normal pop�lasyondan daha y�ksektir. Ayn� �ekilde, tek yumurta ikizlerinde, �ift yumurta ikizlerine oranla e�hastalanma riski daha y�ksektir. Evlat edinilmi� �ocuklar �zerinde yap�lan �al��malarda, e�er biyolojik anne ve/veya babada �izofreni varsa, evlat edinilmi� �ocuklarda �izofreni riski gene y�ksektir. Aksi durum da ge�erlidir. Anne ve/veya babas� �izofrenik olmayan bir �ocuk, �izofrenik bir aile taraf�ndan evlatl�k edinildi�i durumlarda, evlatl�k �ocukta �izofreni riski artmamaktad�r. Burada hemen belirtilmelidir ki, bu anlat�lanlar �izofreninin irsi bir hastal�k oldu�u anlam�na gelmemektedir. �izofrenik hastan�n, �ocu�una da bu hastal�k ge�ecektir d��ncesi do�ru de�ildir. Sadece, kal�t�msal yatk�nl�k s�z konusudur. Bu bak�mdan, �izofreninin, tek bir etkene ba�l� bir hastal�k olmad��; �ok etkenli (m�ltifakt�riel) bir modelle a��klanabilece�i belirtilmelidir.

B�YOLOJ�K
Biyokimyasal laboratuvar bulgular�, �izofrenik hastalar�n beyin biyokimyas�nda, belirli alanlarda de�i�me ya da bozulmalar oldu�unu g�stermektedir. Bunlardan en �nemlisi, �dopamin varsay�m��d�r. Dopamin, bir sinirsel ileti maddesidir. Bu varsay�ma g�re, �izofrenide, dopamin etkinli�inin artmas� s�z konusudur. Amfetamin, kokain gibi uyu�turucu maddelerin de dopaminerjik aktiviteyi art�rd�� bilinmektedir. Gene bu maddelerin �izofreni ya da benzer g�r�n�ml� hastal�klara yol a�t�� da bilinmektedir. �zetle s�ylemek gerekirse, �izofrenik hastalarda dopaminerjik aktivitede artma vard�r. Dopaminerjik aktiviteyi art�ran baz� maddeler de �izofreni benzeri durumlar ortaya ��karmaktad�r. Ancak, her �izofrenide, dopamin aktivitesi artmas� g�r�lmemektedir. Bu demektir ki, �izofreniyi dopamin varsay�m� ile her zaman a��klayamay�z; ve onun i�in varsay�m diyoruz. Dopamin varsay�m� yan�nda, �norepinefrin varsay�m��, �GABA varsay�m��, �serotonin varsay�m�� s�z konusudur. Bu varsay�mlar da her �izofreniye uygunluk g�stermemektedir.

Biyolojik bulgular, ayn� zamanda �u soruyu akla getirmektedir. �izofrenik hastalarda saptanan beyin biyokimyas�na ili�kin bulgular, �izofreninin nedeni midir yoksa, �izofreninin bir laboratuvar bulgusu mudur? Ba�ka deyi�le, �izofrenide neden bu biyokimyasal de�i�meler olmaktad�r. Sebep-sonu� il�kisi temelinde bu konu ayd�nlanm�� de�ildir.

PS�KOSOSYAL VE �EVRESEL
Ki�i i�in �nemli olan ya�am olaylar�n�n, �izofreniyi ortaya ��kard�� bilindi�i gibi, hastal�� alevlendirdi�i ya da n�kse yol a�t�� bilinmektedir. Yak�n �l�mleri, felaketler, evlenme, erkeklerde askerlik, i� sorunlar�, ki�i i�in �nemli ya�am olay� olabilir. Ancak gene belirtilmelidir ki bu t�r �evresel fakt�rler, tek ba��na hastal��a neden olmaktan �ok, kal�t�msal yatk�nl�k, biyolojik etkenler gibi nedenlere eklendi�inde hastal�k ortaya ��kmaktad�r. �evresel etkenler, hastal��n nedeni olmaktan �ok, hastal��n ortaya ��k��na katk�da bulunan, teti�i �eken etkenler olmaktad�r. Ba�ka bir ifadeyle, ki�i �izofreniye, kal�t�msal ve/veya biyolojik olarak yatk�nsa, ya�am�n�n bir d�neminde, �evresel etkenler hastal�k i�in teti�i �ekivermektedir. Konunun di�er yan�, �evresel etkenlerin hastal��a neden olmaktan �ok belirtilerin olu�mas�nda etkili oldu�unun g�r�lmesidir. Mesela, �lkemizdeki darbe d�nemlerinde �beni asacaklar, takip ediyorlar� t�r�nden hezeyanlar artmaktad�r.

BEL�RT�LER
�izofreni, akut belirtilerle ba�layabildi�i gibi, yava� ve sinsi bir bi�imde ba�layabilir. Sinsi ba�lang��ta, �evreye kar�� ilginin azalmas�, ald�rmazl�k, toplumdan ka�ma, s�k aynaya bakmayla kendini belli eden kendi bedeni ile a��r� ilgi, garip ilgiler, metafizik u�ra�lar s�z konusudur. Bu d�nemde hasta aday� genellikle gen� ya�ta oldu�undan �karasevdaya tutuldu�, �topluma k�st�� vb. bi�iminde yorumlara gidilir. Bazen depresyon belirtileriyle ya da ba�ka ruhsal hastal�klara benzer belirtilerle ba�layabilir. �zellikle delikanl�l�k �a��nda, her t�rl� ruhsal rahats�zl��n ba�lang�c�nda, �izofreni de ak�ldan uzak tutulmamal�d�r.

Hastalar�n g�r�n�m�nde, ilgisizlik, donukluk, �ekingenlik, d�� g�r�n��ne ald�rmazl�k dikkati �eker. A��r tiplerinde, da��n�kl�k, pasakl�l�k, kirlilik �ne ��kar. Psikomotor davran��ta de�i�meler g�r�l�r. A��r� bedensel-ruhsal huzursuzluk, garip y�z g�z hareketleri, garip beden duru�lar�, acaip tekrarlamalar bunlar aras�ndad�r.

�izofrenide, t�m i�levsellikte azalma ya da bozulma s�z konusudur. Referans (al�nma) d��nceleri, delirler (sanr�, hezeyan,) gibi, d��nce i�erik bozukluklar� g�r�l�r. Sanr�lar, di�er bozukluklardaki sanr�lar�n aksine, sistemsiz, tutars�z, gariptir (�bir uzayl�n�n o�luyum�). �o�unlukla i�itsel olmak �zere, g�rsel, kokusal, dokunsal hallusinasyonlar (varsan�, �kula��ma k�f�r s�zleri geliyor�) g�r�l�r. Fikir ak��n�n bozulmas�, enkoherans (anla��lmaz, sa�ma-sapan konu�ma), gibi mant�ks�z d��nce bi�imi ortaya ��kar. D��nce s�recinde, soyutlama yetene�i bozulur; somut d��n�l�r. Duygulan�m azalm��t�r; k�ntle�mi�tir ya da uygunsuzdur. Ya hemen hi� duygusal tepki vermezler ya da duygusal tepkileri uygunsuzdur. Her d�zeyde bunalt� (anksiyete) ya�ayabilirler. Hasta �evresi ile ilgisizdir; olaylar onu etkilemiyor, ilgilendirmiyor gibidir. Ego s�n�rlar�n�n kayb�, d�� d�nya ile i� d�nyay� ay�rdetmede g��l�k gibi belirtilerle kendini alg�lamas� bozulmu�tur. Uygunsuz d�rt� ve g�d�lenme, ambivalans (ayn� anda iki z�t duygu, d��nce ve davran�� ortaya koyma) gibi irade bozukluklar� g�r�l�r. Ki�ileraras� i�levler bozulur. Sosyal i�e kapanma, sald�rganl�k, cinsel uygunsuzluklar bunlara �rnektir. Psikomotor inhibisyondan (ruhsal-bedensel durgunluk), eksitasyona (a��r� hareketlilik) uzanan bir yelpazede harekette nitel de�i�meler; maniyerizm (garip, anla��lmaz y�z g�z hareketleri), katatoni (bedenin belli bir pozisyonda sabit durmas�), stereotipi (kal�pla�m�� ve yineleyen beden hareketleri) gibi nitel bozulmalar g�r�l�r.

�izofrenide kullan�lan en eski ila� 1952 tarihlidir. O tarihten bu yana daha etkin ve daha az yan etkili ila�lar ve ba�ka tedavi teknikleri geli�tirilmi�tir. Eskinin tedavi edilemez san�lan �izofrenisi, bug�n �nemli oranda ve �nemli d�zeyde tedavi edilebilir bir hastal�kt�r. Ancak, hastal�k belirtilerinin ortadan kalk��ndan sonra da uzun s�re, y�llar boyu tedaviye devam etmek gerekmektedir. Aksi durumda, n�ks ihtimali artar.

Tedavi edilen hastalarda, �o�u zaman negatif belirtiler dedi�imiz ilgi azalmas�, toplumdan uzakla�ma, duygusal tepkilerde azalma, kendine bak�mda bozulma gibi belirtiler devam edebilir. Her hastada, �zellikle negatif belirtileri s�ren hastalarda, hastal�k sonras� bak�m �nemlidir. Bu ki�iler, yataks�z hasta birimlerinde izlenmeye devam edilmelidir. Bunun yan�nda ailesi ve toplum taraf�ndan sosyal destek sa�lanmal�d�r. Rehabilitasyon, ya�ama ve i�e yeniden uyum �al��malar�, bu ki�ilerin topluma tekrar kazand�r�lmas� a��s�ndan �nem ta��r. Uzman denetimi alt�nda, �al��ma tedavisi (ok�pasyonel tedavi), el eme�i ve sanat �r�nleri �retimi �al��malar� d�zenlenmelidir. �yle g�r�l�yor ki, �izofrenide, tedavi sonras� bak�m ve sosyal destek, tedavi kadar �nem ta��r. Ancak bu t�r �al��malar�n yeterli oldu�u s�ylenemez. Hastalar genellikle, aile deste�ine b�rak�lmakta; bazen bu da olmazsa, �evsiz� �izofrenikler, sokakta darmada��n�k, kir i�inde, ke�ele�mi� tra�s�z sa�larla dola�maktad�r. Ne yaz�k ki bir hayvan�n sokaktaki ac�kl� g�r�nt�s�ne ba�k�ld�ran, �lke g�ndeminin birinci s�ralar�na getiren kamuoyu, b�yle hastalar� g�rmezlikten gelmektedir.

Bir ��k olarak, d�nyan�n bir�ok �lkesinde oldu�u gibi, �lkemizde de, ruh sa�l�� profesyonelleri ve hasta aileleri, ��izofreni� dernekleri kurarak �rg�tlenmektedir. Bu �rg�tlenmeden ama�, �izofren hastalar�n aileleri ve hastan�n kendisi ile ba�lant�y� kesmemek, izlemeyi sa�lamak, aileyi e�itmektir. Hekimlik ya�am�m�zda s�kl�kla g�r�yoruz ki, hastan�n kendisi ya da ailesi, yeterli bir iyile�me g�rd��nde, tedaviyi kesmektedir. Bu �rg�tlenme ile, hasta ailelerinin ve toplumun da deste�iyle, hastalar s�rekli izlenecek, m�mk�n olan sosyal destek sa�lanacakt�r. Bu uygulama, koruyucu psikiyatrinin ��nc�l korumas�na bir �rnektir.

SANRILI BOZUKLUK
Hastal��n birincil ve tek belirtisi, de�i�mez sanr�lar� olmas�d�r. �beni takip ediyorlar, �ld�recekler� gibi. Bu sanr�lar, �izofrenideki gibi, sistemsiz, garip de�ildir. Hastan�n sanr�lar�na duygusal tepkisi, sanr�lar�na uygundur. Takip edilece�ine inan�yorsa, bundan s�k�nt� duyar, kendince ya�am�n� kurtarmak i�in sava� verir. Hastal��a ba�l� y�k�m, �izofreninin aksine ya hi� yoktur ya da �ok azd�r. Hastalar genellikle a��r� duyarl�d�r. Bu durum, hasta y�ksek d�zeyde i�levsellik yetene�ine sahip olsa da, toplumsal i�e kapanmaya yol a�abilir. E�er hasta rahat bir durumda ise, herhangi bir ruhsal bozuklu�u yok san�labilir. Halk taraf�ndan da bilinen �paranoya�, yakla��k bu hastal��a kar��l�k gelir.

Genetik �al��malar g�stermi�tir ki, sanr�l� bozukluk, ne �izofreninin ne de miza� bozuklu�unun bir alt tipi ya da erken belirti d�nemi de�ildir. Bu hastalar�n birinci derece akrabalar�nda, �izofreni ya da miza� bozuklu�u g�sterme riski artmamaktad�r.

Birincil olarak, psikososyal kaynakl�d�r. Hastalar�n ge�mi�leri incelendi�inde, genellilke fiziksel ve
duygusal k�t� kullan�ma maruz kald�klar� g�r�lmektedir. Zalim, kaba, d�zensiz, g�venilmez anne babalar�n �ocuklar� olduklar� g�r�l�r. Bu durumda �ocukta, �ok gerekli olan g�ven duygusu geli�memi�tir. Ve �ocuk, �evrenin her zaman d��man ve tehlikeli oldu�una inanm��t�r. Sa��rl�k, k�rl�k, sosyal izolasyon ve yaln�zl�k, g��ler, beklenmedik �evresel de�i�iklikler de hastal��n geli�iminde rol oynayabilir. Bu hastal�kta kullan�lan ana savunma mekanizmas�, projeksiyondur (yans�tma). Kabul edilemez d��nce ve duygular, kar��dakine yans�t�l�r �ben ona d��man de�ilim, o bana d��man�. Bunun yan�nda, reaksiyon formasyon�la (z�t tepkiler kurma), mesela a�a��l�k duygular�, b�y�kl�k duygular�na d�n��t�r�l�r.

Sanr�lar�n ana �zelliklerine g�re, 5 tipe ayr�l�r:

1/ Erotomanik tip: Genellikle kendisinden �st s�n�ftan biri, kendisine a��kt�r.
2/ Grandiy�z tip: G��l�l�k, zenginlik, bilgililik sanr�lar� i�indedir.
3/ Persek�tuar tip: K�t�l�k yap�laca��na inan�r; �beni old�recekler� gibi hezeyanlar g�sterir.
4/ Jaluzik tip: Cinsel partnerinin kendisine sad�k olmad��na sanr�l� bir kurgu i�inde inanm��t�r.
5/ Somatik tip: Sanr�l� bir kurgu i�inde, �nemli bir hastal�� ya da bedensel eksikli�i oldu�una
inanm��t�r. Hastal�k hastal��ndan farkl� bir durumdur. Hastal�k konusunda vehim de�il, hezeyan i�indedir.

POSTPARTUM (Do�um Sonras�) PS�KOZLAR
Hastal�k do�um yapt�ktan sonra ortaya ��kar. Ba�l�ca, depresyon ve sanr�lar g�r�l�r. Uykusuzluk, huzursuzluk, duygusal de�i�kenlik gibi belirtilerle, do�umu takiben 2-3 g�n i�inde ortaya ��kar. Sonra sanr�lar belirir. Bebekle ilgili tak�naklar g�r�l�r. Her 1000 do�umdan 1-2�sinde g�r�l�r. En �ok ilk do�umda geli�ir. Genellikle, �izofreni, bipolar bozukluk gibi altta yatan ba�ka bir ruhsal bozuklu�a ikincildir. Do�um sonras� hormon d�zeylerindeki h�zl� de�i�meler, hastal��n ortaya ��k��na katk�da bulunabilir. �stenmeyen gebelik, mutsuz evlilik, annelik korklar� gibi psikodinamik �at��malar bulunabilir. ��ZOFREN�FORM (�izofreni benzeri) bozukluk, �izofreni benzeri, ancak k�sa s�reli bir bozukluktur. �izofreni ile duygulan�m bozukluklar� aras�ndaki k�pr�
��ZOAFFEKT�F BOZUKLUK; bir aydan k�sa s�ren sanr�l� bozukluk benzeri bozukluklar i�in KISA PS�KOT�K BOZUKLUK ve biri merkez di�er uydu olmak �zere iki ki�i taraf�ndan ya�anan PAYLA�ILMI� PS�KOT�K BOZUKLUK burada an�lmal�d�r.

saglik.tr.net

�izofreni: Ba�ka Bir Bilin� Durumu mu?

�izofreni (�Z) duygu, d��nce ve davran��larda bozuklukla seyreden bir hastal�kt�r. Hastal�k genelde 15-35 ya�lar� aras�nda ortaya ��kar. Ya�am boyu s�kl�� %1-1,5�tur. Ortaya ��k�� nedeni olarak tek bir sebepten ziyade birden �ok etkenin bir araya gelmesi ile ortaya ��kar. Genetik ve �evresel nedenler bir arada etki ederler. Beyin kabu�unun h�cresel d�zenleni� a��s�ndan da �Z�lerde farkl�l�klar tespit edilmi�tir. Olas�l�kla baz� geli�imsel anormallikler sinir h�cresi uzant� ve ba�lant�lar�n�n d�zg�n �r�nt�l� bir hal almas�n� engeller.

�izofreni (�Z) duygu, d��nce ve davran��larda bozuklukla seyreden bir hastal�kt�r. Hastal�k genelde 15-35 ya�lar� aras�nda ortaya ��kar. Ya�am boyu s�kl�� %1-1,5�tur. Ortaya ��k�� nedeni olarak tek bir sebepten ziyade birden �ok etkenin bir araya gelmesi ile ortaya ��kar. Genetik ve �evresel nedenler bir arada etki ederler. Beyin kabu�unun h�cresel d�zenleni� a��s�ndan da �Z�lerde farkl�l�klar tespit edilmi�tir. Olas�l�kla baz� geli�imsel anormallikler sinir h�cresi uzant� ve ba�lant�lar�n�n d�zg�n �r�nt�l� bir hal almas�n� engeller.

Tan�s� hastan�n g�zlenmesi ve tan�mlamalar�na g�re konur. Anormal d��nce i�eri�i (sanr�lar, varsan�lar, �a�r��mlarda uyumsuzluk), mant�k d�� d��nce bi�imi (uzaktan TV kapatmak, TV�den kendine seslenildi�i), duygudurum de�i�ikli�i (k�nt, uygunsuz, �a�k�n), kendilik duygusunda bozulma (benlik s�n�rlar�n�n kayb�, d�� ger�ekli�i i�ten ay�rt edememe), irade de�i�ikli�i (karar verme zorluklar�, yetersiz d�rt�), duyum bozuklu�u (zaman, yer, ki�iye y�nelimde) ve ki�ileraras� ili�kilerde bozulma gibi klinik �zelliklerin birka�� ile kendini g�sterir. Klinik �zelliklerin bask�nl��na g�re farkl� alt tipleri ve adland�rmalar� vard�r. Klinik g�r�n�m� farkl�d�r. Pozitif (varsan�lar, d��nce bozukluklar�) ve negatif (k�nt duygu durumu, sosyal �ekilme) belirtilerle birlikte olabilir.

��itsel varsan�lar �Z�de s�k izlenir. Genellikle bunlar dinsel ve uyar�c�d�rlar. Baz�lar� emirler �eklindedir. Erkekler genelde emir �eklinde duyarken, kad�nlar ele�tiri niteli�inde sesler i�itirler. Normal insanlar�n %30�u da bazen d��sal sesler i�itebilirler. Ancak bunlar �srarl� de�ildir. G�rsel varsan�lar da s�kl�kla izlenir. Mant�� ya da sa�duyuyu hi�e sayan d��nceler kafalar�na gelir. D��nceler s�zdizimi, anlambilim, mant�k ve duygulan�msal kurallara uymak zorundad�r. �Z hastalar erken evrede d��nceleri �zerinde denetimi sa�lamaya �al��rlar ve bu nedenle de, normalde bilin�siz yap�lan d��nme eylemi �zerine bilin�li kontrol yerle�tirmeye �al��nca, d��nce s�re�leri yava�lar.

Farkl� Bilin� Durumu?

Kant�a bir g�nderme ile ba�lamak, �Z�nin bir hastal�k m� yoksa bir farkl� bilin� durumu mu oldu�unu tart��mak a��s�ndan �nemlidir. Kant, �Z�yi bilmiyordu, ama genel olarak bir �delilik�ten haberdard�: �Delili�in tek genel karakteristi�i herkes i�in ortak olan d��ncelerle ilgili bir anlay�� kayb� ve bunun yerini kendimize �zg� d��ncelerle ilgili bir anlay��n almas�d�r.� Bu anlay�� g�z �n�ne alan baz� ara�t�rmac�lar y�ksek bilin� derecesi olarak kabul edilen vecd ya da trans durumlar�n� �Z olarak kabul etmi�lerdir. �Z�nin nas�l bir hastal�k oldu�unu anlamak a��s�ndan bu yakla��m� ak�lda tutmak ve sorgulamak gerekir. Acaba �Z sadece kontrol edilemeden ve istemeden baz� beyin �zellikli ki�ilerde ortaya ��kan bir rastlant�sal ama kontrol d�� bilin� hali midir? �Z hastalar�n�n %70�inin benzer �sanr�lar�� sergilemesi de �zerinde durulmas� gereken bir bulgudur. Dolay�s� ile bu tutarl�l��n alt�nda neyin yatt��n�n anla��lmas� gerekir. �Z daha �ok bilin�le ili�kili bozukluk de�il de a��rl�kl� zihnin yap�sal�n� olu�turan benlik, altbenlik ve �stbenli�in bozuklu�u olarak ele al�n�r. K�smen olan bilin�, �nbilin� ve bilin�d�� da etkilenir.

Klasik bir tan�mlama olarak �Z, ki�ilik b�l�nmesi olarak adland�r�l�r. Ancak b�l�nen ya da par�alanan sadece ki�ideki kendi ki�ili�i de�il, olu�an bu ki�ili�in d�� d�nya veya nesnelerle olan ili�kisidir de. �Z ki�i kendisini ve d�nyadaki ger�ekli�i farkl�, �a��rt�c�, belirsiz ya da yabanc� hisseder. D�� d�nyadaki nesne �zellikleri nitelendirilemez ve bir ba�kas�na ba�lanamaz. �zellikler, b�t�n i�indeki yerle�imlerini yitirdiklerinden, zihinsel ya�am i�in ta��d�klar� tan�mlanm�� anlamlar�n� da yitirirler. �Z hastalar�nda d�� d�nyan�n normal d�� ve farkl� deneyimi vard�r.

Varsan�lar, i�sel olu�an deneyimlerin (d��nceler gibi) ve d��sal ger�ekli�in farkl� de�erlendirilmesinden kaynaklan�r. Dolay�s� ile bu hastal�kta �kendini izlemede� bir bozukluk oldu�u �ne s�r�l�r.
G�nl�k ya�amdaki zihin hallerimiz bir kez olu�tu�unda olu�tu�u yerde sonlamaz ve ��imdi� i�inde olu�an zihinsel benlik durumumuz daha �nceki benlik durumunun bir devam�d�r. �imdiki benli�imiz ise daha sonra olu�acak benlik durumunun �ncelidir. Bu ard��kl�k ve devaml�l�k bizde b�t�nc�l ve devaml�l�k g�steren bir ben hissi uyand�rmakla beraber i�sel bir zaman ak�� da olu�turur. Zihinsel olaylar g�rsel, i�itsel, dokunsal, derin duyu, tat ve koku gibi d�� d�nyadan gelen uyar�mlarla devaml� bir etkile�im halindedir. Bu �ekilde i�sel zihinsel durumlar, bedenden gelen duyumlarla birle�ince �bedende bir ben yerle�imi� ortaya ��kar. Elimi ve kolumu hareket ettirmeye niyetlendi�imde, i�sel zihinsel durumum ve kol hareketim esnas�nda ortaya ��kan (on-line) derin duyunun, zihinsel s�re�lerimle birle�mesi �bedenimdeki ben�de� var olma deneyimi yarat�r.

Baz� ki�ilerce �Z, �ben bozukluklar� ya da benlik s�n�rlar�nda bozukluk� olarak de�erlendirilir. Ancak buradaki ben psikanalizdeki �benlik� ile ayn� �ey de�ildir. Yukar�da tan�mlanan �ekliyle i�sel ve d��sal olu�an bedendeki ben ile ili�kilidir. Zaman kategorisindeki �arp�kl�klar�n duygulan�msal, nesne kategorisindeki �arp�kl�klar�n s�n�r, nedensellikteki bozulmalarda ise �Z psikozlardan bahsetmek gerekti�i de �ne s�r�l�r. �rne�in �Z hastalar s�kl�kla �benleri� ile ilgili sorunlardan bahsederler: �Bu d��ncenin kendim olmad��n� hissediyorum, d��ncelerimi d��nen ben de�ilim, bu nesneler ile benim aramda yak�n ili�ki var, d��ncelerim nesneleri etkileyebilir ve ben d��nd��m i�in �yle oldu, ben kendim ger�ek de�ilim, ben ile di�er her �ey aras�nda camdan bir duvar var, zaman ortadan kalkt�...� gibi.

Tablo. Ben �evresinde yer alan �kendilik bilinci� a�amalar�.

1 Duyumsal bilincin i�inde nesnelere ya da olaylarla hi�bir fark�ndal�k i�ermez.
2 Nesnelerle ilgili herhangi bir bilin� ta��maks�z�n renk, bi�im, uzakl�k farkl�l�klar�na tepki veren bilin�. Hayvanlarda bulunabilir.
3 �zne-y�klem yap�s� sahneye ��kar. Bu bilin� Ben�sizdir. Buna �k�r g�r�� durumu �rnek olarak verilebilir. G�rmediklerini s�yledikleri halde, g�sterilen �eyleri do�ru tan�mlarlar. Kendilik bilinci olmaks�z�n g�rsel bilin� olarak da adland�r�labilir.
4 A��k bir d�n��l�l�k devreye girer. Buradaki ben-bu/�u ve ben-o kar��tl�klar�n�n d�n��l� u�lar�n�n tam bir harmanlamas�d�r. Olgunla�mam�� tekbenci ben i�erir.
5 Buradaki �Ben� irade edimini yerine getirir. Neden sonu� ili�kisini alg�layan bir bilin�tir. �zg�l i�sel d�n��l�l�� vard�r. Eylem yapan d��n�rken, kendi nedensel g��lerinin derecesini de anlamaya �al��r.
6 Kendilik g�nderiminin (ben bilinci) i�selli�i art�� g�sterir. Birbirini g�zlerle fakat bir ba�kas� ile konu�mazlar. Kendi zihinsel niteliklerinin payla��m�n� tasarlayabilirler.
7 Kendilik g�nderimi i�selli�i �nemli derecededir. Ki�i kendi kendisinin belirgin olarak fark�ndad�r.

Zihinsel ya�am �ncelikle �imdiki zamana fark�ndal�k olarak var olur. �imdiye olan bu fark�ndal�k, �imdiki anda olmayan ve ge�mi�te kalm�� zihinsel s�re�lerden do�mu� olarak ya�anmaz. �imdiye olan fark�ndal�k, ge�mi�e ba�l� olmadan ya da daha sonra ortaya ��kacak gelece�e etkisi olmadan (ya da zay�f olarak) devam eder. ��sel zamandaki bu ��z�lme, bir�ok �Z hastan�n tan�mlad�� uzam�� ya da geni�lemi� �imdi� ya�anmas�na neden olur.

Beden ve ben aras�ndaki ba�lant�n�n ��z�nmesi nedeni ile �Z�li ki�inin �abalar� az oranda kendisi taraf�ndan ve s�kl�kla ba�kalar� taraf�ndan �retilmi� olarak ya�an�r. Dolay�s� ile �Z durum sadece benlik/ki�ilik par�alanmas� de�il, benlikle d�� d�nya ger�ekli�inin de ayr��mas�d�r. B�t�nc�l birlik bozulur. Hatta bu nedenle �Z ya�ant� i�in �b�t�ns�zl�k� terimi �nerilmi�tir. Bu nedenle, baz� hastalarda d��ncelerinin ba�kalar�nca kontrol edildi�i fikri sabit olarak yerle�ir. Ba�kalar�nca kontrol edilme hissi de benlik zay�fl��na yol a�ar.
Alg� �� bile�enden kurulur: duyumsal girdi, kavramlar�n i�sel �retimi ve denetim ya da sans�r. Bu �� aras�nda kar��l�kl� bir etkile�im de vard�r ve �Z�de bu �� bile�en aras�ndaki denge bozulur. Beyni d�� d�nyadan koruyan sans�rde bozulmadan ziyade, i�sel kavramla�t�rmalar, d�� d�nyadan gelen duyumsal verilerle etkile�en i�sel d�zeltme mekanizmalar�ndaki bozulma ile ortaya ��kar.

�izofreninin s�rr� GATA�da ��z�ld�

T�rk bilim insanlar� �izofreniye beyinden fazla miktarda salg�lanan �agmatin� adl� kimyasal�n neden oldu�unu kan�tlad�.

Her 100 ki�iden birinde g�r�l�yor

G�lhane Askeri T�p Akademisi�nden bir ekip, g�n�m�zde kesin tedavisi olmayan ve her 100 ki�ide bir g�r�len �izofreni hastal��na, beyinden fazla miktarda salg�lanan �agmatin� adl� kimyasal�n neden oldu�unu kan�tlad�.

T�rk bilim insanlar� �izofreniye beyinden fazla miktarda salg�lanan �agmatin� adl� kimyasal�n neden oldu�unu kan�tlad�. G�lhane Askeri T�p Akademisi (GATA) T�bbi Farmakoloji Anabilim Dal� Ba�kan� Albay Prof. Dr. Tayfun Uzbay ve ekibi, y�ksek dozda agmatin verilen farelerde �izofreninin modellendi�ini ve tedavide kullan�lan mevcut ila�lar�n bu modelde hi�bir �ekilde iyile�meyi sa�lamad��n� belirledi.

Ara�t�rmac�lar, ABD�de tar�m alan�nda kullan�lan �� maddenin yeni bir tedavi y�ntemi olarak �izofrenide kullan�labilece�ini ortaya koydu. Bilim insanlar�, t�p literat�r�ne giren ve patent alan ara�t�rma kapsam�nda, �izofreniye neden oldu�u saptanan maddenin kanda tahlil edilip edilemeyece�ine ili�kin yeni bir �al��maya da imza att�. �al��man�n T�B�TAK destekli oldu�u ve patent al�nmas�n�n ard�ndan ara�t�rma sonu�lar�n�n European Neuropsychopharmacology ve Journal of Psychopharmacology adl� dergilerde yay�na kabul edildi�i a��kland�.

Farelerde saptand�

.
Albay Prof. Dr. Uzbay ba�kanl��nda alkol-nikotin-eroin gibi maddelerin etkilerini deney hayvanlar� �zerinde ara�t�ran Do�. Dr. G�khan G�ktalay, uzman Dr. Hakan Kay�r ve uzman Dr. Murat Y�ld�r�m, madde ba��ml�s� yap�lan farelerle �izofreni hastal�� aras�ndaki ili�kiyi ele ald�.
Ekibin be� y�ll�k �al��mas�nda laboratuvarda alkolik yap�lan farelere ayr� ayr� deneylerde �izofreni tedavisinde kullan�lan ila�lar ve beyinden salg�lanan �agmatin� adl� kimyasal verildi. Y�ksek dozda agmatin verilen hayvanlarda, �iddetli �izofreni belirtileri saptand�. Farelerde �izofreni ila�lar� verildi�inde de iyile�me sa�lanamad��n� ortaya koyan uzmanlar, agmatinin �izofreni yapabilecek �nemli bir etken oldu�unu buldu.

T�rk ara�t�rmac�lar, bu durumun kullan�lan �izofreni ila�lar�nda tam ba�ar� elde edilememesinin nedeni olabilece�ini de ortaya koydu. Prof. Dr. Uzbay ve arkada�lar� ayr�ca agmatin olu�umunu engelleyen ve halen ABD�de tar�mda parazit ve mantar �ld�r�c� olarak kullan�lan �� kimyasal maddenin veya buna benzer kimyasallar�n toksisite de�erlendirmeleri yap�ld�ktan sonra �izofreninin tedavisinde denenebilece�ini de �ng�rd�.

�imdi, �izofreni tan� ve tedavisinde ��r a�acak olan bu bulu�un klinik ara�t�rmalarla, altyap�s� uygun ara�t�rma merkezlerinde, klinik �ncesi ve sonras� faz �al��malar�yla geli�tirilmesi gerekiyor. Ekip bu �nemli bulu�la T�rk Patent Enstit�s��nden patent ald�. �al��maya Avusturya Patent Enstit�s��nden de �Uluslararas� incelemeli patent� verildi.

Kesin iyile�me olmuyor

Hezeyanlar ve paranoid d��ncelerle kendini g�steren �izofreni, kesin tedavisi olmayan ve her 100 ki�iden birinde g�r�len bir hastal�k. �izofrenide d��ar�dan gelen uyar�lar beyinde realize edilemedi�i ya da yanl�� kodland�� i�in, ki�i do�ru de�erlendirme yapam�yor ve hasta �Bana bak�yor, benimle ilgili planlar� var, beni �ld�rmek istiyor� t�r�nden d��ncelere kap�l�yor. Bunun a��rla�mas� halinde ki�i var olmayan ki�ilerle konu�maya ba�l�yor, �e�itli hayallere inan�yor, hezeyanlar ba�l�yor.

Halihaz�rda kullan�lan ila�lar bunlar� dengeliyor ancak kesin iyile�me sa�lam�yor. Hepsinden �nemlisi hastal��n nedeni tam bilinmedi�inden, ila�lar�n etkisi ki�iden ki�iye de�i�iyor. Vakalar�n �o�unda ya �m�r boyu ilaca ba��ml�l�k ortaya ��k�yor ya da ilaca ra�men semptomlar s�r�yor. �zellikle hezeyan d�nemlerinde intihar oran�n�n y�ksek oldu�u belirlenen hastalar, bu d�nemde yak�n �evresine de zarar verebiliyor.

�izofreninin tarih�esi nedir?
�Dementia praecox� kavram�n� ilk kullanan Bel�ikal� psikiyatrist Morel�dir. 1871 y�l�nda Hecker hebefreni ve 1874�de Kahlaum katatoniyi tan�mlam��lar daha sonra 1896�da Emin Kraepelin bu iki klinik tabloya paranoid ve basit tipleri de eklemi�tir. Klinik g�r�n�mlerin �tesine ge�erek s�z konusu bozuklu�a e�lik eden zihinsel s�re�leri tan�mlayan ilk ara�t�rmac�ysa Eugen Bleuler�dir.

Bleuler zihin yar�lmas� anlam�na gelen �schizo-phrenia� teriminin kullan�lmas�n� �nermi� ve �izofreninin d�rt temel belirtisi oldu�unu ileri s�rm��t�r. Bunlar otizm ambivalans �a�r��m bozuklu�u ve anormal duygulan�md�r. 1980�li y�llarla birlikte iki �nemli geli�me oldu.

Bunlardan ilki DSM-111��n yay�mlanmas� ve Amerikan psikiyatri birli�inin �izofreni tan�s� konusunda yeni bir yakla��m benimsemesiydi. Amerikan psikiyatrisinde �izofreniye e�lik eden zihinsel s�re�ler konusundaki tart��mal� ��kar�mlar ve d��nce bozuklu�u otizm ambivalans gibi bulan�k tan�mlar tan� �l��tleri d��nda b�rak�l�rken tan�mlay�c� d�zeyle s�n�rl� bir �izofreni kavram� yeniden �n plana ��kar�lm��t�r.

Bu geni� kategori d��nce duygu durum ve davran��larda olan bozukluklar� i�erir. D��nce bozukluklar� kavramsalla�t�rma d�zeyindeki de�i�iklikler sonucu ger�e�in yanl�� yorumu ve bazen da sanr� ve varsan�larla ortaya ��kar. Bu t�r belirtiler ki�iyi psikolojik zedelenmeden korumaktad�r. E�lik eden duygu durum de�i�iklikleri ambivalans (kar��t de�erli) yetersiz veya uygun olmayan duygusal tepkiyi ve di�er ki�ilere empati eksikli�ini i�erir. Davran�� i�e kapan�k acayip veya gerilemi� olabilir. D��nce bozuklu�u �zelli�i �izofreniyi duygu durum bozuklu�unun temel belirti oldu�u afektif bozukluklardan ay�r�r.

Paranoid durumlar �izofreniden ger�e�in ancak bir b�l�m�n�n sapt�r�lmas� ve di�er psikotik belirtilerin yoklu�uyla farkl�l�k g�sterirler. (Amerikan Psikiyatri Derne�i 1968 sayfa 33)�

�izofreni (duyguda yar�kl�k); Ki�ili�in harap olmas� anlam�nda kullan�lan bir terimdir. Hastanelerde yatan ruh hastalar�n�n 1/4 �izofrenidir. �izofreni 16 -30 ya�lar� aras�nda ortaya ��kar.

�zellikleri:

� Ger�ekle ili�kilerini tamamen kesmi�lerdir. Kurduklar� d�� d�nyas�nda ya�arlar.
� Duygu ve davran��lar� aras�nda tutars�zl�klar vard�r.
� �evreyle ili�kilerini kesmi�lerdir. Toplum kurallar�n�, ahl�k kurallar�n� umursamazlar. Bir k��ede kendi i�inde ya�ar, i�inden konu�ur ve kendi i�indeki konu�malar� dinler.
� Sakin ve ilgisizken aniden sinirlenip sald�rgan davran��lar g�sterir. K�sa bir s�re sonra yeniden sakinle�ir.
� Ki�ilik kayb� vard�r. Kendini tan�yamaz, kim oldu�unu bilemez. Kendisi�nin o olmad��n� belirtir.
� Duygusal k�rl�k vard�r. Hi�bir duygusal tepki vermez. A�lamaz, g�l�mez, sevinmez, heyecanlanmaz v.b
� �stenenin z�tt� tepkiler g�sterir, isteneni yapmaz, kar��s�ndakini taklit edebilir.
� Hallis�nasyon (sanr�) lar g�r�r. G�rsel, i�itsel, koku, ses, dokunum hallis�nasyonlar� gibi. �rne�in, senestetik sanr�da bacaklar�n�n ba��ndan ��kt��n� g�rebilir.
� Hezeyanlar (sabuklama) g�r�l�r. B�y�kl�k hezeyanlar�, d��man� olma hezeyan�, d��ncelerinin �al�nmas� hezeyan�, gibi bunlara paralel fantaziler geli�tirir.
� Organlar�n� kesme, intihar giri�imleri g�r�l�r. S�k s�k intihara ba�vu�rabilirler.

�izofreninin �e�itli g�r�n�mleri vard�r.

Paranoid �izofreni de daha �ok b�y�kl�k hezeyanlar� gibi g�r�n�mler vard�r. Katatonik �izofrenide taklit ve heykel duru�u a��rl�k kazan�r. Hebefrenik �izofrenide z�t tepkiler, kelime uydurma e�ilimleri daha fazlad�r. �rne�in, hastaya a�la denildi�i zaman g�lmeye ba�lar, susmas� istendi�inde, s�rekli ve anlams�z konu�malar yapar. Kendince anlam verdi�i kelimeler uydurabilir.

�izofreni Tedavisi:
�izofreni hastal�� a��m�zda tedavi edilebilir bir ak�l hastal��d�r; ancak burada �nemli olan nokta hastal��n ilk ortaya ��kt�� anda bir uzman hekime ba�vurmakt�r. Son yap�lan ara�t�rmalar g�sterdi ki �izofreni kal�tsal bir hastal�ktan ziyade �evresel fakt�rlere dayan�yor. Yani bu t�r hastalar�n �o�u �zellikle �ocukluk d�nemlerinde cinsel taciz, terk edilme, �iddet gibi travmalar ya�am��. Bu y�zden hastal�k psikoterapi ve sosyal terapi y�ntemiyle b�y�k oranda tedavi edilebilmekte hatta hasta bir ya�am boyu ila� kullanmadan hayat�n� s�rd�rebilmektedir.

��ZOFREN�N TAR�H�ES�
�izofreni tarihinde iki �nemli isim, Emil KRAEPELIN ( 1856 - 1926 ) ve Eugen BLEULER�dir ( 1857 - 1939 ) . Frans�z psikiyatrist Benedict MOREL ( 1809 - 1873 ), Ad�losanda ba�layan hastal��n y�k�mla (deteriorasyonla) sonu�lanmas�ndan dolay� �izofreniye Demans Prekoks ad�n� vermi�tir. Karl KAHLBAUM ( 1829 - 1899 ) katotonik �izofreniyi, Ewold HECKER ( 1843 - 1909 ) a��r� garip acayip ( bizarre ) davran��larla seyreden desorganize ( hebefrenik) �izofreniyi tan�mlam��t�r.

Emil KRAEPEL�N
Kraepelin, �izofrenik bozuklu�un kognitif s�recini Demans, erken ba�lang�c�n� Prekoks olarak vurgulam��t�r. Demans prekokslu hastalar uzun d�nemde k�t�le�en bir s�reci vurgulamak i�in kullan�lm��t�r. Klinik olarak yayg�n hal�sinasyon ve hezeyan semptomlar� hastal��n akut d�nem belirtileri olarak tan�mlanm��t�r. Kraepelin bu hastal�� manik depressif psikozdan ve sistemli persek�syon hezeyanlar�n�n oldu�u, y�k�ma (deteriorasyona) gitmeyen paranoyadan ayr�lmas� gerekti�ini vurgulam��t�r. Kraepelin bu hastalar�n % 4��n�n tamamen iyile�ti�ini, % 13��n�n anlaml� remisyonlar g�sterdi�ini belirtmi�tir.

Eugen Bleuler

E. Bleuler literat�rde ilk kez demans prekoks yerine �izofreni terimini kullanm��t�r. Kraepelin �in ileri s�rd�� gibi her hastada y�k�m�n ( detoriorasyonun ) olmad��n�; duygu, d��nce ve davran��ta yar�lmay� (skizis) ortaya atm��t�r. �izofrenide �a�r��mlarda (Assosiasyonda) enkoherans, duygulan�mda (Affektivitede) k�ntl�k, duygu d��nce ve davran��ta ikilemler (Ambivalans) , ki�inin d�� alemden �ekilerek kendi i� alemine d�nmesi (Autism) 4 A belirtisinin oldu�u birincil ; hezeyan, hal�sinasyonlar ve di�er belirtileri ikincil belirtiler olarak de�erlendirmi�tir.

Di�er Teorisyenler

Psikobiyolojinin ve modern psikiyatrinin kurucular� olan Meyer, Sullivan, Longfield ve Schneider �izofreninin ve di�er ruhsal hastal�klar�n ya�am stresine kar�� tepki olarak geli�ti�ini ileri s�rerek �Reaksiyon� terimini kullanm��lard�r. �nterpersonel psikoanalitik okulun kurucusu Sullivan, �izofrenide hem bir semptom, hem de bir neden olarak sosyal izolasyon oldu�unu vurgulam��t�r. Kretschmer �izofreninin daha �ok astenik, atletik, displastik tiplerde; bipolar bozuklu�un ise daha �ok piknik tiplerde g�r�ld��n� vurgulam��t�r.
G. Longfield, �izofreni ve �izofreniform psikoz ay�r�m�n� yapm��t�r. �izofrenide, depersonalizasyon, otizm, duygusal k�ntl�k, sinsi ba�lang��, derealizasyon, ger�e�i test etme yetene�inin bozuklu�unu vurgulam��t�r. Schneider, �izofrenide birincil ve ikincil dereceden semptomlar� belirtmi�tir.

Birinci dereceden semptomlar

a .kendi d��ncelerinin y�ksek sesle s�ylendi�ini i�itme,
b. kendisine emir veren y�nlendiren seslerin i�itilmesi,
c. kendisiyle kavga eden tart��an seslerin i�itilmesi,
d. Somatik pasivite, e.d��nce �al�nmas�,
f. D��nce yay�nlanmas� ,
g. D��nce sokulmas�,
h. Hezeyansal alg�lar,
�. Duygu, d��nce ve davran��ta kontrol edilme ve etkilenme hezeyanlar�.

Bu semptomlar daha sonra DSM�lere de kaynak te�kil etmi�tir.

EP�DEM�YOLOJi
�izofreninin genel pop�lasyonda g�r�lme s�kl�� yakla��k % 1 �dir. Genellikle 25 ya� �ncesi ba�lar (%50). B�t�n sosyal s�n�flarda g�r�l�r. Kad�n ve erkeklerde ayn� orandad�r. Erkeklerde kad�nlara g�re daha erken ya�larda ba�lar. Hastal��n ba�lama ya�� erkeklerde 15�25, kad�nlarda 25�35 dir. 10 ya��ndan �nce 50 ya��ndan sonra nadirdir. Baz� �al��malarda erkeklerde negatif semptomlar�n kad�nlara oranla daha belirgin oldu�u, kad�nlar�n sosyal ili�kilerinin erkeklere g�re daha iyi oldu�u belirtilmi�tir. �izofrenik hastalarda tedavinin gidi�i genel olarak kad�nlarda daha iyi oldu�u y�n�ndedir.
�izofreni kuzey yar�k�rede ocak�nisan, g�ney yar�k�rede haziran-eyl�l aylar�nda do�anlarda daha s�k g�r�lmektedir. Bu g�zlemleri a��klamak i�in de�i�ik varsay�mlar ileri s�r�lm��t�r. Bunlar viral hipotez veya mevsime �zg� risk fakt�rleri �eklindedir.
�izofrenik hastalarda % 50 oran�nda intihar giri�imi g�r�l�r. Bunlar�n %10-15�i �l�mle sonu�lan�r. �ntihar, �izofrenik hastalarda yayg�n �l�m nedenlerinden biridir. Sigara, alkol k�t�ye kullan�m� da s�k g�r�lmektedir. N�fusu bir milyondan fazla kentlerde ya�ayanlarda, �izofreni g�r�lme s�kl�� daha fazlad�r. Bu durum sosyal stress�rlerin, riskli ki�ilerde �izofreni geli�imine neden oldu�u �eklinde yorumlanmaktad�r. �izofreni t�m k�lt�rlerde ve t�m sosyoekonomik toplumlarda g�r�lmektedir. Ancak end�strile�mi� ve d��k sosyoekonomik toplumlarda daha fazla g�r�lmektedir. Bu teoriler de de�i�ik hipotezlerle a��klanmaya �al��lmaktad�r.

ET�YOLOJ�
Tek bir hastal�k olan �izofreni , klinik g�r�n��, etiyolojisi, seyri ve tedaviye cevab� ile farkl� bir hastal�k gibidir.
Stres yatk�nl�k modeli
Bu teoriye g�re, biyolojik, psikososyal ve �evresel etkenler hastal��n ortaya ��k��nda birlikte rol oynamaktad�r. Bu modelde, ki�inin stres kar��s�nda �izofreni semptomlar�n�n geli�mesine neden olan �zel bir yatk�nl�� vard�r. Genel bir stres yatk�nl�k modelinde, yatk�nl�k veya stres biyolojik, �evresel veya her iki etkenden de kaynaklan�yor olabilir. Hastal��n ortaya ��k��nda �evresel olarak enfeksiyon gibi biyolojik bir etken veya stresli bir aile ortam� veya yak�n birinin �l�m� gibi psikolojik bir etken olabilir. Yatk�nl��n biyolojik temeli madde kullan�m� , psikososyal stresler ve travma gibi epigenetik etkenlerle ayr�ca �ekillenebilir.
Biyolojik etkenler
�izofrenin nedeni bilinmemektedir. Ancak son y�llarda �izofreninin biyolojik etiyolojisinde beyinde limbik sistem, frontal korteks ve bazal gangliay� i�eren baz� alanlar�n patolojisi �zerinde durulmaktad�r. �zellikle limbik sistem, primer patolojinin oda�� olarak g�r�lmektedir. Kendi aralar�nda ba�lant�lar� olan bu �� alandan birindeki patoloji di�er alanlarda fonksiyon bozukluklar�na neden olabilir .
Beyinde olu�an n�ropatolojik bir lezyon ve lezyonun �evresel ve sosyal stress�rlerle etkile�imi g�n�m�zdeki aktif ara�t�rmalar�n ilgi alan�d�r. Beyinde anormallik olu�mas�n�n temeli, anormal geli�me (geli�me s�recinde n�ronlar�n radial glial h�creler boyunca anormal g�� (migrasyonu) veya geli�me tamamland�ktan sonra n�ronlar�n dejenerasyonuna (�rne�in huntington hastal��nda g�r�ld�� gibi h�cerelerin erken �l�m�ne) ba�l� olabilir.

Bununla beraber tek yumurta ikizlerinde % 50 lik diskordans h�z� �evre ve �izofreni geli�imi aras�ndaki �ok az anla��lm�� olan etkile�im ger�e�ini dolayl� olarak g�stermektedir. Di�er yandan gen aktar�m�n� d�zenleyen fakt�rler yeni anla��lmaya ba�lanm��t�r. Tek yumurta ikizleri ayn� genetik bilgiye sahip olmalar�na ra�men ya�amlar� s�ras�nda farkl� gen reg�lasyonu belki de tek yumurta ikizlerinden birinin �izofreni di�erinin olmamas�na neden olmaktad�r.

Dopamin Hipotezi

�izofreninin etiyolojisinde dopaminerjik hiperaktivite �zerinde durulmaktad�r. Dopamin resept�r antagonisti olan antipsikotik ila�lar�n tedavide yararl� olmas�; amfetamin kokain gibi dopamin hiperaktivitesine neden olan ila�lar�n �izofreni benzeri bozuklu�a yol a�mas� bu hipotezin ortaya ��kmas�na neden olmu�tur. Bu teoride dopamin hiper-aktivitesinin , dopamin fazla sal�n�m�na m�, yoksa �ok say�da dopamin resept�r�ne mi veya bu mekanizmalar�n kombinasyonuna m� ba�l� oldu�unu s�ylemek m�mk�n de�ildir. Ayr�ca bu teoride mezolimbik ve mezokortikal yollar �zerinde durulmas�na ra�men, bu bozuklukta beyindeki hangi dopamin yollar�n�n etkin oldu�u da bilinememektedir. �izofreni fizyopatolojisinde �nemli rol oynayan dopamin metaboliti olan HVA plasma konsantrasyonlar�yla �l��lmektedir. �n �al��malarda plasma HVA konsantrasyonunun SSS HVA konsantrasyonu aras�ndaki paralellik g�sterilmi�tir. Yap�lan �al��malar tedavi �ncesi HVA konsantrasyonun pozitif semptomlar�n �iddeti ile, antipsotik ila�lara tedavi yan�t� aras�ndaki pozitif ili�kiye i�aret etmektedir. Plazma HVA �al��malar� , antipsikotik tedavi ile plazma HVA d�zeyinin ge�ici bir art��tan sonra d�zenli olarak azald��n�; bununda iyile�meye paralel oldu�u y�n�ndedir.
�izofrenide dopamin hipotezi �zerinde yo�un bir �ekilde �al��malar devam etmektedir. D1 resept�r�n�n negatif semptomlardaki rol� D1 resept�r antagonistlerinin tedavide kullan�lmas�na neden olmu�tur. Yak�n zamanda ke�fedilen D5 resept�r� ile D1 ili�kisi dikkatli incelenmesi gereken bir alan olarak g�r�lmektedir. Benzer �ekilde D3 ve D4 resept�rlerinin D2 ile ili�kileri spesifik agonist - antagonist �al��malar�na ��k tutacakt�r. Bir �al��mada �izofrenik hastalar�n postmortem beyin �rneklerinde D4 resept�rlerinde art�� bildirilmi�tir. Bu da incelenmesi gereken di�er bir alan olarak g�r�lmektedir.

�izofrenide dopamin hipotezi 20 y�ldan beri ara�t�r�lmaktad�r. Ancak bu hipotezde iki b�y�k problem vard�r. Birincisi dopamin antagonistleri t�m psikozlar�n tedavisinde ve ajitasyonun yat��t�r�lmas�nda etkilidir. Bu nedenle dopaminerjik hiperaktivite �izofreniye �zg� de�ildir. �kincisi baz� elektrofizyolojik bulgular uzun s�re antipsikotik kullan�m�na ba�l� olarak dopaminerjik n�ronlarda ate�leme h�z�nda bir art��a neden oldu�unu g�stermi�tir. Bu bulgular �izofrenide ba�lang��ta hipodopaminerjik bir durumun da oldu�una i�aret etmektedir.

Di�er N�rotransmitterler

�izofreni ara�t�rmalar�nda dopaminin �ok fazla ilgi �ekmesine ra�men; di�er n�rotransmitterler �zerinde de durulmaktad�r. �izofreni heterojen bir hastal�k olmas�ndan dolay� de�i�ik n�rotransmitterlerde ki anormalliklerin benzer davran�� sendromlar�na yol a�mas� do�ald�r. �rne�in serotonini etkileyen LSD gibi hal�sinojenik bir madde ve y�ksek dozlarda dopamini etkileyen amfetamin gibi �izofreniye benzer semptomlara yol a�arlar.

N�robiyolojik ara�t�rmalar tek bir n�ronun birden fazla n�r�transmitter ta��d�� ve n�rotransmitter resept�rlerinin yar�m d�zineden fazla n�r�transmittere sahip oldu�unu g�stermi�tir. Bu nedenle n�rotransmitterler karma��k etkile�im i�indedirler. Bu etkile�im nedeniyle anormal fonksiyonlar bir tek n�rotransmitterdeki de�i�iklikten de kaynaklanabilir.

Serotonin Hipotezi

Serotonin-dopamin antagonist (SDA) ila�lar�n (klozapin, risperidon, sertindol, ketiyapin vb ila�lar�n) g��l� serotonerjik aktivite g�sterdiklerinin ortaya konulmas� dikkatleri serotonin �zerine yo�unla�t�rm��t�r. Psikotik semptomlar�n yat��mas�nda ve D2 resept�r blokaj� sonucu olu�an hareket bozukluklar�n�n d�zelmesinde 5HT2 resept�r blokaj�n�n �nemli rol oynad�� zellikle vurgulanmaktad�r. Her bir serotonin - dopamin antagonisti ilac�n resept�r profili incelendi�inde resept�r profillerinin ve 5HT2 - D2 oranlar�n�n farkl�l�klar g�sterdi�i ancak t�m�n�n de serotonin �zerinde daha etkili oldu�u bulunmu�tur. Klozapinin en y�ksek duyarl�l�� histamin resept�rlerinedir. Ketiyapin en s�k alfa 1 adrenerjik resept�rlerine ba�lan�r. Ziprasidon grubun 5HT1 resept�rleri ile g��l� etkile�imi olan tek �yesidir. Bu ila�lar aras�nda 5HT2 - D2 oran� bak�m�ndan 100 kata varan farkl�l�klar bulunmaktad�r. Ancak bu grup ila�lar resept�r profili bak�m�ndan �ok az de�i�iklikle daha y�ksek etkinli�e sahip olabilirler. Sonu� olarak �izofrenide bir �ok n�romediat�r sistemin rol oynad�� sistemlerin bir denge halinde kar��l�kl� olarak etkile�ti�i, �izofrenin de bu etkile�imin rol oynad�� antipsikotik ila�lar�n bu n�romediat�r sistemlerden herhangi birini etkileyerek yeniden dengenin kurulmas�na yard�mc� oldu�unu s�ylemek m�mk�n gibi g�r�lmektedir.

Duygu durum bozuklu�u ile ilgili ara�t�rmalarda vurguland�� gibi �izofreni hastalar�nda g�r�len suisidal ve impulsif davran��larda da serotonin etkisi bulunmaktad�r.

Norepinefrin

�e�itli ara�t�r�c�lar uzun d�nem antipsikotik kullan�m�n�n Lokus Serolousta noradrenerjik n�ronlar�n aktivitesini azaltt��n� ve baz� antipsikotik ila�lar�n terap�tik etkilerinin alfa 1 ve alfa 2 adrenerjik resept�rleri yoluyla oldu�unu ileri s�rm��lerdir. Dopaminerjik ve noradrenerjik etkinlikler aras�nda ili�ki a��k olmamas�na ra�men; noradrenerjik sistemdeki anormalli�in, dopaminerjik sistemi etkiledi�i; s�kl�kla hastal��n alevlenmesine neden oldu�u yolunda �ok miktarda veri bulunmaktad�r.

Aminoasitler

�nhibit�r aminoasit (aa) nor�transmitter olan GABA�n�n �izofreni fizyopatolojisindeki yeri bilinmektedir. Mevcut bulgular baz� �izofrenili hastalar�n hipokampusunda GABA� erjik n�ronlarda kay�p oldu�u hipotezini desteklemektedir. Kuramsal olarak inhibit�r GABA� erjik n�ron kayb� , dopaminerjik ve noradrenerjik n�ronlar�n hiperaktivitesine neden olmaktad�r. Eksitat�r n�rotransmitter glutamat da �izofreninin etiyolojisinde yer almaktad�r. Glutamat hakk�nda ileri s�r�len hipotezler hiperaktivite, hipoaktivite ve glutamat�n uyard�� n�rotoksisiteyi i�ermektedir.

N�ropatoloji

19�ncu y�zy�lda �izofreni ara�t�rmalar�nda n�ropatolojik spesifik bir temel bulunamamas�, hastal��n fonksiyonel bir bozukluk olarak de�erlendirilmesine neden olmu�tur. Ancak son 20 � 30 y�ld�r ara�t�r�c�lar �izofreni i�in potansiyel n�ropatolojik bir temel ortaya ��karma yolunda �ok �nemli ad�mlar att�lar. Primer olarak limbik sistem ve bazal ganglia �zerinde yo�unla�t�lar. Ayr�ca serebral korteks , talamus ve beyin sap�nda n�ropatolojik ve n�rokimyasal anormalliklerle ilgilendiler.
�izofrenik beyinlerde yayg�n olarak bildirilen patoloji beyin hacminin azalmas�d�r. Bu durumda beynin birle�tirici fonksiyonlar�na arac�l�k eden akson, dendrit ve sinapslar�n olu�turdu�u n�rofil�in azalm�� dansitesinden kaynakland�� ileri s�r�lmektedir. Sinaptik yo�unluk bir ya��nda en y�ksektir, erken ergenlik d�neminde eri�kin de�erine d��er Hastalar�n �izofreni semptomlar�n� s�kl�kla ergenlik d�neminde geli�tirdikleri g�zlemini k�smen temel alan bu varsay�m �izofreninin bu d�nemde sinapslardaki k�salman�n fazla olmas�ndan kaynakland��n� ileri s�rmektedirler.

Limbik Sistem: Emosyonlar� kontrol etme rol�nden dolay� limbik sistem �izofreninin fizyopatolojik temelinde �nemli yer almaktad�r. Bu alanda yap�lan postmortem beyin ara�t�rmalar�nda amigdale, hipokamp�s ve parahipokampal girusta k��lme g�sterilmi�tir. Bu bulgular daha sonralar� MR bulgular�yla da desteklenmi�tir. Ayr�ca �izofrenik hastalar�n hipokampuslar�nda n�ron desorganizasyonu da bildirilmi�tir.

Bazal Ganglia (BG) : Basal ganglia hareketlerin kontrol�nde �nemli rol oynamaktad�r. �izofrenide de teorik olarak iki nedenden dolay� bazal ganglia �zerinde durulmaktad�r. Birincisi ila� kullanmayan �izofrenik hastalarda bile g�r�len grimas ve stereotipi gibi garip hareketlerin olmas� ; ikincisi Huntington hastal��nda oldu�u gibi psikotik belirtiler g�steren t�m n�rolojik hastal�klar�n basal ganglia ile ili�kili olmalar�d�r. Basal ganglia daha ileri olarak frontal loplarla kar��l�kl� olarak ba�l�d�r ve baz� beyin g�r�nt�leme �al��malar�nda g�r�len frontal lob fonksiyon anormalliklerinin frontal loblardakinden �ok basal ganglia hastal��na ba�l� oldu�u g�r�lm��t�r. Basal gangliayla ili�kili n�ropatolojik �al��malarda globus pallidus ve substantia nigra hacminin azalmas� veya h�cre kayb� hakk�nda inand�r�c� olmayan belirtiler ileri s�r�lm��t�r. Ancak bir �ok �al��mada kaudat, putaman ve nukleus akumbenste D2 resept�r say�s�nda art�� g�sterilmi�tir. Bununla birlikte bu art��n antipsikotik ila� al�m�na sekonder mi oldu�u sorusuna yan�t te�kil etmemektedir. Baz� ara�t�r�c�lar psikotik bozukluklarda seretonerjik ila�lar�n yararl� olmas�ndan dolay� BG de serotonerjik sistemi ara�t�rmaktad�rlar.

Beyin G�r�nt�leme

Beyin g�r�nt�leme tekniklerinin bulunmas�ndan �nce �izofreni �al��malar�nda beyin omurilik s�v�s�, plazma ve idrarda n�rotransmitter �l��mleri ve �lm�� hastalarda beyin a��rl�k �l��mleri yap�l�yordu. Son geli�en tekniklerle beynin hem yap�sal , hem de fonksiyonel �l��mleri yap�lmaya ba�lanm��t�r.
Beyin Tomografisi (BT) : �izofrenik hastalar�n BT �al��malar�nda lateral ve ��nc� ventrik�llerde geni�leme, kortikal vol�mde azalma saptanm��t�r. Bu bulgular�n anormal geli�meye mi yoksa dejenerasyona m� ba�l� oldu�u bilinmemektedir. Bu genel bulgular�n d��nda baz� BT �al��malar�nda serebral asimetri, serebeller hacimde azalma, beyin dansite de�i�iklikleri bildirilmi�tir. BT �al��malar�nda organisitenin varl��, antipsikotik ila�lara zay�f cevap, s�k relaps, zay�f premorbit uyum ve negatif �izofreni belirtileri olarak de�erlendirilmektedir. Organisitenin b�y�kl�� hastal��n �iddeti ile paralellik g�stermektedir.
�izofrenili hastalarda saptanan bu bulgular miza� bozukluklar�nda, alkol kullan�m bozukluklar�nda ve demanslarda da g�r�lebilir. Bu nedenle bu bulgular �izofreniye �zg� de�ildir.
Bir �ok ara�t�r�c� BT ile saptanan bu anormalliklerin ilerleyici veya sabit olup olmad�klar�n� belirlemeye �al��m��t�r. Baz� �al��malar BT ile g�zlenen bu lezyonlar�n hastal��n ba��nda da oldu�unu, ilerlemedi�ini belirtmi�lerdir. Baz� ara�t�r�c�lar da bu patolojik s�recin hastal�k s�ras�nda ilerlemeye devam etti�i sonucuna varm��lard�r. Bunun i�in �izofrenik hastalarda ilerleyen aktif bir patolojik s�recin olup olmad�� halen belli de�ildir. Bununla beraber tardif diskinezili hastalarda ventrik�ler geni�li�in daha fazla oldu�u ve baz� ventrik�l geni�lemesinin erkeklerde kad�n hastalardan daha s�k oldu�unu g�stermektedir.

Manyetik Rezonans (MR) : Ba�lang��ta BT �al��malar�n� do�rulamak i�in kullan�ld�. Daha sonra �izofreni patofizyolojisi hakk�ndaki bilgileri geni�letmeye hizmet etti. �nemli MR �al��malar�ndan birisi monozigot ikizlerde yap�lan �al��mad�r. Bu �al��mada, etkilenmi� ikizlerin ventrik�lleri etkilenmeyenlere g�re daha b�y�k olarak bulunmas�na ra�men; pek �ok �al��mada ventrik�llerin normal s�n�rlar i�inde oldu�u g�r�ld�. MR �al��malar�nda genel olarak hipokampus, amigdale ve parahipokampal girus hacimlerinde azalma g�r�lm��t�r. Baz� �al��malarda bileteral hacim azalmas�, baz� �al��malarda da yaln�zca sol hemisferde hacim azalmas� oldu�u ileri s�r�lm��t�r. Baz� �al��malarda da limbik sistemdeki hacim azalmas�n�n hastal��n �iddeti ile do�ru orant�l� oldu�u belirtilmi�tir..
Manyetik Rezonans Spektroskopi (MRS) : MRS spesifik molek�llerin (�rne�in ATP gibi) beyindeki konsantrasyonlar�n� �l�meye yarayan bir tekniktir. Hen�z erken olmas�na ra�men MRS �izofreni �al��malar�nda kullan�lmaya ba�lanm��t�r. Dorsoleteral prefrontal korteksin MRS ile g�r�nt�lendi�i bir �al��mada �izofrenide kontrol grubuna g�re daha d��k fosfomonoester ve inorganik fosfat ve daha y�ksek fosfodiester seviyeleri bulunmu�tur. Fosfat i�eren bile�iklerin metabolizmas� hakk�nda ki bu veriler o beyin b�lgesinin hipoaktivitesi ile uyumludur. Bu bulgular di�er beyin g�r�nt�leme �al��malar�yla da uyumlu bulunmu�tur.

Pozitron Emisyon Tomografisi (PET) : PET kullan�larak yap�lan bir �ok �izofreni �al��mas� olmas�na ra�men ilgi �eken �ok az �al��ma bulunmaktad�r. PET genellikle beynin glikoz kullan�m� veya serebral kan ak�m�n� �l�en �al��malard�r. Bu �al��malarda frontal loblarda hipoaktivite, psikolojik test sit�m�lasyonundan sonra baz� beyin alanlar�n�n aktivasyonunun bozulmas�, serebral kortekse g�re bazal ganglia da hiperaktivite bulunmu�tur. �al��malar�n �nemli bir b�l�m�nde �izofrenin negatif belirtileri ve hipofrotalite aras�nda ili�kinin varl�� lehine bulgular elde edilmi�tir. �kinci tip bir PET �al��mas� varolan D 2 resept�rlerinin miktar�n� tahmin etmek i�in radyoaktif ligandlar kullan�ld�. Bu �al��malarda bir grup basal ganglia D2 resept�rlerinin say�s�nda art�� bildirirken, di�er grupta bir de�i�iklik olmad��n� vurgulam��lard�r. Bu farkl�l�klar de�i�ik ligant kullan�m� de�i�ik tip �izofrenik grup ve metot farkl�l�klar�na ba�lanm��t�r.

Elektrofizyoloji : EEG �al��malar� �izofrenik hastalarda epileptiform aktiviteden ve do�al sol taraf anormalliklerinden daha fazla anormal kay�tlar oldu�unu g�stermi�tir. Bunlar Aktivasyon prosed�r�nde duyarl�l�kta art��, alfa aktivitede azalma, delta ve teta aktivitesinde art�� eklindedir. Bir �ok �izofrenik hasta alakas�z sesleri s�zemez, arka plan g�r�lt�ye fazla duyarl� olmamay� beceremezler. Sesin yo�unlu�u konsantrasyonu g��le�tirir ve bu i�itsel hal�sinasyonlar�n olu�umunda bir etken olabilir. Bu ses duyarl�l�� genetik bir defektle ili�kili olabilir.

G�z Hareketleri Fonksiyon Bozukluklar�: �izofreni hastalar� hareketli g�rsel bir hedefi izleyememe, d�z g�z izleme hareketi bozukluklar� ve sakkadik g�z hareketlerinin disinhibisyonu g�r�lmektedir.
G�z hareket bozuklu�u �izofreni tan�s� i�in bir belirte� olabilir. Bu durum ila� tedavisinden ve klinik durumdan ba��ms�zd�r. �izofrenlerin birinci derecede akrabalar�nda da g�r�lebilir. �e�itli �al��malar �izofreni hastalar�n�n % 50�85�inde �izofren olmayan psikiyatrik hastalar�n % 8�10�unda anormal g�z hareketleri bildirilmi�tir. G�z hareketleri k�smen frontal loblardaki merkezlerden kontrol edildi�inden, g�z hareketlerindeki bu bozukluk �izofrenide frontal lob s�recini ima eden varsay�mla uyumludur.

Psikon�roimm�noloji: �izofren hastalarda �e�itli imm�nolojik anormallikler bildirilmi�tir. Bunlar T h�crelerinde azalma, periferik lenfositlerin say� ve duyarl�l�klar�nda azalma, n�ronlarda anormal sell�ler ve h�moral reaktivite ve antibadi antikorudur. Bu bulgular n�rotoksik bir vir�s�n veya endojen otoimm�n bir bozuklu�un etkileri olarak yorumlanmaktad�r. �ok dikkatli yap�lan �al��malarda �izofrenide n�rotoksik viral enfeksiyon sonu�lar� negatif olarak bulunmu�tur. Halbuki epidemiyolojik veriler �izofrenide do�um sonras� viral enfeksiyonlarla kar��la�ma oran�n�n y�ksek oldu�u y�n�ndedir. Viral hipotezi destekleyen di�er ara�t�rmalar do�um s�ras�nda �ok say�da fiziksel anomalinin olmas�, do�um oran� y�ksekli�i ve do�um komplikasyonlar�, viral enfeksiyonlarla ili�kili do�um mevsimleri, eri�kin olgular�n co�rafik da��l�mlar� ve hastaneye yat�� mevsimleridir. Bununla beraber viral enfeksiyonun genetik y�n�n�n belirlenememesi t�m bu ayr�nt�l� bulgular�n �nemini azaltmaktad�r.

Psikon�roendokrinoloji: Pek �ok ara�t�rmada �izofreni ve kontrol gruplar� aras�nda n�roendokrin farkl�l�klar bildirilmi�tir. �rne�in �izofrenili hastalar�n �e�itli alt gruplar�nda deksametazon supresyon testinde anormallikler bildirilmi�tir.

Genetik Fakt�rler

l930�lar da �izofreni geneti�i �zerinde yap�lan �al��malarda birinci ve ikinci derecede yak�n akraba ili�kileri �zerinde durulmu�tur. Monozigot ikizlerde e� hastalanma oran� (Konkordans) y�ksek bulunmu�tur Evlat edinilen tek yumurta ikizlerinde de konkordans ayn� �ekilde y�ksektir. Bu bulgular genetik etkinin �evresel etkenlerden daha g��l� oldu�u izlenimini vermektedir. Ancak �izofrenide geni� kapsaml� genetik �al��malara ihtiya� vard�r.

�izofreni ve Tedavisi

�izofreni, ki�ileraras� ili�kilerde ve ger�eklerden uzakla�arak, kendine �zg� bir i�e kapan�m d�nyas�nda ya�ad�� d��n�� duyu� ve davran��larda �nemli bozukluklar�n g�r�ld�� a��r bir ruhsal bozukluktur. Ba�l�ca nedenleri aras�nda, kal�t�m, dopamin-noradrenalin, psikolojik ve �evresel etkiler g�sterilebilir. �izofrenide nesne libidosu geri bedene benli�e �ekilir ve ki�inin d�� d�nya ile ili�kileri azal�r, ki�i ileri derecede narsistik duruma girerek k��k bir �ocuk gibi olur.

Belirtileri:

Hayal ve kuruntu,
Vurdumduymazl�k,
�ekingenlik,
Hal�sinasyon,
A��r� ve d�zensiz davran��lar,
Da��n�kl�k,
Alg� bozuklu�u
Duygu ve irade yoksunlu�u,
D��ar�dan gelen uyaranlara uygun cevap verememe.

�izofreni T�rleri:

Ayr��mam�� izofreni
Basit �izofreni
Hebefrenik �izofreni
Katatonik �izofreni
Paranoid �izofreni
Rezid�el �izofreni
�izofreni Sonras� ��kk�nl�k
�izotipal Durumlar
�izoaffektif Bozukluk

Tedavisi:
San�lan�n aksine terapi tedavisi bu hastal�kta kullan�lmaz, �ok etkin bir rol� yoktur. Genetik katk� �nemlidir, ila� kullanmak kesin ��z�m de�ildir, ya�am tarz� de�i�imleri, aile ve arkada�lar�n ki�iye tam deste�i, sosyo ve psikoterapi gibi yard�mlar ve erken m�dahale tedavi a�amas�nda �nemlidir.

kaynak:

�izofreni Tedavisi

�izofreni Tedavisinde En Etkili Y�ntem

�izofreni tedavisinde, hastal��n n�ks� bak�m�ndan en etkili y�ntemin ila� oldu�u bildirildi.Sonu�lar� Lancet dergisinde yay�mlanan ara�t�rmada, 1959 ile 2011 y�llar� aras�nda 65 ara�t�rma kapsam�nda 6000'den fazla hastaya ait veriler de�erlendirildi.

Ara�t�rmaya g�re, ila� tedavisi g�ren �izofreni hastalar�n�n sadece y�zde 27'si bir y�l i�erisinde yeniden a��r bir hastal�k devresine giriyor. Placebo verilen hastalarda ise bu oran y�zde 64.

�la� tedavisi verilenlerin hastaneye yat�r�lma ihtimali de d��yor. �la� tedavisi g�ren hastalar�n y�zde 10'u yatarak tedavi edilmek zorunda kal�rken, psikoterapi gibi di�er y�ntemlerin uyguland�� hastalarda bu oran y�zde 26. Ara�t�rmaya g�re, ila� tedavisinin dozunun azalt�lmas� veya aniden kesilmesi de b�y�k bir fark olu�turmuyor.

Kaynak : AA / Lancet (04 May�s 2012,10:30)

�izofreni �le Ba�lant�l� Genler

�izofreninin Genetik Haritas�

ABD'de bilimadamlar�, �izofreninin genetik haritas�n� ��kard�.Indiana �niversitesi T�p Fak�ltesi'nden Alexander Niculescu ve ekibi, �izofreniyle ba�lant�l� bir�ok geni ve bunlar�n rol�n� belirleyerek, hastal��n genetik haritas�n� ��karmay� ba�ard�.

Bilimadamlar�, hastal��n genetik ve biyolojik temellerini daha iyi anlayarak, daha etkili testler ve tedavi y�ntemlerinin geli�tirilebilece�ini belirtti.

Bir sonraki a�amada ailesinde �izofren olan �ocuklar�n bu hastal��a yakalanma riskini belirlemek i�in genetik testler geli�tirilebilece�i ve �zel bir tedavi y�ntemi uygulanabilece�i vurguland�.Bilimadamlar�n�n ara�t�rmas� "Molecular Psychiatry" dergisinde yay�mland�.D�nya Sa�l�k �rg�t�'n�n ge�en y�lki rakamlar�na g�re d�nyada 24 milyon �izofreni hastas� bulunuyor.

Kaynak : CNN / Molecular Psychiatry (16 May�s 2012,08:30)

�izofreni

MsXLabs.org & MORPA Genel K�lt�r Ansiklopedisi

D��ncede kopukluk, duygularda a��r�l�k, davran��ta tutars�zl�k, ger�eklikten kopma, kendine kapanma gibi durumlarda beliren bir grup ruh hastal��na verilen genel ad. Bu bozuklu�u di�er ruhsal bozukluklardan ilk ay�rt eden, Alman psikiyatrist Emil Kraepelin'di. Kraepelin, hastal��a "dementia praecox" ad�n� verdi. Bu terim, daha �nce Frans�z psikiyatristi Morel taraf�ndan daha k�s�tl� bir anlamda kullan�lm��t�. Ne varki ki, ne "dementia praecox" (erken delilik) ne de "�izofreni" (zihin par�alanmas�) terimleri, bu grupta toplanan de�i�ik rahats�zl�k bi�imlerini tam olarak anlatmamaktad�r. Kimi psikiyatristler iki t�r �izofreni oldu�u g�r��n� benimserler. Bunlardan birincisi b�y�k bir olas�l�kla organik bir nedene ya da bu y�nde �nceden var olan bir e�ilime ba�l� olarak ortaya ��kan ve davran��n bir s�re� i�inde giderek bozulmas� bi�iminde ifade bulan, s�re� ya da �ekirdek �izofrenidir. Tepkisel �izofreni olarak adland�r�lan ikinci t�r ise, hastan�n ya�am�ndaki olaylardan kaynaklan�r ve g�reli olarak daha hafif zihinsel bozukluklarla ortaya ��kar. Bu ikinci t�r�n s�resinin hekim taraf�ndan tahmin edilmesi, birinci t�re g�re daha �ok, daha kolay ve olas�d�r.

�izofreni T�rleri

1. D��a d�n�k ili�kilerde ve ilgilerde gizli ve yava� bir azalman�n g�r�ld�� basit �izofreni t�r�.
Derinli�ine duygular ya�anmaz, fikir olu�turma basittir ve somut �eylere y�neliktir. Ki�inin i� d�nyas�n�n zenginli�inde giderek artan bir k�s�rla�ma g�r�l�r, daha basit ve daha kal�pla�m�� davran�� bi�imlerine d�n�� g�zlenir.

2. Zihin k�rle�mesine yol a�an �izofreni t�r�.
S�� ve uyumsuz duygusal tepkiler g�zlenir. Hasta yanl�� inan�lara (kuruntular) ve yanl�� alg�lamalara (hal�sinasyon) sahiptir.

3. D�� ortamla ilginin t�m�yle kesildi�i �izofreni t�r�.
Hasta kaslar�n� harekete ge�iren beyin merkezlerini denetleyemez ve b�t�n�yle hareketsiz kalabilir. Bu hareketsizlik, konu�amama, iradi eylemlerin hi�birini yapamama bi�imlerinde belirebilir. Bu eylemsizlik durumu, zaman zaman sonucu kestirilemeyen a��r� eylemlilik durumlar�yla kesintiye u�rar.

4. Paranoyak �izofreni t�r�.
Di�er t�rlere g�re, ya�am�n daha ge� bir d�neminde ortaya ��kar. Ger�ekd�� ve mant�ks�z d��nce sistemi, �ld�r�lme korkusu ya da b�y�kl�k kompleksi gibi �zelliklerle ifade bulur. Bunlar�n yan� s�ra, hal�sinasyonlar g�r�l�r. Alman as�ll� psikiyatrist Kurt Goldstein, t�m �izofreni t�rlerinin ortak �zelli�i olarak, soyut kavramlar�n kullan�m�ndaki bozunmay�, zorlu�u ve hastan�n t�m�yle, somut �eyler d�nyas�na �ekilmesini saptam��t�r. Herhangi bir hastada, de�i�ik �izofreni t�rlerinin hepsinin �zellikleri g�zlemlenebilece�i gibi, �izofreni di�er psikozlarla kar��m�� olarak da ortaya ��kabilir. �izofrenini k�kenleri konusunda de�i�ik g�r��ler ortaya at�lm��t�r. Bu g�r��ler, anatomik, biyokimyasal, psikolojik, toplumsal, kal�t�msal ve �evresel nedenler �zerinde durmu�lard�r. Genel olarak, �izofreninin, fiziksel ya da psikolojik bir dizi ko�ula uyum sa�layamamaktan ileri geldi�i kabul edilmektedir.

��ZOFREN�

(fr schizophrenie; alm. Schizophrenie; yun. skhidzein, ay�rmak, yarmak ve phren, phrenos, d��nceden). Psik.
1. S�re�en ya da zaman zaman ortaya ��kan psikozlar grubu. Bu hastal�klar, d��ncedeki, heyecan ya�am�ndaki ve d�� d�nya ile kurulan ba��nt�daki bozuklukla belirginle�ir. (�izofreni kavram�, alman ve anglosakson psikiyatrisinde, paranoya d��nda b�t�n s�re�en hezeyanlar� kapsar; frans�z psikiyatrisinde ise daha dar anlamda kullan�l�r.) [E�anl. ��Z�C� PS�KOZ ve ERKEN BUNAMA.]
2. �ocukluk �izofrenisi, anglosakson psikiyatrisinde ge� ortaya ��kan (5-6 ya�a do�ru) �ocuk psikozu.

�ANS�KL. XX. yy.'�n ortas�ndan bu yana, psikiyatrlar�n �o�u, zihin hastal��n�n tek olmad��n� d��nmeye y�neldiler ve �e�itli zihin hastal�klar�n�, aralar�ndaki farklar� g�z �n�ne alarak betimlemeye ba�lad�lar. Bu hastal�klar aras�nda, s�re�en hezeyanlar grubunu �tekilerden ay�rd�lar ve s�n�fland�rmalar�n�, hezeyan temalar�na (k�y�m, b�y�kl�k, gizemcilik vb.) de�il de, hezeyan mekanizmalar�na (yorum, sanr�, imgelem, tutku) ya da hastal��n geli�me tiplerine dayand�rd�lar. Sonuncu durumda, bir t�r zihin yetersizli�ine ("bunama") ula�an s�re�en hezeyanlar sorunu ortaya ��kt�.
Alman psikiyatri gelene�inde E. Kraepelin, erken bunama terimi alt�nda, paranoya hezeyanlar� bir yana, bu tarzda geli�en b�t�n hastal�klar� toplad� ve hebefreniyi, katatoniyi ve paranoid hezeyan� birbirinden ay�rt etti. Frans�z psikiyatrisinde ise Ph. Chaslin zek�n�n bu bozulmas�n�n, ya�l�l�k bunamas�nda g�r�len bozulmadan farkl� oldu�unu belirtmek i�in uymazl�k s�zc��n� kulland�. 1911'de E Bleuler, eskimi� olan erken bunama deyimi �zerinde E. Kraepelin�in yapt�� sentezi �izofreniler grubu diye adland�rd� ve �e�itli klinik hastal�k t�rlerinin ortak noktas� olan bozulma temelini belirtmek i�in de Ph. Chaslin�in uymazl�k terimini kulland�.

�izofreninin ba�lang�c�, ki�ilere g�re de�i�iklik g�sterir, ama �izoit bir karakterin fark edilmeyen a��r bir geli�imi oldu�u gibi, bir yeti�kinde, etkin ve parlak bir d��nsel ya�amdan duygu ili�kilerinin, k�lt�r yat�r�mlar�n�n ve temel davran��lar�n bozulmas�na g�t�ren par�alanman�n sonucu da olabilir. Bu durumda hasta, sinir ��k�nt�s� i�indedir ve tutars�z bir davran�� g�sterir. Bundan sonra belli bir durum ortaya ��kar. Bu durumun �zelli�i, ki�isel, cinsel, mesleksel ve duygusal ili�kilerdeki garipliktir. Ama ya�anm�� deneyimlerdeki bozuklu�un (i�itsel ve seneztezik sanr�lar, zihinsel otomatiklik, ki�iliksizle�me) yan� s�ra, da��n�k, �ok �ekilli, �eli�kili ve tutarl� bir anlat�m i�ine giremeyen temalar da g�r�l�r.

Daha dikkatli bir klinik ara�t�rma, E. Bleuler'in birincil i�aretler dedi�i �eyin varl��n� da ortaya koyabilir. Bunlar, t�kanmalar ve silinmeler ile kendini g�steren d��nce ak�� bozukluklar�, �znenin birli�inin kaybolmas�, �eli�kili duygusal ya�am, kapan�m (zengin ya da yoksul bir i� ya�am�n d�� d�nyaya oranla a��r basmas�) ve hem d��nsel hem de duygusal a��dan iki anlaml�l�kt�r. �izofreni s�reci, b�ylece, dilde bozulmalarla (skizofaziler) kendini g�sterir. Hastaya ve tedaviye g�re de�i�iklik g�steren hastal�k evrimi s�re�endir, ama kimi zaman bir a��r� rahats�zl�k d�neminden sonraki karakter �zg�ll�kleri. kimi zaman �zel, ama apa��k zihinsel yetersizlik ve �o�unlukla da s�rekli bir rahats�zl�k bi�iminde ortaya ��kar.

Klinik g�r�n�mlerde de �e�itlilik vard�r. Nitekim betimleme tipi olarak kullan�lan paranoid hezeyan�n yan� s�ra, hebefreni (erken ortaya ��kan ve h�zla geli�en zihinsel yetersizlik), katatoni (katalepsi ile birlikte n�betler ve aral�klar, hareketsel beklenti ve yineleme), basit ve zaman zaman ortaya ��kan paradoksal ruhsal bozukluk d�nemleri ve heboydofreni de s�z konusudur.

E. Bleuler, �izofreniler grubunun t�rde� olmad��n� ileri s�r�yor, birincil i�aretleri belirleyen bir s�reci kabul ediyor ve belirtibilim�n geri kalan b�l�m�n�, hastan�n, psikoz etkisine tepki g�stermesinin sonucu olarak a��kl�yordu. Asl�nda hi� kimse, �izofrenin tek bir nedeni oldu�unu ileri s�rm�yor ve sak�nganl�k ve nedenlerin birden fazla oldu�u d��ncesi, biricik do�ru bilimsel tutum olarak g�r�n�yor. Baz� psikanalizciler, �rem�ncesi eski kay�tlara d�nmenin �nemi �zerinde duruyorlar (Melanie Klein'�n �izoparanoid kavram�) ve baz�lar� da, at�lma'n�n (bast�r�ma kar��t olarak), �zg�l bir mekanizma oldu�unu vurguluyorlar. Hem kar��psikiyatriyi hem de davran��l�� etkileyen Palo Alto okulu ise, �ok �nl� olan bir ileti�im bozuklu�u, yani double bind �zerinde duruyor. Genetik�iler ise, bu hastal�kta, genetik bir etkenin tart��mas�z etkili oldu�unu, ama bu etkenin nas�l etki g�sterdi�inin ve �evreyle olan ba��nt�lar�n�n h�l� yeterince bilinmedi�ini belirtiyorlar N�rokimyasal ara�t�rmalar ise, tam anlam�yla nedensel bir etkenden �ok, ileticilerin bozulmas� durumu (dopaminli a��r� etkinlik ile �izofreni aras�ndaki kar��l�kl� ili�ki) �zerinde duruyor.

Ba�lang��ta ele al�nan bir �izofreni s�recini durdurabilen sismoterapi ve ens�lin tedavisi bug�n eski bir y�ntem olarak g�r�l�yor N�roleptik tedaviler, hastanede kalma s�resinin k�salt�lmas�n� sa�l�yor ve �zellikle uzun s�rede etkili n�roleptiklerin kullan�lmas�, b�y�k say�da ger�ek �izofrenin ba��ms�z bir ki�isel ve toplumsal ya�am s�rmesini olanakl� k�l�yor. Kemoterap� ile birlikte ya da ondan �nce psikanaliz y�ntemlerinin uygulanmas� da baz� ayr�cal�kl� durumlarda, iyiye do�ru bir evrimi ger�ekle�tirebiliyor. Davran�� tedavilerin de bu hastal�kta olumlu sonu�lar do�urdu�unu s�ylemeliyiz. Hastal��n baz� �e�itlerinde, ara kurumlara, g�nd�z hastanelerine, bunal�m merkezlerine ve aile yan�na vermeye ba�vurmak da g�nl�k ya�am�n daha ba�ar�l� olmas�n� sa�l�yor.

��ZOFRENLE�ME

a Psik. �izofreninin olu�turduklar�na benzer tutum ve savunmalardaki evrim.

Kaynak: B�y�k Larousse

�izofreni Nedir?

�izofreni ��e kapanma, ger�eklere kay�ts�zl�k ve �ahsiyet ikile�mesi, zihin b�l�nmesi, ��e y�nelik d��nce yap�s�n�n yerle�mesi �eklinde beliren bir psikozdur. �izofren kendine �zg� bir D�nya da ya�amakta, ilksel ve benmergezci (egosantrik) bir d��nce yap�s�na sahip bulunmaktad�r. Kendi i� d�nyas�na yerle�mi� olan �izofren Bir d��ler aleminde ya�amaktad�r. Bu hastal��a yakalanma ya�� genellikle 15-35 ya�lar� aras�ndad�r. Vakalar�n b�y�k bir k�sm�nda kal�tsal an�kl�k s�z konusudur.

��ZOFREN� TANISI NASIL KONUR ?
�izofrenide g�r�len belirtiler ba�ka psikiyatrik hastal�klarda da g�r�lebilir.
Hi�bir belirti tek ba��na tan� koydurucu de�ildir. Tan� psikiyatri uzman� taraf�ndan hastan�n ruhsal muayenesi, hasta yak�nlar� ile g�r��me ve �o�u zaman hastan�n klinik izlenmesi sonucu konur.
�izotipal ki�ilik bozuklu�u, �izoaffektif bozukluk, bipolar duygulan�m bozuklu�u �izofreni ile s�kl�kla kar��an bozukluklard�r.

Baz� bedensel hastal�klar�n seyri s�ras�nda da benzer belirtiler g�r�lebilir, bu nedenle ay�r�c� tan�y� yapabilmek i�in fizik muayene ve kan tahlillerinin yap�lmas� gerekir.
Alkol ve madde ba��ml�l�� olan veya baz� ila�lar� kullanan ki�ilerde de benzer belirtiler olabilir. Hastan�n �yk�s�n�n al�nmas� s�ras�nda buna dikkat edilmeli ve �yk�de bu durumlardan bahsediliyorsa buna y�nelik tetkiklerin yap�lmas� gerekmektedir.

��ZOFREN�N�N BEL�RT�LER� NELERD�R
�izofreni hastalar� d�nyay� de�i�ik alg�lar. Normalde �evrede varolan uyaranlar d��nda olmayan sesler, hayaller, garip kokularla d�� d�nya kar��k ve anla��lmazd�r.
Bu ortamda hastalarda anksiyete art��, heyecan ve korku s�kt�r. Bu duygular genelde normal olmayan davran��lar sergilerler.

�izofreninin ortaya ��k�� de�i�ik �ekillerde olabilir. Baz� hastalarda aniden ortaya ��kabilece�i gibi �o�u hastada sinsice yava� yava� geli�ir. Yava� seyir g�steren �izofrenide ba�lang��ta dikkat toplama g��l��, toplumsal ilgiyi kaybetme, i�ine kapanma, kendine bak�mda azalma, dini u�ra��larda artma veya kara sevdaya tutulma gibi belirgin olmayan ve ilk bak��ta �izofreniyi d��nd�rmeyen belirtiler g�r�lebilir ve s�kl�kla ba�ka psikiyatrik hastal�klarla kar��t�r�l�r. Bu ba�lang�� belirtilerinin ard�ndan birka� ay veya y�l i�inde de t�m belirtileri ile hastal�k
ortaya ��kar. Hastalar s�kl�kla garip davran��lar ve konu�malar sergilerler.Ger�ekte olmayan sesler i�itmeye ve hayaller g�rmeye ba�larlar. Baz� hastalarda garip pozisyonlarda uzun s�re durma, baz�lar�nda hi� hareket etmeksizin uzun s�re sessiz kalma veya a��r� hareketlilik g�r�lebilir.

Yava� seyir g�steren �izofreninin yan�nda h�zl� seyir g�steren �izofreni de olabilir. Bu hastalarda ise belirtilerin �o�u bir arada aniden ortaya ��kar.Baz� hastalarda belirtiler hafif seyrederken baz�lar�nda �iddetli semptomlar olabilir ve bu durumda hastalar� kontrol etmek g��le�ebilir. �izofrenide g�r�len belirtiler iki ba�l�k alt�nda toplan�r: pozitif belirtiler ve negatif belirtiler. Her hastada bu belirtilerin t�m� bir arada g�r�lmez.

�izofreninin tipine g�re belirti k�meleri de de�i�ir. �rne�in paranoid �izofrenide ��phecilikle ilgili belirtiler bask�nd�r. Paranoid �izofrenlerde s�k g�r�len temalardan baz�lar� �unlard�r:
kendisine k�t�l�k yapmak isteyen ki�iler veya g��ler vard�r, bununla ilgili sesler i�itmektedir, bu nedenle evde perdeleri kapat�p oturmakta, yemek yerken zehirlenme riski oldu�unu d��nerek yeme�i kendi �n�nde haz�rlatmakta veya kendi yapt�� yeme�i yemektedir. Odas�na dinleme cihazlar� yerle�tirilmi�tir, bu nedenle odas�nda temkinli konu�maktad�r, e�i kendisini aldatmaktad�r, v.b. Basit �izofrenide ise toplumsal �ekilme, i�ine kapanma, sosyal aktivitelerde azalma, kendine bak�m�n d��mesi gibi belirtiler d��nda fazla bulgu olmayabilir.

Pozitif belirtilerde; ��phecilik, i�itme varsan�lar ve garip davran��lar s�kt�r.Hastalarda d��nce ve konu�mada kopukluk g�r�lebilir. Konu�urken konudan konuya atlama, i�erik olarak bir anlam ifade etmeyen s�zc�kleri birbiri ard�na s�ralama sonucu dinleyenler taraf�ndan bir anlam ifade etmeyen s�zc�k salatas� dedi�imiz i�eri�i bo�, anlams�z ve karma��k konu�ma bi�imi g�r�lebilir. Bazen de hastalar kendileri kelime uydururlar, bu kelimeler kendilerince bir anlam ifade etmektedir.Asl�nda anlams�z gibi g�r�len konu�maya dikkat edilirse �okta anlams�z olmad�� i�eri�inin oldu�u g�r�lebilir. Bu konu�ma bi�imi ki�inin �a�r��mlar�n�n h�zlanmas� ile ilgilidir. D��ncede bu h�zlanman�n yan�nda duraklamalar da g�r�lebilir.

Hastalar konu�urken ani duraklamalar, bloklar genelde buna ba�l�d�r. D��nceler genelde �ocuksu ve b�y�seldir. Hastalarda ger�ekle ba�lant�s� olmayan inan��lar g�r�lebilir. Bu hastalarda g�r�len baz� d��ncelere �u �rnekler verilebilir; telefonlar� dinlemekte, insanlar kendisini takip etmekte, herkes d��ncelerini bilmektedir, k�t�l�k yapmak isteyen ki�iler vard�r, hatta ev i�indeki yak�nlar� bile k�t�l��n� istemekte ve kendisine zarar vermek i�in planlar yapmaktad�r,televizyondan mesajlar almakta, herkes kendisine manal� manal� bakmaktad�r, i� organlar� par�alanm�� ve yok olmu�tur, telepatik g��leri vard�r, uzayl�lar kendisi ile ba�lant� kurmaktad�r v.b.
Ger�ekle ba�lant�s� olmayan sesler i�itilebilir. Bazen bu sesler baz� komutlar vermekte, alay etmekte veya k�t� s�zler s�ylemektedir. Yine ger�ekte olmayan hayaller g�r�l�r.

Garip �ekiller, korkun� yarat�klar olabilir. Hastalar bu ses ve g�r�nt�lerin ger�ekte olup olmad��n� ay�rt edemez. �o�u zaman bunlardan rahats�z olurlar ve korkarlar. Bunlar� kendi beyinlerinin bir �r�n� olarak kabul etmez ve genelde d��ar�dan birileri taraf�ndan yap�ld��n� d��n�rler. Bazen bu seslere yan�t verir, konu�maya ba�larlar veya g�r�nt�leri takip ederler.Hastalar�n bu hareketleri d��ar�dan g�zlendi�inde kendi kendine konu�uyormu� veya sabit bir noktaya bak�yormu� gibi gelir.
Negatif belirtilerde; toplumsal �ekilme, i�ine kapanma, ilgi ve istek azl��,kendine bak�mda azalma, konu�ma ve hareketlerde azalma gibi belirtiler g�r�l�r.
Duygulan�mda azalma g�r�l�r. Hastalar�n jest ve mimiklerinin azald�� g�r�l�r.Olaylara uygun tepkiler veremezler. �o�u zaman y�zlerine maske giymi� gibi tepkisiz bir g�r�n�m sergilerler. Bazen de uygunsuz tepkiler verdikleri g�r�l�r, a�lanacak
yerde g�ler veya g�l�necek yerde a�layabilirler. Genelde hareketler azalm��t�r.

Harekete ba�lama g��l�� g�r�l�r. �leri evrelerde hareketsiz uzun s�re durduklar� g�r�lebilir. Bu hareketsizli�in nedeni s�kl�kla ileri derecede karars�z kalmakla ilgilidir. Bazen bu uzun s�reli hareketsizli�in ard�ndan ani beklenmeyen bir hareketlilik olabilir, hasta yaydan f�rlam�� ok gibi eyleme ge�ebilir. Hastalar toplumsal olaylara ilgi ve isteklerini genelde kaybederler. Toplumsal �ekilme, okul ve i�e devam edememe, arkada�lardan uzakla�ma, yaln�z kalmay� tercih etme s�k g�r�l�r. Dikkat toplama g��l�� vard�r, hastalar bir konuya odaklanamazlar.

�izofreni hastalar�nda sald�rganl�k s�k g�r�len belirti de�ildir. Ancak �izofreni belirtileri ortaya ��kmadan �nce sald�rgan ki�ili�i olanlarda hastal�k ortaya ��kt�ktan sonra sald�rganl�k g�r�lebilmektedir. Bunun d��ndaki hastalar genelde i�ine kapan�kt�r. ��phecili�i olan hastalar ila� kullanm�yorlarsa sald�rgan olabilirler. Genelde aile i�inde veya arkada� ortam�nda sald�rgan davran��lar g�sterirler. Yine alkol ve madde ba��ml�l�� olan �izofrenlerde sald�rganl�k g�r�lebilir. �izofrenide intihar riski normal topluma g�re fazlad�r. Hastalar�n %10�unda intihar giri�imi g�r�lebilmektedir. Hangi hastan�n intihar edece�ini �nceden kestirmek genelde g��t�r.

��ZOFREN�

�izofreni.hezeyanlar ve hall�sinasyonlar olarak bilinen psikotik semptomlardan.fonksiyonel bozulmalara kadar geni� bir semptom spektrumunda de�i�ik �ekillerde g�r�len.kronik ve s�kl�kla relapslarla seyreden bir ak�l hastal��d�r.
�ifozrenik hastalar�n bak�m�, b�t�n bak�c�lar� yani hastan�n ailesinden.sa�l�k ve sosyal servislere kadar bir�ok kesimi ilgilendirmektedir. Gen� ya�ta ba�lamas�n� da dikkate al�rsak.hem hastalar hem de aileler �zerinde son derece olumsuz etkilerinden dolay� toplumun kabullenmesinde problem olmaktad�r.
Beynin en �nemli foksiyonlar� olan.d��nce.duygu ve davran��larda g�r�len �nemli bozukluklar ki�inin.b�t�n insan ili�kilerini ve ger�ek hayat�n� etkilemektedir. Beynin yap�s� ve i�leyi�inin ayd�nl��a ��kar�lmas� oran�nda �izofreni hakk�nda bilgileriniz olmaktad�r.

TAR�H�E

Eski �a�lardan beri ak�l hastal�klar� tan�mlanmaya �al��lm��t�r. Orta �a�lar�n skolastik anlay�� i�erisinde bu insanlara �eytan girmi� varl�klar olarak de�erlendirilerek toplum d��na �tilmi�.zaman zaman diri diri yak�lm�s.zincirlere vurulmu� ve her t�rl� i�kencelere maruz b�rak�lm��lard�r. 17.ci y�zy�lda VVillis ve daha sonra Pinelin gayretleriyle zincirlerden ��z�lm�� ve hastal�k olarak g�r�lmeye ba�lanm��t�r.
1860 y�l�nda Morel ilk defa erken bunama 'Dementia" precocce� terimini kulland�.1871 de Hecker "Hebefreni formunuM874 de Kahlbaum �Katatonik formunu". 1896 da Kraepelin Paranoid ve Basit formlar�n�'tan�mlayarak hepsini ayn� terim alt�nda fdementia precoxe") toplad�.
Eugene Bleuler.�svi�reli bir psikiyatrist.erken bunama diye tan�mlanan bu hastalarda bunaman�n olmad��.'ak�l yar�kl��" anlam�na gelen �izofreni terimini ilk defa ortaya att�. Bug�n hala bu terim de�erini muhafaza etmektedir. E.Bleuler �izofreninin d�rt temel belirtisinin oldu�unu vurgulam��t�r Bunlar A harfi ile ba�lad�klar� i�in 4A belirtisi olarak bilinmektedir.

Assosiasyon bozukluklan (d��nce ve �a�r��mda)
Affeksiyonda bozukluklar
Ambivalans (z�t duygu ve d��ncelerin bir arada bulunmas�)
Autism (otizm - i�e kapanma)

Bunlar�n yan�nda �uur.orientasyon ve haf�zada temel bozukluklar�n olmamas�.hezeyanlar hall�sinasyonlar ve davran�� bozukluklar� ikincil belirtiler olarak de�erlendirilmektedir.
Kurt Schneider.�izofrenide d��nce bozuklu�unun �zelliklerini ortaya koymu�tur. Langfeld de �izofreniform bozukluk kavram�n� getirmi�tir
�izofreni g�n�m�zde beyin fonksiyonlar�n�n, tutulan b�lgeye g�re ortaya ��kan bozukluklar k�mesi olarak de�erlendirilmektedir.

EP�DEM�YOLOJ�

Epidemiyolojik �al��malarda bir�ok olumsuz �artlara ra�men.genel olarak kabul edilen oranlar ��yledir.�izofreninin y�ll�k insidans� (s�kl�k) n�fusun her 1000'inde 0.1 ve 0.2 aras�ndad�r Erkeklerde 15~35 ya�lar� aras�nda kad�nlarda hastal��n ba�lama ya�� daha ge�tir.
Prevelans (yayg�nl�k oran�) .hastal�k kronik oldu�u i�in insidansdan daha fazlad�r. Her 1000 de 0.1~0.2 aras�ndad�r.Hayat boyu �izofreniye yakalanma riski 1000 de 10 dur. Sosyoekonomik olarak d��k kesimlerde �izofreni prevelans� daha y�ksektir: (evsiz) kimsesiz olanlarda bu oran 1000 de 100dur.
D�nya Sa�l�k Te�kilat�ma g�re D�nya da y�lda 1.5~3 milyon �izofreni vakas�n�n ortaya ��kt�� bildirilmektedir.

ET�YOLOJ�

�izofreni etiyolojisi birka� risk fakt�rlerinin bulunmas�na ra�men hen�z tam belirlenmemi�tir. Genetik sebepler i�in kuvvetli deliller bulunmaktad�r. Stresli hayat olaylar�n�n hastal��n ortaya ��kmas�nda rol oynad�� kanaati yayg�nd�r. Baz� �izofrenik hastalar�n beyinlerinde �zellikle temporal loblarda str�kt�rel de�i�iklikler bulunmu� ama bunun yeterli olmad�� g�r�lm��t�r.

Genetik Fakt�rler

Yap�lan aile �al��malar�.�izofreninin kal�t�mla ilgisinin kuvvetli bulgular�n oldu�unu g�stermektedir.

1. Aile �al��malar�
Hayat boyu yakalanma riski �izofrenide. %0.85 yakla��k %1 oran�nda iken genel pop�lasyona g�re.�izofren ailelerinde hastal��a yakalanma oranlar� daha y�ksektir. Bu risk �izofrenilerin �ocuklar�nda % 10~15 dir. (Ebeveynlerden sadece birinin hasta olmas� halinde) Her ikisi de �izofreni elan ana baban�n �ocuklar�nda yakla��k % 40'd�r.

2. �kiz �al��malar�
Bu aile y�k�ml�l��n�n b�y�k bir k�sm�n�n.muhtemelen �evre fakt�rlerinden ziyade geneti�i ba�l� oldu�u g�sterilmi�tir. Monozigot ikizler aras�nda.konkordans (e� hastalanma) oran�.dizigo� ikizler aras�ndakinden (%10-15),daha y�ksek oldu�u bildirilmi�tir (%40)

3. Evlat Edinme �al��malar�
Genetik fakt�rlerin �nemini do�rulamaktad�r. �izofren aileden.dc�umdan sonra ayr�lm�� ve �izofren olmayan ailede evlat edinilen �ocuklar aras�nda muhtemel �izofren geli�mesi.�izofren ailelerde yeti�tirilen �ocuklar aras�nda g�r�len �izofren oran� aras�nda fazla bir farkl�l�k g�r�lmemi�tir.
Bu ara�t�rmalarda ikiz �al��malar�.genetik fakt�rleri g�stermesine ra�men.�evre fakt�rlerininde* �nemli oldu�unu vurgulam��t�r. Tek yumurta ikizleri aras�nda �ocuklar�n yar�ya yak�n�n�n �izofreni geli�tirmedikleri bildirilmi�tir.

Spesifik Genler ve Kal�t�m�n Rol�

�izofreni i�in spesifik genler hen�z belirlenmemi�tir. �izofreni i�in genetik ba�lant�l� �al��malar 5,6.8.10,13 ve 15ci kromozomlar �zerinde yap�lmaktad�r. A�a��daki ihtimallerden hangisinin ge�erli oldu�u da bilinmemektedir.

Monojenik (tek bir gen in sorumlu olmas�)
Polijenik (birka� gen'in birlikte sebep olmas�)
Heterojenik (�izofreninin bir bozukluk de�il birka� �e�idi oldu�u.herbirinin farkl� bir gen y�da genlerden sorumlu oldu�u)

Molek�ler genetikdeki geli�meler.�izofreniye sebep olan gen veya genlerin gelecek dekadlarda ayd�nlanaca�� mit edilmektedir.

�evre Fakt�rleri
�evre �artlar�.�izofreninin geli�mesine zemin haz�rlayabilir.iyile�me ba�lad�ktan sonra relaps� provoke edebilir ve hastal�k esnas�nda devaml�l�� sa�layabilir.

Predispoze fakt�rler
�izofreninin geli�mesinde baz� fakt�rler say�labilirler.

�izofreni risk fakt�rleri
Al�nt�daki Ek 61383

�evre fakt�rlerinin �o�u tart��mal�d�r. �izofren riskinin artt�rd�� ileri s�r�len hamilelik ve do�um anomalileri - premat�re membran r�pt�rleri.d��k kilo enfeksiyon ve hipoksi ile ba�lant�l� olan hamilelik olaylar� say�labilir. D��k sosyal tabakada ya�ama da risk fakt�rleri i�erisinde olabilir. Sosyal kay�plarda proveke rol�n� oynayabilirler. �izofreni geli�en insan�n gittik�e artan bir �ekilde sosyal kay�ba e�iliminin olmas� muhtemel bir durumdur. �izofreninin presipitan fakt�rleri.hastal�k ba�lamadan �nce meydana gelen hayat olaylar�n� i�ine almaktad�r.

Hastal�� s�rd�r�c� fakt�rler
Kuvvetli bir �ekilde ifade edilen duygular aile �yeleri i�erisinde y�ksek emosyonel ifadelerle kritik ve yorum yap�lmas�d�r. Bu �artlarda �ocuk yeti�tirmenin etkili olabilece�i de spek�lasyon olarak ileri s�r�lm�� ve ailelerde haks�zca su�lamalara sebep olabilece�i d��n�lmektedir.

PATOF�ZYOLOJ�

Antipsikotik ila�lar�n baz� �izofrenik semptomlara etkin olarak cevap vermesi.bu hastal��n biyokimyasal bir temelinin olabilece�ini d��nd�rm��t�r. Antipsikotik ila�lar�n bu etkisi.dopaminerjik n�rotransmisyonu bloke etme �zelliklerine dayanmaktad�r. Dopaminerjik etkiyi artt�ran amfetaminin verilmesiyle de �izofreniye benzer bozukluklar g�r�lmesi dikkatleri dopaminerjik sisteme �evirmi�tir ve bu durum �izofreninin patofizyolojisinin ara�t�r�lmas�na sebebiyet vermi�tir. Bununla beraber.anormal dopaminerjik transmisyonun �izofrenide rol�n�n tek sorumlu olmasa da ge�erli bulgular� vard�r. Beynin limbik b�lgesinde D2 ve D4 resept�rlerinin yo�unluklar�n�n artt��na dair PET �al��malar� mevcuttur.
Beyin omurilik s�v�s�nda k�t� prognozlu �izofrenlerde dopamin y�k�m �r�n� olan HVA'in d��k bulunmas�.akut d�nemlerde artmas� da dcpaminin rol oynad��n� g�stermektedir. Bu ara�t�rmalardaki bulgular �eli�kilidir. Son zamanlarda dopamin ve seretonin sisteminin kar��l�kl� etkile�imleri �zerinde ara�t�rmalar yo�unla�m��t�r.

Noradrenalin : Yap�lan ara�t�rmalarda rol oynad�� kabullenilmekle birlikte sonu�lar tatmin edici bulunmam��t�r.
Serotonin : �zerinde �ok ara�t�rmalar yap�lm��t�r. Serotonin y�k�m �r�n� (5-Hidroksi �ndol Asetil Asit) 5-HIAA d�zeyieri ara�t�r�lm��.bulgular �eli�kilidir.
Dopamin ve Serotonin aras�nda etkilenme oldu�u g�r�� a��r basmakta ve atipik antipsikotiklerin bu mekanizma ile etki ettikleri d��n�lmektedir.
Gulutamat : Eksitat�r bir n�rotransmitter olan gulutamat��n da di�er n�rotransmitterle (Dopamin.GABA) yak�ndan ili�kili oldu�u bulunmu�tur. Glutamat��n bili�sel fonksiyonlarda �zellikle haf�za ��renme.davran��lar�n organizasyonunda rol oynad�� bilinmektedir.

Beyindeki di�er n�rotransmitterlerin �zerinde yap�lan ara�t�rmalar devam etmektedir. GABA.Endorfinler.Enkefalinler hakk�nda yeterli bilgi edinilmemi�tir.

Beyin Geli�im Bozukluklar� ve �izofreni

�izofreninin bir yada birka� genin sebep oldu�u.sinir sistemi geli�iminin bozuklu�u ve bunun da muhtemelen �evre fakt�rleriyle etkilendi�i d��n�lmektedir. Bu d��nce kan�tlar� birka� noktadan de�erlendirilmektedir.

CT ve MRI ara�t�rmalar�nda beyinde anormal g�r�n�m bulgular�.�zellikle temporal loblarda baz� �izofren hastalarda farkl� bulunmu�tur.
�izofren hastalar kontrollerden daha �ok dermatogtif�k {santral sinir sistemi geli�me bozuklu�u ile birlikte ) ve ayr� �Yumu�ak" n�rolojik bulgulara sahip oldu�u g�r�lm��t�r.
Postmortem �al��malarda �izofrenik hastalar�n beyinlerinde gliosis bulunamam��t�r Bu durum muhtemelen beyin anormalliklerinin hayat�n ilk d�nemlerinde meydana geldi�ini g�stermektedir.
Sonradan �izofreni geli�en hastalar, muhtemelen kontrollere nazaran �ocukluklar�nda geli�im problemleri daha �ok olmu�tur.

Bu noktalar birlikte ele al�nd��nda.bulgular�n hayat�n ilk y�llar�nda vukubulan ve bazan �ocuklukta fark edilebilen anormal sinir geli�mesini de netice veren bir patolojik pro�esi g�stermektedir. Bu g�r�� izofreni ba�lang�� ya��n�n genellikle daha ge� ya da hastal��n s�kl�kla epizodik oldu�unu a��klamakta yeterli de�ildir.
B�t�n bunlar�n yan�nda .beyinin temel fonksiyonlar�ndan olan.gelen uyar�lar�n s�zge�ten ge�erek i�lenmesi �zerinde durulmaya ba�lanm��t�r. Norofizyolojik ve n�ropsikolojik fonksiyonlar�n �izofrenlerde bu bilgi-i�leme de yetersiz oldu�u g�r�lmektedir. Frontal lob un sorumlu tutuldu�u soyut d��nce dikkat.uyaranlar� de�erlendirme fonksiyonlar�n�n �izofrenide bozuldu�u dikkate al�n�rsa bu g�r�� daha da �nem kazanmaktad�r. PET ve SPECT �al��malar� devam etmektedir.

KL�N�K BEL�RT� ve BULGULAR

�izofreni genellikle gen� ya�ta ba�lar. En �ok g�r�len ya� aral�� 15-40 ya�lar� aras�ndad�r. Ba�lang�� ekilleri �e�itlidir. �nceleri yak�nlar� taraf�ndan anla��lmayabilir ve zamanla hastal�k yerle�ir. Yo�un olarak 18-25 ya�lar�nda y��lma vard�r. Erkeklerde kad�nlara nazaran daha erken 17-25 .kad�nlarda 20-40 aras�nda daha fazla g�r�l�r.

Hastal�k ba�lamadan �nce �o�unlukla .�izoid ve �izotipal ki�ilik �zellikleri g�sterirler. Sinsi ve yava� ba�lad�� gibi.akut cfarak da ba�lar. Baz�lar� a��r� mistik konulara e�ilim duyar baz�lar� metafizik ya da obsesiyonlar.somatik �ikayetler.depressif durumlar tarz�nda ba�layabilir. Kim u� konularla ilgilenir.kimisi de hipokondriak �ikayetlerle u�ra��r. Bu bak�mdan �izofreni ba�lang�c�n�n farkl�l��ndan dolay� tan� i�in belli bir s�re gereklidir.
Klinik g�r�n�m� ve daha sonraki durumu de�i�ir. �ki genel g�r�n�m� tan�mlamak m�mk�nd�r.

Akut Sendrom
Kronik Sendrom.daha sonra �izofreninin �e�itleri oran�nda �zellikleri tan�mlan�r.

Vaka Takdimi

20 ya�lar�nda erkek ��renci �ncelikle sa�l�kl� iken gittik�e artan tuhaf hareketleri olmu�. Bazen k�zg�n g�r�n�yor ve arkada�lar�.polis ve gizli servisin kendisini takip etti�ini s�ylemeye ba�lam��.bazen de sebepsiz g�ld�� g�r�lm��. Birka� ay i�erisinde hep zaman�n� kendine harcamaya ba�lam��.g�r�n�� olarak.kendi d��nceleri ile daha fazla me�gulm��. Akademik �al��malar� bozulmu�. Ailesi taraf�ndan doktora g�t�r�ld��nde.huzursuz ve korkutucu bir g�r�n�mde.hareketlerini ele�tiren ve kendisine k�freden sesler i�itti�ini doktora s�ylemi�. Polisin.�niversite hocalar� ile birlikte beynine zehirli gaz verdiklerini ve onun d��ncelerini �almak ve polisin televizyon programlar�na sokmak i�in ona atfen baz� maddeler d�zenledi�ini s�yler.
Bu vakada.akut �izofreninin genel �zelliklerini g�rmekteyiz.��yleki

Hall�sinasyonlar (��itme )
Persek�t�r D��nceler ( D��manlar)
Sosyal �ekilme
�� ( Okul) performans�n�n bozulmas�
Referans (Al�nma ) d��ncelerini s�ralayabiliriz.

G�r�n�m ve davran��

Akut �izofren hastalar�n bir�o�u normal g�r�n�rler. Baz�lar� sosyal davran��lar�nda me�gul ve toplumdan �ekilmi� yada ba�ka t�rl� tuhafl�klar gibi kaba tutumlarda g�r�l�r. Bir k�sm� sebepsiz g�lme.kahkaha yada onu ilgilendiren bir olay varm�� gibi zihni karmakar��kt�r Baz�lar�da.huzursuz.g�r�lt�l� veya ani ve beklenmedik davran��ta bulunurlar. Di�er bir k�sm� da arkada� ve yak�n �evresinden uzakla��r.zaman�n �o�unu tek ba��na yaln�z olarak odas�nda belki de yata��nda hareketsiz bir �ekilde uzan�p derin d��nceye dalm�� gibi g�r�n�rler.

Konu�ma ve d��nce �ekli

Konu�may� izlemek g�� olabilir. Erken d�nemlerde hastan�n konu�mas� belirsizlik gosterebilir.�yle ki konu�man�n anlam�n� kavramak g��t�r. Sonra tamamen normal konu�ma yerle�ir (formal d��nce bozuklu�u) . Hastalarda soyut d��nce gittik�e kaybolur ve somut d��nce hakim olabilir (konkre d��ne fenomeni). Bir k�s�mda m�phem.pseudo scientific yada mistik d��nceler sergilenir. Hastan�n konu�mas�nda d��nceler aras�nda ili�ki koybolmu�tur (asscsiasion kayb�) . D��nceler aras�ndaki ba�lant�lar illojiktir yada orijinalden saparlar. �ok ekstrem formlarda assosiasyon tamamen kaybolur.total olarak diki�siz.ilgisiz konu�malar olur (kelime salatas�). Yeni kelime uydurma (neolojizm).tekrariay�c�l�k (perseverasyon= konu tekrar�) basmakal�p tekrar (verbal sterectipi).tegetsel konu�ma.d��ncenin ak��nda bozulmalar g�r�l�r. Konu�urken birden durur (blok).d��ncede bas�n� ve s�k��t�rma g�r�lebilir Konu�urken anlams�z kelimeleri kafiyeli s�ralar (klang �a�r��m�). D��ncede.kelimeleri yada kavramlar� yo�unla�t�r�r (kondansasyon). D��nce ilkelle�ir (regresif d��nce). Benzeriikler.yer ve zaman yak�nl�klar�n� �zde�tirmeye yol a�abilir (paleolojik d��nme). �izofrenik d��nce ger�ekd�� otistiktir (dereistik d��nce). Kar��s�ndaki insan�n konu�malar�n� aynen yans�tabilirler (ekolali).

D��nce i�erisinde (muhtevas�nda) g�r�len bozukluklar:

Del�zyonlar (hezeyanlar - sanr�lar):

�izofrenide hezeyanlar genelde �ok g�r�l�rler. �izofrenideki hezeyanlar sistemsizdir.da��n�kt�r.d�zensizdir acaiptir (bizarre).
Genelde hezeyan ger�ek d�� d��ncedir ve o ki�inin i�inde ya�ad�� toplumun.�a��n ger�eklerine uymayan ve mant�kl� delillerle de�i�tirilemeyen inan�lard�r. Hasta hezeyan�na tamamen inanmaktad�r.
Hezeyanlar� �e�itlerine g�re s�ralayacak olursak :

Persek�syon (k�t�l�k g�rme) hezeyanlar� : Ona zarar vermek i�in onu takip ediyorlar.�ld�recekler.komplo kuruyorlar.
Referans D��nceleri (al�nma): Ba�kalar� onun hakk�nda konu�uyor.mesaj g�nderiyorlar (Tv.Radyo vs.) evine cihaz yerle�tirmi�ler.rahats�z ediyorlar
Sexuel hezeyanlar (erotomanik-cinsel) : Cinsel konularda g�r�len hezeyanlar
Somatik hezeyanlar: AlDS.kanser ve sitiliz oldu�una inan�r.
Etkilenme hezeyanlar� : Birtak�m gizli g��ler d��nce ve davran��lar�n� y�nlendiriyor
D��ncelerin okunmas� : Kafas�ndaki d��ncelerin ba�kalar� taraf�ndan okunmas� ve kendisinin de ba�kalar�n�n d��ncelerini okumas�.
Depersonalizasyon hezeyanlar: Bedeninin de�i�ti�ini s�ylemesi
D��nce sokulmas� : Birilerinin kafas�na bir tak�m ��nlarla d��nce sokmas�.
B�y�kl�k (grandiy�z) hezeyanlar : B�y�k makamlar�n adam�d�r. (Cumhurba�kan�d�r).

Hezeyanlar�n mocd'la uygun olmad�� g�r�l�r, (del�zyonel mood). �izofrenide primer hezeyanlar nadirende olsa ortaya ��kt�klar�nda te�his �nemi vard�r. �o�u hezeyanlar mental de�i�ikliklerden ortaya ��karlar. Bazen hall�sinasyonlarla birlikte �nc�de olabilirler.

�drak ( alg� - perception) bozukluklar�:

�drak bozukluklar� �izofrenide s�k g�r�lmektedir. Basit olarak birtak�m g�r�lt�ler.karma��k ses yada m�zik sesleri duyulabilir. Bazen sesler emir verir �ekildedir. Sesler tek tek kelimelerle yada b�t�n�yle konu�ma tarz�nda olabilir. Bir ses hastan�n d��nceleriyle y�ksek sesle yada o onlar�n d��nceleri ile yahut hemen arkas�ndan konu�abilir. Bazen iki yada daha fazla ses.��nc� �ah�s olarak hasta ile tart��abilir.di�er sesler onun hareketini y�netebilirler. Bu tarzdaki semptomlar �zel te�his de�erine sahiptirler.
�izofrenide i�itme hall�sinasyonlar�.viz�el (g�rme) hall�sinasyonlardan daha �oktur ve nadir olarak di�er hall�sinasyonlar olmadan meydana gelirler.
Baz� hastalarda del�zyonel bir �ekilde yorumlanan dokunma (taktil),koku,tat ve somatik hall�sinasyonlar g�r�lebilir. Mesela kar�n b�lgesinin en alt seviyelerinde hissedilen duyusal hall�sinasyonlar.bir persek�st�r taraf�ndan.istenmeyen seks�el giri�im olarak yorumlanabilir.

Duygu (affekt) bozukluklar�:

Genelde �izofrenide duygu bozukluklar� g�r�lebilir.
Affekt de�i�iklikler: Depresyonda g�r�ld�� gibidir yani anksiyete iritabilite yada �fori tarz�ndad�r. Akut sendromda �� ekilde geli�ir.

Hastal�k b�t�n�n bir'par�as� olarak hezeyanlar (del�zyonlar) ve hall�sinasyonlar gibi di�er semptomlara sebep olan ayn� pro�esin �r�n�d�r. Hastal��n yap�s� yada problemle y�z y�ze kalma ile i�g�r�ye bir cevap olarak Antipsikotik tedavinin yan etkileri olarak meydana gelir.
Affektin normal de�i�iminde bir azalma.d�zle�me ortaya ��kar. Bu bozuklukta olan bir hastada de�i�meyen affektinden dolay� indifere g�r�l�r. Bazen de affekt k�ntl�� denilen affektte n�trle�me belirgin olabilir.
Emosyon durumunu muhafaza edemez.affektte uygunsuzluk (incongruityKannesinin �l�m� haber verildi�inde kahkahayla g�ler), yada paraffeksiyon (affekt sapmas�) g�r�l�r.(annesinin �l�m�ne de�il k�pe�inin �l�m�ne �z�l�r.) �izofrenide duygulan�m bazen labildir.mimikler uygunsuzdur. Anhedonia (hayattan zevk alamama) s�k g�r�l�r.

Kognitif fonksiyonlar:
Akut �izofrenide orientasyon normaldir. Dikkat ve konsantrasyon genellikle bozulmu�tur. Haf�za (bellek) bozulmamas�na ra�men ara s�ra hat�rlamada g��l�kler olabilir.

��g�r� (insight):

Genellikle bozulmu�tur. Hastal�klar�ndan kaynaklanan durumlar� kabul etmeyen hastalar�n bir �o�u.s�kl�kla di�er insanlar�n hareketlerini k�t� niyetli clarak.onlara atfederek kendilerini onlar�n yerine koyarlar. �� g�r�n�n bu tarzda yoklu�u s�kl�kla tedaviyi istemeyenlerde g�r�l�r. Davran�� bozuklu�u.hall�sinasyonlar ve hezeyanlar�n (del�zyonlar�n) kombinasyonlar� pozitif semptomlar olarak g�sterilmektedirler. �izofrenik hastalar genellikle bu semptomlar�n tamam�n� g�stermeleri gerekmez.

Kronik Sendrom (Negatif Semptomlar):

Akut sendromun pozitif semptomlar�n�n"aksine.kronik sendrom �negatif semptomlar'la karekterizedir.
Bunlar�:

D��k aktivite
D�rt� yoklu�u (�evksizlik)
Sosyal �ekilme
Emosyonel apati
D��nce bozuklu�u olarak �zetleyebiliriz

Kronik Sendrom negatif semptomlar:

Vaka Takdimi
Orta ya�l� bir adam.�zel bir bak�mevinde kal�yor: Arkada�lar�ndan uzak durmakta.geneNikle pejm�rde ve sakal�, da��n�k ve uzam��.sadece kendini d��nmekte.sosyal davran��lar� acaip ve gariptir. Konu�mas� yava� ve belirsiz,m�phem ve diki�siz (inkoheran) abuk sabuktur. Soruldu�unda yerin d��nda ona ��nlar� y�neltmi� olan d��manlar�n kurban� oldu�unu s�yler. Bu d��ncelerini nadiren aras�ra ve spcntan olarak s�ylemektedir. Zaman zaman d��nceleri ile ilgili emosyonel belirtiler g�sterir yada beklenmedik bir anda sergiler. Bu tablo zaman zaman akut semptomlar�n k�sa bir s�re de olsa ortaya ��kmas�yla devam eder. Bu vakada �izofrenik def�sitlerin �rne�ini g�rmekteyiz.

�rade Bozuklu�u :
En �ok dikkat �eken �zelliklerden biri d�rt� ve inisiyatif kayb� olan iradenin zay�flamas�d�r. Kendini b�rakm��t�r. Uzun s�re inaktif.ama�s�z ve tekrarlay�c� aktivitelerle me�gul olabilir.

G�nl�k hayat becerilerinin bozulmas�:
Sosyal davran��lar� s�kl�kla bozulmu�tur. Hastalar kendi hijyenik bak�mlar�n� ihmal ederler. Sosyal kar��la�malardan �ekinirler. Baz�lar� sosyal kurallar� de�i�tirecek �ekilde davran��lar sergilerler. Mesela.aniden yabanc�larla konu�ur.toplumda ba��r�r yada seks�el olarak engel tan�madan davran��larda bulunurlar. Baz�lan da gerekli gereksiz e�ya biriktirirler ve bunuda darmada��n�k.kirli ve her taraf� t�ka basa doldurma tarz�nda yaparlar.

Hareket bozukluklar�:
Hareket bozukluklar� �o�unlukla katatoni de g�r�l�r. Stupor ve Uyar�lma katatonide dikkate de�er bir bulgudur. Stupordaki bir hasta �uuru yerinde olmas�na ra�men.hareketsiz.sessiz ve uyaranlara cevap vermez bir haldedir. Stupordaki hasta birden bire h�zl� bir �ekilde kontrols�z motor aktiviteye ve eksitasyona kadar de�i�ik davran��larda bulunur. (Katatonik eksitasyon)
kronik �izofrenikler bazen acayip.tuhaf ve uygun olmayan hareketleri s�rekli tekrarlayabilirler. Do�rudan amac� olmadan tekrarlanan bu hareketlere stereotipi denilmektedir. Do�rudan ama�l� gibi g�r�nen bu tarz hareketlere manierizm olarak adland�r�lmaktad�r. Ara s�ra kas tonusunda bozulmalar olur. Hastya verilen tuhaf bir pozisyonu uzun s�re muhafaza eder (flexibility-cerea : balmumla�ma ). Katatonik belirtiler belirgin oldu�unda bu forma katatonik �izofreni denir.

Konu�ma ve d��nce :
S�kl�kla anormaldir ve akut sendromdaki bulgularda oldu�u gibi ayn� t�rde d��nce bozukluklar�n� yans�t�r.

Affekt:
Dugulan�m genellikle d�zle�mi�tir.emosyonlarla uyumsuzdur. Afekt k�ntl�� g�r�lebilir.

�drak (alg�.perception):
Hall�sinasyonlar geneldir ve akut sendromda g�r�len belirtiler burada da g�r�lebilir.

D��nce muhtevas� (i�eri�i):
Kronik �izofrenlerde hezeyanlara genel olarak rastlan�l�r ve s�kl�kla ayn� �ekildedir. Heyecanlar� azd�r.mesela persek�syon d��nceleri olan bir hasta ne korku nede �fke belirtisi g�stermez. Hezeyanlar.hastan�n d��ncelerine olan inanc�ndan dolay� s�n�rl�d�rlar. Hasta �zel seks�el fantazilerinin ve pratiklerinin (geni� bir �evrede bir�ok insan�n) yabanc�lar taraf�ndan konu�uldu�una inanabilirler.ama bunun d��ndaki d��nceleri bu inanc�ndan etkilenmez ve kendi i�i yada sosyal hayat�nda tesiri g�r�lmez.

Kronik fonksiyonlar:

Orientasyon.dikkat ve konsantrasyon s�kl�kla bozulmu� olabilir.haf�zada da genelde bozukluk g�r�lmez ama baz� hastalar ya�lar�n� s�ylemezler.

Klinik �zellikleri etkileyen fakt�rler :
�izofrenide baz� fakt�rler klinik tablonun de�i�mesine etki edebilirler.

Ba�lang�� ya��:
Adolesan ve gen� yeti�kinlerde g�r�len semptomlar.s�kl�kla d��nce bozukluklar�.mood bozukluklar� ve davran�� bozukluklar�d�r. Ya��n ilerlemesiyle paranoid semptomatoloji daha �n plana ge�mekte ve davran�� bozukluklar� daha az g�r�lmektedir.

Cinsiyet:
Hastal��n seyri genellikle erkeklerde daha ciddidir.

Sosyal backgraund :
Del�zyonlar (hezeyanlar) ve hall�sinasyonlar�n ortaya ��kmas�nda hastal�k �ncesi i�inde bulundu�u �evrenin etkisi vard�r. Mesela dini i�erikli hezeyanlar.daha �ok dini backgroundu olan hastalar aras�nda g�r�l�r. Son teknolojik yenilikler de s�kl�kla baz� hezeyanlar�n i�eri�ini a��klayabilmektedir. Mesela.bir hasta k��lt�lm�� baz� teknolojik aletlerle etkilendi�ini s�yleyebilmektedir.

Sosyal uyar�:
Sosyal uyar�n�n miktar� da semptomlar�n tipinde etkilerinin oldu�u d��n�lmektedir. Uyar�n�n azl�� "negatif semptomlar� artt�r�rlar Mesela.konu�ma fakirli�i.sosyal �ekilme.apati ve d�rt� yoklu�u hakeza katatonik semptomlara sebep olabilirler. A��r� uyar�mlar.pozitif semptomlar� ortaya ��kar�r. Mesela hall�sinasyon. hezeyan ve huzursuzlukta, modern tedavi uyar�n�n azalt�lmas�n� planlamaktad�r. Kural olarak negatif sendromun i�erisinde g�r�len katatoni. ge�mi� senelere nazaran daha az g�r�lmektedir. A��r� stim�lasyon pozitif semptomlar�n derecelerini artt�rma y�n�nde etki etti�i d��n�lmektedir.

Y�ksek emosyonel ifade :
Hastan�n hayat�nda �evre taraf�ndan, y�ksek emosyonel ifadenin.semptomlar� artt�ran sosyal uyar� �ekillerinden biri olarak kabul edilmektedir. Hastaya y�neltilen ele�tirinin a��k�a ifade edilmesi �ok �nemlidir. Hastalar�n bir�o�u zamanlar�n�n �o�unu, hayli ele�tirici olan insanlarla birlikte harcarlar, bir �o�u da bu y�zden relaps olurlar. Bu durum baz� hastalar�n aileleri ile birlikte olduklar�nda rehabilite yerlerinden daha �ok bozulmalar�n�n sebeplerinden biri olabilir.

Te�his :
�izofreninin te�hisi.t�m�yle klinik g�r�n�m�ne (hikaye ve psikiyatrik muayene) dayan�r. Te�his testlerinin kullan�m�.klinik ��phe oldu�unda, di�er hastal�klar� hari� tutma i�in gerekti�inde yap�lmaktad�r. ��nk� te�his klinik bulgulara dayanmaktad�r. Bug�n �zel geli�tirilmi� kriter kal�plar� kullan�larak daha g�venilir hale getirilmektedir. Halen b�t�n d�nyada en yayg�n ve ge�erli olarak kullan�lan te�his kriteri International Classif�cation of Disease (ICD-10) ve Di�gnostic and Statistical Manuel of the American Psychiatric Assosiation (DSM-IV) �l�ekleridir.
�izofreni i�in ge�erli te�his kriterleri a�a��daki �zellikleri kapsamal�d�r.

�izofreni i�in hayli spesifik olan ki�isel semptomlar ve y�ksek derecede pozitif �ncelikli de�erler al�nmaktad�r. Bu Schneider'in ilk s�ra semptomlar� olarak de�erlendirilmektedir. �izofreninin en �ok diagnostik kriterini kar��layan hastalar�n yakla��k % 70 �ini te�kil etmektedir.
Semptomlar �ok s�kl�kta de�erlendirilir ama ilk s�ra semptomlardan daha az olarak ay�rdedilirler. (�me�in:belirgin hall�sinasyonlar.assosiasyon kayb� ve d�z yada uygunsuz affekt)
Sosyal ve mesleki fonksiyonlarda bozulmalar.
Minimum s�re (DSM-IY de 6 ay ama ICD-10 �da 1 ay) farkl� periyod de�erlendirilmi�tir.
Organik mental bozukluklar.Major depresyon.Mani yada Otistik bozuklu�un uzamas� (�ocukluk d�neminde g�r�len bir mental bozukluk) n�n hari� tutulmas� gerekir.

�izofreninin te�his kriterlerini kar��layamayan psikotik bozukluklar�n s�n�fland�r�lmas�:
Hem ICD-10 ve hem de DSM-IV.�izofreniye benzeyen bozukluklar�n s�n�fland�r�lmas�n� sa�larlar ama baz� durumlarda te�histe yetersiz kalmaktad�rlar.

S�renin �ok k�sa olmas� Her iki s�n�fland�rmada da akut psikotik bozukluklar ad� verilen 1 aydan daha az s�ren vakalard�r. DSM-IV �de �izofreni te�hisi i�in bu s�n�fland�rmada 6 ay s�renin gerekli oldu�unu bunlar i�in ekstra kategori sunulmu�tur. Bu vak alara �izofreniform bozukluklar� denilmi�tir. ICD-10 �da sadece s�re olarak 1 ayl�k zaman tan�nm��t�r ve ayr� kategoriye ihtiya� g�r�lmemi�tir.
Belirgin affektif semptomlar. Bu vakalar�izoaffektif olarak adland�r�lmaktad�r.
�izofreninin di�er semptomlar� olmaks�z�n g�r�len hezeyanlar. Bu durumda 'del�syonel bozukluklar olarak adland�r�lm��t�r.

�izofreni tipleri:

DSM-IV 'de 5 alt gaip �eklinde ayr�lm��t�r. ICD-10 da ilave olarak post-�izofrenik depresyon ve basit �izofreni ilave edilmi�tir. DSM-IV �e g�re Paranoid Tip :
Bu tipte d��nce muhtevas�ndaki bozukluklar denilen hezeyanlar�n hakim oldu�u g�r�l�r. S�kl�kla hall�sinasyonlar (�zellikle i�itme) g�r�l�r. Genellikle 30'lu ya�lar�n ba��nda ortaya ��kar. ��phecilik �oktur.�izofrenide g�r�len hezeyanlar d�zensiz ve da��n�kt�r. Persek�syon.referans.b�y�kl�k, etkilenme.cinsel hezeyanlar daha s�kl�kla g�r�l�r. �abuk irrite olurlar �fke g�sterisinde bulunabilirler.sert ve sald�rganl�k halleri g�r�lebilir. Bu hastalar �o�unlukla hastal�klar�n� kabul etmezler ve semptomlar�n� kolay kolay ortaya koymazlar.saklariar. Sansasyonel ve trajik adli su�lar i�leyebilirler.

Hebefrenik (disorganize) Tip :

Bu tipte pozitif belirtilerin hakim oldu�u g�r�l�r. Gen� ya�ta.birdenbire g�r�lt�l� ba�lar. D��ncenin ak��nda .assosiasyonlarda bozukluklar.sistemsiz hezeyanlar.bloklar.verbal stereotipi g�r�l�r. D�� d�nya ile ili�kilerini koparm�� kendi d�nyas�nda ya�ar. Regresyondad�r.hareketleri acayiptir.tutars�zd�r.a��r�d�r.

Katatonik Tip :

Hareket bozukluklar�n�n bask�n oldu�u tiptir Ki�i belli bir pozisyonda uzun s�re kal�r. �evre ile ili�kisi yok gibidir. Stupor.mutizm.zaman zaman da eksitasyon g�r�l�r (katatonik aksitasyon). Kaslarda rigidite vard�r. Hasta negativisttir, yemez, i�mez, uyaranlara cevap vermez.yata��nda s�rekli yatar. Tonusta artma vard�r, verilen bir pozisyonu uzun s�re muhafaza eder (flexibites cerea -balmumu esnekli�i)

Undifferentiated (ayr��mam��) Tip :

Bu tipte belirtiler kar��kt�r, �izofreni belirtileri bulunur fakat net olarak hi�bir tipe uymaz. Davran��, d��nce ve duygulardaki bozukluklar dezorganizedir.

Residuel Tip :

Daha �nce bir atak ge�iren vakalarda geriye kalan silik �izofrenik belirtiler bulunmaktad�r. Bu bulgular negatif belirtiler �eklindedir. Affektte d�zle�me k�ntl�k. indifere (ilgisiz), otizm gibi belirtiler g�r�l�r.
ICD-10 da s�n�fland�r�lmaya al�nan basit �izofreni.negatif belirtilerin �n planda oldu�u.sinsi ba�layan ilgi kayb�.d��ncede fakirle�me otistik.sorumsuzluk g�steren bir tiptir. Basit �izofrenide epizodlar g�r�nmez, kroniktir.
Pcstpsikotik depresyon, ise �izofrenik ataktan sonra hastan�n ciddi bir depresyon tablosuna girmesidir. S�k�nt�.huzursuzluk.anhedonia.anksiyete.uyku bozuklu�u gibi belirtilerle tablo ortaya ��kar. Genellikle antipsikotik tedaviden sonra g�r�l�r.

DSM-IV�e g�re �izofreni te�his kriterleri

A - Karekteristik Semptomlar: Bir ayl�k bir s�re i�erisinde (tedavi edilmesi �art� ile) a�a��daki belirtilerden iki yada daha fazlas�n�n bulunmas�.

Hezeyanlar
Hall�sinasyonlar
Dezorganize konu�ma
�leri derecede dezorganize yada katatonik davran��
Negatif semptomlar.affektif d�zle�me.aloji (konu�ma fakirii�i).yada avolusycn

B - Toplumsal/Mesleki fonksiyon bozuklu�u : �� ki�iler aras� ili�kiler yada kendine bak�m gibi �nemli fonksiyonel alanlardan bir yada birden fazla olmas�.
C - S�re : S�rekli belirtileri en az 6 ay s�reyle kal�c� olur. Bu 6 ayl�k s�re.en az 1 ay s�reyle tan� �l��lerini kar��layacak �ekilde belirtileri olmal�
D - �izoaffektif Bozuklu�un ve Duygu Durum Bozuklu�un ay�rdedilmesi.
E - Madde kullan�m�n�n I genel t�bbi durumun olmamas�
F - Yayg�n Geli�me Bozuklu�unun bulunmamas�
Ay�r�c� Te�his :
�izofrenik belirtiler g�steren �e�itli hastal�klardan ay�rt edilmesi gerektir.
1 - Organik Sendromlar: Gen� hastalarda organik kaynakl� te�hisleri i�erir.

Drog'a (ila� al�m�na) ba�l� durumlar : �zellikle amfetanim gubu ve di�er stim�lanlar ( LSD.Meskalin.Esrar)
Temporal Lob Epilepsisi : �uurun k�sa s�re bulutlanmas� oldu�unda d��n�lmelidir.(Kronik temporal lob epilepsisi �izofreniye benzeyen devaml� bir tablo g�sterir.) EEG tetkiki gerekir. Ya�l� hastalarda organik beyin hastal�klar� ay�rt edilmelidir.
Deliryum : Yanl��l�kla �izofreninin akut epizodu olarak de�eriendirilebilir.�zellikle belirdin hallis�nasyonlar ve del�zyonlar oldu�u zaman dikkatlice ay�rt edilmelidir. Deliryumda zaman zaman �uur bulutlanmas� olur.
Dementia :Demans ba�lang��ta �izofreniye benzeyebilir.�zellikle belirgin persek�syon hezeyanlar� oldu��nda'haf�za bozuklu�u demansa y�nlendirir.
Diff�z Beyin Hastal�klar� : Herhangi bir n�rolojik belirti yada fazla miktarda haf�za bozuklu�u olmaks�z�n �izofreniye benzer bir tablo mevcut olabilir. (Mesela .paralizi generale)

Organik bozukluklar� ay�rt etmek i�in.hikaye al�m� ve mental durum muayenesinde kognitif bozukluklarda yo�unl��lmal�d�r (desorientasyon ve haf�za def�siti) bunlar organik bozukluklar i�in karakteristiktir.ama �izofren i�in de�ildir. Fiziksel muayene ve n�rolojik muayene.dahili muayene ve tetkikler yap�lmal�d�r.

2 - Affektif Bozukluklar : �izofreni ile affektif bozukluklar zaman zaman kar��t�r�lmaktad�r. Bunun �in baz� noktalara dikkat edilmelidir.

Mood bozukluklar�n�n dereceleri, devam� ve derinlili�ine dikkat edilmeli
Mood bozukluklar�nda g�r�len hallis�nasyon ve del�zyonlar affektle uyumludur.
Affektif durumlarda �nceden ge�irilen episoddalli semptomlar muhtemelen benzerdir.

Bazen affektif ve �izofrenik semptomlar e�it olarak dengelidir. Primer bozuklu�un affektif yada �izofrenik olup olmad��na karar verilmedi�i durumlarda �izoaffektif bozukluklar olarak te�his edilmektedir.

3 - Personalite (ki�ilik) Bozukluklar� : Ay�r�c� tan�da bazen g��l�k olabilir.�zellikle hall�sinasyonlar yada del�zyonlar�n tan�mlanamad�� gen�lerdeki davran��lar�n sinsi de�i�ikliklerinde daha da kar��kl�k olur. Bu durumda �izofreninin birinci s�ra yada di�er �zelliklerini iyi g�zlemlemelidir.

4 - �izoaffektif Bozukluklar : Baz� hastalarda ayn� zamanda hem �izofrenik semptomlar ve hem de affektif semptomlar birlikte bulunurlar. Bu bozukluklar ayr� ba�lant�s�z olarak sm�fland�r�l�riar.��nk� �izofreninin yada affektif bozukluklar�n bir alt tipi olup olmad�� belirsizdir, �izoaffektif bozukluklara genellikle hem antipsikotik hem de antidepresan ila� tedavisi gerekebilir. �yile�ti�inde affektif ve �izofrenik semptomlar birlikte kaybolurlar ve �o�u hastalarda daha sonraki epizodlara kadar tamamen semptomsuz d�nem ge�irirler. Daha sonraki epizodlar�n baz�lar� �izoaffektif baz�lar�da �izofrenik yada affektif belirtiler g�sterebilirler.
Ay�r�c� tan� i�in genelde laboratuar incelemeleri olarak Tam kan say�m�. AKS. �re. Karaci�er fonksiyon testleri. B�brek fonksiyon testleri. T3. T4. TSH. Serbest T3. Serbest T4. HIV, EKG.Bl2.Folat seviyeleri.EEG.CT ve MRI gerekti�inde yap�lmal�d�r.

Seyir ve Prognoz

�izofreninin seyri farkl�l�k g�sterir.

Tamamen iyile�en akut hastalar % 20
Tekrarlayan akut hastalar % 20
Akut olarak ba�layan kronik hastalar % 20
Gizli-sinsi ba�lay�p kronikle�en hastalar % 20
Suicide (intihar) edenler % 10~15

Tekrarlayan akut epizodlu hastalar s�kl�kla �nceki seviyede iyile�mezler. Her relapstan sonra yava� yava� a��rla��rlar.
Suicide (intihar) riski: gen� hastalarda hastal��n ilk d�nemlerinde.insight (i�g�r�) bozuklu�unda �mit ve planlar�n�n ger�ekle�ememe a�amas�nda ve muhtemelen hastal�k etkilerinin ciddi devam�nda y�ksektir.
Prognozda en iyi sonu�lardan biri.bir stresi takiben akut ba�lang��t� hastalard�r. Seyir-Prognoz hakk�nda di�er �ng�r�ler.bir k�sm� hastal�kla ilgili ve bir k�sm� da hasta ki�i ile ilgilidir.

Hastal�k �zellikleri

Sinsi ba�lang��
�lk epizodun uzun s�rmesi
Daha �ncesinde psikiyatrik hikaye
Negatif semptomlar
�ok gen� ya�ta ba�lama

Hastan�n �zellikleri

Erkek
Bekar.ayr�lm��.dul,bo�anm�� olma
Zay�f psikoseks�el uyum
�nceki ki�ili�in anormal olmas�
Zay�f i� ge�mi�i
Sosyal izolasyon
�ikayet azl��

Baz� de�erlere ra�men.bu �ng�r�lerle.bir ki�isel hasta i�in tahmini tan�mlama yap�lamaz. Bu sebepten.hastaya ve yak�nlar�na tavsiyelerde bulunmak i�in.�zellikle hastal��n ilk epizodunda dikkatli bir �ekilde a��klanmal�d�r. Listedeki fakt�rler, �izofreninin ba�lang�c�nda devreye sokulmal�d�r.

Hayat Olaylar�
Yukar�da de�inildi�i gibi.stresli hayat olaylar� relapslar� haz�rlayabilir ve genellikle bu t�r stresli hayat olaylar� ile kar��la�an hastalar uygun bir seyir g�stermezler. A��r� stim�le olan �evre pozitif semptomlar� artt�r�r, oysa az uyar�c� bir �evrenin de negatif semptomlar� art�rd�� s�ylenmektedir. Prognoz.k�smen de olsa bir dengenin u�lar aras�nda ba�ar�labilmesine ba�l�d�r.

Aile Hayat�
Genelde hastaneden ��kt�ktan sonra.ailenin yan�na geri d�nen �izofrenik hastalar k�t� bir prognoz g�stermektedirler. Relaps.�zellikle a��r� kritik ele�tiriler d��manl�k ifadeleri ve kendilerine emosyonel olarak fazla kar��lman�n g�sterildi�i ailelerde ortaya ��kmaktad�r. Bu gibi aileler.relaps riski a��s�ndan fazla y�kl�d�rler Bu durumda aile g�r��meleri belkide tedavisi �nem kazanmaktad�r.

K�lt�rel Yap�
Aile deste�inin oldu�u.birtak�m isteklerin �izofreniklerte birlikte yap�ld�� ve sosyal deste�in oldu�u k�lt�rlerde prognozun m�spet geli�meler g�sterdi�ine dair bulgular vard�r.

TEDAV�

�izofreni tedavisinin etkili olmas� i�in birka� noktay� g�z �n�nde tutmak yararl�d�r.

Akut psikotik semptomlar
�laca diren�li semptomlar
Relaps� �nlemek
Depresif semptomlarla birlikte olanlar
Psikososyal tedavi ve rehabilitasyon

1 - Akut Psikotik Semptomlar�n Tedavisi
Antipsikotik ila� tedavisi
Antipsikotik droglar hemen sedatif etki g�sterirler.muhtemelen �� hafta i�erisinde de antipsikotik etkiler ortaya ��kar.
Etkinlikliklerinden �ok.yan etki profillerinin farkl� oldu�u bir�ok antipsikotik drog vard�r. Bu droglar�n dozlar� tablo g�sterilmi�tir.
Antipsikotik droglar d��k dozlarda ba�lanmal� ve tedricen artt�r�lmal�d�r. Akut hastalar i�in hastaya etkin tedavi duruma g�re parenteral veya oral ba�lan�r.
Al�nt�daki Ek 61386

N�roleptikler postsinaptik dopamin resept�rlerini bloke ederek semptomlar�n giderilmesinde rol oynad�klar� bilinmektedir. Dopamin resept�rlerinden daha �ok D: ve Di �zerine etkindirler. Bunun yan�nda yan etki olarak da muskarinik.adrenaljik. al, histamin H. resept�rlerini de bloke ederler Ekstrapiramidal yan etkiler bu y�zden s�kl�kla g�r�lmektedir.
Antikolinerjik tedavi, akut distoni, akatizi yada parkinsonizmi i�ine alan ekstrapiramidal semptomlar�n geli�mesini �nlemektir.ayr�ca yan etkilerden ka��nmak i�in de antipsikotiklerin dozu ayarlanmal�d�r.

Elektrokonvulsif Terapi (ECT)

ECT �izofreni tedavisinde d�zenli kullan�lmamaktad�r. �ki �nemli endikasyonu vard�r.

�izofreniye e�lik eden ciddi depressif semptomlar�n varl��nda
Katatonik stupor vak'alar�nda

ECT bu iki durumda h�zl� bir etki g�sterir. ECT.�izofreninin akut epizodlar�nda da etkili olabilir. Depresyon yada stupor olmad��nda da nadiren ila� tedavisine fayda verdi�i i�in kullan�l�r. Post-partum psikozlar�nda ve h�zl� bir cevab�n �nemli oldu�u durumlarda �nemlidir.

�laca Diren�li Semptomlar
Akut epizod semptomlar�n�n % 70'i antipsikotik ila� tedavisine cevap verirler �laca diren�li semptomlar iki �ekilde tedavi edilmektedir.

Alternatif Drog Tedavisi : Klasik antipsikotiklerin tedaviye diren� g�sterdi�i baz� hastalarda Klczapin in etkili olabilece�i g�sterilmi�tir.
Psikolojik Tedavi �laca diren�li hall�sine ve hezeyanlar� olan hastalarda.kognitif tedavinin �zellikle.me�guliyetle semptomlar�n azalt�labilece�i ileri s�r�lmektedir.
Relaps��n �nlenmesi

Relaps'�n �nlenmesinde iki �nemli nokta vard�r.

Drog Tedavisi : Tedavinin devaml�l�� relaps riskini azalt�r. Hastalar�n tedaviyi kabul etmeleri �o�unlukla g�� oldu�u i�in.gerekti�inde oral tedavi yerine intram�sk�ler depo injeksiyonlar kullan�labilir. Genelde hastalar�n % 20'si ila� kullanmazlar. Uzun s�re klasik antipsikotiklerin kullan�m�ndan (ortalama d�rt y�l) sonra % 15'inde tardif diskinezi ortaya ��kar. Hastalar�n birka� ayda semptomlar� ortadan kalk�nca.dikkatli bir �ekilde klinisyenin ve hastan�n.ila�larda azaltmaya giderek tedaviyi s�rd�rmeleri i�in birlikte �al��malar� gerekecektir. Klasik tedavi alt�nda olan hastalar.tardif diskinezi i�in her alt� ayda de�erlendirilmelidir.
Aile Terapisi : Emcsyonel �evre ve hastaya y�nelik olumsuz ele�tirileri azaltman�n ama� edildi�i.aile ruhsal e�itiminin aileyle birlikte ya�ayan �izofrenik hastalarda relaps oran�n� azaltt�� bildirilmi�tir.
Depresif Semptomlarla
Birlikte Seyreden �izofreninin Tedavisi:
Antidepresanlar Depressif semptomlar ciddi oldu�unda.bu durumlarda daha az etkili olmalar�na ra�men.antidepresan tedavi verilmelidir. Antidepresanlar �izoaffektiflerde endikedir.
Psikososyal Bak�m ve Rehabilitasyon :

�lkemizde bu konudaki �al��malar yeterli olmamas�na ra�men uygulanan �lk�lerde iyi sonu�lar al�nmaktad�r. Bu anlamda psikososyal bak�m ve rehabilitasyonun ana gayesi.�izofrenlerin uzun s�ren yetersiz ya�ant�lar�n�n s�k�nt�s�n� azaltmakt�r. Pratikte psikososyal bak�m.hastan�n ki�isel ihtiya�lar�n�n d�zenlenmesini sa�lamakt�r. Becerisini geli�tirme fazla stresli olmayan bir ortam haz�rlama ve uygun optimal uyaran� olan bir bak�m plan� uygulan�r. Yakla��m.e�itimii personel taraf�ndan desteklenmelidir. Bu programda �unlar�n takibi yap�lmaktad�r.

Sosyal Beceri E�itimi.
Sosyal beceri e�itimi normal hayatta gerekli olan becerileri sa�lama.kendi kendine bak�m ve ki�iler aras� ili�kileri geli�tirmek i�in .hastalara yard�m etmekte bir davran�� yakla��m�d�r

�� E�itimi.
Ge�imi sa�lamak i�in bir i� yada (bir) di�er u�ra� aktivitelerine s��nmak.d��k seviyede bir i�e tutunmak ve elde etmek i�in.gerekli becerileri geli�tirmeye yard�m etmek gibi bir dizi aktiviteleri i�erisine al�r.

De�erlendirme ve �dare Etme.
Hastan�n ilk g�r�ld�� yerde ilk tan�s� konulduktan sonra gerekli merkezlere g�nderilmeli Ba�lang�� tedavisinde gecikme olmadan de�erlendirilerek daha a��r hale gelmeden k�sa zamanda sonuca vard�r�lmal�d�r.

Acil Vak�alar�n De�erlendirilmesi:
Hasta bazen semptomlar� ile yard�m ister. Yak�nlar� ve �evresindekileri de �izofreninin sebep oldu�u davran�� bozukluklar�na dikkatlerini yo�unla�t�r�rlar. Mesela gittik�e i�e kapanma ve tuhaf davran��lar g�steren gen� bir �ah�s yada tek ba��na ya�ayan ve ��pheci olan ya�l� bir kad�na �evredekiler yard�m etmek isteyebilirler. Bu durumda Doktor �u noktalar� dikkate almal�d�r.

Hastan�n semptomlar�n� ve davran��lar�n� iyice tan�mlamal� ve �evreden verilen bilgileri ilave etmelidir.
Hastan�n meslek yada i� durumunu belirtmeli
Hastan�n kendisine yada ba�kalar�na kar�� risk te�kil edip etmedi�ini de�erlendirmeli.
Sonu�ta hastay�.bilgilendirmeli ve gerekirse ilgili sa�l�k kurulu�una g�ndermek i�in ikna etmeli
Hasta g�nderilmeyi kabul etmedi�i zaman bir uzmanla g�r��p acil tedaviye ba�lanmal�d�r.

Akut Bozulan Hastalar�n �dare ve De�erlendirilmesi:
Bazen hastay� kar��layan Doktor b�yle bir hasta ile ilk defa kar��la�abilir. Bu bir epizod'dur yada bir relaps durumudur. B�yle bir hasta tek ba��na g�r�lmemeli.
Akut Bir Hastan�n De�erlendirilmesi:
1. Te�hisi yapmak i�in g�z �n�nde bulundurulan di�er durumlar

Akut organik bozukluk
Alkol yada drog intoksikasyonu yada madde yoksunlu�u
Ki�ilik bozuklu�u
�izofreni
Mani gibi klinik tablolarla ay�r�c� tan�ya gitmek

2. Uygun muayene.kan.idrar.AKS.ure incelemek
3. Gerekirse antipsikotik tedaviye ba�lamak
4 Hastahaneye yat�r�lmas� hususunda karar vermek

B�yle akut durumlarla kar��la�an Doktor acil ge�erli bir tan�ya gitmelidir. Esas g�revi.herhangi akut organik bir bozukluk yada non-ps*ikotik bir bozuklu�u ( mesela. Ki�ilik bozuklu�u) d��lanmas�d�r. Belki �izofreni ve manik epizod aras�nda ay�r�m yapmakta zorlan�labilir fakat.acil tedavide fazla �nemi yoktur.
Davran�� bozuklu�unun sebebi.psikotik bozukluk olarak g�r�n�yorsa hastay� hastahaneye y�nlendirmelidir E�er hasta reddeder veya sa�l�� yada g�venli�i risk alt�nda ise hastahaneye yat�rmak i�in zorunlu g�� kullan�lmas� gerekebilir. Daha az ciddiyeti olanlarda.yeterli sosyal destek ve yard�m edilebilecekse evde de tedavi edilebilir.

Akut �izofreni Epizod�unun Hastahane Tedavisi:

Akut hastan�n hastahaneye al�nmas�ndan sonra akut davran�� bozuklu�u.bazen �evre de�i�ikli�i ile sakinle�ir. B�yle durumlarda te�his net de�ilse ila�s�z birka� g�n bekletilir ve tedavi sonra planlanabilir.
Te�his a��k ise antipsikotik tedaviye hemen ba�lan�r. Antipsikotik etkinin s�resi iki yada �� hafta i�inde ortaya ��kabilirse de antipsikotiklerin sedatif etkileri de tabloyu etkiler. Hasta �ok eksite yada anormal agressif durumda ise.ila� tedavisi acil olarak davran��lan kontrol alt�na al�nmas� i�in harekete ge�ilir. Bunun i�in sedatifler mesela lorezepam genellikle kullan�labilir.
Antipsikotiklerin yan etkilerinden pek ho�lan�lmaz Bundan dolay� �ok y�ksek dozdan ka��n�lmal�d�r.

�izofreninin Akut Epizodlar�nda Hastahane Tedavisi:

Antipsikotik tedavi
Uygun davran��ta bulunma
�yi cevap ve iyi prognoz d��n�ld��nde
��ine ve sosyal aktivitelerine a�amal� olarak geri d�nmesi i�in en az 6 ay devaml� tedavi
D�zenli takip ve tavsiyeler
Yetersiz cevap ve k�t� prognoz d��n�ld��nde
Uzun s�reli tedavi (depo)
Aileye tavsiyeler ve destek (emosyonel ifade azl��nda)
�� ve evin korunmas� i�in gerekli tavsiyeler

Antipsikotik ila�lar iki gruba ayr�lmaktad�r. Klasik Antipsikotikler ve Atipik Antipsikotikler
Klasik Antipsikotikler.
chlorpromazin ve haloperidol grubundad�rlar ve y�llardan beri kullan�lmaktad�rlar. Antipsikotik etkileri g��l�d�r ama yan etkileri y�n�nden �z�c�d�rler. �o�unlukla ekstrapiramidal yan etkilere sahiptirler.
�kinci grup olarak adland�r�lan atipik antipsikotiklerin
� �zellikle ekstrapiramidal yan etkileri �ok daha az miktardad�rlar. Atipikler olarak risperidone. olanzapine.clozapin ve ketiapin bilinmektedir. Klozapin. klasik antipsikotiklere yeterli cevap vermeyen.kronik ve negatif semptomlar� olan hastalarda etkili bir ila�t�r. Klozapin'in esas problemi.�ok nadir de olsa �l�me sebebiyet veren ve % 1'den daha az da agran�lositoz a sebep olmas�d�r. Buda s�rekli l�kosit say�m�n� gerektirmektedir.
Ba�lang��ta ila� se�imi klasik bir antipsikotiktir. Bu grupta droglar farkl� yan etki profillerine sahiptirler ve bunlar genellikle drogun kullan�lmas�n� belirlerler. Mesela.sedasyon gerekmedi�inde Trifluperazin (Stilizen) tercih edilirler. Hasta e�er klasik antipsikotikleri tolare edemezse.atipik bir drog kullan�lmal�d�r. Hasta.klasik antipsikotiklerin yeterli s�rede verilmesine ra�men en az iki denemede yeterli doza cevab� d��k olursa Klozapin d��n�lmelidir.

Antipsikotiklerin Etkileri:
Bir antipsikotik ba�lan�ld��nda.s�ras�yla heyecan.irritabilite ve insomnia gibi bulgular ilk birka� g�n i�erisinde d�zelir. Hall�sinasyonlar ve hezeyanlar�n d�zelmesi ise daha uzun s�relerde olmaktad�r. S�kl�kla tedrici bir �ekilde de�i�erek birka� haftadan fazla s�rerler. E�er iyile�me g�r�lmezse.�ncelik hastan�n ilac� al�p almad�� kontrol edilmelidir Aksama yoksa sebep belirlenmelidir ve dozun yeterli olmas�na �al��lmal�d�r.
Antipsikotik �la�lar�n Yan Etkileri:
Klasik Antipsikotikler

Sedasyon % 70~80
Antikolinerjik ve antiadrenerjik etkiler(a��z kurulu�u).konstipasyon. g�rme bulan�kl��, idrar retansiyonu.ta�ikardi.n�roleptik maling sendromu) % 60
Tardive diskinezi %4
Endokrin etkinlikler (galaktore.oligomenore)
Kilo al�m�
Sexuel disfoksiyon
Allerji

Atipik Antipsikotikler (Clozapine)

Sedasyon
Kilo al�m�
Hipersalivasyon
Ta�ikardi
Ortostatik hipotansiyon
N�betler % 3
Agronulositoz < % 4
Sedasyon
Ortostatik hipotansiyon
Sexuel disfonksiyon
Kilo al�m�

Hastahane Tedavisinin Di�er �zellikleri
Hastalara uygun aktiviteler yap�lmal�d�r. Hastalar semptomlar�n� iyice benimseyecek �ekilde bo� b�rak�lmamal� yada akut semptomlar�n�n uzaya bilece�ini dikkate alarak a��r� uyar�lmamal�d�r. Hem�ireler ve me�guliyet terapistleri birlikte bir programla �al��mal�d�rlar.
�la� tedavisine ba�lar ba�lamaz.hastal�k ve tedavisi hakk�nda psikolojik destek ve e�itimin.hastal��n�n g�nl�k hayat�na etkilerinin ve gelecekteki �mitlerinin s�n�rl�l�� gibi konularda yard�m edilmelidir. Bu tavsiyeler ailesine de yap�lmal�d�r.

Akut Epizod'u Tamamen �yile�en Hastalarda Relaps� �nleme :
E�er hasta hastahaneden ��kt��nda semptomlar� tamamen kontrol alt�na al�nm��sa.bundan sonra iki amaca y�nelinir. Birincisi.g�nl�k hayat�nda kar��la�abilece�i birtak�m streslerden hastan�n korunmas� i�in antipsikotiklerle kontrol� devam ettirmek.di�eri �nceki hayata geri d�nd�rmeyi sa�lamay� s�rd�rmektir.
Hasta semptomlardan kurtulsa bile.kontrol alt�nda tutmak i�in.akut semptomlarda verilmesi gereken dozlardan �ok daha d��k bir dozda en az alt� ay ve daha fazla antipsikotik tedaviyi s�rd�rmelidir. Ailelerin de hastal�k hakk�nda bilgilendirilmesi.aile terapisi relaps�n h�z�n� d��rebilir.

Tamamen �yile�meyen Akut Epizod�lu Hastalar�n Uzun S�re Tedavisi:
Tedavinin genel amac�.hastahanede iyile�en hastalar�n devaml� sa�l�klar�n� s�rd�rmeleridir.ama en �ok dikkat edilmesi gereken durum hasta bak�m�n�n sosyal y�n�d�r.
Tedavide ana yakla��m,hastan�n medikal (t�bbi) ve sosyal ihtiya�lar�n�n birlikte olmas�n� sa�lamakt�r. Tam iyile�emeyen �izofreni hastalar� i�in .en iyisi multidisipliner bir ekiple donat�lan �ok y�nl� sosyal ihtiya�lar�na cevap verilmesidir, (ev ve me�guliyet). M�mk�nse bir bak�m plan� geli�tirilmelidir.

�iddet G�steren �izofrenik Hastalar�n Tedavisi:
A��r� hareketlilik ve davran�� bozuklu�u �izofrenide genel durumlard�r. Ba�kalar�na kar�� iddet.insanlar� korkutsa bile oran� �ok de�ildir ve homoside (ba�kas�na zarar verme) nadirdir. Yine de �iddet riski olan vakalarda dikkate al�nmal�d�r. �zellikle kontrol edilme hezeyanlar�.persek�syon hezeyanlar� yada i�itme hall�sinasyonlar� oldu�unda dikkat edilmelidir.
�iddet tehdidi ciddi olarak ele al�nmal�d�r.�zellikle ge�mi�te b�yle bir davran�� hikayesi de varsa.hastan�n ne zaman ne yap�p yapmayaca�� nceden kestirilemez. Tehlike akut semptomlar�n kontrol alt�nda tutulmas�yla genellikle ��z�l�r, ama baz�lan devaml� bir tehdit potansiyeli ta��rlar ve bunlar sonuna kadar d�zenli bir denetimi gerektirebilir.
Potansiyel �iddet g�steren hastan�n tedavisi herhangi bir �izofren hastadan farkl� de�ildir, oysa zorunlu bir g�venlik gerektirir. Tedavide bozulan davran��lar� hemen kontrol alt�na almak gerekirken, daha �ok sakinle�tirme.rahatlatma ve devaml� provokasyondan uzak bir �evreyi sa�lamakla olur. Tecr�beli ve yeterli yeti�mi� elemana sahip bir hastahane genellikle g�venlidir.

�izofreni Belirtileri

Yapay Zeka Arac�l��yla �izofreni Te�hisi!

Yapay zekan�n insan�n zeka fonksiyonlar�n� birebir taklit ederek yeni programlar yazma, yeni makineler �retme y�ntemi oldu�unu belirten ara�t�rmac�lar, bu ba�lamda yapay zekan�n �izofreni te�hisinde kullan�lmas� �zerinde �al��t�klar�n� ifade etti.

�nce detaylar� g�r�p, k��k ba�lant�lar� �ok daha iyi kurabilen yapay zekan�n �izofreni te�hisi d��nda �rne�in depresyon hastalar� i�in hangi antidepresan ilac�n daha iyi gelece�ini daha ilk g�r��mede tan�mlayacak sistemler geli�tirme konusunda da kilit bir i�leve sahip oldu�u belirtildi.

�zellikle sesle, g�r�nt�yle psikiyatrik tan�lar�n konulmas�n�n t�m d�nyada yayg�nl�k g�sterdi�ini ifade eden ara�t�rmac�lar, bir ki�inin sesinden depresyona girip girmedi�inin, y�z ifadesinden depresyon tedavisine, ilaca yan�t verip vermedi�inin yapay zeka uygulamalar� ile daha kolay anla��labilece�ini vurgulad�.

Kaynak: AA Bilim Teknoloji / Science (4 May�s 2018)

�izofreni

Belirtiler ��yle s�n�fland�r�labilir:

S�n�fland�rma

Bak�n�z > Paranoid �izofreni > Katatonik �izofreni

�izofrenide Psiko-Sosyal Tedaviler

Psiko-sosyal tedavilere neden gerek duyulur?

�izofren

�izofreni Nedir ?

�izofreni Ne De�ildir ?

��ZOFREN� NED�R?

Varsani nedir?:

Sanr� nedir?:

�izofreni t�rleri:

Ba�lang�� Ya��:

Hastalarda belirlenen risk fakt�rleri

Kal�t�m�n Rol�:

Hastal���n Seyri:

Hastal�k Kimlerde Daha �yi Seyretmektedir

Hastal�k Nas�l Seyretmektedir?

Tedavi

Hastal���n ba�lang�� ya��:

Belirgin tekrarlay�c� davran��lar�:

�izofreni Hastal��� genetik midir?

�izofreni hastal��� genetik midir, zamanla m� ortaya ��kar?

Hangi ya� aral���nda daha �ok g�r�lmektedir?

Hangi psikolojik hastal�klarla kar��t�r�l�r?

Hastal���n belirtileri nelerdir?

Hastal���n ay�rdedici(karakteristik) belirtileri:

Hastal���n tan�s� nas�l konulur? Tedavisi nas�l yap�l�r?

�izofrenide psiko-sosyal tedaviler nelerdir?

�la� tedavisine ba�lan�rsa ne kadar s�re ile ila� kullan�lmas� gerekir? �la�lar�n yan etkileri olur mu? �izofreni hastal��� tedavi edildikten sonra tekrar eder mi?

�izofreni hastalar�n�n g�nl�k ya�ant�lar� nas�l olmal�d�r? �� veya okul ya�ant�lar�nda de�i�iklik yapmalar� gerekli midir?

�izofreni hastalar�n�n yak�nlar�na neler tavsiye edersiniz?

�izofreni hastalar�n�n �iddet e�ilimleri var m�d�r?

�izofreni Hastalar�n�n An�lar�

B�l�m 1 : Lisa �izofren mi?

B�l�m 2 : �izofreni Benim ��in Ne mi?

B�l�m 3 : Beynimin i�indeki?

B�l�m 4 : Vorteks

B�l�m 5 : Ac� ve �zde�imlik

B�l�m 6 : Zihinsel karma�a

B�l�m 7 : Hopes not will die (�mitler �lmeyecek)

�OCUKLUK ��ZOFREN�S� (ERKEN BA�LANGI�LI ��ZOFREN�)

�ocuklarda ve ergenlerde de yeti�kinlerdeki belirtiler g�r�l�r Hastal���n belirtileri ��yle s�ralanabilir:

Hastal�k �u �zellikleri olan �ocuklarda daha iyi seyreder:

Tedavisi

��ZOFREN� T�PLER�

��ZOFREN�

Genellikle kronik gidi�lidir ve;

Sanr�lar�n ana �zelliklerine g�re, 5 tipe ayr�l�r:

�izofreni: Ba�ka Bir Bilin� Durumu mu?

Farkl� Bilin� Durumu?

�izofreninin s�rr� GATA�da ��z�ld�

Her 100 ki�iden birinde g�r�l�yor

Farelerde saptand�

Kesin iyile�me olmuyor

�izofreninin �e�itli g�r�n�mleri vard�r.

Eugen Bleuler

Di�er Teorisyenler

Birinci dereceden semptomlar

Dopamin Hipotezi

Di�er N�rotransmitterler

Serotonin Hipotezi

Norepinefrin

Aminoasitler

N�ropatoloji

Beyin G�r�nt�leme

Genetik Fakt�rler

�izofreni ve Tedavisi

�izofreni Tedavisinde En Etkili Y�ntem

�izofreninin Genetik Haritas�

�izofreni

�izofreni T�rleri

��ZOFREN�

��ZOFRENLE�ME

�izofreni Nedir?

��ZOFREN�

TAR�H�E

EP�DEM�YOLOJ�

ET�YOLOJ�

Bak�n�z
> Paranoid �izofreni
> Katatonik �izofreni

Hastal��n Seyri:

Hastal��n ba�lang�� ya��:

�izofreni Hastal�� genetik midir?

�izofreni hastal�� genetik midir, zamanla m� ortaya ��kar?

Hangi ya� aral��nda daha �ok g�r�lmektedir?

Hastal��n belirtileri nelerdir?

Hastal��n ay�rdedici(karakteristik) belirtileri:

Hastal��n tan�s� nas�l konulur? Tedavisi nas�l yap�l�r?

�la� tedavisine ba�lan�rsa ne kadar s�re ile ila� kullan�lmas� gerekir?
�la�lar�n yan etkileri olur mu?
�izofreni hastal�� tedavi edildikten sonra tekrar eder mi?

�izofreni hastalar�n�n g�nl�k ya�ant�lar� nas�l olmal�d�r?
�� veya okul ya�ant�lar�nda de�i�iklik yapmalar� gerekli midir?

�ocuklarda ve ergenlerde de yeti�kinlerdeki belirtiler g�r�l�r
Hastal��n belirtileri ��yle s�ralanabilir:

Konu�ma ve d��nce �ekli

Yapay Zeka Arac�l��yla �izofreni Te�hisi!