[KK] Bo�alt�m Sistemi Nedir - Bo�alt�m Sisteminin Yap�s� ve G�revleri

MsXLabs (https://www.msxlabs.org/forum/)

- T�p Bilimleri (https://www.msxlabs.org/forum/tip-bilimleri/)

- - Bo�alt�m Sistemi Nedir - Bo�alt�m Sisteminin Yap�s� ve G�revleri (https://www.msxlabs.org/forum/tip-bilimleri/24305-bosaltim-sistemi-nedir-bosaltim-sisteminin-yapisi-ve-gorevleri.html)

B�BREKLER�N YAPI VE FONKS�YONLARI
Bo�alt�m sistemi, kan� b�brekler arac�l�� ile s�zen, olu�an idrar� mesane �reterler ve �retra arac�l��yla v�cuttan uzakla�t�ran sistemdir.
Al�nt�daki Ek 51769

Ren, Renal, Renalis (B�brekler)

B�brekler abdomenin arka duvar�nda columna vertebralisin her iki yan�nda T12-L3 vertebralar aras�nda, sa� ve sol tarafta yer alan, fasulye bi�iminde retroperitoneal bir organd�r.
B�bre�in boyutlar� yakla��k olarak, 11-12 cm boyunda, 6-7 cm eninde, 4 cm derinli�inde ve yakla��k 120-200 gram a��rl��ndad�r. B�brekler morumsu ve k�rm�z� renktedir. Sa� b�bre�in �zerinde karaci�er bulunmas� nedeniyle sa� b�brek sol b�bre�e g�re biraz daha a�a��dad�r. B�brekler ya� dokusu ile desteklenerek normal yerlerinde tutunur. Bu ya� dokular� ayn� zamanda b�bre�i so�uktan ve s�caktan korur. Ayakta durunca ve solunum hareketleri ile birlikte bir miktar yer de�i�tirir. Ya� dokusu az olan ya da �ok zay�f ki�ilerde b�brekler normal yerlerinden daha a�a��da bulunabilir, bu durum pitozis olarak tan�mlan�r.
Al�nt�daki Ek 51770

Bo�alt�m sisteminin en �nemli organlar�ndan olan b�brekler, yap� ve fonksiyonlar� bak�m�ndan de�i�ik �zellikler g�sterir.
B�breklerin y�zeyi; ince fakat sa�lam bir ba� dokudan yap�lm�� olan bir kaps�lle sar�l�d�r. Buna �capsula fibrosa� denir. Kaps�l�n d��nda b�bre�in b�y�k bir k�sm�, ya� dokusu ile sar�l�d�r. Bu da �capsula adiposa� olarak adland�r�l�r.

B�brek kesiti incelendi�inde �� farkl� yap�dan olu�tu�u g�r�l�r.

Kortex renalis: B�bre�in en d�� k�sm�d�r ve koyu renkli olup kaps�l ad� verilen ba� dokudan yap�lm�� koruyucu bir �rt� ile sar�lm��t�r. Kortex renalisin iki b�l�m� vard�r. Kortex dokusu medulla i�ine do�ru piramitler aras�ndan uzant�lar yapar. Bunlara �renal kolonlar� ad� verilir. Her b�bre�in kortexinde s�zme g�revi yapan bir milyondan fazla nefron bulunur.
Medulla renalis: B�bre�in i�te yer alan ��nsal ve a��k b�l�m�d�r. Medulla renalis, �izgi g�r�n�ml� piramitlerden olu�ur. Bunlar �papilla renalis� ad�n� al�r. Papillalarda idrar�n pelvise bo�almas�n� sa�layan kanallar bulunur. Bunlar calix renalis ad� verilen olu�umlara a��l�r.
Sin�s renalis: B�bre�in orta k�sm�ndaki bo�luktur. Her bir renal papillan�n ucu kaliks denilen fincan�ms� yap�lar�n i�ine girer. Kaliksler idrar�n, renal papilladan ayr�l�p v�cut d��na at�lmak �zere topland�� yerlerdir. Kaliksler birle�erek �renal pelvisi (sin�s renalis)� olu�turur.

B�bre�in Fizyolojisi

Metabolizma art�klar�n�n v�cut d��na at�lmas�na bo�alt�m denir. V�cuda al�nan ve kullan�lan her �ey art�k maddelerin olu�umuna neden olur. Hayat�n devam� i�in metabolizma art�klar�n�n v�cuttan uzakla�t�r�lmas� zorunludur.
�nsan v�cudunun % 60-70 kadan sudur ve bu miktann korunmas� gerekir. Normalde v�cudun kaybetti�i ve kazand�� su miktar� birbirine e�ittir. Bo�alt�mda direkt g�rev alan organ b�breklerdir. �reterler, mesane ve �retra bu sisteme yard�mc� organlard�r.
S�z�lme ve idrar olu�umu b�breklerde ger�ekle�ir. Bo�alt�mla v�cuttan uzakla�t�r�lan zararl� maddelerin ba��nda �re gelir.
B�breklerin g�revleri
B�brekler;

S�v� at�l�m�n� ger�ekle�tirerek v�cuttaki plazma ozmolaritesinin normal s�n�rlar (300 m Osm/1) i�inde kalmas�n�,
Plazma H+ iyon konsantrasyonunun normal s�n�rda kalmas�n�,
V�cutta fonksiyonel olarak bulunan s�v�, elektrolit dengesinin korunmas�n�,
Metabolik art�k �r�nlerin (�re, �rik asit, kreatinin) at�l�m�n�,
�la�lar, toksinler ve metobolitlerinin v�cuttan at�lmas�n�,
Ekstrasell�ler, s�v� hacmini ve kan bas�nc�n�n hormonal olarak d�zenlenmesini,
P eptit hormonl ar�n�n y�k�m�n�,
D vitaminin aktif h�le gelmesini,
Adrenal medulladan prostaglandin hormonunun salg�lanmas�n� sa�lar.

Nefronun Yap� ve Fonksiyonlar�

B�bre�in i�levsel olan en k��k birimine nefron denir. �nsan�n her iki b�bre�inde toplam 2-2. 5 milyona ula�an nefron vard�r.
Bir nefronda; bowman kaps�l�, glomerulusa kan getiren afferent (getirici) damar, glomerulden kan� uzakla�t�ran efferent (g�t�r�c�) damar, glomerulus ve tubuluslar bulunmaktad�r.
Al�nt�daki Ek 51772

Tubuller de proksimal t�p, henle kulbu, distal t�p ve kollekt�rden (toplay�c� kanal) olu�maktad�r. Her nefronun proksimal ucuna bowman kaps�l� denir. Bowman kaps�l�, yass� epitelle d��enmi�, i�i bo� bir yar� k�re �eklindedir. Bu yuma�a glomerulus denir. Kan�n s�z�lme i�i burada ger�ekle�ir. Bowman kaps�l� ile glomeruluslar�n ikisi birden birle�erek malpighi (renal korp�sk�l) ad�n� al�r.
Glomerulus, Bowman kaps�l�, proksimal tubulus ve distai tubulus b�bre�in korteksinde; henle kulbu ve toplay�c� kanallar ise b�bre�in medullas�nda yer almaktad�r.

Glomerulus (Glomerul)

Kalbin pompalad�� kan�n d�rtte biri b�breklere gider ve s�z�l�r. B�breklere kan g�t�ren a. renalis, aorta abdominalisten (kar�n aortu) ayr�l�r. Kan� g�t�ren v. renalis ise v. cava inferiora ba�lan�r. A. renalis b�bre�e girdikten sonra 7 ile 8 par�aya ayr�l�r. Bunlara interlobar arterler denir. Bunlardan ayr�lan k�sa kan damarlar� glomer�lleri olu�turur.
Afferent arteriol, malphigi korp�sk�l�ne girince bir�ok dala ayr�l�r. Ayr�lan par�alar daha sonra tekrar birle�erek efferent arteriyol� olu�turur. Afferent arteriyolle efferent arteriyol aras�nda uzanan bu �ok par�al� k�lcal damar yuma��na glomerulus ad� verilir.
Glomer�llerin kendilerine �zg� �zellikleri vard�r.

Bu �zellikleri sayesinde di�er k�lcal damarlardan ayr�l�r.

Glomer�l k�lcallar� iki arteriyol aras�nda bulunur. Sistemik k�lcal damarlarda arteriyol ve ven�l aras�nda bulunur.
Glomer�l k�lcallar�n�n her taraf�nda kan bas�nc� ayn� d�zeyde bulunur. Sistemik k�lcal damarlar�n kan bas�nc�, arteriol taraf�nda fazla, ven�l taraf�nda ise azd�r.
Glomer�l k�lcallar�ndaki kan bas�nc�, di�erlerine g�re iki kat fazlad�r.
Glomer�l k�lcallar�n�n �eperleri iki katmandan olu�ur. Bu yap�, damarlar�n hem y�ksek bas�nca dayan�kl� olmas�n� sa�lar hem de protein ve kan h�crelerinin d��ar� ��kmas�n� engeller.
Glomer�l k�lcallar�nda su ve erimi� maddeler, sadece d��ar�ya verilir.
K�lcal damarlarda arteriyol taraf�ndan d��ar� verilip ven�l taraf�ndan tekrar i�eriye al�n�r.
Glomer�l k�lcallar�, ta��d�klar� bol miktarda g�zenek sayesinde di�er k�lcallardan 100 kat daha ge�irgendir.
Glomer�l�n fonksiyonu filtrasyondur.

Bowman kaps�l�

Kadeh �eklinde bir yap�d�r ve b�bre�in ba�lang�� k�sm� olup b�brek kortexinde bulunur. �ki epitelyal h�cre tabakas� ile aralar�ndaki bo�luktan olu�mu�tur. Bu bo�lu�a bowman kaps�l aral�� denir ve b�brek tubuluslar� buraya a��l�r. Kalpten bas�n�la gelen kan�n plazmas�ndaki su, �e�itli tuzlar, glukoz, �re, �rik asit, kreatin vb. maddeler bowman kaps�l� duvar�ndan tubulusa ge�er. Bowman kaps�l�nden dakikada kalpten gelen kan�n % 20-25�i ge�er, b�ylece 1-2 litre kan filtre edilir. Plazmay� s�zmek i�in gerekli olan kan bas�nc�, renin enzimiyle b�brek i�inde d�zenlenir. Bu enzim renal kan damarlar�n�n d�z kaslar�nda s�k��maya yol a�ar.
B�ylece kan bas�nc� y�kselir ve kan bowman kaps�l�ne s�z�l�r.

Proksimal tubulus. Malphighi cisimci�inin ilk k�sm�na, nefronun ikinci k�sm�na proksimal tubulus denir. Pars konvoluta (k�vr�nt�l�) ve pars rekta (d�z) olmak �zere iki k�sma ayr�lmaktad�r. Tubuler geri emilim ve sekresyon olaylar�n�n b�y�k k�sm� burada ger�ekle�ti�inden fonksiyonel a��dan �nemlidir.
Henle kulpu Proksimal tubulusun pars rektas� ile distal tubulusun pars rektas� aras�nda yer al�r. Nefronun yerine g�re henle kulbunun da durumu de�i�ir.
Distal tubulus ve kollekt�r kanallar Proksimal tubulus, b�bre�in korteks k�sm�ndan medullan�n derinli�ine henle kulpu ile uzand�ktan sonra, geriye distal tubulus ile d�ner. Distal t�plerin her biri toplay�c� kanallara a��l�r. Toplay�c� kanallar, korteksin d��ndan ba�lay�p medullaya do�ru gittik�e aralar�nda birle�erek daha b�y�k kanallar olan kollekt�r kanallara a��l�r.

�drar Olu�umu

B�brekler, idrar miktar�n� azaltarak ya da �o�altarak v�cudun su miktar�n� dengede tutar. Glomer�ler s�z�nt�, kimyasal olarak kan plazmas�na benzer. Bu s�z�nt�n�n hepsi v�cuttan at�lmaz. Ama bu s�z�nt�n�n b�y�k bir k�sm�, tekrar emilerek dola��ma geri d�ner. Sadece zararl� maddeler idrar yoluyla v�cuttan at�l�r.
Bir g�n boyunca s�z�len plazma miktar�, 180 litreyi bulur. Kan plazmas� ortalama olarak g�nde 60 defa b�breklerden s�z�lmektedir. Bu miktar�n % 99�u geri emilerek dola��ma kat�l�r. B�ylece bir g�nde yakla��k olarak 1,5 litre idrar d��ar� at�lm�� olur.
B�breklerde idrar olu�umu �� a�amada ger�ekle�ir. Bunlar; filtrasyon (s�z�lme), reabsorpsiyon (geri emilim), sekresyon (sal�n�m)d�r.

Filtrasyon
Kan�n s�z�lme s�recinde ilk ad�m olan filtrasyon, renal korp�sk�llerde ger�ekle�en fiziksel bir s�re�tir. Arteriya renalis ile b�bre�e gelen kan, getirici arteriyollerle nefronlara g�t�r�l�r. Getirici arteriyol arac�l��yla glomerulusa gelen kan, g�t�r�c� arteriyol�n daha dar olmas� nedeniyle glomerulleri h�zla terk edemez. Bu nedenle glomerulllerde kan y��lmas� olur ve bas�n� y�kselir. Bu y�ksek bas�n� y�z�nden kan plazmas� glomer�lllerden bowman kaps�l�ne s�z�l�r. Buradan da tubuluslara ge�er. Bu ge�i� s�ras�nda filtrasyon olu�ur.
Kan�n s�z�lmesini sa�layan di�er mekanizma ise glomer�llere gelen kan�n, getirici arteriyol taraf�ndan gelen kandaki hidrostatik bas�nc�n y�ksek olmas�d�r. Hidrostatik bas�n�, kan�n glomer�l d��na, bowman kaps�l� i�ine s�z�lmesine neden olur. B�y�k molek�ll� maddeler (protein, �ekilli elementler) ise bowman kaps�l�nden ge�emez, s�z�lemeyen kan ise g�t�r�c� arteriyoller boyunca ilerler.
Dakikadaki s�z�lme miktan ortalama 125 ml�dir. Fakat glomer�l filtrasyon h�z�, getirici ve g�t�r�c� arteriyollerin �ap�ndaki de�i�iklikler ya da kan bas�nc�ndaki de�i�iklikler ile de�i�ebilir. �rne�in stres durumlar�nda glomer�l filtrasyon h�z� d��ebilir.

Geri Emilim (Reabsorbsiyon)
�drar olu�umunun ikinci a�amas�d�r. B�brek tubuluslar�n�n t�m b�l�mlerinde hem aktif hem de pasif transport mekanizmalar� i�ler. Tubuluslar, glomer�llerden gelen ve tubuluslar boyunca ilerleyen maddeleri, organizman�n o anki ihtiya� durumuna g�re geri emerler. Filtrasyon ile tubuluslara ge�en s�z�nt� �eklindeki zararl� maddelerin d��nda kalan su ve erimi� maddeler, tekrar emilerek kana, yani dola��ma kat�l�r. Bu olaya reabsorbsiyon denir.
Al�nt�daki Ek 51776

Su ve suda erimi� maddeler, en �ok proksimal tubullerden emilir. Bunun d��nda d�stal tubul ve toplay�c� kanallardan da geri emilim olur. Reabsorbsiyon, basit ve aktif transport ile �nce tubulus epitel h�crelerine, buradan da kana do�rudur. Baz� hormonlar, tubuluslarda geri emilecek maddeler �zerinde etkilidir. Bunlardan aldesteron, distal tubulus b�lgesine etki ederek Na+ iyonunun geri emilimini art�r�rken, K+ iyonunun idrar ile at�l�m�n� h�zland�r�r. Antidi�retik hormon (ADH), toplay�c� kanallar�n suya ge�irgenli�ini kontrol eder. Ayn� zamanda ADH, aldesteron ve atriyal natri�retik hormon (ANH), idrar hacminin d�zenlenmesinde �nemli rol oynarlar.
Al�nt�daki Ek 51777

Tubuluslardan aktif ta��nma ile geri emilen maddeler i�in bir e�ik de�er s�z konusudur. Bu duruma en iyi �rnek glukoz ta��nmas�d�r. Kan glukoz konsantrasyonu normal oldu�u zaman glomeruslardan filtre olan glukozun hepsi prosimal tubulus b�lgesinde aktif ta��nma ile geri emilir ve idrara hi� glukoz ��kmaz. Kan glukoz konsantrasyonu normalden y�ksek oldu�u zaman aktif ta��mada g�rev alan ta��y�c� molek�llerin doygunlu�a eri�mesi sonucu glukozun fazlas� geri emilemez ve glukoz idrara ��kar. Geri emilemeyip tubulus s�v�s� i�inde kalan glukoz fazlas�, ozmotik g�� yaratarak suyu da beraberinde s�r�kler. Diabetli hastalarda poli�ri g�r�lmesinin nedeni de budur.

Salg�lama (Sekresyon)

�drar olu�umunun son a�amas�d�r. V�cut i�in zararl� olmayan ya da zararl� olan at�k ve yabanc� maddelerin, kandan al�n�p tubulus s�v�s�na verilmesi olay�d�r. Proksimal ve distal tubulus h�creleri hidrojen iyonu salg�lar. �drar�n asitle�tirilmesi, toplay�c� kanallarda olur. Tubuluslarda, �zellikle distal tubulusta hidrojen ve potasyum iyonlar� sekresyonla idrara ge�er, bu iyonlar�n idrara ge�mesiyle soydum iyonu kana geri emilir.
Sekresyon s�ras�nda, tubuluslardan bizzat baz� maddeler al�n�r ve idrara verilir. Kandan al�n�p idrara verilen maddeler, su, kreatinin, asit, potasyum, magnezyum, s�lfat, klor�r gibi yabanc� maddelerdir.

�drar�n �zellikleri

Eri�kin bir insan, g�nde yakla��k 1000 -1800 cc. idrar ��kar�r. �drar�n rengi sabah�n ilk saatlerinde koyu sar� olmakla birlikte, ilerleyen saatlerde a��k sar�ya d�ner. Su, tuz, �re, �rik asit ve kreatinin gibi protein at�klar�ndan olu�mu�tur. Sar� renk hemoglobinin par�alanmas� sonucu a��a ��kan urochrome (�rokrom) pigmentlerinden ileri gelir. Ayr�ca al�nan diyet ve ila�lara ba�l� olarak da idrar�n rengi de�i�ir. �drar�n rengi genelde berrakt�r fakat sa�l�kl� ve hastal�kl� olma durumuna, yine ald�� ila�lara g�re rengi bulan�kla��r. Uzun s�re bekletilen idrarda bakteriler taraf�ndan �renin amonya�a d�n��mesi sonucu keskin bir amonyak kokusu g�r�l�r. �drar�n % 95-96�s� su, kalan� ��z�nm�� maddelerdir. Normal idrarda glukoz ve plazma proteinleri bulunmaz.

Klirens (Ar�nma)

Kan plazmas� b�breklerden ge�erken baz� zararl� maddeler buralarda tutularak idrarla d��an at�l�r. B�ylece b�bre�in temizleme ya da plazmay� bir�ok maddeden ar�nd�rma i�lemine klirens denir. Klirens kavram�, asl�nda plazma klirensi olarak kullan�l�r fakat k�saca klirens olarak ifade edilir.
Al�nt�daki Ek 51780

Plazma klirensi, ilgili maddenin bir dakikada idrarla ��kan miktar�n� ta��yan plazma hacmidir. Plazma klirensi, b�breklerin, plazmay� temizleme kabiliyetini belirten �l��d�r. Plazmada bulunan baz� maddeler, b�breklerden tam olarak temizlenirken baz� maddeler tam olarak temizlenmez. �rne�in �renin tamam� idrarla d��ar� at�lmaz. Y�ksek diff�zyon g�c�ne sahip olan �renin bir k�sm� tubuluslardan geri emilerek kana verilir. Geri kalan �re, 1 dakikada olu�turulan 1 ml idrarla d��ar� at�l�r.

B�breklerin Asit-Baz Dengesine Etkisi

B�brekler, idrar� asitle�tirerek veya alkalile�tirerek asit-baz dengesini korur. Di�er sistemlere g�re daha etkin ve d�zeltici bir fonksiyona sahiptir. B�bre kler fazla olan maddeyi atarak veya az olan� tutarak patolojik durumu d�zeltir.

Homeostasis mekanizmas�n�n bir par�as� olan b�brekler, asit - baz dengesini sabit tutmaya �al��r. Asidoz durumunda b�breklerden H+ at�lmas� h�zlan�r ve bikarbonat geri emilimi art�r�l�r. Alkaloz durumunda ise H + at�l�m� azal�r bikarbonat�n at�lmas� h�zlan�r. V�cut s�v�lar�n�n pH�� dar s�n�rlar i�inde, de�i�meden tutulmaya �al��l�r. Buna kar��n idrar pH�� 4,5-8,0 aras�nda de�i�ebilir. Hidrojenin idrarla at�lmas� nedeniyle idrar pH�� genelde asidiktir.
V�cut s�v�lar�, ta��d�klar� iyonlar sebebiyle elektriksel y�ke sahiptir. Bunu sa�layan anyon ve katyonlar�n, g�revlerini yapabilmeleri i�in bir denge i�inde bulunmalar� gerekir. Ta��d�klar� anyon ve katyon miktarlar�n�n her zaman birbirine e�it olmas� gerekir. Belli miktarda katyon at�ld� ise ayn� miktarda da anyon at�lmas� gerekir. �rne�in v�cut i�in �nemli olan sodyum yerine, ba�ka katyonlar�n v�cuttan at�lmas� sa�lan�r ve bu sayede sodyum v�cutta tutulmaya �al��l�r. B�ylece v�cuttan at�lan katyonlara kar��l�k, hidrojen ve amonyum anyonlar� at�larak denge sa�lan�r. Bu sayede sodyum v�cutta tutulmu� olur.
Al�nt�daki Ek 51785

Jukstoglomerular Aparatus ve Renin Angiotensin Sistemi

S�z�lmenin d�zenlenmesi, b�brek taraf�ndan ��kar�lan ve emilen maddelerin miktar�, glomerulus filtresinin d�zenlenmesine ba�l�d�r. E�er bu filtrenin ge�irgenli�i fazlala��rsa baz� maddeler geri emilmeden h�zla borunun i�inden akar. Bir organda kan bas�nc�n�n artmas�, kan ak�m�n� da art�r�r. Fakat b�breklerde kan bas�nc� artsa bile b�breklerden ge�en kan ak�m� de�i�mez. Ayn� �ekilde kan bas�nc�n�n azalmas� da belli bir s�re kan ak�m�n� de�i�tirmez. Bu s�n�rlar 80-120 mm Hg�dir. Bunun alt�ndaki veya �st�ndeki de�erlerde b�brekten ge�en kan ak�m�n�n ayarlanmas� bozulacakt�r. B�brekler bu bas�n� de�i�melerine kar��n kendini ayarlamaya �al��r. Bu duruma otoreg�lasyon denir.
Al�nt�daki Ek 51782

E�er s�z�lme oram d��kse normal olarak salg�lanan maddelerin �o�u geri emilir. S�z�lme bas�nc� ve s�z�len miktar, glomeruluslara gelen arteriyolllerin d�z kaslarda kas�lmas� ya da gev�emesiyle belirli limitler i�inde de�i�ir. Kan bas�nc� d��nce, afferent arteriyol geni�ler, efferent arteriyol daral�r. B�ylece kan ak�m�, dolay�s� ile filtrasyon h�z� sabit tutulmaya �al��l�r.
Henle kulbuna gelen filtrat miktar�n�n azalmas�, tubuluslar i�i bas�nc�n� d��r�r. Bu d��me sonucu tubuluslar, kollabe olarak kapan�r. Filtrat miktar� art�nca bas�n� artarak normal duruma d�n�l�r.
Al�nt�daki Ek 51783

Distal tubulun k�vr�ml� olan k�sm�na, afferent arteriyole yak�n olan b�l�m�ne �macula densa� ad� verilir. Bu b�lgedeki afferent arteriyol h�creleri de�i�ime u�rayarak jukstoglomer�ler h�creleri meydana getirir. Makula dansa h�creleri, resept�r g�revi g�r�rler. Makula dansadaki klor veya sodyum yo�unlu�u az ise jukstoglomer�ler h�crelerinden renin salg�lanmas�na neden olur. Renin enzimi afferent arteriol�n h�crelerinden salg�lanan ve kan bas�nc�n�n d�zenlenmesinde �nemli rol� olan enzimdir. Renal perf�zyon azald��nda jukstaglomer�ler h�crelerdan kana, renin salg�lan�r. Renin kanda bulunan ve bir polipeptid olan angiotensinojene etki ederek anjiotensin I olu�turur.
anjiotensin I; akci�erlerde, pulmoner endotelde bulunan bir konverting enzim arac�l�� ile angiotensin Il�ye d�n��r. anjiotensin Il�nin s�rrenal korteksten aldesteron salg�s�n�n artmas�n� sa�lay�c� etkisi de vard�r.
Al�nt�daki Ek 51784

Anjiotensin II; heptapeptit olan anjiotensin III�e d�n��r. Anjiotensin III, aldesteron sekresyonunu, anjiotensin Il�ye g�re daha fazla art�r�c� etkiye sahiptir; bu mekanizma ile hem vazokonstr�kt�r etki, hem de aldesteron sal�n�m� sonucu Na+ ve su reabsorbsiyonun artmas�, vol�m�n �o�almas�, kan bas�nc�nda y�kselmeye neden olur.

�reterler (Idrar Borular�)

B�bre�in s�zd�� idrar� mesaneye ta��yan boru sistemidir. Her b�brekten bir tane �reter ��kar. Sol �reter, sa� �retere g�re daha uzundur. �reterler yakla��k 25-35 cm uzunlu�unda, kas ve zardan yap�l�, 0.2-0.8 cm geni�li�indedir. �reterlerin u� yerinde normal (anatomik) darl�klar� vard�r. Bunlardan birincisi, �reterin ba�lang�c�nda, ikincisi linea terminalisi �aprazlayarak k��k pelvise ge�ti�i yerde, ��nc�s� de �reterin mesane duvar�ndan ge�ti�i yerdedir ki bu b�l�m �reterin en dar yeridir. Bundan dolay� b�brek ta�lar�, �reterlerde en s�k bu b�lgede t�kanmaya yol a�maktad�r.

�reterler, yap� ve g�revleri bak�m�ndan de�i�ik �zellikler g�sterir.
Yap�s�
�reterler �� tabakadan olu�ur. D��tan i�e do�ru tabakalar� �unlard�r:

Tunica adventita: �reterlerin en d��nda bulunan fibr�z ba�dokusundan olu�an tabakad�r.
Tunica muscularis: Orta tabakada i�te uzunlamas�na ve d��ta sirk�ler d�z kas liflerinden olu�ur. D�z kas liflerinin peristaltik hareketleri sayesinde idrar, mesaneye do�ru g�t�r�l�r.
Tunica mucosa: �reterlerin en i�te, bo�lu�a bakan y�zlerinde bulunan tabakad�r. �ok katl� de�i�ken epitelyum h�crelerden olu�ur.

G�revleri
�drar borular�n�n g�revi, olu�an idran her iki b�brek pelvisinden alarak mesaneye g�t�rmektir. B�breklerde �retilen idrar, pelvis renaliste birikmeye ba�lay�nca bas�n� da artmaya ba�lar. Bunun sonucu olarak renal pelvisten �reterlere ve mesaneye do�ru peristaltik dalgalar uyar�lm�� olur. B�brek pelvisinde biriken idrar�n �reterler arac�l�� ile mesaneye ta��nmas�, sinirsel uyar�mlar sonucu �reter duvar�ndaki d�z kaslarda olu�an peristaltik dalgalar sayesinde belirli aral�klarla ger�ekle�ir. Bu sayede �reterler, b�breklerde biriken idrar� mesaneye ta��m�� olur.
B�breklerde olu�an kum-ta� gibi olu�umlar �reterleri t�kayarak idrar�n mesaneye ge�mesine izin vermez. T�kal� �reterler b�breklerin idrar s�zmesini yava�latarak koruma mekanizmas�n� devreye sokar. �reterlerin mesane bo�lu�una a��ld�� yerdeki darl�� sayesinde, dolu mesanedeki idrar�n geriye ka�mas� �nlenmi� olur.

Vesica Urinaria, Mesane (�drar Kesesi)

Mesane, b�breklerde olu�an idrar�n, �reterler arac�l��yla bo�alt�ld�� ve depoland�� organd�r. Mesane, rektumun �n�nde, simfizis pubis kemi�inin arkas�nda yer alan, kollabe olabilen bir kesedir.
Erkeklerde; pelvis diyafragmas� ile prostat�n �st�nde, rektumun ve sperma keseciklerinin �n ve yukar�s�ndad�r.
Kad�nda; mesanenin arka alt y�z� uterusun servix k�sm�na, a�a��da ise uterus ve vaginan�n �n y�z�ne kom�udur. �stte b�breklerden uzanan iki ayr� �reter ile birle�ir. Tabanda ise �retraya a��l�r. Mesanenin �ekli ve yeri, bo� ve dolu olmas�na g�re de�i�ebilmektedir.

Mesane yap� ve g�revleri bak�m�ndan de�i�ik �zellikler g�sterir.
Yap�s�
D�� g�r�n��te genel olarak corpus vesicae (g�vde), apex vesicae (tepe), fundus vesicae (dip) ve cervix vesicae (boyun) b�l�mlerinden meydana gelir.
Mesane duvar�, peritonla kom�u olan y�zleri d��nda, �� tabakadan meydana gelir.

D�� tabaka: Mesaneyi �rten peritondur. Gev�ek ba� dokudan yap�lm��t�r. Ekstraperitoneal olan mesanenin, kad�nlarda uterusla kom�u oldu�u k�s�m, erkeklerde �st y�z ve arka y�z�n bir k�sm� periton ile kapl�d�r.
Tunica musculans (orta tabaka): D��, orta ve i� olmak �zere, �� katmanl� d�z kas tabakas�ndan meydana gelir. D�� kat tabakas� longitudinal (uzunlu�una kas lifleri), orta kat tabakas� sirk�ler (yuvarlak�a lifler), i� kat yine longitudinal liflerden yap�lm��t�r. Orta tabakadaki lifler, mesanenin tepesinden taban�na kadar aral�ks�z devam eder. �retra deli�ine yakla�t�k�a kal�nla��r ve burada halka bi�iminde kas meydana getirirler, bu kas grubuna da sphincter vesicae ad� verilir.
Tunica mucosa (i� tabaka): Kal�nca, de�i�ken, epitel tabakad�r. Kas tabakas�na gev�ek ve esnek olarak ba�lanan mukoza, k�vr�ml� pilikalara sahiptir. Bu k�vr�mlar �reterler i�in valv (kapak) g�revi g�rerek idrar�n geriye, �reterlere ka�mas�n� �nler. Mesane, idrarla doldu�u zaman 5-12 cm kadar geni�leyebilir. Mesanenin �st arka y�z�nde 4 cm aral�klarla delikler bulunur. Bu delikler �reterlerin mesaneye girdi�i ve idrar�n bo�alt�ld�� deliklerdir.

G�revleri
Mesanenin temel g�revi, idrar�n v�cuttan at�lmadan �nce depo edilmesini ve �retran�n yard�m�yla v�cuttan at�lmas�n� sa�lamakt�r. �drar�n olu�mas�na ba�l� olarak yava� yava� dolmaya ba�layan mesanede, idrar belirli bir seviyeye ula�t��nda idrar yapma iste�i belirir.
Normal eri�kin bir birey, g�nde yakla��k 1500 ml idrar ��kar�r ki bu durum al�nan g�da ve s�v�ya g�re de�i�ir. Ortalama 300-450 ml idrar kapasitesi vard�r. Mesane i�ine 200-250 ml idrar doldu�unda, detr�sor kas�ndaki sinir u�lar� uyar�l�r. Uyar�mlar spinal korda iletilir, b�ylece mesane kas� idrar yapma refleksi ile kas�l�r. Miksiyon (i�eme) mekanizmas�, mesanenin eksternal (d��) sfinkter kas�n�n gev�emesiyle, istemli olarak ba�lar. Bu durum, idrar�n mesane d��na �retra yoluyla at�lmas�na neden olur.
Miksiyon mekanizmas�, �� ya��ndan sonra kontroll� olarak devreye girer ��nk� eksternal sfinkter kaslar� istemli olarak kontrol edilebilir. Ko�ullar uygun olmad��nda ki�i, istemli olarak eksternal sfinkteri kasarak idrar yapmaya engel olur.
�drar yapma iste�inin olmas�nda, yaln�zca mesanenin dolmas� etkili de�ildir. Akan su ve �sl�k sesi gibi uyar�lar, mesane hastal�klar�, psikolojik etkenler de miksiyon mekanizmas�n� harekete ge�irebilmektedir.

�rethra (�drar Kanal�/�retra)

�drar� mesaneden v�cut d��na ula�t�ran iki ucu a��k t�p bi�imindeki kanald�r. �retran�n mesane i�ine a��lan deli�ine, ostium �retra internum, d��ar�ya a��lan yar�k �eklinde olan deli�ine ise ostium �retra externum denir. Kad�n ve erkekte farl�l�klar g�stermektedir. �retra erkekte 18-20 cm kad�nda ise 4 cm uzunlu�undad�r.

�rethra Masculina (Erkek �retras�)
Mesanenin alt b�l�m�nde, ostium �retra internum denilen delikle ba�lar. Prostat bezinin i�inden ge�tikten sonra penisin arka taraf�ndan a�a��ya do�ru inmeye ba�lar ve penisin ucundaki en dar yeri olan yar�k �eklindeki ostium �rethra externum denilen delikle d��ar� a��l�r. Erkek �retras� �� k�s�mda incelenmektedir.

Pars prostatica: �retran�n en geni� ve esnek k�sm�d�r. 3-3.5 cm uzunlu�undad�r. Erkek �retras�, prostat bezi i�inde, meniyi �retraya bo�altan iki ejak�lat�r kanal ile birle�erek meninin ge�i�inde bir yol olarak g�rev yapar.
Pars membranacea: �retran�n en k�sa ve en az geni�leyebilen k�sm� olup 1,5-2 cm kadard�r. �izgili kas liflerinden olu�an m. sphincter �retra (sifinkter kas�) bulunur. Bu sifinkter kas, istemli �al��t��ndan idrar yap�m�n� kontrol alt�nda tutmay� sa�lar. Yine istemli �al��t��ndan, sonda uygulamas� s�ras�nda kas�larak zorluk ��karabilir.
Pars spongiosa: Bu b�l�m �retranrn penis i�inde yer alan en uzun par�as�d�r. 15-16 cm uzunlu�undad�r. Penil �retra olarak da adland�r�l�r. �retra, penis ba��nda hafif bir geni�leme yapar. Buraya fossa navicularis ad� verilir.

�rethra Feminina (Kad�n �retras�)
Mesanenin alt b�l�m�nden ba�layarak �ne ve a�a��ya do�ru ilerler. �retran�n mesanedeki ba�lang�� a��kl��na, ostium �retra internum ad� verilir. Kad�n �retras�n�n d��a a��lan k�sm�na meat�s denir. Meat�s, klitoris ve vaginal a��kl��n aras�nda bulunur. Kad�n �retras� 3-5 cm kadard�r ve bu durum yani �retran�n k�sa olmas�, idrar yolu enfeksiyonlar�n�n kad�nlarda s�k g�r�lme nedenleri aras�nda yer almaktad�r. Kad�n �retras� erkek �retras�nda oldu�u gibi, pelvis alt duvar�n� ge�ti�i yerde, msphincter �retra externus (�izgili kas h�crelerinden yap�l�) sfinkteri bulunmaktad�r. Bu kas istemli �al��t��ndan idrar yap�m�n� kontrol alt�nda tutmay� sa�lar ve bir s�re idrar� tutabilir. Kad�n �retras�n�n erkek �retras�ndan fark�, daha k�sa olmas� ve sadece idrar g�t�r�c� kanal olarak kullan�lmas�d�r.

kaynak: Bo�alt�m Sistemi

BAKINIZ
�roloji - �drar Yolu Hastal�klar�
Sistit (�drar Kesesi (Mesane) �ltihab�)
�drar Yolu Enfeksiyonu
B�brek Hastal�klar�
B�brek Ta��
B�brek �ltihab� (Nefrit)
B�brek Yetmezli�i ve Tedavi �e�itleri
B�brek Nakli

Canl�larda Bo�alt�m ve Bo�alt�m Sistemleri

Bir h�cre ve h�crelerden meydana gelmi� canl�lar, canl�l�klar�n� ve i�levlerini �ok s�n�rl� ko�ullarda s�rd�rebilirler. Bu ko�ullardan birisi hem h�cre i�i hem de h�creler aras� s�v�lar aras�ndaki dengedir. ��te h�crelerin i�inde bulundu�u ortam�n dengede tutulmas�na homeostasi denmektedir. Bu dengenin sa�lanmas�nda su miktar�n�a�a��yukar�de�i�mez tutman�n yan�nda, h�cre i� ve d�� ortam� i�in zararl�ya da fazla olan ve suda erimi� maddelerin ayr�lmas� ve d��ar� at�lmas� zorunludur. ��te fazla suyun ve suda erimi�halde zararl�ya da gere�inden fazla bulunan maddelerin h�crelerden ve v�cut s�v�s�ndan uzakla�t�r�lmas� olay�na bo�alt�m ad� verilir. Bunun i�in bir �ok sistem birlikte �al��rlar. Bu sistemlerden birisi de bo�alt�m olay�n� ger�ekle�tiren bo�alt�m sistemidir.

Bir h�crelilerde bo�alt�m:
Tek h�creli canl�larda art�k maddeler d�� ortama dif�zyonla verilir.Tek h�creli canl�lar�n olu�turdu�u maddeleri s�ralaman�n imkan� yok gibidir.Ancak hepsinde ortak olarak at�lan maddeler CO2,H2O,NH3,�re gibi organik ve inorganik maddelerdir.Bu maddelerden �zellikle su ve suda erimi� CO2,H2O,NH3 dif�zyon ve aktif ta��ma ile d��ar� at�l�r.

Tatl� suda ya�ayan tek h�crelilerden baz�lar� d�� ortamdaki suyun deplazmolize neden olmamas� i�in kontraktil kofullar� ile h�credeki fazla suyu d��ar� atarlar.Bu sayede h�cre i�i denge sa�lanm�� olur.Kontraktil kofullar h�crenin iki kutbunda bulunur ve birbirine z�t �al��r.
Denizde ya�ayan bir h�crelilerde kontraktil koful yoktur.H�cre i�i ve d�� bas�n� birbirine e�ittir.Baz� art�k maddeler d��ar�ya ekzositozla d��ar� at�l�r.

�� ortam�n dengede tutulmas�canl�n�n ya�ad��ortama (tatl�su, tuzlusu ve kara) g�re de�i�iklik g�sterir. Denizde ya�ayan hayvanlarda h�crelerin tuz yo�unlu�u hemen hemen deniz suyunun yo�unlu�una e�itken, tatl�sularda ya�ayan hayvanlar�n i� s�v�lar� dikkati �ekecek kadar �evresindeki ortamdan yo�undur.
�ok h�creli organizmalar�n ve bu arada insan v�cudundaki h�crelerin i�inde bulunduklar� ortam h�creler aras� doku s�v�s� ve kan plazmas�d�r.

V�cutta olu�an zararl�maddeler hayvandan hayvana de�i�ebilece�i gibi, ayn� hayvanda de�i�ik durumlarda fark g�sterebilir. Bu de�i�ikliklerin nedeni al�nan besinlerin farkl�l�� ile canl�da meydana gelen metabolizma olaylar�d�r. Bu maddelerden CO2, solunum yoluyla akci�erlerden, di�erleri ise suda erimi� halde deri ve bo�alt�m organlar�ndan d��ar� at�l�r.
Bo�alt�m maddelerinin ba��nda proteinlerin par�alanmas�yla ortaya ��kan azotlu art�klar gelir. ��nk� bunlar oksitlenmezler ve �e�itli hayvan gruplar�nda aminoasitlerden al�nan amin grubunun kopar�lmas�yla amonyak, �re, �rik asit ve serotonin �eklinde ortaya ��karlar. Bu maddeler h�cre i�in zehirlidir. Bunlardan amonyak �ok zehirlidir ve hemen h�crelerden, dolay�s�yla canl�dan uzakla�t�r�lmas� gereklidir. Suda ya�ayan basit organizmalarda bu dif�zyonla kolayca d��ar� at�l�rken, b�cek, s�r�ngen ve ku�larda �rik asit'e; memelilerde ise �reye d�n��t�r�lerek d��ar� at�l�r. Yine azotlu bile�iklerden nukleik asit art�klar� da �rik aside oksitlenerek d��ar� at�l�rlar. Ayr�ca bo�alt�m maddelerinin kapsam� i�ine giren maddeler suyla birlikte (Potasyum, Sodyum, Klor, s�lfit, fosforik asit ve bir �ok yoldan v�cuda girmi� ve v�cut taraf�ndan kullan�lmam�� ila�lar, zehirler) d��ar� at�l�rlar.

Omurgas�z Hayvanlarda Bo�alt�m Organlar�

Protozoonlar�n bo�alt�m organelleri kontraktil kofullard�r. Bu yap�lar h�cre i�ine giren fazla suyu ve bu suda erimi�zararl�maddeleri d��ar�atarlar. ��inde belli bir miktar su toplayan kontraktil kofullar sitoplazman�n kontraksiyonu ile i�lerindeki suyu d��ar�bo�alt�rlar. Kontraktil kofullar tatl�su protozoonlar� i�in karakteristiktir. Parazit olanlarda bulunmaz.
S�nger ve s�lentereler gibi basit organizasyonlu �ok h�crelilerde bo�alt�m organ� yoktur. Bir �ok durumda hayvan� olu�turan y�zey h�creleri bu g�revi yerine getirirler. K��k kat�at�klar ise amipsi hareket eden �zel h�creler taraf�ndan v�cut bo�lu�una ta��n�rlar. Yass� solucanlardan ba��rsaks�z formlarda da bo�alt�m organ� bulunmaz. Ba��rsakl� formlarda ve Yuvarlak kurtlarda ise protonefridium ad� verilen bo�alt�m organlar� meydana gelmi�tir. U� h�crelerine dif�zyonla giren art�k maddeler ortadaki bo�lu�a ge�er ve hareketleri bir alev hareketini and�ran sillerin hareketi ile kanal arac�l�� ile d��ar� at�l�rlar.
Halkal� solucanlarda ise bo�alt�m organlar� segmental s�ralanm�� nefridiumlard�r. Her segmentte bir �ift nefridium bulunur. Bu organlar silli bir huni (nefrostom) ile s�lom bo�lu�undan ba�larlar. Bo�alt�m kanal�n�n i�i silli olup ya ayn�segmentten veya arkadaki segment perdesini (dissepiment) delerek ge�tikten sonra bir sonraki segmentten d��ar� a��l�r.
Eklembacakl�larda bo�alt�m organlar�nefridiumlara benzer. Bunlar�n nefridiumlar�n�n ba�lang�� yerlerinde silli huni yerine, s�lom kal�nt�s�olarak kabul edilen, bezli bir kese vard�r. Baz�lar�nda da sindirim borusuna a��lan t�b �eklinde bezli eklentiler (Malpighi t�pleri) bo�alt�m organ� g�revi yaparlar.

S�nger ve s�lenterlerde bo�alt�m:
�zeNe�mi� bir bo�alt�m organ� yoktur. Bo�alt�m v�cut y�zeylerinden ve v�cut bo�luklar�ndan dif�zyonla yap�l�r.
Al�nt�daki Ek 51732

Yass� solucanlarda bo�alt�m:
Yass� solucanlarda CO2 ve amonyak v�cut y�zeyinden dif�zyonla d��ar� at�l�r.Suyun fazlas� ise v�cudun her taraf�na da��lm�� kanalc�klarda toplanarak d��ar� at�l�r.Yass� solucanlarda bo�alt�m i�ini �stlenen bu kanalc�klar�n olu�turdu�u bu sisteme protonefridyum denir.Protonefridyumlar dallanm�� borucuklara, bu borucuklar�n ucunda u�lar� kapal� alev h�crelerinden meydana gelmi�tir.Bu sistemde bo�alt�m birimi alev h�creleridir.
Al�nt�daki Ek 51733

Alev h�crelerinin esas g�revi v�cudun su dengesini ayarlamakt�r.Bir nevi kontraktil Koful g�revi yapar.Planaria da alev h�cresinin say�s� ortam�n tuzluluk oran� ile do�ru orant�l�d�r.Alev h�creleri kan ile de�il dokular aras� s�v� ile ba�lant�l�d�r.

Halkal� solucanlarda bo�alt�m:
Bo�alt�m nefridyum denilen bo�alt�m organ� ile yap�l�r.V�cudun her halkas�nda bir �ift nefridyum bulunur.Nefridyumlar aras�nda bir ba�lant� yoktur.�ki ucu a��k olan nefridyumun v�cut bo�lu�una bakan k�sm� kirpikli huni �eklindedir. Bu huniye ba�l� olan bo�alt�m kanal� k�vr�mlar yaparak bir sonraki halkadan d��ar�ya a��l�r.
Al�nt�daki Ek 51734

V�cut s�v�s�ndaki su, glikoz, mineral, vitamin gibi besinler ve at�k maddeler nefridyumlar�n kirpikli u�lar�ndan bo�alt�m kanal�na ge�er. Suyun bir k�sm�, vitamin, glikoz mineraller gibi baz� besinler kanaldan emilerek k�lcal damarlara ge�er, geri kalanlar ise idrar olarak d��ar� at�l�r. Toprak solucanlar� topra�a bol miktarda amonyak bo�altt�klar� i�in azot bak�m�ndan da topra��n zenginle�mesini sa�lar. Nefridyumlar�n etraf� bol k�lcal damar a�� ile �evrilidir. Halkal� solucanlar bol sulu ve zengin �re i�eren bir s�v� d��ar� atarlar.

Eklem bacakl�larda bo�alt�m:
Eklem bacakl�lar� bo�alt�m Malpighi t�pler ile yap�l�r. Bu guruba dahil olan canl�lardan �ekirgede Malpighi t�plerinin bir ucu kapal�, bir ucu a��kt�r. Bu t�plerin kapal� serbest u�lar� v�cut bo�lu�una, di�er ucu ise sindirim bo�lu�una a��l�r. T�plerin kapal� u�lar� hemolenfte bulunan tuzlar�, azotlu at�klar� ve baz� organik molek�lleri su ile birlikte al�r. Al�nan bu maddeler son ba��rsaktan rektuma ge�er. Rektumda su, tuz ve gerekli organik molek�ller geri emilir. Kalan azotlu at�klar �rik asit seklinde an�sten at�l�r. B�ceklerin az su harcayarak azotlu at�klar� �rik asit �eklinde uzakla�t�rmas� bu canl�larda su kayb�na azaltan �nemli bir adaptasyondur.
Al�nt�daki Ek 51735

Omurgal�larda Bo�alt�m Organ� (B�brekler)

Omurgal�lar�n bo�alt�m organlar� b�breklerdir. Ancak omurgal�larda pronefroz, mezonefroz ve metanefroz olmak �zere �� tip b�bre�e rastlan�r. Pronefroz b�brek tipi bal�klar�n ve kurba�alar�n embriyo devrelerinde g�r�l�r. Bunlar�n ergin d�nemlerinde ise mezonefroz b�brek tipine rastlan�r. Mezonefroz b�brek segmental s�ralanm�� mezodermik kanalc�klardan ibarettir. Kirpikli birer huni ile kar�n bo�lu�una a��lan bu kanalc�klar�n di�er u�lar� Wolf kanal�na (�reme sistemi) a��l�r. Aort'tan ayr�lan kan damarlar�n�n u�lar� bir k�lcal damar yuma�� (glomerulus) yapar ve kirpikli huni k�sm�ndan bu sistemle ba�lant� kurar. Mezonefroz b�brek tipinde glomeruluslar bo�alt�m kanallar�n�n yan taraflar�nda meydana gelen kaps�ller (Bowman kaps�lleri) taraf�ndan sar�l�rlar.
Y�ksek omurgal�larda ve insanda g�r�len b�brek tipi olan metanefroz tipi b�brek de ayn� esasa dayan�r. Metanefroz tipte b�bre�e sahip ku�lar�n b�brekleri memelilerden �ok s�r�ngenlerinkine benzer. Her b�brekten ��kan idrar kanal� kloak�n �st orta k�sm�na a��l�r. Deveku�lar�n�n d��nda hi�bir ku�ta idrar kesesi yoktur.

Bo�alt�m organlar� t�m omurgalarda ayn� yap�da de�ildir. Canl�lar�n ya�am alanlar�na g�re, bo�alt�m at�klar�n�n v�cuttan at�lmas�n� sa�layan yap�lar aras�nda farkl�l�klar vard�r. Bo�alt�m organlar� sayesinde omurgal�lar i� ortamlar�n�n dengede kalmas�n� (homeostaziyi) sa�lar.

Tatl� su bal�klar�n�n v�cut y�zeyleri k�smen suya ge�irgen pullarla kapl�d�r. Ya�ad�klar� ortam kendilerine g�re hipotoniktir, bu durumda osmoz kurallar� gere�i solunga�lardan ve v�cut y�zeyinden s�rekli su giri�i olur. Bu su giri�i nedeni ile tatl� su bal�klar� ayr�ca su i�mez ve fazla idrar ��kar�r. �drar ��k�� ile bitlikte amonyak ve tuz da idrarla at�l�r. Kaybedilen tuz, solunga�lardan aktif ta��mayla geri al�n�r. B�brekler tatl� su bal�klar�nda �ok miktarda s�v� s�zd��nden canl�n�n idrar� seyreltik (hipotonik) tir.
Al�nt�daki Ek 51736

Tuzlu su bal�klar�n�n ya�ad�klar� ortam kendilerine g�re hipertoniktir. Bu durum osmozla su kaybetme riski olu�turur. Bu risk, deniz suyu i�ilerek ortadan kald�r�l�r. ��ilen su ile birlikte al�nan fazla tuz da solunga�lardaki �zle�mi� h�crelerden aktif ta��mayla d��ar� at�l�r.
Tuzlu su bal�klar�n�n b�breklerinde az miktarda ve yo�un idrar olu�umu nedeniyle su kayb� en aza indirilir. Ayr�ca bu bal�klar�n v�cut y�zeyinde suya ge�irgen olmayan deri bulundu�undan su kayb� azd�r. Bu bal�klar v�cutlar�nda olu�an NH3�n az bir k�sm�n� idrarla atarken geri kalan�n� solunga�lar�yla uzakla�t�r�r.
Al�nt�daki Ek 51737

Karada ya�ayan canl�larda da suda ya�ayan canl�larda oldu�u gibi su kayb�n� �nleyen baz� adaptasyonlar bulunur. �rne�in ��lde ya�ayan pek �ok ��l ku�u, s�r�ngen ve kanguru fareleri sahip olduklar� adaptasyonlar sayesinde su i�meden uzun s�re ya�ayabilirler.
��lde ya�amaya uyum sa�lam�� olan kanguru s��anlar� o kadar az su kaybeder ki kaybettikleri suyun %90��n� metobolik yoldan, kalan�n� da yedikleri tohumlardan kar��layabilir. Suyun �ok az oldu�u ��lde ya�ayan memeli hayvan Develerde ise su kayb�n� �nleyen adaptasyonlar geli�mi�tir. Bu canl�lar�n b�breklerde suyun geri emiliminin ger�ekle�ti�i kanal di�er memelilerden daha uzundur. B�ylece uzun olan b�brek kanallar�ndan daha fazla su geri emilerek kana verilir ve idrarla su kayb� en aza indirilir.
Kanguru faresinde su dengesi: Kanguru fareleri �o�unlukla kuru tohumlar� yer ve su i�mez. Bir kanguru faresi suyu genelde gaz al��veri�i s�ras�nda buharla�ma ile kaybeder, h�cresel metabolizma ile kazan�r.

�nsanda b�breklerden ba�ka bo�alt�mda g�rev alan di�er yap�lar�

�nsanda bo�alt�m sistemi, b�brekler ve bunlara ba�l�kanallar�n d��nda bo�alt�m ve d�zenleme g�revi yapan deri, akci�er ve sindirim kanal�n� da kapsar. ��nk� su ve karbondioksit akci�erler arac�l��ile v�cuttan uzakla�t�r�lmaktad�r. Demir ve kalsiyum gibi baz� maddeler de kal�nba��rsak taraf�ndan salg�lanmaktad�r. Derideki ter bezleri v�cut s�cakl��n�n d�zenlenmesi ile ilgili ba�l�ca organ olmakla birlikte, metabolik art�klar�n % 5-10'unun at�lmas�nda da g�rev al�rlar. Ter, 1/8'i kat� madde olmak �zere idrar i�inde bulunan maddeleri (�re, tuzlar ve di�er organik maddeler) daha seyreltik olarak i�erir. G�nl�k terleme serin g�nlerde 500 ml kadar olurken s�cak g�nlerde 2-3 lt ye kadar ��kabilmektedir.
Memelilerde b�brekler bel omurlar�n�n iki yan�nda yer al�r. Bunlar�n �st k�s�mlar�nda b�brek �st� bezleri yerle�mi�tir. B�brek kabuk (korteks) ve �z (medulla) olmak �zere iki b�lgeden meydana gelmi�tir. B�brekler sivri u�lar� b�brek bo�lu�una bakan piramitlerden yap�lm��t�r. Piramitler de b�bre�in g�rev birimi olan nefronlardan meydana gelmi�tir. Bir b�brekte bir milyon kadar nefron bulunmaktad�r. Bir nefron bowman kaps�l� ile ba�lay�p, proksimal t�p, Henle kolu, distal t�p �eklinde devam ettikten sonra idrar toplama kanallar�na a��lan, tek s�ra epitel h�crelerinin temas halinde oldu�u k�lcal kan damar� a��ndan meydana gelir. Bowman kaps�l�n� izleyen proksimal t�p, bir tak�m k�vr�mlar olu�turduktan sonra U �ekline alan henle kolunu olu�turur.
Bundan sonra distal t�p �eklinde devam eder ve idrar toplama kanallar�na a��l�r. �drar toplama kanallar�da b�bre�in havuzcuk olarak isimlendirilen b�lgesine a��l�rlar. B�breklere kan getiren b�brek atardamar� b�bre�e girmeden �nce 7-9 kola ayr�larak loplar aras� atardamarlar� olu�turur. Loplara giren bu arterler piramitlerin kabuk�z s�n�r�nda bir ark meydana getirir. Buradan bir �ok loplar aras� arterler ��kar. Bu damar kollar�ndan da bowman kaps�llerine giren ve orada glomerulus ad� verilen k�lcal kan damar� yumaklar�n� olu�turan afferent arterioller (gelen) ayr�l�rlar. Bu k�lcal damarlar daha sonra birle�erek efferent arteriolleri (giden) olu�turarak bowman kaps�l�nden ��karlar. Bowman kaps�l� ve glomerulustan olu�an yap�ya malpigi cisimci�i denir. Efferent arterioller proksimal ve distal t�p �evresinde geni�bir k�lcal damar yuma�� olu�tururlar. Daha sonra bu damarlar da birle�erek loplar aras� toplardamar�, daha sonra da b�brek toplardamar�n� olu�turup b�brekten ��karlar.

BO�ALTIM S�STEM�

Organizmalar�n ya�amsal olaylar�n� s�rd�rebilmeleri bulunduklar� ortam�n ve kendi i� �evrelerinin kimyasal yap�s� belirli s�n�rlar i�inde kalabildi�i s�rece m�mk�nd�r.Bu olaylar olu�urken h�crelerde art�k ve zararl� maddeler olu�ur.Bunlara metabolik son �r�nler denir.Olu�an bu �r�nlerin organizmadan uzakla�t�r�lmas� gerekir.BU maddelerin organizmadan uzakla�t�r�lmas�na bo�alt�m, bu i�lemlerde g�rev yapan organ ve yap�lar�n tamam�na birden ba�alt�m sistemi denir.
Bo�alt�m�n temel iki amac� vard�r.

Metabolik son �r�nlerin v�cuttan uzakla�t�r�lmas�.
�� dengenin korunmas�n� sa�lamak

Organik maddelerin metabolik son �r�nleri

Karbonhidratlar ve ya�lar: Su ve karbondioksit olu�ur.B�brekler,akci�er ve ter bezleri ile d��ar� at�l�r.
Proteinler: Amonyak,�re ve �rik asit

Amonyak
�re
�rik asit

Hayvanlarda olu�an metabolik zararl� son �r�nler v�cudun �e�itli organlar� ile d��ar� at�l�r.Bu organ ve art�k �r�nler �unlard�r.

Deri: Su ve �ok az miktarda tuz
Ba��rsak: Safra ve az miktarda su
Akci�er: Su ve karbondioksit
B�brek: �re,tuz,su ve di�er maddeler.

�re olu�umu:

Amonya��n karaci�erde bir dizi reaksiyona girmesi ile meydana ge- lir.Memelilerde amonyak karaci�erde (kupfer h�crelerinde) ornitin devri reaksiyonlar� denilen olaylarla �reye d�n��t�r�l�r.
Bu reaksiyonlarda bir molek�l �re i�in:

�ki mol amonyak gereklidir.
Bir mol karbondioksit harcan�r
�� ATP harcan�r.
�� su a��a ��kar.

�NSANDA BO�ALTIM

�nsanlarda metabolizma sonucunda �re, �rik asit ve kreatin gibi zararl� maddeler olu�maktad�r.
Bu maddeler v�cut i�in zararl�d�r ve uzakla�t�rmad�klar� taktide v�cut fonksiyonlar�nda bozulmalar ortaya ��kar.Bu zararl� maddeler insanlarda b�bre�in faaliyetleri sonucu d��ar� at�l�r.�nsanda bo�alt�m organ� b�brektir.
�nsanda bo�alt�m (�riner) sistemi;

B�brekler, idrar olu�umunda g�rev yapar.
�reter (idrar kanal�), olu�an idrar�n idrar kesesine ta��nmas�nda i� g�r�r.
�drar kesesi (mesane), idrar� depolar.
�retra (d�� idrar kanal�) olmak �zere d�rt k�s�mdan olu�turur. idrar kesesi doldu�unda idrar�n kanal� vas�tas� ile d��ar� atmas� sa�lar.

B�brekler

�nsan b�bre�i 10--15 cm uzunlu�unda, fasulye tanesi �eklinde, 120-200 g a��rl��nda bir organd�r. Kar�n bo�lu�unun arka taraf�nda, bel hizas�nda, omurgan�n iki yan�nda yer al�r. D�� k�sm� ba� dokudan yap�lm�� bir zar ile �evrilidir. B�brek bir b��ak yard�m� ile boyuna olarak ortadan ikiye kesilirse, ��plak g�zle g�r�lebilen �� b�l�m ay�rt edilir.

Bunlar d��tan i�e do�ru:

Kabuk (korteks)
�z (medulla)
Havuzcuk (pelvis) dir.

Kabuk (korteks):
B�bre�in en d�� k�sm�d�r. Koyu k�rm�z� renktedir. �drar bu k�s�mda bulunan yap�lar taraf�ndan olu�turulur

�z (medulla):
Kabukla havuzcuk aras�nda kalan b�lgedir. Burada idrar�n havuzcu�a ta��nmas�nda rol oynayan toplama kanallar� bulunur. Bu kanallar bir araya gelerek piramit g�r�n�ml� demetler olu�turur. Bunlara Malpighi piramitleri ad� verilir.

Havuzcuk (pelvis):
B�bre�in �ukur taraf�nda bulunan bo�luktur. Kabuk b�lgesinden gelen idrar�n birikti�i k�s�md�r

B�bre�in yap�s� incelendi�inde nefron ad� verilen yap�lar�n bulundu�u g�zlenir. Nefronlar b�bre�in yap� ve g�rev birimidir. Bu yap�lara s�zme birimi de diyebiliriz. Bir b�brekte yakla��k 1 milyon nefron bulunur.
Bir nefron;

Malpighi cisimci�i
Proksimal t�p
Henle kulpu
Distal t�p ad� verilen kanalc�klardan meydana gelir.

Malpighi cisimci�i: Bowman kaps�l� ve glomerulusun olu�turdu�u yap�d�r.
Al�nt�daki Ek 51748

Bowman kaps�l�: glomerulusun etraf�n� tamamen saran, nefronun kanalc��n�n yar� k�re �eklindeki ba�lang�� k�sm�d�r. Bowman kaps�l�, tek katl� yass� epitelden olu�mu� bir yap�d�r. Bu yap� glomerulusta kan�n s�z�lmesi ile olu�an s�z�nt�n�n nefron kanal�na aktar�lmas�na sa�lar.
Glomerulus: Bowman kaps�l�n�n i�ini dolduran k�lcal damarlardan olu�mu� bir atardamar yuma��d�r. Bowman kaps�l�ne giren getirici atardamar, glomerulus yuma��n� olu�turan k�lcallara ayr�l�r. Bu k�lcallar bile�erek g�t�r�c� atardamar olarak Bowman kaps�l�nden ��kar. ��kan bu atardamar, b�brek k�lcallar�na ayr�larak nefron kanalc�klar�n�n etraf�n� sarar ve daha sonra birle�erek b�brek toplardamar�na ba�lar.
Al�nt�daki Ek 51749

Glomerulus k�lcallar� iki atardamar bulundu�undan, kan bas�nc� v�cut k�lcallar�ndan yakla��k iki kat daha fazlad�r (70mmHg). Y�ksek kan bas�nc�ndan plazmas�n�n bir k�sm� glomerulustan Bowman kaps�l�ne s�z�l�r. Glomerulus k�lcallar� v�cut k�lcallar�ndan farkl� olarak iki katl� yass� epitelden olu�mu�tur. Bu yap� onlara hem y�ksek kan bas�nc�na dayanma �zelli�i kazand�r�r hem de protein ve kan h�crelerinin k�lcallardan d��ar� ��kmas�n� engeller. Ayr�ca k�lcallar�nda geri emilim yoktur.
Al�nt�daki Ek 51750

Bowman kaps�l�n�n devam� olan nefron kanalc��:

Proksimal t�p
Henle kulpu
Distal t�pten olu�ur.

Proksimal t�p kabuk b�lgesinde bulunur.Bu yap� �z b�lgesinde Henle kulpunu meydana getirir. Henle kulpu tekrar kabuk b�lgesine ��karak ikinci k�vr�ml� k�s�m olan distal t�p� olu�turur. Distal t�p daha geni� olan idrar toplama kanal�na ba�lan�r. �drar toplama kanallar�n�n a��k u�lar� pramitin tepesinden havuzcu�a a��l�r.

Nefronlar da idrar olu�umu;

S�z�lme,
Geri emilme
Salg�lama

S�z�lme

1927 y�l�nda A.Richards (A.Ri�ards) ve A.Walter( A.Volt�r) adl� bilim insanlar� kurba�a b�brekleri incelemi�lerdir. Nefron kanalc�klar�ndan ve idrar torbas�ndan �rnek s�v�lar alm��lar bu s�v�n�n birle�imlerinin farkl� oldu�unu saplam��lard�r. Sonu�lardan yararlanarak nefron kanalc�klar�ndan ge�en s�v� i�erisindeki yararl� maddelerin, yine bu kanallarda geri emilerek yeniden kana kat�ld�� fikrine varm��lard�r.�lerleyen sonraki y�llarda di�er bilim insanlar� taraf�ndan yap�lan ara�t�rmalar da bu sonu�lar� desteklemi�tir.
Aorttan pompalanan kan�n yakla��k 1/4�� b�brek atardamar�yla b�breklere gelir.Bu 4-5 dakikada bir kan�n b�breklerden ge�mesi demektir.
S�z�lme: Kan bas�nc�n�n etkisiyle kan h�creleri, plazma proteinleri ve ya� molek�lleri d��ndaki kan i�eri�i, glomerulustan Bowman kaps�l�ne ge�mesine denir.
S�z�lme olay� glomerulus k�lcallar� ile Bowman kaps�l�n�n tek s�ral� epiteli aras�nda pasif ta��ma ile ger�ekle�ir. Glomeruluslardan ge�en kan s�z�ld�� i�in gelen kan miktar� ,giden kan miktar�ndan daha bazlad�r. S�z�lme fiziksel bir olayd�r. Glomerulus k�lcallar�nda y�ksek bir s�zme bas�nc� vard�r.
Al�nt�daki Ek 51751

Glomerulustan s�z�len s�v�da su, glikoz, amino asitler, vitaminler, Na+,K+,Ca+2, Mg2+ HCO3" vb. iyonlar;�re, �rik asit, amonyak ve kreatin gibi bo�alt�m maddeleri yer al�r.
Al�nt�daki Ek 51752

B�bre�in s�zme h�z�:
�ki b�bre�in b�t�n nefronlar�nda bir dakikada meydana gelen s�z�nt� miktar�na denir.
S�z�lme h�z�na a�a��daki fakt�rler etki eder:

Kan bas�nc� ( Do�ru orant�l�)
S�cakl�k ( Ters orant�l�)
Madde deri�imi ( Do�ru orant�l�)
S�cak veya so�uk b�lgede ya�ama: ( So�uk ortam do�ru orant�l�,s�cak ortam ters )
Kan�n ak�� h�z�: ( Do�ru orant�l�)
Kan kayb� ( Ters orant�l�)

Bir g�nde glomeruluslardan Bowman kaps�l�ne 180-190 litre aras�nda s�v� s�z�l�r

Geri Emilim

S�z�lme olay� sonucunda glomerulustan Bowman kaps�l�ne ge�en s�v�da, v�cut i�in �ok faydal� olan (su, glikoz amino asitler, vitaminler ve baz� iyonlar) maddeler bulunur. Bu s�v� i�indeki yararl� maddeler b�breklerden do�ruca at�l�rsa (glikoz, amino asit, su, mineral gibi) v�cudun su dengesinin bozulmas� nedeniyle �l�m olur.
Geri emilim: S�z�lme sonucu Glomerulustan Bowman kaps�l�ne ge�en s�v� i�indeki yararl� maddeler nefron kanalc�klar�nda ilerlerken kanalc�klar� saran k�lcallara ge�erek yeniden kan dola��m�na verilmesine denir.
Geri emilim olay� hem pasif hem de aktif ta��ma ile ger�ekle�ir. Aktif ta��ma s�ras�nda enerji harcan�r. Bu y�zden nefron kanalc�klar�n� olu�turan h�creler fazla say�da mitokondri i�erir.
Nefrondaki proksimal t�pte su ozmosla, glikoz, vitamin, amino asitler, amonyum,klor, bikarbonat , potasyum ve sodyum aktif ta��ma ile geri emilir.Hidrojen iyon deri�imine ba�l� olarak aktif veya pasif ta��ma ile geri emilir.
Henle kulpunun inen kolunda su, Na ve CI pasif ta��ma ile ��kan kolunda Na ve CI aktif ta��ma ile geri emilirken Henle kulpunun inen kolu suya ge�irgen iken ��kan kolu suya ge�irgen de�ildir. Bundan dolay� Henle kulpunun ��kan kolunda suyun geri emilimi olmaz.
Distal t�pte ise sodyum, klor, bikarbonat iyonlar� ve su ise pasif ta��mayla geri emilir. Burada suyun geri emilimi ADH (antidi�retik hormon) etkisiyle d�zenlenir.
�nsan v�cudunun suya ihtiyac� oldu�u durumlarda ADH, distal t�p h�crelerine etki ederek h�cre porlar�n� geni�leterek daha fazla suyun geri emilmesini sa�lar.
Distal t�p h�creleri �reye ge�irgen olmad��ndan �renin geri emilimi olmaz ve burada �re yo�unlu�u artar.Mineral madde miktar�, b�brek �st� bezinden salg�lanan aldosteron hormonu ile dengede tutulur.Bu hormon normalden fazla salg�lan�rsa gere�inden fazla sodyum geri emilir.
Geri emilim olay� idrar toplama kanal�nda su ve �re dif�zyonla geri emilir. �drar toplama kanal�nda Na+ve Cl" iyonlar�n�n geri al�nmas� ile tamamlan�r.
Al�nt�daki Ek 51753

E�ik de�er Her maddenin kandaki normal de�erine denir.
Aktif ta��ma ile geri emilim, maddenin kandaki yo�unluna ba�l�d�r.Aktif ta��ma ile yap�lan geri emilim maddenin kandaki miktar�n� e�ik de�erine ��karacak oranda ger�ekle�ir.Bir maddenin kandaki yo�unlu�u e�ik de�erin �zerinde ise bu de�eri a�an k�s�m nefron kanalc�klar�ndan geri emilmez,idrarla d��ar� at�l�r.�rnek olarak �eker hastalar�nda kandaki glikoz oran� e�ik de�erin �zerindedir.Bu y�zden glikozun fazlas� idrarla at�l�r.Sa�l�kl� insan�n idrar�nda glikoza rastlanmaz.
Sa�l�kl� bir insanda glikoz ve amino asitlerin %100�� suyun %99�u sodyumun %99,5�i �renin %50�si geri emilerek tekrar kana verilir.B�ylece kandaki madden konsantrasyonlar� ve ozmotik bas�n� sabit tutularak homeostasinin olu�umuna katk� sa�lan�r

Salg�lama

S�z�lme ile Bowman kaps�l�ne ge�emeyen baz� ila�lar,baz� asit ve bazlar,zehirli maddeler,amonyak,bikarbonat,hidrojen iyonlar�,potasyum iyonlar� ve boya gibi baz� at�k maddeler aktif ta��ma ile nefron kanalc�klar�n� saran k�lcal damarlardan nefron kanalc�klar�na verilir.Buna salg�lama veya aktif bo�alt�m denir.Ayr�ca sa�l�kl� olmayan insanlarda kanda e�ik de�erin �zerinde bulunan glikoz,vitamin ve amino asit gibi maddelerde gerekti�inde salg�lan�r.Salg�lama olay� homeostasinin sa�lanas� bak�m�ndan insanlar i�in �nemlidir.
Al�nt�daki Ek 51754

�drar olu�umu (s�z�lme,geri emilme ve salg�lama )olaylar� sonucu olu�an idrar�n i�eri�inde; �re,�rik asit,kratin gibi organik maddelerle su, kalsiyum, potasyum, sodyum, klor, fosfat, amonyak gibi inorganik maddeler bulunur.
Sa�l�kl� bir insan g�nde ortalama 1-1.5 lt idrar olu�turur. Beslenme durumuna g�re idrar�n pH� 5-7�i aras�nda de�i�ir.Olu�an idrar idrar toplama kasesine ta��n�r.�drar kasesi 300-500 cm3 idrar al�r.�drar kasesinde biriken idrar,zaman zaman �retra ile d��ar� at�l�r.

ORGAN�ZMADA B�BRE��N D�ZENLEY�C� ROLU

B�brekler alyuvar yap�m�n�n d�zenlenmesinde g�rev yapar. Sa�l�kl� bireylerde kemik ili�inde alyuvar yap�m�n� uyaran eritropoietin hormonunun %90�� b�breklerde,geri kalan� karaci�erde �retilir.Kronik b�rek yetmezli�i olan hastalarda eritropoitin yap�m�n� azalmas� sonucu anemi g�r�l�r.

Alyuvar �retimi kemik ili�inde ger�ekle�ir. Bu olay b�breklerden salg�lanan eritropoietin hormonunun kemik ili�inde alyuvar yap�m�n� uyarmas� ile ba�lar.

B�brekler, uzun s�reli a�l�k durumunda amino asitlerden ve gliserol gibi karbonhidrat d�� kaynaklardan glikoz sentezler.
Su yo�unlu�unu ayarlar.�nsan v�cudundaki su miktar� Antidi�retik (ADH) hormonu ile d�zenlenir.ADH az salg�lan�rsa seyreltik �ok salg�lan�rsa yo�un idrar olu�ur.
�nsan v�cudundaki mineral madde ve tuz miktar�n�n ayarlanmas�nda aldosteron hormonu g�rev yapar.
Kan�n pH �n� d�zenlemesinde �nemli g�rev yapar.kan ph �n�n7.4 olmas�n� sa�lar.kan�n asitli�i artarsa b�brek kanalc�k h�creleri sayesinde karnonikanhidraz enzimi kataliz�rl��nde tepkimesi ger�ekle�ir.Burada olu�an H+ iyonu t�p��k s�v�s�na verilirken Na+ iyonu kanalc�k h�crelerince al�n�r.kanalc�k h�crelerindeki HCO3 ve Na+ iyonlar� kana ge�erek kan pH �n�n d�zenler.
Deride bulunan ter bezleri v�cut s�cakl��n�n d�zenlenmesine ve dolay�s� ile homeostatik dengenin sa�lanmas�na yard�m eder. �zellikle s�cak ve kuru ortamlarda d�zenleyici mekanizmalar�n devreye girmesi ile canl�da terme ba�lar. Ter;idrar olani�erisinde bulunan �re, tuzlar ve baz� organik maddeleri seyreltik olarak i�erir. Terin bo�almas� ile birlikte v�cut s�cakl�� d��r�l�rken bu at�k maddeler de v�cuttan uzakla�t�r�lm�� olur ve b�ylece homeostasi sa�lan�r.
Karaci�er, �e�itli toksit kimyasal bile�ikleri zarars�z hale getirerek bunlar� bo�alt�m sisteminden kolayca at�lmalar� i�in haz�rlar. �rne�in proteinlerin sindirilmesi sonucunda olu�unda amonya�� daha az zararl� olan �reye d�n��t�r�r. Ya�lanan eritrositlerin par�alanma �r�n� olan bilirubin, karaci�erde �retilen safra salg�s� ile ince ba��rsaklara g�nderilerek sindirim sistemi arac�l��yla d��ar� at�l�r. Bilirubinin bir k�sm� da ince ba��rsaklardan s�z�lerek idrarla d��ar� at�l�r. Karaci�er ayr�ca osmotik dengenin korunmas�nda �nemli rol oynayan plazma proteinlerini sentezler.
Homeostasinin (i� dengenin) devam� i�in b�brekler,metabolizma sonucu olu�an metabolik at�klar�n at�lmas�n� sa�lar. �re, �rik asit, bilirubin gibi v�cuda zarar� olan metabolizma �r�nlerini ve kreatini uzakla�t�r�r. Besin, katk� maddeleri ve ila�lar gibi d��ar�dan al�nan yabanc� maddeleri ve toksinlerin �o�unu da v�cuttan d��na atar.

kaynak: Anatomi

BO�ALTIM S�STEM�

Canl�lar�n ya�amsal faaliyetlerini s�rd�rebilmek i�in d��ar�dan ald�klar� besin i�erikleri, v�cutta enerji �retimi i�in, yap�m ve onar�m i�in ve d�zenleyici olarak kullan�l�r. Besin i�eriklerinin h�crelerde ya�amsal faaliyetlerde kullan�lmas� (besin maddelerinin h�crelerde par�alanmas�) sonucu olu�an su, madensel tuzlar, karbondioksit gaz�, amonyak, �re, �rik asit gibi zararl� ve at�k maddelerin v�cut d��na at�lmas�na bo�alt�m denir. Bo�alt�m olay�n� ger�ekle�tiren sisteme bo�alt�m sistemi denir. Bo�alt�m olay�nda, h�crelerde olu�an zararl� at�k maddeler, v�cuda d��ar�dan al�narak kana kar��an zararl� maddeler ve v�cudun ihtiyac�ndan fazla al�nan yararl� maddeler d��ar�ya at�l�r.
�nsanlarda bo�alt�m sistemini olu�turan organlar; b�brekler, idrar (sidik) borusu (kanal�) (�reter), idrar (sidik) torbas� (kesesi) ve �retrad�r. �nsanlarda deri, akci�erler ve kal�n ba��rsak ta bo�alt�m yapan di�er organlard�r. Ayr�ca karaci�er de bo�alt�ma yard�mc� organd�r. �nsanlarda bo�alt�m sistemi, solunum ve dola��m sistemleri ile birlikte �al��r.

Bo�alt�m Sistemi Organlar� ve G�revleri

�nsanlarda bo�alt�m sistemi; b�brekler, idrar (sidik) borusu (kanal�) (�reter) ve idrar (sidik) torbas� (kesesi) ve �retradan olu�ur.
B�brekler
B�brekler, v�cutta ya�amsal faaliyetler sonucu olu�an su, �re, �rik asit ve madensel tuzlardan olu�an at�k maddelerin kandan s�z�lerek idrar �eklinde v�cut d��na at�lmas�n� sa�lar. Yani insanlarda bo�alt�m olay�n� ger�ekle�tiren organ b�breklerdir.
B�brekler kar�n bo�lu�unun arkas�nda ve bel hizas�nda, bel omurlar�n�n (omurgan�n) iki yan�nda biri sa�da biri solda olmak �zere iki tane olan ve kuru fasulyeye benzeyen (10 cm uzunlu�undaki) koyu k�rm�z� renkli organlard�r. B�breklerin �ukur olan orta k�s�mlar� birbirine d�n�kt�r. (B�brekler, eller bele kondu�unda, belin arkas�nda ba�parmaklar�n geldi�i yerlerde bulunur).
B�breklerin �st k�s�mlar�nda hormon salg�layan b�brek �st� bezleri bulunur. B�breklerin etraf�nda kal�n ya� tabakas� bulunur. Bu ya� tabakas� b�brekleri d�� etkilere kar�� korur. B�bre�in en d��nda yer alan saydam, ince ve dayan�kl� olan yap�ya da b�brek zar� denir.
B�breklerin birbirine bakan k�s�mlar� �ukur olup, bu k�s�mlara g�bek denir. B�breklerin �ukur olan orta k�s�mlar�na b�brek atardamar�, b�brek toplardamar� ve idrar borusu ba�l�d�r. (Aorttan ayr�larak, s�z�lecek kan� b�bre�e getiren b�brek atardamar� g�be�e girer; b�brekten kan g�t�ren b�brek toplardamar� ve idrar kanal� g�bekten ��kar).
B�brekler, kabuk b�lgesi, �z b�lgesi ve havuzcuk olmak �zere �� k�s�mdan olu�ur.

Kabuk B�lgesi (Korteks) B�brek zar�n�n hemen alt�nda yer alan, toplu i�ne ba�� g�r�n�m�ndeki k�rm�z renkli taneciklerden olu�an k�s�md�r. Kabuk b�lgesine b�brek atardamar� ba�l�d�r. B�brek atardamar� ile gelen kandaki su, �re, �rik asit ve madensel tuzlar gibi zararl� ve at�k maddelerin s�z�ld�� yerdir.
Kabuk b�lgesinde, kandaki at�k maddeleri s�zen taneciklere (k�sma) s�z�c� cisimcik veya nefron (malpighi tanecikleri) denir. Nefronlar, b�bre�in en k��k g�rev birimidir. (Her b�brekte yakla��k 1 milyon nefron vard�r).

�z (Medulla) B�lgesi Kabuk b�lgesindeki nefronlar taraf�ndan kandan s�z�len su, �re, �rik asit ve madensel tuzlar gibi zararl� ve at�k maddelerin yani s�z�nt�n�n yani idrar�n havuzcu�a ta��nd�� yerdir. At�k maddeler yani idrar, �z b�lgesindeki idrar kanalc�klar�ndan ge�erek havuzcu�a ta��n�rlar.
�z b�lgesine b�brek toplardamar� ba�l�d�r. S�z�len ve temizlenen kan, b�brek toplardamar� ile al�narak b�breklerden uzakla�t�r�l�r.

Havuzcuk (Pelvis) B�lgesi B�bre�in ortas�nda bulunan ve kandan s�z�len su, �re, �rik asit ve madensel tuzlardan olu�an idrar�n b�breklerde topland�� yerdir. Havuzcu�a, idrar borusu (kanal�) ba�l�d�r. (Sa�lam ba� dokudan yap�lm��t�r).
�reter (�drar (Sidik) Borusu (Kanal�)) B�bre�in havuzcuk k�sm�na ba�l� olan ve havuzcukta toplanan idrar�, idrar torbas�na (kesesine) ta��yan 22 � 25 cm uzunlu�undaki borudur.
�drar (Sidik) Torbas� (Kesesi) (Mesane) �reter (idrar borusu) ile b�breklerden gelen idrar�n v�cutta topland�� yerdir. �drar torbas� kuvvetli kaslardan yap�lm��t�r ve gerekti�inde geni�leyerek idrar� bir s�re depolar. �drar torbas�nda depolanan idrar, buraya ba�l� olan idrar yolundan (�retradan) ile v�cut d��na at�l�r.

Bo�alt�m Yapan Di�er Organlar

�nsanlarda akci�erler, deri ve karaci�er bo�alt�m yapan di�er organlard�r.
a) Akci�erler H�crelerde solunum olay� sonucu olu�an karbondioksit gaz�n� ve su buhar�n�, soluk verme yoluyla v�cut d��na atarak bo�alt�m yapar.
b) Deri V�cutta fazla olan su ve madensel tuzlar� terleme yoluyla v�cut d��na atarak bo�alt�m yapar. Ayr�ca terleme yoluyla (d��ar� at�lan su molek�lleri, �s� molek�llerini ta��r) v�cudun �s� dengesi sa�lanm�� olur.
c) Karaci�er H�crelerde solunum olay�nda baz� besinler (proteinler) par�aland��nda amonyak denilen ve �ok zehirli olan bir s�v� olu�ur. Karaci�er, �ok zehirli olan amonya��, daha az zehirli olan �re ve �rik aside �evirerek bo�alt�ma yard�mc� olur.
Karaci�er, ya�lanm�� alyuvarlar h�crelerini par�alar ve olu�an at�klar�n� safra s�v�s� ile ba��rsaklara g�ndererek bo�alt�m yapar.
d) Kal�n Ba��rsak Kal�n ba��rsak, ince ba��rsaktan kana ge�emeyen besinler ile su, madensel tuzlar (mineraller), besin at�klar� ile safra s�v�s�n�n bir s�re depolanmas�n� ve sindirim sisteminin son b�l�m� olan an�se iletilip an�sten de d��k� yoluyla v�cut d��na at�lmas�n� sa�lar.
NOT! At�k maddeleri v�cuttan uzakla�t�ran organlar;

B�brekler
Akci�erler
Deri
Kal�n ba��rsak
Karaci�er (Bo�alt�m yapmaz).

V�cudumuzdaki at�k maddeleri uzakla�t�ran organlar hangileridir?
�nsanda Bo�alt�m Olay�n�n Ger�ekle�mesi
H�crelerde ya�amsal faaliyetler sonucu olu�an su, madensel tuzlar, karbondioksit gaz� ve amonyak kana verilir ve toplardamarlar ile kalbe getirilir.
Kalbe gelen kirli kan �nce akci�er atardamar� ile akci�erler g�nderilir ve i�indeki karbondioksit gaz� solunum sisteminden soluk verme yoluyla v�cut d��na at�l�r. Temizlenen kan akci�er toplardamar� ile kalbe geri gelir. Kalbe gelen kan aort atardamar� ile v�cuda pompalan�r. V�cuda pompalanan kan, karaci�ere gelir ve kandaki amonyak, �re ve �rik aside �evrilir. Kan daha sonra b�brek atardamar� ile b�breklere gelir. (B�brek atardamar�, aorttan ayr�lan damarlardan biridir.)
B�breklere gelen kirli kandaki su, �re, �rik asit ve madensel tuzlar, kabuk b�lgesindeki nefronlar taraf�ndan s�z�l�r. S�z�len ve temizlenen kan, b�brek toplardamar� ile b�breklerden uzakla�t�r�l�r. (B�bre�e gelen kan oksijen y�n�nden, b�brek toplardamar� ile b�breklerden giden kan karbondioksit y�n�nden zengindir. B�brek toplardamar�, alt ana toplardamara ba�lan�r).
Kabuk b�lgesindeki nefronlar taraf�ndan s�z�len su, �re, �rik asit ve madensel tuzlardan olu�an s�z�nt� yani idrar, �z b�lgesindeki idrar kanalc�klar�ndan ge�erek havuzcukta toplan�r. Havuzcuktaki idrar, idrar borusu ile idrar torbas�na ta��n�r ve idrar torbas�ndan da idrar yoluyla v�cut d��na at�l�r.
(S�z�nt�deki suyun b�y�k bir b�l�m�, glikoz ve di�er besin maddeleri �z b�lgesindeki toplama kanalc�klar� taraf�ndan emilerek tekrar kana ge�er. Bu olaya geri emilim denir. B�ylece yararl� maddelerin v�cut d��na at�lmas� engellenmi� olur. S�z�nt�deki su ve besinler emildikten sonra havuzcukta kalan s�v�ya idrar denir).

Bo�alt�m Sisteminde (B�breklerde) G�r�len Hastal�klar

Bo�alt�m sisteminde; b�brek iltihab�, b�brek ta��, b�brek yetmezli�i, idrar torbas� ve idrar yolu iltihab�, nefrit, �remi, alb�min, sistit, �eker hastal�� ve y�ksek tansiyona ba�l� olan b�brek rahats�zl�klar� g�r�l�r.
B�brek �ltihaplar� B�bre�in �z b�lgesinde veya havuzcu�unda g�r�l�r. �drar tutamama, bel a�r�s�, halsizlik, ��me, ate�lenme gibi belirtileri vard�r.
B�brek Ta�lar� �drardaki madensel tuzlar�n (kalsiyum tuzlar�, D vitamini ve azotlu bile�iklerin), idrar kanalc�klar�nda veya havuzcukta veya idrar borusunda birikmesi ile olu�ur. Erkeklerde daha fazla ortaya ��kar. Sanc� ve idrarda kan g�r�lmesi gibi belirtileri vard�r. (Ta� olu�umunun �nlenmesi i�in g�nde yeterince su i�ilmeli, s�t ve s�t �r�nlerinin a��r� t�ketiminden uzak durulmal�d�r.)
B�brek ta�lar�n�n tedavi y�ntemlerinden biri ta� k�rmad�r. Bunun i�in y�ksek enerjili (ultrasonik) ses dalgalar� kullan�l�r ve ses dalgalar� cilde ve b�breklere zarar vermeden ta�lar� k�rabilir. K�r�lan ta�lar idrarla d��ar� at�l�r. B�y�k ve k�r�lamayan ta�lar ise ameliyatla al�nabilir.
B�brek Yetmezli�i B�breklerin tamamen veya k�smen (%80) g�revini yerine getirememesi hastal��d�r. Bu hastal�� ta��yan insanlar�n kan�ndaki su, �re, �rik asit ve madensel tuzlar� temizlenmesi i�in D�YAL�Z makinesine ba�lanmas� veya b�brek naklini yap�lmas� gerekir.
Diyaliz makinesi, idrarla at�lamayan su, �re, �rik asit ve madensel tuzlar�n kandan s�z�lerek kan�n temizlenmesini sa�lar. Bu y�ntem, kal�c� tedavi sa�lamaz. Kal�c� tedavi i�in b�brek naklinin yap�lmas� gerekir.
Organ nakli, canl� bir ki�inin bir b�bre�ini (sa�l�kl� bir ki�i tek b�brekle de ya�ayabilir ) ya da yeni �lm�� ama organlar� hala canl� birinin b�bre�ini alarak yap�labilir.
Nefrit Nefronlar�n iltihaplanmas� hastal��d�r. Y�z, g�z ve ayak bileklerinde �i�me gibi belirtileri vard�r. Bula��c� hastal�klar sonucu olu�ur.
�remi B�brek yetmezli�i sonucu idrarla at�lmas� gereken zararl� ve at�k maddelerin at�lamay�p kanda (v�cutta) birikmesi sonucu ortaya ��kan hastal�kt�r.
Alb�minNefronlar�n g�revini yapamamas� sonucu, proteinli maddelerin idrara ge�mesidir.
Sistit �reme organlar� veya kan yoluyla gelen mikroplar�n, idrar yollar�nda olu�turdu�u yanmad�r.

Bo�alt�m Sisteminin Sa�l�� ve Korunmas�

�drar i�erisinde, �re ve �rik asitten ba�ka �e�itli madensel tuzlar bulunur. Bu maddeler b�bre�in havuzcuk k�sm�na ��kerek b�brek ta�lar�n� olu�turabilir. Bu nedenle b�breklerin d�zenli �al��mas� i�in her g�n yeterli miktarda su i�ilmelidir.
So�uk k�� g�nlerinde ayaklar�n ve v�cudun bel b�lgesinin ��t�lmesi, b�brek rahats�zl�klar�na neden olabilir.
B�breklerdeki nefronlar�n iltihaplanmas� sonucu nefrit hastal�� olu�ur. Nefritin y�z, g�z ve ayak �i�mesi gibi belirtileri vard�r. Nefrit, zaman�nda tedavi edilmezse b�brekler g�rev yapamaz hale gelir.
Kandaki azot art�klar�n�n v�cuttan d��ar� at�lamamas� sonucu, �remi denilen hastal�k olu�ur. �remi, insanlarda zehirlenmelere yol a�ar.
B�breklerin g�revlerini yapamaz hale gelmesine b�brek yetmezli�i denir. B�brek yetmezli�inin s�reklilik g�stermesi durumunda, diyaliz denilen b�brek makinesi ile kan�n temizlenmesi ya da b�brek nakli gerekir.
�drardan kan gelmesi, idrar yap�l�rken a�r� duyulmas� gibi durumlarda gecikmeden bir sa�l�k kurulu�una ba�vurulmal�d�r.

Yeterli miktarda s�v� al�nmal�d�r. (B�breklerin rahat �al��mas� i�in bol s�v�ya ihtiyac� vard�r. Al�nan s�v� miktar� s�cak ve kuru havalarda artt�r�lmal�d�r. G�nl�k en az 2 litre su al�nmal�d�r.)
�drar uzun s�re tutulmamal�d�r. (B�brek ta�lar� olu�abilir).
B�brekler ve idrar yollar� so�uktan korunmal�d�r. (B�brek sa�l�� i�in).
A��r� ac� ve baharatl� yiyecekler yenilmemelidir.
D�zenli banyo yap�lmal�d�r. (Derideki g�zeneklerin a��lmas� i�in).
��ilen su ve yenilen besinler temiz olmal�d�r.
B�brek iltihab� rahats�zl�klar�nda tedavi yar�da kesilmemeli ve ila�lar zaman�nda al�nmal�d�r.
Di� ��r�kleri ve bo�az iltihab� hemen tedavi ettirilmelidir. (��r�k veya iltihaba yol a�an mikroorganizmalar, kal�c� b�brek rahats�zl�klar�na yol a�abilir.)
Ki�isel temizli�e dikkat edilmelidir.
V�cut temizli�ine dikkat edilmeli
Bol s�v� al�nmal�d�r.
A��r� tuzlu ve baharatl� besinlerden ka��n�lmal�d�r.
Alkol i�ilmemelidir.

NOT!
1- Bo�alt�m sistemi, solunum ve dola��m sistemleri ile birlikte �al��r.
2- �drarda safra s�v�s� oldu�u i�in idrar sar� renklidir.
3- Kandan s�z�len idrarda glikoz (�eker) varsa bu ki�i �eker hastas�d�r.
4- Bel so�uklu�u ve A�DS, cinsel yolla veya kan yoluyla bula�an bula��c� hastal�klard�r ve bu hastal�klar b�breklerin �al��mas�n� engellerler.
5- B�breklerin en k��k g�rev birimi nefronlard�r. Nefronlar, s�zme ve geri emilme yoluyla �al��rlar.

Her b�brekte yakla��k 1 milyon tane nefron bulunur.

V�cutta her 1 dakikada kan�n 1 litresi b�breklerden ge�er. G�nde ortalama 500 litre kan b�brekler taraf�ndan s�z�l�r.

� B�brekler her 10 � 20 dakikada bir v�cuttaki kan�n tamam�n�n s�z�lmesini sa�lar. Bu i�lem g�nde 100 � 150 kez tekrarlan�r.

B�breklerde s�z�len kan�n %98�99�u geri emilerek b�breklerden uzakla�t�r�l�r.

G�nde ortalama 1,5 � 2 litre idrar olu�ur. (Hayat boyu yakla��k 45.000 litre).

�drar kesesi, yeti�kin insanlarda 600�700 mlt kadar, �ocuklarda ise 500 mlt kadar idrar tutabilir. �ocuklarda idrar kesesinin � � dolunca �ocuk idrar yapma ihtiyac� duyar.

7- Kal�n ba��rsak, bo�alt�m sistemi organ� de�ildir, sindirim sistemi organ�d�r.
8- B�brek atardamar� → Oksijeni bol, ta��d�� kanda zehirli at�klar fazla.
B�brek toplardamar� → Karbondioksiti bol, ta��d�� kan zararl� maddelerden ar�nd�r�lm��.
9- Bir nefronun yap�s� �� k�s�mdan olu�ur:

Glomer�l : K�lcal damarlar�n olu�turdu�u yumakt�r.

2Bowman Kaps�l� : K�lcal damar yuma��n�n ( glomer�l��n ) �evresini saran zars� yap�d�r.

Bo�alt�m Kanalc�klar� : Bowman kaps�l�n�n devam�d�r.

Kanalc�klar k�vr�ml� olup, yer yer �U� g�r�n�m� al�rlar.(U k�s�m kabuk b�lgesinde de�ildir, �z b�lgesine sarkm��t�r.) Bo�alt�m kanalc�klar�, b�bre�in ortas�na a��lan toplama kanallar�na uzan�rlar.
10- �z b�lgesinde taban k�sm� kabuk b�lgesine, tepe k�sm� havuzcu�a bakan, piramit �eklinde yap�lar vard�r. Bunlara malpighi piramitleri denir. Bu piramitler idrar toplama kanallar�ndan olu�ur. Ayr�ca bo�alt�m kanalc�klar�n�n U k�sm� da �z b�lgesindedir.
�z b�lgesi s�z�len s�v�daki faydal� maddelerin geri emildi�i yerdir.
11- �drar�n olu�mas� ve v�cuttan at�lmas�

Kan, b�brek atardamarlar� yoluyla b�breklere gelir ve nefronlarda s�z�l�r.

Kan i�indeki yararl� maddeler, s�z�lme s�ras�nda nefronlarda emilir (geri emilim) ve tekrar kana ge�er.

S�z�lerek temizlenen bu kan, b�brek toplardamar� ile b�breklerden ��kar.

S�z�lmeden sonra kalan tuzun ve suyun fazlas� ile �re idrar� olu�turur.

Olu�an idrar, �reterde ve idrar kesesinde toplan�r.

�drar �retra ile v�cuttan d��ar� at�l�r.

12- Bo�alt�m sistemi hastal�klar�n� inceleyen bilim dal�na nefroloji denir.

�lkemizde b�brek nakli ihtiyac� kar��lanabiliyor mu?
�lkemizde yakla��k 30 bin kronik b�brek yetmezli�i hastas�, haftan�n �� g�n� diyaliz cihaz�na ba�l� olarak �b�brek nakli olabilmek umuduyla� hayat�n� s�rd�rmeye �al��maktad�r. Ancak bu hastalar�n y�lda sadece 600�� bu imk�n� elde edebiliyor. �lkemizde bug�ne kadar toplam 4800 b�brek nakli yap�lm��t�r. Yeterli say�da organ ba�� yap�lmad��ndan b�brek nakli ihtiyac� kar��lanamamaktad�r.
Hastalar b�brek nakli nas�l yap�l�yor?
Ya�ayan bir insan�n b�breklerinden birinin nakil ihtiyac� olan bir ba�kas�na ameliyatla nakledilmesi �eklinde yap�l�r. Ayr�ca beyin �l�m� ge�ekle�mi� ba��n�n b�bre�inin al�narak ihtiyac� olan bir ki�iye verilmesi yoluyla da ger�ekle�ir.

B�BREKLER�N ANATOMISI

Uriner sistemin (System urinaria) g�revi, kanda erimi� halde bulunan mineraller (Na, K vb.) ile suyun, at�l�m veya biriktirilmesinin kontrol�n� sa�layarak v�cut i� ortam�n�n dengesini korumakt�r. �riner sistem b�brekler, ureterler, vesica urinaria (mesane) ve urethradan olu�ur.
B�brekler (tekil Lat. ren, Gr. nephros), v�cudun metabolik aktivite sonucu ortaya ��kan art�k �r�nleri ile fazla suyun organizmadan d��ar� at�lmas�nda rol oynayan organlard�r. Bu yol ile v�cudun elektrolit ve su dengesi sa�lan�r. B�brekler bu g�revini, filtrasyon (s�zme), resorpsiyon (geri emme) ve ekskresyon (salg�lama, d��ar� atma) olaylar� ile ger�ekle�tirir.

Sa�l� - sollu bir �ift organ olan b�brekler kar�n arka duvar�nda columna vertebralisin iki yan�nda retroperitoneal olarak yerle�mi�tir. Sa� b�brek T12 - L3, sol b�brek T11 - L2 d�zeyinde yer al�r. B�breklerin alt u�lar�, crista iliacadan 2.5 cm daha yukar�dad�r. Sa� b�brek, sol b�bre�e g�re karaci�er ile olan kom�ulu�u nedeniyle biraz daha a�a��dad�r. Yakla��k 11 cm uzunlu�unda, 6 cm geni�li�inde ve 3 cm kal�nl��ndad�r. Ortalama a��rl�� yeti�kin erkeklerde 150 gr kad�nda ise 135 gr�d�r. B�brekler, �ekil bak�m�ndan fasulyeye benzer.

B�breklerin Y�zleri ve Kenarlar�

B�breklerin �ne ve d��a bakan y�z�ne facies anterior; arkaya ve i�e bakan y�z�ne facies posterior ad� verilir.
�n y�z; (facies anterior) B�breklerin �n y�zleri konvekstir. Bu y�z�n kom�ulu�u her iki b�brekte farkl�d�r. Sa� b�bre�in �n y�z kom�ulu�u sa� b�brek�st� bezi, karaci�erin sa� lobu, flexura coli dextra, medial kenar� boyunca duodenumun ikinci par�as� ile alt ucun medial k�sm� ince ba��rsak k�vr�mlar�yla kom�uluk yapar.
Sol b�bre�in �n y�z kom�ulu�u; sol b�brek�st� bezi, mide, dalak, hilum renaleye yak�n k�sm� pankreas, alt ucun lateral k�sm� flexura coli sinistra ile medial k�sm� ise ince ba��rsak k�vr�mlar�yla kom�uluk yapar. Periton arac�l��yla mide, dalak ve ince ba��rsak k�vr�mlar�yla kom�uluk eder.

Arka y�z; (facies posterior) B�breklerin arka y�zleri peritonsuz olup ya� dokusu i�ine g�m�l� vaziyettedir. Her iki b�bre�in arka y�z kom�uluklar� hemen hemen ayn�d�r. Arka y�z�n �st k�sm� diaphragma, hilum renale boyunca m. psoas maj�r, orta k�s�m m. quadratus lumborum, d�� k�sm� ise m. transversus abdominisin apon�rozu ile kom�udur. Ayr�ca sa� b�brek sola nazaran biraz daha a�a��da oldu�u i�in sa� b�bre�in �st ucu 12. kosta ile sol b�bre�in �st ucu ise 11. ve 12. kostalar ile kom�uluk yapar.

B�breklerin i� kenar�na margo medialis, d�� kenar�na ise margo lateralis ad� verilir.

Margo lateralis: Bu kenar konvekstir, Sa� b�bre�in d�� kenar� periton ile karaci�erin sa� lobundan ayr�l�r. Sol b�bre�in d�� kenar� �stte periton ile �rt�l� olup dalak ile kom�udur.
Margo medialis: B�bre�in bu kenar�n�n orta k�sm� konkav, her iki ucu ise konvekstir. Orta k�s�mda vertikal olarak uzanan yar��a hilum renale denir. Buradan b�bre�e giren ��kan olu�umlar ge�er. Hilum renalede bulunan olu�umlar �nden arkaya do�ru v. renalis, a. renalisin birka� dal� ve pelvis renalistir. Hilum renaleden b�bre�in i�ine do�ru sinus renalis olarak adland�r�lan bir bo�luk uzan�r. Sin�s renalis b�bre�in i�inde yer alan, b�bre�in �ekline uyan bir bo�luktur. Capsula fibrosa hilum renaleden i�eri girerek sin�s renalisin i� y�z�n� �rter. Bu bo�lu�un i�inde calix renalisler, pelvis renalis, b�bre�in damarlar� ve sinirleri bulunur. Ayr�ca bu olu�umlar�n aras�nda kalan bo�luklar� da ya� dokusu doldurur.
B�breklerin kal�n, yuvarlak olan �st ucuna extremitas superior denir. Bu uca glandula suprarenalis oturur. �st uca g�re daha k��k ve daha ince olan alt ucuna extremitas inferior ad� verilir.

B�bre�i Saran Tabakalar

B�bre�i i�ten d��a do�ru saran tabakalar capsula fibrosa, capsula adiposa ve fascia renalistir.
Capsula fibrosa: Sa�lam kollejen liflerden yap�lm��t�r. B�bre�i d��tan saran geni�leme yetene�i az f�br�z bir tabakad�r. Capsula fibrosa b�brek dokusundan kolayl�kla s�yr�labilir.
Capsula adiposa: B�brek ve capsula f�brosay� d��tan saran ya� tabakas�d�r. �n y�zde az miktarda bulunan ya� dokusu hilum renaleden ge�erek sin�s renalise girer ve burada bulunan olu�umlar�n aras�n� doldurur. Ya� dokusu b�bre�i darbelere kar�� korur.
Fascia renalis: En d�� rt� olup kar�n duvar�ndaki ekstraperitoneal ya� dokusunun (fascia subserosa) yo�unla�mas� ile olu�tu�u kabul edilir. Capsula adiposa ve b�brek�st� bezini m��terek olarak sarar. Fascia renalis ve kar�n arka duvar�ndaki periton aras�nda pararenal ya� tabakas� bulunur. Fascia renalis �nden parietal periton ile sar�lm��t�r. B�brekleri yerinde tutan en �nemli olu�umlar b�breklerin damarlar� ve fascia renalistir. Ayr�ca, capsula adiposa ve pararenal ya� dokusu da yard�mc� olur.

B�bre�in Genel Yap�s�

B�bre�e frontal bir kesi yap�ld��nda, d��tan i�e do�ru cortex renalis, medulla renalis ve pelvis renalis olarak �� farkl� b�lge ay�rt edilir.
Cortex renalis: B�brek kitresinin 1/3��n� kapsayan d�� katmand�r. Papilla renalisler d��nda pyramis renalisleri �epe�evre saran b�brek dokusudur. Cortex renaliste corpusculum renaleler (Malpighi cisimcikleri) ve idrar kanalc�klar�n�n bir k�sm� yer al�r. Malpighi cisimcikleri toplu i�ne ba�� b�y�kl��nde, k�rm�z� nokta �eklinde g�r�l�r. Cortex renalis iki k�s�mdan olu�ur. Birinci k�s�m, capsula fibrosa ile pyramis renalislerin taban� aras�nda yer al�r. �kinci k�s�m, malpighi piramitleri aras�nda yer alan, daha koyu renkli kortikal bir dokudur. Bu doku, sin�s renalise kadar s�tun �eklinde uzan�r. Bu s�tuna, columna renalis (Bertin kolonlar�) ad� verilir.

Medulla renalis: B�brek kitlesinin yakla��k 2/3��n� kapsayan i� k�s�md�r. Medulla renalis say�lar� 8-10 aras�nda de�i�en ve pyramides renalis (Malpighi piramitleri) denilen koyu k�rm�z� renkli koni �eklindeki yap�lardan olu�ur. Bu piramitlerin taban� cortex renalise paralel olarak uzan�r. Tepesi ise sin�s renalise bakar. Tepesinde calices renales minoresin i�ine do�ru uzanan papillae renales ad� verilen kabar�k k�s�mlar bulunur. Papillalar�n �zerinde say�lar� birden fazla olan delikler vard�r. Bu deliklere, foramina papillaria ad� verilir. Pyramis renalislerin aralar�nda cortex renalisin uzant�lar� olan ve columna renalisler bulunur. Bir pyramis renalis ve onun etraf�n� saran korteks par�as�na bir b�brek lobu (lobus renalis) denir.

Pelvis renalis: Hilum renaleden ��km��, �reterle uzanan, sinus renalis i�ine oturmu�, kas ve zardan yap�l�, huni �ekilli bir b�l�md�r. Pelvis renalis, proksimalde b�y�k ve k��k kaliksler (calix renalis majoris et minoris) �eklinde b�brek dokusu i�ine uzan�r. B�breklerde s�z�len idrar, papilla renalislerin �zerinde bulunan ve foramina papillaria ad� verilen delikler ile calix renalis min�rlara gelir. Huni �eklindeki calix renalis minorlar�n geni� olan kenar k�s�mlar� papilla renalisin �evresine yap��r; b�ylece papilla renalis, calix renalis min�r i�ine sokulmu� olur. Calix renalis min�rlar genelde bir, nadiren de iki veya �� papillay� i�ine alabilecek �ekildedir. Calix renalis minorlar�n birka� tanesi birle�erek calix renalis majoru olu�turur ve bunlar�n say�s� herbir b�brekte 2-3 adettir. Calix renalis maj�rler birle�erek huni �eklindeki pelvis renalisi olu�turur. Pelvis renalis'in bir k�sm� sin�s renaliste, di�er k�sm� ise bunun d��nda yer al�r ve a�a��ya ve i�e do�ru bir seyir g�sterir. Bu seyri s�ras�nda �ap� giderek azal�r ve birinci lumbal vertebran�n processus spinosusu hizas�nda ureter ile devam eder.

B�bre�in Damarlar�

B�brekleri yerinde tutan en �nemli olu�umlardan biri olan a. renal�sler 1. ve 2. lumbal vertebralar aras�ndaki discus intervertebralis seviyesinde her �ki tarafta aorta abdominalisden ayr�l�r. Sa� a. Renalis; sol a. renalise g�re daha uzun ve daha a�a��dad�r. A. renalisler, b�bre�in hacmine g�re daha kal�n damarlar olup b�breklerden k�sa zamanda fazla miktarda kan�n ge�mesini sa�lar. A. renalisler hilum renaleye gelince be� dala ayr�l�r. Bu dallara a. segmentalis denir. B�bre�in ven�z kan�, en son v.renalise drene olur. V. renalis a. renalis'in �n�nde hilum renaleden ��kar ve v. cava inferiora a��l�r.

�DRAR BO�ALTIM YOLLARI
�drar� b�brekten mesaneye kadar ta��yan kanala, �st idrar yolu ad� verilir ve calices renalis, pelvis renal�s ve ureterden olu�ur. Mesane ve urethra ise alt idrar yolu olarak isimlendirilir. (Calices renalis, pelvis renalisden 1. ��renme faaliyetinde bahsedilmi�ti.)

�reter

Pelvis renalisin devam� olan ureterler idrar� b�breklerden mesaneye ileten retroperitoneal kanallard�r. Yakla��k uzunluklar� 25-30 cm'dir. Ortalama �ap� 3 mm olup l�meninin geni�li�i 1-10 mm'dir. Her iki ureter, m psoas maj�run �n taraf�nda hafif�e mediale do�ru bir seyir g�sterir ve pelvis bo�lu�una girdikten sonra mesanenin fundus k�sm�na a��l�r. Herbirinin idrar kesesindeki deli�ine, ostium �reteris denir. �reterler idrar kesesine girmeden �nce, erkeklerde duc. deferensi; kad�nlarda ise a.uterinay� �aprazlar.

Ureterin i�ten d��a tunica mucosa, muscularis ve adventitia olmak �zere �� tabakas� vard�r.
�reterler, abdominal, pelvik ve duvar i�i olmak �zere �� k�s�mda incelenir.

Abdominal b�l�m: (pars abdominalis) Ureterin pelvis renalis ile linea terminalis (iliak damarlan �aprazlad�� yer) aras�nda kalan k�sm�d�r. Pelvis minora girerken solda a. iliaca communisin son k�sm�n�n; sa�da ise a. iliaca externan�n ba�lang�� k�sm�n�n �n�nden ge�er.
Pelvik b�l�m: (pars pelvica) Ureterin linea terminalis ile mesane aras�nda uzanan par�as�d�r. Yakla��k olarak pars abdominalis ile ayn� uzunluktad�r. Ba�lang��ta pelvis minorun lateral duvar�nda ilerler, spina ischiadica hizas�nda anteromediale do�ru d�ner ve mesanenin fundus k�sm�na a��l�r.
Duvar i�i b�l�m�: (pars intramuralis) Ureterin mesane duvar�nda yer alan yakla��k 2 cm'lik son k�sm�d�r. Bu k�s�m mesane duvar� i�inde ilerledikten sonra ostium ureterisler ile mesaneye a��l�r. Her iki cinste de mesane dolu iken ostium ureterisler aras�ndaki mesafe 5 cm kadard�r. Mesane bo�ald��nda bu aral�k da daral�r. Mesanenin duvar�nda oblik olarak seyreden ureter, mesanenin idrarla dolmas� sonucu s�k��r ve yass� bir �ekil al�r. B�ylece mesanedeki idrar�n yeniden uretere ge�mesini; yani reg��jitasyonu �nledi�i san�lmaktad�r. Ayr�ca, ureterin peristaltik hareketlerinin de reg��jitasyonu �nledi�i bilinmektedir.

Ureterin �� yerde darl�� vard�r. Birinci darl�k ureterin ba�lang�� yerinde (�retero- pelvik birle�ekte), ikinci darl�k iliak damarlan �aprazlad�� yerde (linea terminalis hizas�nda), ��nc� darl�k da mesaneye girdi�i yerde olup en dar yeri buras�d�r.

Mesane, Ves�ca Ur�nar�a

�drar torbas� (Lat. vesica urinaria, Gr. sistis), b�breklerden ureterler yoluyla gelen idrar�n d��ar� at�l�ncaya kadar depo edildi�i, kas ve zardan yap�lm�� torba �eklinde bir organd�r. Normal hacmi 220 ml civar�nda olup 500 ml'ye kadar idrar burada toplanabilir. Eri�kinde mesane bo� iken pelvis min�rda bulunur. �drar biriktik�e bu s�n�r�n �zerine ��kar ve mesane dolu iken �st s�n�r� umbilicus seviyesinde olabilir. �ocuklarda bo� iken de kar�n bo�lu�u i�erisindedir. Mesane, kad�n ve erkekte �nde symphysis pubica ile kom�uluk yapar. Erkeklerde rectumun �n�nde, prostat�n �zerinde; kad�nlarda uterus ve vaginan�n �n�nde bulunur.
Mesane duvar� i�ten d��a do�ru tunica mucosa, tunica muscularis ve tunica serosa tabakalar�ndan olu�ur. Mesanenin m�sk�ler tabakas� i�te ve d��ta longitudinal, ortada sirk�ler y�nde seyreden d�z kas liflerinden olu�ur. Ortadaki sirk�ler kas lifleri ostium urethrae intemumun �evresinde m. sphincter urethrae internumu (m. sphincter vesicae) meydana getirir. Bu sfinkter, otonom sinir sistemi taraf�ndan kontrol edilir ve istemsiz olarak �al��r.

Mesanenin B�l�mleri

Mesanenin 4 b�l�m� vard�r.

Apex vesicae: Mesanenin sivri �st b�l�m� olup doluluk oran�na g�re symphysis pubica veya kar�n �n duvan ile kom�uluk yapar. Apex vesicaedan umbilicusa do�ru uzanan lig. umbilicale medianum embriyolojik d�nemdeki urachusun kal�nt�s�d�r.
Fundus vesicae: Mesanenin, arka-a�a��da kalan b�l�m� olup ayn� zamanda mesanenin arka alt y�z�d�r. Fundus vesicae ��gen �eklindedir; peritonla kapl� de�ildir. Erkekte rektum ile kom�udur. Sa�-sol �reter bu b�l�me a��l�r. Fundusun i� y�z�nde trigonum vesicae denen ��genimsi bir alan bulunur. Di�er b�l�mlerin mukozas�nda bulunan plikalar trigonum vesicada plikalar yer almaz.(Trigonum vesicae daima d�z y�zeylidir.) Trigonum vesican�n �st k��elerine �reterler (Ostium ureterisler ile) a��l�r, alt k��esinden ise ostium urethrae internum ba�lar.
Corpus vesicae: Apex ve fundus aras�nda kalan, mesanenin en b�y�k b�l�m�d�r.
Cervix vesicae: Mesanenin en alt dar b�l�m� cervix olup �retra ile uzan�r. Buras� erkekte prostat bezi �zerine oturur; kad�nda ise pelvis fasyas� ile sar�l� durumdad�r.

Urethra

Mesaneden idrar�n d��ar� at�ld�� yoldur. Erkekte uzunlu�u yakla��k 15-20 cm, kad�nda ise 3-5 cm kadard�r. Urethra, kad�n ve erkekte seyri s�ras�nda, ge�ti�i yerlere g�re isim al�r. Urethra m. sphincter vesicae (m. sphincter interna) ve m. sphincter urethrae (m. sphincter urethrae externum) olmak �zere iki sfinktere sahiptir. M. sphincter vesicaey� otonom sinir lifleri inerve eder. M. sphincter urethrae �izgili kaslardan yap�lm�� olup n. pudendus taraf�ndan inerve edilir.

Erkek Urethras� (Urethra Mascul�na)
Erkek urethras� pars prostatica, pars membranacea ve pars spongiosa olmak �zere �� k�s�mda incelenir.

Pars prostatica: Yakla��k 3 cm uzunlu�undad�r ve erkek urethras�n�n en geni� k�sm�d�r. Ostium urethrae, internumdan ba�lar ve prostat�n i�inden ge�erek pars membranacea olarak devam eder. Bu par�ada, erkekte idrar ve meni yollar� birle�ir. Pars prostatica urethraen�n iki yan�nda ductus ejaculatoriuslar�n ve prostat�n �ok say�daki kanallar�n�n a��ld�� delikler yer al�r.
Pars membranacea: (pars intermedia) Diaphragma urogenitale i�inden ge�en par�ad�r. Yakla��k 2 cm. uzunlu�undad�r. Erkek urethras�n�n en k�sa ve en dar b�lgesidir. Bu par�ay� �evreleyen m. sphincter urethrae extemum (m. sphincter urethrae) istemli �al��an ve n. pudendus taraf�ndan inerve edilen �izgili bir kast�r.
Pars spongiosa: Penise ait corpus spongiosum, penisin i�inden ge�en par�ad�r. Urethra, glans penisin ucundaki ostium urethrae externum ile d��ar� a��l�r. Urethran�n spongioz par�as� yakla��k 15 cm uzunlu�undad�r. Genelde dar bir par�ad�r. Fakat fossa navicularis (ostium urethra externumumun gerisinde bulunan geni�lemi� b�l�m) urethran�n geni� yerlerindendir. Ayr�ca, erkek urethras�n�n en dar yeri, bu par�an�n ucundaki ostium urethrae externumdur. Spongioz par�an�n ba�lang�� k�sm�na, glandula bulbourethralislerin (Cowper bezleri) kanallar� a��l�r. Ayr�ca, epitelde de �ok say�da bez vard�r. Bu bezlere, glandulae urethrales denir.

Kad�n Urethras� (Urethra Fem�n�na)
Yakla��k 3-5 cm uzunlu�unda olup erkek urethrasma oranla �ok daha k�sad�r. Ge�ti�i b�lgelere g�re pars pelvica ve pars perinealis olmak �zere iki k�s�mdan olu�ur. Ostium urethrae internumdan ba�lar ve ostium urethrae externumda sonlan�r. Kad�n urethras�, vaginan�n �n duvar�na adeta g�m�l� durumda �ne ve a�a��ya do�ru uzan�r. Seyri s�ras�nda erkekteki gibi diaphragma uregenitalenin i�inden ge�er ve buradaki m. sphincter urethrae ile sar�l�d�r.

kaynak: �riner Sistem Radyolojik Anatomisi

BO�ALTIM F�ZYOLOJ�S�

Bo�alt�m Sistemi

Homeostaz�n sa�lanmas�nda pH ve v�cut s�v�lar�n�n normal aral�klarda tutulmas� �ok �nemlidir. Bo�alt�m sistemi bu i�levi yerine getirirken metabolik art�klar�n ve kimyasallar�n uzakla�t�r�lmas�n� sa�lar. Bo�alt�m sistemi ayr�ca ila�lar ve toksik olabilecek ila� �r�nleri gibi yabanc� maddelerin v�cuttan at�lmas�nda da �nemli rol oynar.
Bo�alt�m sistemi kandaki maddeleri s�zen bir �ift b�brek, idrar� b�breklerden ta��yan bir �ift t�b�ler �reter, �reterlerden idrar� toplayan ve bir rezervuar g�revi g�ren mesane ve idrar�n v�cut d��na at�lmas�na arac�l�k eden bir �retradan olu�ur.
Bo�alt�m sistemi ayr�ca v�cutta su ve elektrolit konsantrasyonlar�n�n d�zenlenmesinde hayati bir �nem ta��r.
B�brekler abdomenin arka duvar�nda columna vertebralisin her iki yan�nda T12-L3 vertebralar aras�nda, sa� ve sol tarafta yer alan, fasulye bi�iminde retroperitoneal bir organd�r.

B�bre�in fonksiyonlar�

Su ve elektrolit dengesinin d�zenlenmesi
Metabolik y�k �m �r�nlerinin kandan uzakla�t� r�lmas � ve idrarla eksresyonlar�
Yabanc� kimyasal maddelerin kandan uzakla�t� r�lmas� ve idrarla eksresyonu
Hem sodyum eksresyonunu hem de renin ve olas 11 �kla di �er baz� vazoaktif maddelerin sekresyonlar � n� de�i� tirerek arter kan bas �nc�n�n d�zenlenmesi
Eritropoetin sekresyonu
1,25 dihidroksivitamin D sekresyonu
Glukoneogenez

B�brekler

Sa� b�bre�in �zerinde karaci�er bulunmas� nedeniyle sa� b�brek sol b�bre�e g�re biraz daha a�a��dad�r.
B�brekler ya� dokusu ile desteklenerek normal yerlerinde tutunur.
Bu ya� dokular� ayn� zamanda b�bre�i so�uktan ve s�caktan korur.
Ayakta durunca ve solunum hareketleri ile birlikte bir miktar yer de�i�tirir.
Ya� dokusu az olan ya da �ok zay�f ki�ilerde b�brekler normal yerlerinden daha a�a��da bulunabilir, bu durum pitozis olarak tan�mlan�r

B�bre�in G�revleri

B�breklerin esas g�revi v�cut s�v�lar�n�n hacim, i�erik ve pH bak�m�ndan d�zenlemektir. Bu s�rada b�brekler kandan kaynaklanan metabolik at�klar� al�r ve d��ar� atar. B�brekler ayr�ca eritropoetin hormonu salg�layarak kan bas�nc�n�n d�zenlenmesinde ve D vitaminini aktive ederek kalsiyum absorbsiyonunda rol oynar.
S�v� at�l�m�n� ger�ekle�tirerek v�cuttaki plazma ozmolaritesinin normal s�n�rlar (300 m Osm/1) i�inde kalmas�n�,
Plazma H+ iyon konsantrasyonunun normal s�n�rda kalmas�n�,
V�cutta fonksiyonel olarak bulunan s�v�, elektrolit dengesinin korunmas�n�,
Metabolik art�k �r�nlerin (�re, �rik asit, kreatinin) at� l�m�n�,
Ha�lar, toksinler ve metobolitlerinin v�cuttan at�lmas�n�,
H�cre d�� , s�v� hacmini ve kan bas�nc�n�n hormonal olarak d�zenlenmesini,
Peptit hormonlar�n�n y�k�m�n�,
D vitaminin aktif h�le gelmesini,
Adrenal medulladan prostaglandin hormonunun salg�lanmas�n� sa�lar.

B�bre�in Fizyolojisi
Metabolizma art�klar�n�n v�cut d��na at�lmas�na bo�alt�m denir.
V�cuda al�nan ve kullan�lan her �ey art�k maddelerin olu�umuna neden olur. Hayat�n devam� i�in metabolizma art�klar�n�n v�cuttan uzakla�t�r�lmas� zorunludur.

B�brekler su, tuz metabolizmas�n� ve elektrolit dengesini ayarlar.
Kan b�breklerde s�z�l�r ve at�k, zehirli maddeler idrar olarak d��ar� at�l�r.
S�z�lme ve idrar olu�umu b�breklerde ger�ekle�ir.
Bo�alt�mla v�cuttan uzakla�t�r�lan zararl� maddelerin ba��nda �re gelir.
�nsan v�cudunun % 60-70 kadar� sudur ve bu miktar�n korunmas� gerekir.
Normalde v�cudun kaybetti�i ve kazand�� su miktar� birbirine e�ittir.
Bo�alt�mda direkt g�rev alan organ b�breklerdir.
�reterler, mesane ve �retra bu sisteme yard�mc� organlard�r.

Nefronun yap� ve Fonksiyonlar�

B�bre�in i�levsel olan en k��k birimine nefron denir. �nsan�n her iki b�bre�inde toplam 2-2. 5 milyona ula�an nefron vard�r.
Al�nt�daki Ek 51799

Bir nefronda;

bowman kaps�l�,
glomerulusa kan getiren afferent (getirici) damar,
glomerulden kan� uzakla�t�ran efferent (g�t�r�c�) damar,
glomerulus ve
tubuluslar bulunmaktad�r.

Nefronun Yap� ve Fonksiyonlar�

Tubuller de proksimal t�p, henle kulbu, distal t�p ve kollekt�rden (toplay�c� kanal) olu�maktad�r.
Her nefronun proksimal ucuna bowman kaps�l� denir.
Bowman kaps�l�, yass� epitelle d��enmi�, i�i bo� bir yar� k�re �eklindedir.
Bu yuma�a glomerulus denir.
Kan�n s�z�lme i�i burada ger�ekle�ir.
Bowman kaps�l� ile glomeruluslar�n ikisi irden birle�erek malpighi (renal korp�sk�l) ad�n� al�r. Glomerulus, Bowman kaps�l�, proksimal tubulus ve distal tubulus b�bre�in korteksinde; henle kulbu ve toplay�c� kanallar ise b�bre�in medullas�nda yer almaktad�r

Bowman Kaps�l�

Kadeh �eklinde bir ap�d�r ve b�bre�in a�lang�� k�sm� olup b�brek kortexinde bulunur.
�ki epitelyal h�cre tabakas� ile aralar�ndaki bo�luktan olu�mu�tur.
Bu bo�lu�a bowman kaps�l aral�� denir ve b�brek tubuluslar� buraya a��l�r.
Kalpten bas�n�la gelen kan�n plazmas�ndaki su, �e�itli tuzlar, glukoz, �re, �rik asit, kreatin vb. maddeler bowman kaps�l� duvar�ndan tubulusa ge�er.
Bowman kaps�l�nden dakikada kalpten gelen kan�n % 20-25'i ge�er, b�ylece 1-2 litre kan filtre edilir.
Plazmay� s�zmek i�in gerekli olan kan bas�nc�, renin enzimiyle b�brek i�inde d�zenlenir.
Bu enzim renal kan damarlar�n�n d�z kaslar�nda s�k��maya yol a�ar.
B�ylece kan bas�nc� y�kselir ve kan bowman kaps�l�ne s�z�l�r.

Glomer�ler

Her bowman kaps�l�ne b�brek arterlerinden ince bir dal gelir.
Bu dal kendi �st�ne k�vr�larak yumak olu�turur.
�ok par�al� k�lcal damar yuma��na glomerulus ad� verilir.
Kalbin pompalad�� kan�n d�rtte biri b�breklere gider ve s�z�l�r.
Glomer�l k�lcallar�n�n �eperleri iki katmandan olu�ur.
Bu yap�, damarlar�n hem y�ksek bas�nca dayan�kl� olmas�n� sa�lar hem de protein ve kan h�crelerinin d��ar� ��kmas�n� engeller.
Glomer�l k�lcallar�nda su ve erimi� maddeler, sadece d��ar�ya verilir.
K�lcal damarlarda arteriyol taraf�ndan d��ar� verilip ven�l taraf�ndan tekrar i�eriye al�n�r.
Glomer�l k�lcallar�, ta��d�klar� bol miktarda g�zenek sayesinde di�er k�lcallardan 100 kat daha ge�irgendir.
Glomer�l�n fonksiyonu filtrasyondur.

�drar Olu�umu

B�brekler, idrar miktar�n� azaltarak ya da �o�altarak v�cudun su miktar�n� dengede tutar.
Glomer�ler s�z�nt�, kimyasal olarak kan plazmas�na benzer.
Bu s�z�nt�n�n hepsi v�cuttan at�lmaz.
Ama bu s�z�nt�n�n b�y�k bir k�sm�, tekrar emilerek dola��ma geri d�ner.
Sadece zararl� maddeler idrar yoluyla v�cuttan at�l�r.
B�breklerde idrar olu�umu �� a�amada ger�ekle�ir. filtrasyon (s�z�lme), reabsorpsiyon (geri emilim), sekresyon (sal�n�m)d�r.

Filtrasyon

Kan�n s�z�lme s�recinde ilk ad�m olan filtrasyon, fiziksel bir s�re�tir.
Glomerulllerde kan y��lmas� olur ve bas�n� y�kselir.
Bu y�ksek bas�n� y�z�nden kan plazmas� glomer�lllerden owman kaps�l�ne s�z�l�r.
Bu s�z�lme ile birlikte kandaki su ve ��z�nm�� k��k molek�ll� maddeler bowman kaps�l�ne ge�er.
Ancak glomer�ldeki s�z�lme yeterince se�ici de�ildir.
V�cut i�in gerekli olan aminoasit, glikoz ve tuz da s�z�l�r.

Kan h�creleri ve proteinler b�y�k molek�ll� olduklar� i�in s�z�lmezler ve efferent arterler ile genel dola��ma geri d�nerler.

Geri Emilim (Reabsorbsiyon)

�drar olu�umunun ikinci a�amas�d�r.
Filtrasyon ile tubuluslara ge�en s�z�nt� �eklindeki zararl� maddelerin d��nda kalan su ve erimi� maddeler, tekrar emilerek kana, yani dola��ma kat�l�r.
Bu olaya reabsorbsiyon denir.

Salg�lama (Sekresyon)

�drar olu�umunun son a�amas�d�r.
V�cut i�in zararl� olmayan ya da zararl� olan at�k ve yabanc� maddelerin, kandan al�n�p tubulus s�v�s�na verilmesi olay�d�r.
B�ylece, kan bu maddelerden ar�nd�r�l�r ve idrar olarak at�lacak olan s�v�ya ge�irilir.
Ba�ka bir deyi�le glomerulusta s�z�lmemi� zararl� maddeler efferent arterin daha k��k dallar�ndan salg�lanarak tubuluslara ge�er.
Sekresyon s�ras�nda, kandan baz� maddeler al�n�r ve idrara verilir.
Kandan al�n�p idrara verilen maddeler, su, kreatinin, asit, potasyum, magnezyum, s�lfat, klor�r gibi yabanc� maddelerdir.
�drar miktar�n� ADH ayarlar.

�drar�n �zellikleri

Eri�kin bir insan, g�nde yakla��k 1000 -1800 cc. idrar ��kar�r.
�drar�n rengi sabah�n ilk saatlerinde koyu sar� olmakla birlikte, ilerleyen saatlerde a��k sar�ya d�ner.
Su, tuz, �re, �rik asit ve kreatinin gibi protein at�klar�ndan olu�mu�tur. Sar� renk hemoglobinin par�alanmas� sonucu a��a ��kan �rokrom pigmentlerinden ileri gelir.
Ayr�ca al�nan diyet ve ila�lara ba�l� olarak da idrar�n rengi de�i�ir. �drar�n rengi genelde berrakt�r fakat sa�l�kl� ve hastal�kl� olma durumuna, yine ald�� ila�lara g�re rengi bulan�kla��r.
Uzun s�re bekletilen idrarda bakteriler taraf�ndan �renin amonya�a
d�n��mesi sonucu keskin bir amonyak kokusu
g�r�l�r.
�drar�n % 95-96's� su, kalan� ��z�nm�� maddelerdir.
Normal idrarda glukoz ve plazma proteinleri bulunmaz.

Klirens (Ar�nma)

Kan plazmas� b�breklerden ge�erken baz� zararl� maddeler buralarda tutularak idrarla d��ar� at�l�r.
B�ylece b�bre�in temizleme ya da plazmay� bir�ok maddeden ar�nd�rma i�lemine klirens denir
Plazma klirensi, ilgili maddenin bir dakikada idrarla ��kan miktar�n� ta�yan plazma hacmidir.
Plazma klirensi, b�breklerin, plazmay� temizleme kabiliyetini belirten �l��d�r.
Plazmada bulunan baz� maddeler, b�breklerden tam olarak temizlenirken baz� maddeler tam olarak temizlenmez.
�rne�in �renin tamam� idrarla d��ar� at�lmaz.
Y�ksek diff�zyon g�c�ne sahip olan �renin bir k�sm� tubuluslardan geri emilerek kana verilir.
Geri kalan �re, 1 dakikada olu�turulan 1 ml idrarla d��ar� at�l�r.

B�breklerin Asit-Baz Dengesine Etkisi

Su ve Elektrolit Dengesinin D�zenlenmesi
B�breklerin birincil fonksiyonu v�cuddaki su ve inorganik maddeleri dengede tutarak, bu yap� lar�n ekstrasell�ler s�v� daki konsantrasyonlar�n� stabil tutmakt�r ki buna i� �evre denmektedir. �riner eksresyondaki de�i �iklikler bu dengeden sorumludur.
Teorik olarak, bir madde v�cuda ya d��ar�dan al�n�r ya da metabolizman�n bir �r�n� olarak vard�r. Ayn� zamanda bir madde v�cuddan ekstrete edilebilir ya da metabolize edilir. Bundan dolay�, bir maddenin v�cuddaki konsantrasyonu belli bir s�re i�in v�cudda sabit tutulabiliyorsa, d ��ar �dan al�nan ve/veya v�cudda �retilen toplam miktar� ile ekstrete edilen ve/veya metabolize edilen toplam miktarlar�n birbirini e�it olmas� gerekir. Bu "denge" kavram�n�n genel bir a��klamas�d�r. Su ve hidrojen iyonlar� i�in t�m 4 yol da ge�erlidir. Buna kar ��n, mineral elektrolitlerin dengesi daha basittir. H�crelerden ne sentez edilebildiklerinden ne de metabolize olabildiklerinden, toplam dengeleri al�m ve eksresyonla ili� kilidir. �riner eksresyonu de�i�tiren refleksler su ve �o�u inorganik iyonlar�n v�cuddaki dengesini d�zenleyen maj�r mekanizmalar olup, ekstrasell�ler s�v�n�n �zelliklerini belirlerler. �� evrede b�y�k oranda b�brekler taraf�ndan d�zenlenmesi yap�lan �nemli inorganik yap�lar: su, sodyum, potasyum, klor, kalsiyum, magnezyum, s�lfat, fosfat ve hidrojen iyonu. Bununla birlikte, b�brekler t�m esansiyel inorganik maddelerin maj�r d�zenleyicisi de� ildir. �zellikle �inko ve demir gibi eser elementlerin v�cuddaki dengesi ba�l�ca bu elementlerin gastrointestinal geri emilimlerinin veya safra sekresyonlar � n�n kontrol� ile sa�lan�r. Ayn� durum b�y�k oranda kalsiyum i�in de ge�erlidir. Yine de, bu elementlerin de renal eksresyonlar� s�z konusudur ve �e�itli hastal�klarda v�cuddaki dengesizliklerin �nemli bir kayna��d�r. B�brekler baz� organik besinlerin de d�zenlenmesinde rol al�r, ancak bu konu ba�ka bir b�l�mde irdelenecektir.
B�brekler, idrar� asitle�tirerek veya alkalile�tirerek asit-baz dengesini korur Di�er sistemlere g�re daha etkin ve d�zeltici bir fonksiyona sahiptir. B�brekler fazla olan maddeyi atarak veya az olan� tutarak patolojik durumu d�zeltir.

Homeostasis mekanizmas�n�n bir par�as� olan b�brekler, asit- baz dengesini sabit tutmaya �al��r.
Asidoz durumunda b�breklerden H+ at�lmas� h�zlan�r ve bikarbonat geri emilimi art�r�l�r.
Alkaloz durumunda ise H + at�l�m� azal�r bikarbonat�n at�lmas� h�zlan�r.
V�cut s�v�lar�n�n pH'� dar s�n�rlar i�inde, de�i�meden tutulmaya �al��l�r.
Buna kar��n idrar pH'� 4,5-8,0 aras�nda de�i�ebilir.
Hidrojenin idrarla at�lmas� nedeniyle idrar pH'� genelde asidiktir.

Jukstoglomerular Aparatus ve Renin Angiotensin Sistemi

Renin-Anjiyotensin Sistemi nedir?
Renin �zellikle jukstaglomeruler apareydeki gran�ler h�crelerde yap�ld�ktan sonra kana sekrete edilen proteolitik bir enzimdir. Kan ak�m�na girdikten sonra karaci� erden sal�nan ve plazmada her zaman y�ksek konsantrasyonda bulunan protein yap�s�ndaki anjiyotensin'in bir dekapeptid olan anjiyotensin I'e par�alanmas� n� katalize eder. Anjiyotensin-d�n��t�r�c� enzim varl��nda relatif olarak inaktif olan anjiyotensin I'in terminal iki amino asiti ayr �larak, y�ksek oranda aktif olan oktapeptid yap�s�ndaki anjiyotensin II'e d�n��r. D�n��t�r�c� enzim plazmada da var olmakla beraber en bol miktarda kan damarlar�n�n endotelyal y�zeylerinde ve �zellikle pulmoner kapillerlerde bulunur. Buna g�re, anjiyotensin I'den anjiyotensin II'e d�n��m ba�l�ca kan�n akci�erlerden ge�i�i s�ras�nda olur.
B�ylece, anjiyotensin kan yoluyla b�brekler de dahil olmak �zere hedef organlara ula� an bir hormon niteli�i kazanm�� olur. Bununla birlikte, b�breklerin hem renin �retmesi hem de anjiyotensinojen ve d�n��t�r�c� enzim i�ermeleri nedeniyle, anjiyotensin II olu�umuyla ilgili reaksiyonlar b�breklerde de olabilmektedir. Buna g�re, b�brekler sadece intraarteryel anjiyotensin II'den de�il, intrarenal olu�an anjiyotensin II'den de etkilenir.
Anjiyotensin II farkl� dokularda �ok say�da etkiye sahiptir, ancak �o�u etkinin sonucu arter kan bas �nc�n�n y�kselmesidir. Anjiyotensinojen ve d�n��t�r�c� enzim relatif olarak de�i�meyen konsantrasyonlarda bulundu�undan, anjiyotensin II olu� umunun as�l belirleyicisi plazma renin konsantrasyonudur ki bu da fizyolojik olarak renin sekresyonu ile kontrol edilir.
B�breklerden ba�lang��ta sentez edilen reninin yakla��k yar�s� inaktif prohormon (prorenin) formundad�r. Bu proteinin de periferik dokularda renine aktivasyonu olas �d�r. Renin veya renin benzeri proteinler b�brek d�� dokularda da (uterus, beyin vs) �retilebilirler ve bu dokularda lokal anjiyotensin olu�umunu katalize edebilirler. Anjiyotensinojen veya d�n��t�r�c� enzimin konsantrasyonlar�ndaki de�i� ikliklerde klinik olarak �nemli durumlar geli �ir (�rne�in oral kontraseptifler plazma anjiyotensinojeninde b�y�k art�� lar yapabilir) ve herhangi bir renin konsantrasyonunda anjiyotensinojen II olu�umuna neden olabilir. Anjiyotensin II bir heptapeptid olan anjiyotensin III'e d�n��ebilir. Bu yap�da biyolojik olarak h�zl� aktivite g�sterm ona neden olurlar. Eikanazoidler d��nda vazodilat�r lipidlerin de arter kan bas� nc�n �n d�zenlenmesinde �nemi vard�r.

Tuz dengesi ve renin sekresyonu d��nda b�breklerin arteryel kan bas�nc�na etkisi var m�d�r?
Tuz dengesini sa�lamak ve renin sekresyonu d��nda b�brekler arteryel kan bas� nc� �zerine ��nc� bir etki g�sterirler. B�breklerin kana renin d��nda baz� vazoaktif maddeleri salg�lad��, ya da kandan bu maddeleri uzakla �t � rd�� d��n�lmektedir. B�brekler eikosanoid denilen baz� maddeleri sentez etmektedirler. Bu maddelerin hem vazodilat�r, hem de vazokonstrikt�r olan t�revleri vard�r. Muhtemelen bu eikosanoid maddeler dola��ma ge�erek arteriollerde dilatasyon ya da konstriksiyona neden olabilmektedir. Eikosanoidler d��nda baz � sekrete edilen vazodilat�r lipidler arteryel kan bas �nc�n�n b�brekler taraf�ndan d�zenlenmesinde etkili olabilmektedir.

S�z�lmenin d�zenlenmesi, b�brek taraf�ndan ��kar�lan ve emilen maddelerin miktar�, glomerulus filtresinin d�zenlenmesine ba�l�d�r.
E�er bu filtrenin ge�irgenli�i fazlala��rsa baz� maddeler geri emilmeden h�zla borunun i�inden akar.
E�er s�z�lme oran� d��kse normal olarak salg�lanan maddelerin �o�u geri emilir.
S�z�lme bas�nc� ve s�z�len miktar, glomeruluslara gelen arteriyolllerin d�z kaslarda kas�lmas� ya da gev�emesiyle belirli limitler i�inde de�i�ir.
Kan bas�nc� d��nce, afferent arteriyol geni�ler, efferent arteriyol daral�r.
B�ylece kan ak�m�, dolay�s� ile filtrasyon h�z� sabit tutulmaya �al��l�r.
Henle kulbuna gelen filtrat miktar�n�n azalmas�, tubuluslar i�i bas�nc�n� d��r�r.
Bu d��me sonucu tubuluslar, kollabe olarak kapan�r.
Filtrat miktar� art�nca bas�n� artarak normal duruma d�n�l�r.
Distal tubulun k�vr�ml� olan k�sm�na, afferent arteriyole yak�n olan b�l�m�ne "macula densa" ad� verilir.
Bu b�lgedeki afferent arteriyol h�creleri de�i�ime u�rayarak jukstoglomer�ler h�creleri meydana getirir.
Makula dansa h�creleri, resept�r g�revi g�r�rler.
Makula dansadaki klor veya sodyum yo�unlu�u az ise jukstoglomer�ler h�crelerinden renin salg�lanmas�na neden olur.
Renin enzimi afferent arteriol�n h�crelerinden salg�lanan ve kan bas�nc�n�n d�zenlenmesinde �nemli rol� olan enzimdir.
Renal perf�zyon azald��nda jukstaglomer�ler h�crelerdan kana, renin salg�lan�r.
Renin kanda bulunan ve bir polipeptid olan angiotensinojene etki ederek anjiotensin I olu�turur. anjiotensin I; akci�erlerde, pulmoner endotelde bulunan bir konverting enzim arac�l�� ile angiotensin II'ye d�n��r.
Anjiotensin II'nin s�rrenal korteksten aldesteron salg�s�n�n artmas�n� sa�lay�c� etkisi de vard�r.
Anjiotensin II; heptapeptit olan anjiotensin III'e d�n��r.
Anjiotensin III, aldesteron sekresyonunu, anjiotensin II'ye g�re daha fazla art�r�c� etkiye sahiptir; bu mekanizma ile hem vazokonstr�kt�r etki, hem de aldesteron sal�n�m� sonucu Na+ ve su reabsorbsiyonun artmas�, vol�m�n �o�almas�, kan bas�nc�nda y�kselmeye neden olur.

V�cuttan metabolik y�k�m �r�nlerinin ekskresyonu nas�l sa�lan�r?
H�crelerde meydana gelen baz� kimyasal reaksiyonlar sonucunda elimine edilmesi gereken son �r�nler ortaya ��kar. Bu son �r�nler y�k�m �r�nleri olarak adland� r�l�r, ��nk� insanlarda bilinen herhangi bir biyolojik fonksiyonlar� yoktur. �rnek olarak, protein katabolizmas� sonucu g�nde yakla��k 30 gram �re olu�ur. Relatif olarak b�y�k oranlarda olu� an di�er y�k�m �r�nlerine �rnek olarak �rik asit (n�kleik asitlerden), kreatinin (kas kreatininden), bilir�bin ve di�er Hb y�k �m �r�nleri ve �e�itli hormonlar�n y�k�m �r�nleri verilebilir. Kesin olarak tan�mlanamayan �ok say�da y�k�m �r�n� daha vard�r. Bu maddelerin �o�u olu �tuktan sonra �zellikle b�breklerden olmak �zere,v�cuddan h�zla elimine edilirler. �re ve bunun gibi baz�lar� relatif olarak daha zarars�z olmakla birlikte, renal fonksiyon bozuklu �u s�recinde v�cudda biriken di� erleri a��r b�brek hastal� klar�ndaki v�cud fonksiyonlar�ndaki bozukluklardan sorumludur. Ancak hen�z bu toksinlerin yap�lar� hakk�ndaki bilgilerimiz yetersizdir.

Yabanc� kimyasal maddelerin ekskresyonunda b�breklerin rol� var m�d�r?
B�bre�in �nemli bir genel ekstretuar fonksiyonu, �o�u yabanc� kimyasal maddelerin eliminasyonudur_ ila�lar, pestisitler, g�da katk � maddeleri ve benzerleri, �zelliklerine g�re b�y�k oranda b�breklerden ekskrete edilirler.
Al�nt�daki Ek 51797

Ren, Renal, Renalis (B�brekler)

B�bre�in Fizyolojisi

Nefronun Yap� ve Fonksiyonlar�

Glomerulus (Glomerul)

Bowman kaps�l�

�drar Olu�umu

�drar�n �zellikleri

Klirens (Ar�nma)

B�breklerin Asit-Baz Dengesine Etkisi

Jukstoglomerular Aparatus ve Renin Angiotensin Sistemi

�reterler (Idrar Borular�)

Vesica Urinaria, Mesane (�drar Kesesi)

�rethra (�drar Kanal�/�retra)

Canl�larda Bo�alt�m ve Bo�alt�m Sistemleri

Omurgas�z Hayvanlarda Bo�alt�m Organlar�

Omurgal�larda Bo�alt�m Organ� (B�brekler)

�nsanda b�breklerden ba�ka bo�alt�mda g�rev alan di�er yap�lar�

BO�ALTIM S�STEM�

�re olu�umu:

�NSANDA BO�ALTIM

B�brekler

Nefronlar da idrar olu�umu;

S�z�lme

Geri Emilim

Salg�lama

ORGAN�ZMADA B�BRE��N D�ZENLEY�C� ROLU

BO�ALTIM S�STEM�

Bo�alt�m Sistemi Organlar� ve G�revleri

Bo�alt�m Yapan Di�er Organlar

Bo�alt�m Sisteminde (B�breklerde) G�r�len Hastal�klar

Bo�alt�m Sisteminin Sa�l��� ve Korunmas�

B�BREKLER�N ANATOMISI

B�breklerin Y�zleri ve Kenarlar�

B�bre�i Saran Tabakalar

B�bre�in Genel Yap�s�

B�bre�in Damarlar�

�reter

Mesane, Ves�ca Ur�nar�a

Urethra

BO�ALTIM F�ZYOLOJ�S�

B�brekler

Nefronun yap� ve Fonksiyonlar�

Bowman Kaps�l�

Glomer�ler

�drar Olu�umu

Filtrasyon

Geri Emilim (Reabsorbsiyon)

Salg�lama (Sekresyon)

Klirens (Ar�nma)

B�breklerin Asit-Baz Dengesine Etkisi

Jukstoglomerular Aparatus ve Renin Angiotensin Sistemi

Bo�alt�m Sisteminin Sa�l�� ve Korunmas�