[evo]

Zor koşullara dayanmasıyla ünlü Kalahari bal porsuğu, çölün en vahşi avcılarından biri olarak hüküm sürüyor.


Kalahari Çölü alacakaranlıkla yavaş yavaş serinlerken bir bal porsuğu ve yavrusu yiyecek aramaya başlıyor. Onlar, yaklaşık dört yıl boyunca davranışlarını belgelediğimiz onlarca porsuktan sadece ikisi.

Güney Afrika ve Botsvana'nın ortak sorumluluğu altındaki Kgalagadi Sınır Ötesi Parkı'nda 1500 kilometre karelik bir araştırma alanı belirledik ve bu alanda yabani porsuk davranışlarını gözlemleyerek yaklaşık 6000 saat geçirdik. Pretoria Üniversitesi Memeli Araştırma Enstitüsü ve Nesli Tehlikede Olan Yaban Hayatını Koruma Vakfı'ndan aldığımız destekle yürüttüğümüz bu araştırma süresince düşmanlarıyla karşı karşıya gelişlerini, çiftleşmelerini, yavrularını büyütmelerini ve böceklerden sürüngenlere avlanma yöntemlerini izledik.

Bal porsukları zor koşullara dayanabilmeleriyle ünlü. Ama biz “yok edilemez”likten çok uzak olduklarını gördük. Aslanlar ve leoparlar onları öldürüyor. Arı kovanlarını yağmalamak için duydukları dayanılmaz istek, yaşamlarını tehlikeye atıyor. Porsukların kovanlarına zarar verdiğinden şüphelenen bazı bal üreticileri, onları vuruyor ya da zehirliyor. Dişiler, daha önceleri düşünülenin aksine bir defada birden çok değil, sadece bir yavru dünyaya getiriyor. Bir yıldan uzun bir süre yavrularına baksalar da tüm yavruların yarısı, ya yırtıcılara yem oluyor ya da açlığa yenik düşüyor ve bağımsızlıklarını kazanamadan ölüyor.






Kapalı Aşk Yuvası

Bu erişkin erkek bal porsuğu çok daha ufak dişisini terk edilmiş bir toprak setteki oyukta üç gün ve iki gece alıkoydu. Ve erkek çiftleşmeleri sırasında civarda boy gösteren çapkın sevdalıların hepsini kovaladı. Dişiler ve erkekler çiftleşmeden sonra ayrılır. İzleyen bal porsuğu kuşağını besleme, koruma ve yetiştirme işlerinin hepsini dişiler üstlenir. Bir dişi her seferinde sadece bir yavru doğurur ve genelde ona bir yıldan daha uzun bir süre bakar.




Pullu Ziyafet

İri bir pal porsuğu bu fotoğraftaki gibi yaklaşık iki metre boyunda bir yılanı yarım saate kalmadan mideye indirebilir. Yılanlar, hatta kobra ve şişen engerek gibi zehirli türler görece düşük bir avlanma zahmeti karşılığında porsuklara bol miktarda et sağlar. Nasıl bir fizyolojiye dayandığı henüz anlaşılmamış olsa da, bal porsukları göründüğü kadarıyla son derece toksik zehirlerin etkilerine karşı güçlü dirence sahip. Yılan saldırganı ısırmayı başarsa bile, aç bir porsuğun elinden nadiren kurtulur.




Tümsekteki Kral

Akşam yemeği için toprağı kazarken oluşturduğu kum yığınında yüzükoyun yatan bu erkek bal porsuğu, yakaladığı bir gerbili yerken görülüyor. Yeraltında yuva yapan bu küçük kemirgenler bütün yıl boyunca temel bir besin kaynağını oluşturur; ama bal porsukları ufacık böceklerden neredeyse üçte bir ağırlıkta olan Pedetes capensis'e kadar 60 kadar farklı türü avlar. Ağırlıkları on kiloyu bulan erişkin erkek porsuklar her gün bir kilodan fazla yiyeceğe gerek duyar. Ortalama altı kilo olan dişiler ise günde bir kiloya yakın et tüketir ve ayrıca yavrusunu beslemek için daha fazla yem avlaması gerekir.




Ava Giderken Avlanmak

Bu leopar gün ortasında yaklaşan tehlikeyi sezemeyecek kadar avlanmaya dalmış bir bal porsuğuna gizlice sokulup onu kıskıvrak yakaladı. Bir gözü kör ve birçok dişi dökük olan sıska dişi porsuk yine de leoparla 50 dakikadan fazla boğuştu. Avını alt edip kumulun yukarısına doğru sürükleyen leopar, öylesine yorgun düşmüştü ki bir ağacın dibine çöküverdi ve yemeye koyulmadan önce uzun bir süre bekleyip soluklandı.




Yeni Bilgiler Ağda

Araştırmacı Keith (üstte) ve Colleen Begg yaban ortamda bal porsuklarına yönelik uzun süreli bir inceleme çerçevesinde, Afrika'nın güney kesimindeki Kgalagadi Sınır Ötesi Parkı'nda yaklaşık 6.000 saat geçirerek, bu küçük, ama yırtıcı etçil hayvanları belgelediler. Bazı ölçümler yapmak ve küçük doku örnekleri almak amacıyla yakalanan porsuklar kısa bir süre için ilaçla yatıştırıldı. Yirmi beş hayvana sürekli izlenmelerine olanak verecek telsizli tasmalar takıldı (ve çalışmanın sonunda hepsi çıkarıldı). Begg çifti her bir bal porsuğunun olağanüstü geniş bir alanda dolaştığını saptadı. Dişiler yiyecek ve barınak ararken, 130 kilometrekareyi aşkın bir sahayı kullanıyorlar. Erişkin erkekler ise bazen 760 kilometre kareye varan alanlarda devriye geziyorlar.


Fotoğraf: Colleen ve Keith Begg
N.Geographic tr.


Bunu Biliyor muydunuz?


Porsuk Tarzı Annelik

Yavrusunun ihtiyaçlarına göz kulak olmak dişi bal porsuğuna düşer. Yavruların bir yılı aşkın bir süre anne bakımına muhtaç olması nedeniyle, bu iş epey zahmetli olabilir. Dişi bal porsuklarının avcılıkta erkekler kadar becerikli olmasına karşın, cinsiyetler arasında büyük bir farklılık var .
Daha iri cüsselerinden dolayı, erkeklerin günlük yiyecek tüketimi dişilere oranla daha fazla. Ama Colleen ve Keith Begg'in saptadığı gibi, her gün yoğun yem arayışına ayrılan süre bakımından aralarında önemli bir fark yok. Erkekler elde ettikleri bütün yiyecekleri yerken, bakıma muhtaç bir yavruyla dolaşan dişiler “iki can için yem bulmak” durumunda kalır. Üç ila altı aylık bir yavru, annesinin topladığı yiyeceklerin dörtte birini tüketir. Altı aydan sonra ise kendi başının çaresine bakacak duruma gelene kadar bu miktarın yarısını yer. Üstelik yem arayışı zorlu bir uğraş. Bunu özellikle göze batacak şekilde sıkça görmeniz mümkün: Dişi bal porsukları iki ila üç kilo daha ağır, ama beslenmek için hâlâ kendilerine muhtaç erkek yavrularla birlikte dolaşıyorlar.

—Michelle R. Harris

[arwen]

[Pollyanna]

[HayLaZ61]

[P.u.S.u]

[HayLaZ61]

Porsuklar

[HayLaZ61]

PORSUK

[P.u.S.u]

[HayLaZ61]