[lionhead]

İLK YARDIM NEDİR?
Herhangi bir kaza yada yaşamı tehlikeye düşüren durumda,sağlık görevlilerinin yardımı sağlanıncaya kadar,hayatın kurtarılması yada durumun daha kötüye gitmesini önlemek amacıyla,ilaçsız olarak yapılan uygulamalara ilk yardım denir.

İLK YARDIM UYGULAMASINDA KESİNLİKLE İLAÇ KULLANILMAZ.

İLK YARDIMDA AMAÇ NEDİR?
1.Yaşamı koruma ve sürdürülmesini sağlama
2.Durumun kötüleşmesini engelleme
3.İyileşmesini kolaylaştırma

İLKYARDIMCININ ÖZELLİKLERİ VE SORUMLULUKLARI NEDİR?
1.Sakin ve telaşsız olmalı.
2.Hastayı sakinleştirmeli.
3.Çevreyi değerlendirip süren bir tehlike olup olmadığını belirlemeli.
4.Kendi can güvenliğini tehlikeye atmamalı.
5.Çevredeki kişileri,sağlık kuruluşları,itfaiye ve güvenliğe haber vermeleri için organize etmeli.
6.Hastanın durumunu değerlendirerek uygun ilk yardıma başlamalı.
7.Hastanın sağlık kuruluşuna bir an önce ulaşmasını sağlamalı.

İLK YARDIMIN ABC'Sİ NEDİR?
A.Soluk yolunun açılması.
B.Solunumun düzeltilmesi.
C.Dolaşımın etkinliğini sağlama.

SOLUK YOLU NASIL AÇILIR?
1.Ağızda toz toprak,kırık takma diş ve yabancı cisimler varsa çıkarılır.
2.Bilinci kapalı kişilerde dil arkaya düşüp havayolunu tıkayabilir.Bu durumda baş geriye itilip çene yukarı kaldırılarak soluk yolu açılır.

SOLUNUM YOLU NASIL DÜZELTİLİR?(YAPAY SOLUNUM)
Solunumu duran kişiye derhal yapay solunum uygulanmalıdır.
1.Hasta sert bir zemine yatırılır.
2.Ağız içi temizlenerek varsa yabancı cisimler çıkarılır.
3.Çenesi yukarı kaldırılarak baş hafifçe arkaya itilir.
4.Ağızdan ağıza solunum yapılacaksa burun kapatılır.Burundan solunum yapılacaksa ağız kapatılır.
5.Derin bir soluk alınıp,solunum yaptırılacak kişinin ağzına (yada burnuna) ağız yerleştirlir.
6.Hastanın göğsünün kabarmasına yetecek şiddette soluk verilir.

DOLAŞIMIN ETKİNLİĞİ NASIL SAĞLANIR?(KALP MESAJI)
1.Kalp durmuşsa hemen kalp mesajına başlanır.
2.Hasta sert bir zemine yatırılır ve bir yanına diz çökülür.YARA İÇİNDEKİ YABANCI CİSİM,KEMİK,PARÇASI VS. ÇIKARILMAMALIDIR.
3.Göğüs kemiğinin(iman tahtası)üçte bir alt ucuna bir elin ayası sıkıca yerleştirilir,diğer elin ayası bunun üstüne konur.Parmaklar hastaya temas etmemelidir.
4. Kollar dik tutularak (Bilek ve dirsekler bükülmeden)sabit ve ritmik bir şekilde göğüse 4-5 cm bastırılır.
5. Arada nabız kontrol edilerek dakikada 60 kez olmak üzere dolaşım başlayıncaya kadar devam edilir.

BAYILMALARDA UYGULANACAK İLKYARDIM KURALLARI
1.Elbiseleri boyundan,göğüsten ve karından gevşetilir.
2.Hastanın beynine kan gitmesini sağlamak için düz bir yerde sırtüstü yatırılarak,ayakları yukarı kaldırılır ve sonrada şok pozisyonunda bekletilir. Kesinlikle başının altına yastık konmaz.
3.Hastaya uyarıcı kokular koklatılır. (Amonyak vb.)
4.Hastanın zorlanmaksızın kendine gelmesi beklenir.
5.Kendine geldiğinde su, çay gibi içecekler azar azar verilmelidir.

GÖĞÜS YARALANMALARINDA İLKYARDIM
1.Yaralı,yarı oturur duruma getirilir
2.Havanın akciğerler dolmasına engel olmak için açık olan yara yerine temiz bir bez kapatıp basınç yapmadan sarılır
3.Kazazedenin ısı kaybı önlenir.

KARIN YARALANMALARINDA İLKYARDIM
1.Hastaya ağızdan yiyecek içecek verilmez.
2.Yaralı başı hafif yüksek, dizlernin altına rulo edilmiş bir battaniye konularak sırt üstü yatırılır
3.Herhangi bir organ dışarı çıkmış ise asla el sürülmez.Genişbir gaz bezi varsa serum fizyolojik ile ıslatılarak basınç yapmadan organların üzerine örtülür.
4.Yaralı zaman geçirmeden sevkedilir..

EGZOS ZEHİRLEMELERİNDE İLKYARDIM
1.Hasta derhal temiz havaya çıkarılır.
2.Şuuru tam kapalı olmayanlar temiz havada derin solunum yaptırılır.
3.Şuuru kapalı veya solunum yapmakta güçlük çeken hastalara suni solunum tatbik edilir.
4.Beden ısısının düşmesini engellemek için üstü örtülür.
5.Hasta en seri şekilde sağlık merkezine gönderilir.

SİNDİRİM YOLU İLE OLAN ZEHİRLEMELERİNDE İLKYARDIM
1.Zehrin sulanması ve emilimin yavaşlaması için hastalara;süt,yumurta akı,nişasta solisyonlu su içirilir
2.Kusmasına yardım edilir.
3.Asitle olan zehirlenmelerde,hasta hiçbir zaman kusmaya zorlanmaz.Su ve süt yumurta akı karıştırılarak içirilir.
4.Alkali ile olan zehirlenmelerde:1/4 oranında sirke ile hazırlanmış 500ml. su veya limon suyu içirilir.

KANAMALARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?
1.Kanayan uzuv(kol,bacak vs.)yükseltilir.
2.Yara üzerine temiz gazlıbez,mendil veya çamaşır parçası konur ve sıkıca bastırılır.
3.Kanama durmazsa kanayan yerin 5 cm yukarı kısmına bandaj uygulanır.

BURUN KANAMASINDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?
1.Burnu kanayan kişinin başı hafifçe öne eğilir.
2.Hasta burun üzerine basınç yapar
3.Bu sırada ağızdan soluk alıp verir ve asla sümkürmez.

BURUN KANAMASINDA HASTANIN BAŞI GERİYE DOĞRU KALDIRILMAZ.

ELEKTİRİK ÇARPMALARINDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?
1.Önce ilk yardımcı kendi güvenliğini sağlar.
2.Elektrik akımının yaralı ile teması kesilir.Bu yapılmadan önce yaralıya dokunulmaz
3.Kuru tahta parçası ve lastik gibi elektrik geçirmeyen maddelerle hasta çekilerek veya kablo itilerek akımdan kurtarılır.
4.Solunum durmuşsa yapay solunuma,kalp durmuşsa kalp mesajına başlanır.
5.Yanık varsa soğuk su ile yıkanır.

KIRIKLARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?
1.Hasta sarsılmaz ve hareket ettirilmez.
2. Kanama varsa durdurulur.
3. Hasta taşınmadan önce kırık bölgesi hareketsiz hale getirilir.(Bunun için tahta gibi sert cisimler kullanılabilir.)
4.Açık kırık varsa(kırık uçları görülüyorsa)kırık kemik parçalarına kesinlikle dokunulmaz ve bunlar yerleştirilmeye çalışılmaz.Yara üzerine temiz bir gazlıbez kapatılır.

YANIKLARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?
1.Soğuk musluk suyu ile ağrı azaltılır.
2.Hastanın takıları çıkartılır.(Daha sonra oluşabilecek şişler nedeniyle çıkarmak zorlaşabilir.)
3.Oluşan kabarcıklar patlatılmaz.
4.Yanan kısımların üzeri temiz gazlıbezle kapatılır hiçbir şey sürülmez.
5.Hastanın bilinci yerinde ise bol su içirilir.

YANIK YÜZEYİNE DİŞ MACUNU,SALÇA,YOĞURT GİBİ MADDELER KESİNLİKLE SÜRÜLMEMELİDİR.

YARALANMALARDA İLK YARDIM NASIL YAPILIR?
1.Kanama varsa kontrol edilir.
2.Yaranın kirlenmesi önlenir.
3.Varsa kopan parça korunur.(Islak bir gazlı beze sarılıp bir naylon torbaya konulur,bu torba da içi buz dolu başka bir torbaya konulur.)

[arwen]

ŞOK

Dolaşım sistemi, kanın tüm hücre ve dokulara ulaşmasını sağlar. Bu sistem sayesinde her hücreye oksijen ve besin maddesi taşınır ve hücrelerden metabolik atıklar uzaklaştırılır.
Beyin, medulla spinalis ve kalp gibi organların devamlı ve belirli miktarda kana gereksinimleri vardır ve kan akımının kesilmesine birkaç dakikadan fazla tahammül edemezler. Aksi halde, hücreler ya ölürler ya da fonksiyonlarını kaybederler.
Kalp, kanın dolaşım sistemi içinde sürekli dolaşmasını sağlar; bir dakikada ortalama 6 lt kanı, sadece 6 lt alan sisteme pompalar. Dolaşım sistemi tarafından, vücudun her tarafına yeterli miktarda kanın pompalanamadığı duruma ŞOK denilmektedir. Şokun oluşabilmesi için, mutlaka kişide bir sorun olmalıdır ve bu sorun kontrol altına alınamadığı için kişinin durumu gittikçe bozulmalıdır. Örnek : kişinin bacak kemiği kırılmış, şiddetli kanıyor ve hiçbir müdahale yapılmamışsa, şok gelişir.

Şoku oluşturan en önemli nedenler : - aşırı kan kaybı
- geniş ve derin yanıklar sıvı kaybı
- aşırı kusma ve ishal
- aşırı terleme .

Şok Çeşitleri :

Hipovolemik Şok : Damar içinde dolaşan sıvı hacmindeki azalma nedeniyle görülen şok çeşididir. Nedeni: Ani ve şiddetli sıvı veya kan kaybıdır.
Metabolik Şok : Damar dışı vücut sıvılarının kaybı söz konusudur. Nedeni: Aşırı kusma, ishal, terleme veya diyabetik koma olabilir.
Anaflaktik Şok : Şiddetli alerjik reaksiyon söz konusudur.
Nörojenik Şok : Sinir sisteminin dolaşım sistemi üzerindeki kontrolü kaybolmuştur.

Şokun Belirti ve Bulguları :

- Huzursuzluk ve endişe - Bakışlar mat ve anlamsız, gözbebekleri genişlemiş
- Hızlı ve zayıf nabız - Susama hissi
- Soğuk ve nemli deri - Bulantı ve kusma
- Aşırı terleme - Hipotansiyon
- Solukluk ve siyanoz - Hızlı gelişen şokta, şuur kaybı
- Yüzeysel, hızlı, zor, düzensiz ve tutuk solunum (özellikle göğüs yaralanmalarında)

Şokta İlkyardım :

- Öncelikle ABC değerlendirilir ve devamlılığı sağlanır (bkz : temel yaşam desteği) .
- Sıkı giysiler gevşetilir.
- Şok Pozisyonu </B>verilir: bacaklar 25-30 cm yükseğe (kalp seviyesine) kaldırılır.
- Kanama durdurulur, kırıklar desteklenir, yaraların pansumanı yapılır.
- Isı kaybına karşı hastanın üstü örtülür.
- Hastanın nabzı, solunumu düzenli aralıklarla kontrol edilir.
- Yiyecek ve içecek kesinlikle verilmez.

[Mystic@L]

İlk Yardım Uygulamaları
İlkyardımın Temel Aşamaları:
İlk önce yaralının genel sağlık durumu değerlendirilir. Yaralının omuzlarına hafifçe dokunup ona seslenerek bilincinin yerinde olup olmadığı saptanır.
· Derhal ambulans çağırılır.
· Yaralı, boynu ve başı sabit tutularak sırt üstü yatırılır.
· Yaralının bilinci kapalı ise çenesi yukarı kaldırılarak başı geride tutulur. Böylece dilin, nefes borusunu kapatması önlenir.
· Yaralının nefes alıp almadığına bakılır. Nefes almıyorsa ağzından veya burnundan suni teneffüs yapılır. Nefes verirken göğüs kalkıyor mu diye bakmak gerekir. Nefes verme aralarında akciğerlerden hava boşalması beklenmelidir.
· Kan dolaşımının gerçekleşip gerçekleşmediğini anlamak için nabız kontrol edilir. Nabız, adem elması ve boyun kası arasındaki bölgeye, üç parmakla hafifçe bastırılarak kontrol edilir.
· Yaralının nabzı yoksa kalp masajına başlanır. Temel yaşam desteği tek kişi ile yapılıyorsa 15 kalp masajı ve 2 tam nefes şeklinde tekrarlanarak uygulanmalıdır. İki kişi ile ise 5 kalp masajı 1 nefes şeklinde uygulanır. Temel yaşam desteği, sadece solunumu ve kan dolaşımı durmuş kişilere uygulanır.
· Eğer nabız var, solunum yoksa her 5 saniyede bir nefes verilmelidir.
· Solunum ve kan dolaşımı sağlandığında temel yaşam desteği kesilmelidir.

İLKYARDIM EĞİTİMİNİZ YOKSA,
İNSANLAR ÜZERİNDE BU HAREKETLERİ DENEMEYİN,
ÖLDÜRÜCÜ OLABİLİR.

[lionhead]

Bilgisayar başında akciğer embolisi tehlikesi

Zamanının çoğunu hiç hareket etmeden bilgisayar başında geçiren pek çok kişi, akciğer embolisi, yani akciğer damarlarının pıhtı ile tıkanması tehlikesi ile karşı karşıya.

Şişmanlar, gebeler, doğum kontrol hapı kullananlar, sigara tiryakileri, varisleri olanlar, kalp hastaları ve yakın zaman önce ameliyat geçirmiş kişilerde pıhtı oluşma riski ise çok daha yüksek.

Akciğer embolisinin, akciğer damarlarının bir kan pıhtısı ile tıkanmasına bağlı olarak gelişen bir tablo olduğunu açıklayan uzmanlar, pıhtının kaynağının çoğu zaman bacakların derin toplardamarları olduğunu belirtiyor. Bacak toplardamarlarında pıhtı oluşumuna ise üç önemli faktör neden oluyor; kanın damarlarda birikmesi, damar duvarının zedelenmesi ve kanın koyulaşması.

Uzmanların verdikleri bilgiye göre, uzun süre hareket etmeden oturmak, kan akımının yavaşlamasına ve kanın bacak toplardamarlarında birikmesine neden oluyor. Hem uzun süre oturmak hem de bacakları sarkıtmak, toplardamarlardaki kan akımının yavaşlaşlamasına ve pıhtı oluşumuna zemin hazırlıyor. Bacak damarlarında oluşan pıhtılar buradan koparak akciğer damarlarını tıkıyor ve akciğer embolisi adı verilen hastalığa neden oluyor. Bu duruma kolaylaştırıcı risk faktörleri de eklendiğinde, pıhtı oluşumu kaçınılmaz oluyor.

Uzmanlar; şişmanlar, gebeler, doğum kontrol hapı kullananlar, sigara tiryakileri, varisleri olanlar, kalp hastaları ve yakın zaman önce ameliyat geçirmiş kişilerde pıhtı oluşma riskinin çok daha yüksek olduğuna dikkat çekiyor.

Akciğer embolisinin belirtilerinin, tıkanan akciğer damarının büyüklüğüne göre farklılık gösterdiğine işaret eden uzmanlar, pıhtı çok büyük ise kişinin aniden fenalaşıp daha ne olduğu anlaşılamadan ölebileceğini bildiriyor. Daha küçük pıhtılar ise ani başlayan nefes darlığı, göğüs ağrısı, öksürük, öksürükle kan tükürülmesi, çarpıntı, ateş, sıkıntı hissi gibi değişik belirtilere neden oluyor. Akciğer embolisinin kesin tanısı için; akciğer röntgeni, sintigrafi, spiral tomografisi, kanda D- dimer yüksekliği, bacak toplardamar ultrasonografisi gibi tanı yöntemlerinden yararlanılıyor.

Uzmanlar, zamanlarının çoğunu bilgisayar başında geçirenlerin şu önerileri dikkate almaları durumunda bu ciddi tehlikeyi azaltabileceklerini bildiriyor:

-Bilgisayar karşısında uzun süre hareket etmeden oturmayın, arada kalkıp dolaşın.
-Kan dolaşımını arttırmak için, bacak kaslarına zaman zaman masaj yapın veya bacaklarınızı 5-10 saniye süre ile gerip gevşetin.
-Oturduğunuz zaman bacaklarınızı sarkıtmayın, yükseğe koyun.
-Çok sıkı çoraplar giymeyin ve jartiyer kullanmayın.
-Düzenli olarak yürüyüş ve egzersiz yapın.
-Bol sıvı alın.
-Sigara, alkol ve kafeinli içeceklerden uzak durun".

[Mystic@L]

Çıkıklarda İlk Yardım

Bir eklemi oluşturan kemiklerden bir veya hepsinin birbiri üzerinde yer değiştirerek normal eklem ilişkisinin değişmesine ÇIKIK denir. Çıkık ile eklem kapsülü denen eklemi çevreleyen zar bağları da yırtılabilir. Bu ise sık sık çıkıklara, burkulmalara yol açar. Çıkık olan eklemde; ağrı, şişlik, hareket sınırlılığı vardır.

- Çıkık olan eklemi yerine koymaya çalışmayınız.

- Kırıkta olduğu gibi çıkık eklemi tesbit ediniz.

- Çıkıktan şüphelendiğiniz zaman, eklemde ve onun yanındaki kemiklerde, kırığın eklem bağında yırtığın da olabileceğini unutmayınız.

- Çıkık eklem üzerine yarım saat havluya sarılı buz torbası koyunuz.

- Kalp seviyesinin üzerinde tutunuz.

- Ortopedi ve travmatoloji kliniğine gönderiniz.

[GusinapsE]

Hasta Taşıma Yöntemleri
Bir hastayı ya da yaralıyı güvenli biçimde taşımak için çeşitli yöntemler vardır. Acil durumlarda hastanın sedyesiz olarak taşınması gerektiğinde uygulanacak bazı yöntemler aşağıda anlatılmıştır.

Beşik yöntemi:
Zayıf hastaları veya çocukları taşımak için bir kolunuzu kalçanın altından geçirip öteki kolunuzu bel üstünden sırta doğru kavrayarak kucaklayın. Kendinizi iyice tartıp dengeledikten sonra yavaş ve güvenli adımlarla yürüyün
.
Sürükleme yöntemi:
Yaralı ya da hasta ayağa kalkacak durumda değilse ve hemen bulunduğu yerden uzaklaştırılması gerekiyorsa, kollarını göğsünün üzerinden çapraz toplayın. Sonra hastanın başucunda çömelip ellerinizi omuzlarının altından geçirerek ve başını da kollayarak yerde geri geri çekin.

Omuzlama yöntemi:
Bilinci yerinde ve yürüyebilecek durumdaki hastayı ayağa kaldırın, Yanında durarak sizden yana olan kolunu omzunuzun üzerinden boynunuza alıp elini öteki elinizle tutun.Ters taraftaki kolunuzu da hastanın beline dolayarak ve ağırlığını bir ölçüde omuzlarına alarak birlikte yavaş yavaş yürüyün.

Sırt alma yöntemi:
Hasta ağır değilse ve sarsılmasının pek sakıncası yoksa öne geçip çömelerek iki kolunu boynunuzun iki yanından tutup göğsünüzün önünde kavuşturun, sonra ayağa kalkıp, hasta sırtınızda olduğu halde yürüyün.

Dört el oturağı:
Bu yöntem, bilinci yerinde ve kollarıyla tutunma yeteneği olan hastalar için iki kişiyle birlikte uygulanır. Hastayı taşıyacak kişiler yüzleri birbirlerine dönük karşılıklı durur. Birbirlerinin bileklerini çapraz tutarak bir oturak oluşturur. Hastaya sırtından yaklaşarak çömelinir ve hastanın bir kolunu taşıyıcılardan birin, diğerini ötekinin omzuna alarak tutunması sağlanır. Sonra ayağa kalkarak hasta kenetlenmiş ellerin üzerinde taşınır.

İki el oturağı:
Hasta yaralı veya bitkin durumda ise bu yöntem uygulanır. Taşıyıcılar hastanın iki yanına çömelir. Birer kollarını hastanın kalçasıyla dizleri arasından uzatarak birbirlerini bileklerinden sıkıca tutar ve hastanın buraya oturmasını sağlarlar. Öteki kollarını da hastanın sırtından uzatarak omzunu sımsıkı kavrar ve kalkıp yavaş yavaş yürürler.

İtfaiyeci taşıması:
Bu yöntem hastayı taşırken bir elin boşta kalması gerekiyorsa uygulanabilir. Çocuk ve zayıf hastalar için çok uygundur.
Hasta kendi kendine ayağa kalkacak durumda değilse, hastayı yüzükoyun yatırıp başucundan ayakta durun. Kollarınızı hastanın koltuk altlarından geçirerek hastayı önce dizleri sonra ayakları üzerinde kaldırın.
Sol elinizle hastanın sağ bileğinden tutun. Başınız hastanın uzanan sağ kolunun altına, omzunuz da karnın alt tarafına gelecek şekilde eğilin ve yavaşça omuzlarınızın üzerine düşmesini sağlayın. Sağ kolunuzu hastanın bacaklarının arasına ya da bacaklarının çevresine dolayın.
Hastanın ağırlığını sağ omzunuza alarak ayağa kalkıp vücudunu iki omzunuzun üzerine doğru çekin. Hastanın sağ bileğini sağ elinizle kavrayarak sol kolunuzu serbest bırakın.

[GusinapsE]

Acil bir sağlık sorunuyla karşılaşırsanız;

1. Öncelikle kendinizi sakin tutarak, serinkanlı olmayı deneyin.
2. Çağrı merkezimizin Acil Yardım Çağrı telefonunu hızlıca çevirin.
3. Telefonda karşınıza çağrı merkezimizin doktoru çıkacaktır ve sizin vereceğiniz bilgiler ışığında, hem sizi yönlendirecek, hem de en kısa sürede ambulansın size ulaşmasını sağlayacaktır.
4. Sizin vereceğiniz bilgilerin, doktor tarafından yönlenmeniz açısından çok önemli olduğunu unutmayın.
5. Ambulans ekibi size ulaşıncaya kadar ki dönemde hastanız için birtakım ilkyardım girişimlerini yapabileceğinizi unutmayın.

Sizin yapabileceğiniz ilkyardım girişimleri nelerdir?
· Delici - kesici alet yaralanmalarına bağlı olarak saçlı deride, boyunda, vücudun dış yüzeyinde, kol ve bacaklarda meydana gelen kanamaları, kanayan bölge üzerine sıkıca bastırarak durdurabilirsiniz.
· İç organlarda meydana gelen kanamaları üzerine bastırarak durduramazsınız. Bu hastalarda tansiyon düşeceği için hastanızın bacaklarını ve kollarını, vücut seviyesinden daha yukarıya kaldırarak, tansiyonunu yükseltebilirsiniz.
· Bilinci kapalı hastanızın kusma ihtimalini gözönünde bulundurarak, başını yan çevirin ve mümkünse başı vücuduyla 45 derecelik açı yapacak şekilde yüksekte tutun.
· Kafa, boyun veya bel yaralanması geçiren hastanızı gerekmedikçe hiç hareket ettirmeyin.
· Kalp krizi geçiren hastanıza yarı oturur pozisyon verin, gömleğinin üst düğmelerini ve varsa kravatını gevşetin ve hareket ettirmekten kaçının.
· Beyin kanaması veya inme geçiren hastanızın kusma ihtimaline karşı başını 45 derecelik açıyla yüksekte tutun.
· Kalça, kol ve bacak kırıklarında, hastanızı gerekmedikçe hareket ettirmemeye gayret edin.
· Elektrik çarpmalarında evinizin elektrik şalterini kapatmadan, tüp gazlı şofben ve doğalgaz zehirlenmelerinde gazı kesmeden, kömür sobasına bağlı zehirlenmelerde ise pencereleri açmadan hastanıza dokunmayın.
· İlaçlara bağlı zehirlenmelerde, hastanızın bilinci açıksa kusturabilirsiniz. Koroziv temizlik maddeleri ve petrol ürünlerine bağlı zehirlenmelerde ise kesinlikle hastanızı kusturmayın.
· Tansiyon yüksekliği olan hastanızın tansiyonunu düşürmek için, sadece kendi ilaçlarını kullanın. Yeterince tanımadığınız bir ilacı hastanıza vermeyin.
· Boğazına yabancı cisim kaçan hastanızda, konuşamama, morarma ve soluk alamama gibi tam tıkanıklık belirtileri yoksa, hemen girişimde bulunmayın, hastanın kendi öksürük refleksiyle yabancı cismi çıkartmasını bekleyin. Bebeğinizin boğazında, yabancı cisim yutulması sonucu tıkanıklık gelişmişse, öncelikle bebeğinizi birkaç saniye izleyin; yabancı cismi kendi öksürük refleksiyle çıkaramazsa, sandalyeye oturup bir dizinize yer düzlemine göre 45 derecelik açı yapacak şekilde aşağı doğru pozisyon verin, sol elinizin işaret parmağı ağız içerisinde olacak şekilde, bebeğinizi sol kolunuzun iç yüzeyine yüzüstü ve baş aşağı yatırıp, bu konumdaki sol kolunuzu 45 derecelik açı yaptığınız dizinizin üzerine koyun. Sonra sağ elinizle bebeğinizin sırtına 6 - 10 defa vurun. Bu hareket çoğunlukla yabancı cismin, bebeğin ağızında olan işaret parmağınıza kadar gelmesini sağlayacaktır. Daha az güvenli bir yöntem olan bebeğinizin ayaklarından başaşağı tutup, sırtına – beline - boynuna vurarak yabancı cismi çıkartma işlemini kesinlikle denemeyin!
· Sonucundan emin olamadığınız veya yapamayacağınız hiçbir uygulamayı hastanızda denemeyin.
6. Size daha kısa zamanda ulaşabilmemiz için çağrı merkezimize adresinizi tam olarak verin ve evinizin kolayca bulunmasını sağlayacak tarifleri vermenin de çok önemli olduğunu unutmayın.
7. Sağlık ekibimiz size ulaşıncaya kadar çağrı merkezimizle sürekli iletişim içerisinde olmanız, sizin ve hastanızın güven içerisinde olmasını sağlayacaktır.

Dr. Mehmet DOKUR

[GusinapsE]

Kaza Anında Yapmanız Gerekenler

Günümüzde insanlarımız, nereden ne şekilde geleceği belli olmayan ve değerli hayatını tehlikeye sokabilecek trafik kazalarıyla sıkça karşılaşır.

Ne yazık ki bizler, çoğunlukla kendi yaşantımızda herhangi bir kazayla karşılaşmadıkça önlem almayı düşünmeyiz. Ancak unutulmamalıdır ki, trafik kazalarını önleyici kurallara uymak ve uyulmasını sağlamak, en temel vatandaşlık görevimizdir. Biz cankurtarıcılara göre ‘Temel İlkyardım’ konuları ve trafik, ilköğretimden itibaren ders olarak okutulmalıdır.

Herhangi bir trafik kazasıyla karşılaştığımızda, kazazedeye hemen ilkyardım uygulaması yapmadan önce, mutlaka uygulamamız gereken iki önemli işlem daha vardır. Bunlar:

1. Kendinizin ve ortamın güvenliğini sağlayın. Örneğin; araç sürücüsü olarak trafikte hızlı seyir halindeyken, gidiş yönünüzde tehlikeli bir durumu farkettiyseniz, dörtlülerinizi yakıp hızınızı azaltın ve dikkatli bir şekilde yolun sağına geçin. Aracınızı, kaza yapan aracın içinde bulunduğu tehlike tipine göre (yanmakta olan araç, elektrik direğine çarpma sonucu aracın üzerine yüksek gerilim hatlarının düşmesi, vb.) yeterince uzak ve güvenli bir bölgeye dörtlüleriniz açık kalacak şekilde park ediniz. Ancak aracınızı çok uzağa park ederseniz, ilkyardım yapmak için çok zaman kaybetmiş olursunuz. Sadece aracınızın dörtlülerinin açık kalması yetmez; tehlike uyarıcısı reflektörlerinizle ve varsa sinyalli acil fenerinizle kaza mahallini, seyir halindeki diğer sürücülerin yeni kazalara yol açmaması için koruma altına alın. Çok gerekmedikçe, trafiği tamamen kesintiye uğratmayın.

Yanmakta olan bir araçla karşı karşıyaysanız; aracınızı rüzgarın esme yönüyle tehlike kaynağı arasında olacak şekilde park edin. Kısacası; rüzgarın, yanmakta olan araçtan sıçrayabilecek hiçbir şeyi sizin aracınıza taşımasına izin vermeyin.

Elektrik direğine çarpan bir araçla karşılaştığınızda, araç üzerinde elektrik telleri olup olmadığını dikkatli bir şekilde kontrol etmeniz ve 'Elektrik Arıza (186)'ya haber vererek, ortamdan elektriği uzaklaştırmanız güvenli bir davranış olacaktır.

Karşı şeritte meydana gelen trafik kazalarında, ilkyardımcı olarak kendimizi korumak çok daha önem kazanır. Bu gibi durumlarda aracınızı güvenli bir yere park etmiş olmanız, tek başına yeterli olmayacaktır. Özellikle trafiğin hızlı seyrettiği ve yoğun olduğu otobanlarda, yolun ortasındaki bariyerleri de gözönüne aldığınızda, karşıdan karşıya geçmenin ne kadar tehlikeli olduğunu düşünebilirsiniz. Hele bir de viyadük üzerindeyseniz, sakın karşıdan karşıya geçmeye kalkışmayın! (Dikkat! Viyadükler arası uçurum tehlikesi)

2. Kaza mahallini hızlıca değerlendirdikten sonra, size en yakın ambulans servisini arayın. Yanınızda işe yarayabileceğine inandığınız başkaları varsa, onlardan da yardım isteyin. Örneğin; bu gönüllü kişilerden ‘seyirci kuru kalabalığın’ kaza mahalline üşüşmesini engellemede, 'Alo Trafik (154)' veya 'Alo Jandarma (156)'yı arattırmada ve güç gerektiren işlemlerde yararlanabilirsiniz. Böyle davranmanız size zaman ve saygınlık kazandıracaktır. Bir ambulans servisinden yardım isterken, kendinizi yeterince tanıtın, olayı, olay yerini, yaralı sayısını ve telefon numaranızı açıklayıcı bir şekilde bildirin.

Kendinizin ve ortamın güvenliğini sağlayıp gerekli yardımları istedikten sonra, kazazedeye ilkyardıma başlayabilirsiniz. Travmalı hastaya ilkyardımda ana kuralımız, hastanın bizim hatalı taşımamızdan kaynaklanan yeni zararlara maruz kalmaması olmalıdır. Bunun için hastayı araçtan çıkarırken baş, boyun ve bel bölgesinin dikey düzlemini korumamız gerekir. Kazazedeyi gerekmedikçe hareket ettirmeyin. Kazazedeye yardımlarınız daima mantıklı bir gerekçeye dayanmalıdır. Örneğin; ciltten dışarıya doğru olan bir kanamayı üzerine sıkıca bastırarak veya kanamanın üst tarafındaki tek kemikli bölgeye turnike uygulayarak durdurmak için çok tereddüt etmeyin. 'Hastayı karga tulumba taşıma yüzünden birçok kazazede sakat kalıyor veya ölüyor.'

Son üç yıldan beri her yıl ortalama 450.000 trafik kazası yaşandığını, bu kaza sayısının dörtte bir oranında yaralı sayısı ve yüzde biri oranında ise ölü sayısı olduğunu düşünürsek, ilkyardım konularını öğrenmenin önemini anlamamız gerekir. Sadece kurallarına uygun hasta taşıyarak, sakatlanmaları çok aza indirebiliriz.

İnsan hayatının üstünlüğünü ilke edinmiş olan bizler, bilgi ve deneyimlerimizi sizlerle paylaşmaya devam edeceğiz.

Sağlıklı yarınlarda buluşmak ümidiyle...

Uğur KAYA

[GusinapsE]

Kanama Kontrolü ve Durdurulması
Kan, görmekten çok korktuğumuz şeylerin başında gelmekle beraber, kanı damarında pek duramayan, sıcakkanlı bireylerden oluşan bir toplum değil miyiz?...

Güvenli Yaşama Bilinci’nden uzak yaşamamız, travmayla daha sik karşılaşmamıza neden olmaktadır.

Acı bir gerçektir ki bir çok insanımız, kanama nedeniyle göz göre göre kaybedilmektedir.
Toplumsal olarak kan ve kanama karşısında genelde yaralanmanın boyutundan daha fazla olarak gösterdiğimiz panik ağırlıklı duygusal tepki, aslında ilkyardımın karşısındaki en büyük engeldir. İşte bizler bunu eğitim yoluyla toplumsal bilinci geliştirerek yeneceğiz.
Sizlerle kanama kontrolü nasıl yapılır? Kanamaya bağlı şokta uygulanacak ilkyardımı inceleyeceğiz.

Kanama konusunu daha iyi anlayabilmek için kısaca dolaşım konusunu inceleyelim

Kanama nedir?
Vücudumuzda ağırlığımızın %8’i kadar kan bulunur. Yani 70 kilogramlık bir insan için bu miktar 5,6 litre kadardır.Kan, dolaşım sisteminde damarlar içerisinde dolaşır. Kalbimiz, toplardamarlarla kendisine gelen oksijenden fakir-karbondioksit zengin kanı akciğerlere gönderir; Oksijenden zengin hale gelmiş kanı ise atardamarlarla en uzak dokulara kadar gönderir.

Kanama, kanın içinde bulunduğu damarlardan (yani atardamar, toplardamar veya kılcal damarlardan) dışarıya çıkmasıdır. Kanama, insan için halsizlikten ölüme kadar uzanan bir spektrumda ciddi tehlikelere neden olabilir. Burada kanamanın hızı çoğunlukla önem taşır.
Kan hacminin %10’unun aniden kaybedilmesi insanı şoka sokabilir ki, bu 70 kilogramlık bir insan için 560 ml, 30 kilogramlık bir kişi için 240 ml, 4 kilogramlık bir bebek için ise 32 ml kan kaybı demektir. Oysa 15-20 dakikada 1 ünite kan vermek, çoğunlukla ciddi bir bulguya yol açmaz.
Kan, dolaşım sistemi içerisinde damarlar içerisinde bulunur. Damarda yapısal bozukluk veya travma nedeniyle bütünlük kaybı oluşursa kanama meydana gelir. Tabii ki bu durumda kan pulcukları olarak da bilinen plateletler, yırtılmış damar bölgesini tıkamaya çalışır ve ardından pıhtılaşma mekanizmaları devreye girecektir; Bir dizi karmaşık işlem sonucunda oluşan pıhtı, biriken kan pulcukları ve damarların büzülmesi 5-7 dakikada kanamayı durdurur. Atardamarlardan olan kanamalar yüksek basınçtan dolayı daha şiddetli olmakla beraber, damar duvarının kasılma özelliğinden dolayı daha çabuk durma eğilimindedir. Atardamar kısmen yaralanmışsa, kasılma mekanizması pek etkin olmayacaktır. Kanama miktarı çok fazla ise bu koruyucu mekanizmalar yetersiz kalır. Bu duruma seyirci kalmak, yaralının şoka girmesine ve hatta ölümüne yol açabilir.
Atardamar kanamaları fışkırır tarzdadır ve kanın rengi parlak kırmızıdır. Toplardamar kanamaları kirli kandan dolayı koyu kırmızıdır, akış süreklidir. Kılcal damarlardan olan kanamalar yavaş sızıntı şeklindedir.
Kanamaları vizyonel olarak Dış ve İç kanamalar olarak iki grupta ele alabiliriz

[GusinapsE]

Dış Kanamalar
Bir yaradan geldiği çıplak gözle görülebilen kanamalardır. Bu grupta, cilt yaralanmalarına bağlı kanamalar, açık kemik kırıklarının yaptığı kanamalar ve burun kanamaları ele alınabilir.
Küçük dış kanamalar dışarıdan müdahaleye gerek kalmadan kendi kendine durabilmekle beraber, daha büyük kanamalarda kanamanın durdurulması gerekir; İşte bu noktada paniğe kapılmadan kanamanın nasıl durdurulacağını insanımıza öğretmek, toplumumuza sanırım önemli bir trend kazandıracaktır.
Dış Kanamaların Kontrolü Nasıl Yapılır?
Kanayan yaranın üzerine direkt baskı uygulamak, bilinen en basit ve en etkili kanama dış kanama durdurma yöntemidir. Bu sayede pıhtılaşma mekanizması da harekete geçer ve kanama daha hızlı durur.
1. Öncelikle kanamalı bir hastayı bir yere oturtunuz; kanamanın ciddiyetine ve hastanın psikolojik durumuna göre bir yere yatırabilirsiniz.
2. Kanayan yaranın üzerine parmak,el veya temiz bir bezle baskı yapınız. İdeal olanı steril gazlı bez kullanmaktır.
3. Yaranın üzerindeki bez, gerekirse bir başka bezle desteklenerek sargı beziyle kanamayı durduracak şekilde sıkıca sarılır. Tabii ki turnike gibi sıkı değil...
4. Kanayan kol veya bacak vücut seviyesinden yukarıda tutularak, kanamanın durması beklenir.
5. Bu işlemlere rağmen kanamayı durduramazsanız, kanayan yerin yakınındaki atardamara baskı yapmak etkili olabilir.
6. Halen kanamayı durduramazsanız, son çare olan turnike uygulanmalıdır.
Turnike uygulanan hastalar hemen hastaneye götürülmelidir.
Turnike nasıl yapılır? (İspanyol Askısı)
1. 10 cm genişliğindeki bir sargı bezini kanayan yaranın hemen üst bölümüne iki tur sariniz ve normal sıkılıkta bir düğüm atiniz.
2. Bu düğümün üzerine bir çubuk yerleştirip, çubuğun üzerine sıkı iki düğüm daha atınız.
3. Kanama duruncaya kadar çubuğu, aynen musluk kapatır gibi bir yöne çeviriniz.
4. Kanama durunca, çubuğu hemen aynı sargı beziyle veya ipek flasterle tespit ediniz ki musluk tekrar açılmasın.
Turnike yapmak için asla tel ve ip gibi deriyi kesebilen malzemeleri kullanmayınız.
Kasların oksijensizliğe dayanım süresi 4-6 saat olduğundan, turnike, her 20 dakikada bir 5-10 saniye gevşetilmelidir ve turnike uygulanma saati mutlaka yazılıp hastanın üzerine kaydedilmelidir.
Burun Kanamaları
Dış kanamaların sık görülen özel bir şeklidir. Dikkat edilmezse hastayı şoka sokabilir. İki elin parmakları sayısınca nedenleri olan burun kanamalarının çoğu, bir elin iki parmağı ile durdurulabilir. Burun kanama nedenlerinin başında kafa ve yüz travmaları, tansiyon yüksekliği ve kanama bozuklukları gelir. Burun kanamalarının çoğu, burun ön kısmından olur. Ancak kafa travması sonrasında burundan veya kulaktan kan gelmesi, kafatası kaide kırığına işaret eder ki bu durumda kulağa veya buruna sıkı tampon yapılması kafa içi basıncını arttırabilir.

Basit Burun Kanamaları Nasıl Durdurulur?
1. Hastayı oturtunuz ve başını hafifçe öne doğru eğerek, akciğerlere ve yemek borusuna kan kaçmasını önleyiniz.
2. Bir elinizin iki parmağıyla hastanın burun deliklerini sıkınız.
3. Burun üzerine varsa buz koyunuz. Soğuk uygulamak doku ödemini ve damarları büzücü etkisiyle kanamayı azaltacaktır.

Sık sık burun kanaması olan veya kanaması uzun süre durmayan hastalar mutlaka hastaneye götürülmelidir.

Kafa travması olan hastalar ise mutlaka hastaneye götürülmelidir.



İç Kanamalar
İç kanamalar çoğunlukla sinsice ilerleyip hastanın ölümüne neden olabilir.

Özellikle iç organların travmaya uğraması ciddi sonuçlara yol açabilir. Burada ilkyardımcının ve hatta sağlık ekibinin tüm belirtileri iyi değerlendirmesi gerekir. Öyle ki dikkat edilmezse hastanede bile gözden kaçabilir. Travma öyküsü olan hastaların belirli bir süre hastanede gözlenmesi faydalı olacaktır.

Sadece iç organlar değil, kırık kemiklerin keskin uçlarının damarları kesmesi sonucu kaslar arasına olan kanamalar da iç kanamalar sınıfındadır.

Beyin kanamaları da birer iç kanama olarak kabul edilebilir. Ancak burada hayatı tehdit eden durum kan kaybı değil, hayati merkezlerin baskı altında kalmasıdır.

Ağızdan veya rektumdan kan gelmesi, mide-barsak sistemindeki bir kanamayı gösterirken; travma sonrası idrarla kan gelmesi ise böbreklerdeki bir kanamayı gösterir.

Travma öyküsü ile beraber kanayan organa uyan cilt bölgesinde ezikler ve morluklar olması, bizleri iç organ kanamasından şüphelendirmelidir. Bazen dışarıdan görülebilen hiçbir belirti yoktur. Travmalı hastaları değerlendirirken çok şüpheci olmak sanırım çok faydalı olacaktır.
Sık görülen iç kanama tipleri
1. Mide ülserinden kanama
2. Karaciğer ve Dalağın travmatik kanamaları
3. Kapalı kemik kırıklarında kas içerisine kanama

Daha az olarak doğum öncesinde plasenta veya eş dediğimiz yapının rahimden erken ayrılması şiddetli kanamalara yol açabilir. Aynı şekilde plasentanın rahmin çıkışına yerleşmesi, doğum sırasında ciddi kanamalara yol açabilecektir.

Aşırı kanamaya bağlı olarak şok gelişmişse hastanın cildi soluk-nemli ve yapışkandır. Karotis nabzı hızlı ve dolgunluğu azdır. Gözler donuktur ve göz bebekleri irileşmiştir. Hasta susamış ve huzursuzdur. Bulantı ve kusması olabilir.

Mide ve yemek borusunun kanamalarında kusmuk veya dışkı mide asidiyle sindirildiği için koyu kahverengi renktedir.

Her türlü iç kanama şüphesinde hasta mutlaka hastaneye götürülmelidir.
İç Kanamalı Hasta İçin Neler Yapmalısınız?
1. Öncelikle hastayı sırt üstü yatırıp, bacaklarını vücut seviyesinden 30-40 cm yükseltiniz.
2. Kanamayla beraber kol veya bacaklarda kırık varsa basit atellerle sabitleyiniz.
3. Kusma ihtimaline karşı hastanın başını yüksekte tutunuz veya başını yana çeviriniz.
4. İmkanınız varsa oksijen veriniz. Ağızdan bir şey vermeyiniz.
5. Hızlıca hastaneye götürünüz.
Kanamalardan Uzak Kalmanız Dileğiyle...
Dr. Mehmet DOKUR
Özel Kadıköy Hastanesi
İlkyardım ve Acil Tıp Uzmanı