[arwen]

Bolu beyi, güvendiği seyislerinden biri olan Yusuf'a : " Çok hünerli ve değerli bir at bul ." emrini verir. Seyis Yusuf, uzun süre Bolu beyinin isteğine uygun bir at arar. Büyüdüklerinde istenen niteliklere sahip olacağına inandığı iki tay bulur ve bunları satın alır. Bolu beyi bu zayıf tayları görünce çok kızar ve seyis Yusuf'un gözlerine mil çekilmesini emreder. Gözleri kör edilen ve işinden kovulan Yusuf, sıska taylarla birlikte evine döner. Oğlu Ruşen Ali'ye verdiği talimatlarla tayları büyütür. Babası kör olduğu için Köroğlu takma adıyla anılan Ruşen Ali, babasının isteğine göre atları yetiştirir. Taylardan biri olağanüstü bir at haline gelir ve Kırat adı verilir. Kırat da destan kahramanı Köroğlu kadar ünlenir. Seyis Yusuf, Bolu beyinden intikam almak için gözlerini açacak ve onu güçlü kılacak üç sihirli köpüğü içmek üzere oğlu ile birlikte pınara gider. Ancak, Köroğlu babasına getirmesi gereken bu köpükleri kendisi içer, yiğitlik, şâirlik ve sonsuz güç kazanır. Babası kaderine rıza gösterir ancak oğluna mutlaka intikamını almasını söyler. Köroğlu Çamlıbel'e yerleşir, çevresine yiğitler toplar ve babasının intikamını alır. Hayatını yoksul ve çaresizlere yardım ederek geçirir. Halk inancına göre silâh icat edilince mertlik bozuldu demiş kırklara karışmıştır. Çeşitli dönemlere ve farklı siyâsî birlikler sahip Türk gurubları arasında tesbit edilen Türk destanlarının kısaca tanıtımı ve özeti bu kadardır. Bu destan metinleri incelendiğinde hepsinde ilk Türk destanı Oğuz Kağan destanının izleri bulunduğu görülür. Bu destan parçaları Türk dünyasının ortak tarihî dönem hatıralarını aksettiren ilk edebî ürünler olarak da önem ve değer taşırlar. Bir gün bu parçalardan hareketle Fin destanı Kalavala gibi değerli mükemmel bir Türk destanını yazılabilirse çeşitli kaynaklarda dağınık olarak bulunan malzeme daha anlamlı hale gelebilir kanaatindeyim.

[arwen]

Türk Kozmogonisi-Yaradılış Destanı:
Altaylardan Verbitskiy'in derlediği yaradılış destanı özetle şöyledir: Yer gök hiç bir şey yokken dünya uçsuz bucaksız sulardan ibaretti. Tanrı Ülgen bu uçsuz bucaksız dünyada durmadan uçuyordu. Göklerden gelen bir ses Tanrı Ülgen'e denizden çıkan taşı tutmasını söyledi. Göğün emri ile oturacak yer bulan Tanrı Ülgen artık yaratma zamanı geldi diye düşünerek şöyle dedi :
Bir dünya istiyorum, bir soyla yaratayımBu dünya nasıl olsun, ne boyla yaratayımBunun çaresi nedir, ne yolla yaratayımşSu içinde yaşayan Ak Ana,su yüzünde göründü ve Tanrı Ülgen'e şöyle dedi :Yaratmak istiyorsan Ülgen, Yaratıcı olarak şu kutsal sözü öğren e ki hep," yaptım oldu " başka bir şey söyleme.Hele yaratır iken,"yaptım olmadı" deme.Ak Ana bunları söyledi ve kayboldu. Tanrı Ülgen'in kulağından bu buyruk hiç gitmedi . insana da bu öğüdü iletmekten bıkmadı : " Dinleyin ey insanlar, varı yok demeyin. Varlığa yok deyip de, yok olup da gitmeyiniz." Tanrı Ülgen yere bakarak : " Yaratılsın yer!" Göğe bakarak "Yaratılsın Gök!" Bu buyruklar verilince yer ve gök yaratılmış. Tanrı Ülgen çok büyük üç balık yaratmış ve dünya bu balıkların üzerine konmuş. Böylece dünya gezer olmamış bir yerde sabit olmuş.Tanrı Ülgen balıkların kımıldadıklarında dünyaya su kaplamasın diye Mandı şire'ye balıkları denetleme görevi vermiş. Tanrı Ülgen, dünyayı yarattıktan sonra tepesi aya güneşe değen etekleri dünyaya değmeğen büyük Altın Dağın başına geçip oturmuş.Dünya altı günde yaratılmışdı, yedinci günde ise Tanrı Ülgen uyumuş kalmışdı. Uyandığında neler yarattım diye baktı: Ayla güneşden başka fazladan dokuz dünya birer cehennem ile bir de yer yaratmıştı. Günlerden bir gün Tanrı Ülgen denizde yüzen bir toprak parçacığı üzerinde bir parça kil gördü" insanoğlu bu olsun, insana olsun baba." dedi ve toprak üstündeki kil birden insan oldu. Tanrı Ülgen bu ilk insana "Erlik" adını verdi ve onu kardeşi kabul etti. Ancak Erlik'in yüreği kıskançlık ve hırsla doluydu. Tanrı Ülgen gibi güçlü ve yaratıcı olmadığı için öfkelendi.
Tanrı Ülgen, kemikleri kamıştan, etleri topraktan yedi insan yarattı. Erlik'in yarattığı dünyaya zarar vereceğini düşünerek insanı korumak üzere Mandışire adlı bir kahraman yarattıktan sonra yedi insanın kulaklarından üfleyerek can, burunlarından üfleyerek başlarına akıl verdi.Tanrı Ülgen insanları idare etmek üzere May-Tere'yi yarattı ve onu insanoğlunun başına han yaptı. Yakut'lardan (Saka) derlenen yaradılış efsaneleri de Altay yardılış destanının yakın varyantı niteliğindedir . XIX.yüzyıl'da derlenen bu efsanelerin çeşitli din ve kültürlerin etkilerini taşıdıkları düşünülmektedir.

[Misafir]

İlk Türk Destanları

Altay-Yakut: Yaradılış Destanı
Sakalar Dönemi: Alp Er Tunga Destanı, Şu Destanı
Hun Dönemi: Oğuz Kağan Destanı
Köktürk Dönemi: Bozkurt Destanı,Ergenekon Destanı
Uygur Dönemi: Türeyiş Destanı, Göç Destanı

B. Yazılı Dönem ( 8-11. yy.)

Bu dönemde Göktürkler ve Uygurlar tarafından kendi alfabeleriyle eserler verilmiştir.
Türk dilinin tespit edilebilen en eski yazılı metinleri VII. asrın sonlarına ve VIII. asrın ilk yarısına ait olan dikili taşlar (Yenisey ve Orhun anıtları) ve Uygur dönemine ait olan dinî metinlerdir.
Anıtlar arasında yer alan, Kültigin, Bilge Kağan ve Tonyukuk adına dikilen Orhun Anıtları, gerek muhtevaları, gerekse mükemmel dil ve üslûplarıyla Türk dilinin, edebiyatının ve tarihinin şaheserleri arasında yer almaktadır. Abidelerin yazarı Yolluğ Tigin’dir.

Yenisey Kitabeleri

Yenisey ırmağı çevresinde daha çok mezar taşlarından oluşan bu kitabelerin edebi olarak fazla bir önemi yoktur.

Göktürk Kitabeleri

Tonyukuk Anıtı
720 yılında Göktürk devleti veziri Tonyukuk adına dikilmiştir. Kitabede Tonyukuk, anılarını ve dönemin tarihini anlatmıştır. Anlatımda, atasözlerine bolca yer verilmiştir.

Kültigin Anıtı
732 yılında dikilen anıt Yolluğ Tigin tarafından yazılmıştır. Anıtta Kültigin’in ölümü ve yas töreni anlatılmıştır.
Kültigin Anıtlarının Türkiye Türkçesi ve Göktürk Türkçesi İle Açıklaması

Bilge Kağan Anıtı
735 tarihini taşır. Bilge Kağan’ın yiğitlikleri ve Türk milletine iletmek istediği mesajlar anıtın içeriğini oluşturur. Bu anıt da Yolluğ Tigin tarafından yazılmıştır.

Göktürk (Orhun) Kitabelerinin Özellikleri

Ø Türklerin ilk yazılı eseridir.
Ø Doğu Göktürklerin tarihine ışık tutar.
Ø Söylev türünde yazılmıştır.
Ø Oldukça gelişmiş ve işlenmiş bir dil kullanılmıştır.
Ø Türk dilinin gelişmişlik düzeyine ilişkin etraflı bilgiler edinilebilir.
Ø Hem dinî hem de din dışı konular işlenmiştir.
Ø Tarih, coğrafya ve edebiyata kaynak olacak niteliktedir.
Ø Türk tarihini, toplumun yaşam biçimini, dünyaya bakış tarzını ortaya koyar.
Ø Kitabelerde idarecilerin ve sultanların halkı aydınlatması, yaptıklarının hesabını halka vermesi söz konusudur.
Ø Kitabeleri Strahlenberg bulmuş, 1893’te Wilhelm Thomsen okumuştur.
Ø Bir yüzleri Göktürk alfabesiyle, diğer yüzleri Çince yazılmıştır.

[Mystic@L]

İlk Türk Destanları

1.Altay - Yakut
Yaradılış Destanı
2.Sakalar Dönemi
a.Alp Er Tunga Destanı
b.şu Destanı
3.Hun Dönemi
Oğuz Kağan Destanı
4.Köktürk Dönemi
a.Bozkurt Destanı
b.Ergenekon Destanı
5.Uygur Dönemi
a. Türeyiş Destanı
b. Göç Destanı

İslamiyetin Kabulunden Sonraki Türk Destanları :

1.Karahanlı Dönemi
Satuk Buğra Han Destanı
2.Kazak-Kırgız Kültür Dâiresi
Manas
3.Türk-Moğol Kültür Dâiresi
Cengiz-name
4.Tatar-Kırım
Timur ve Edige Destanları
5.Selçuklu-Beylikler ve Osmanlı Dönemleri
a. Seyid Battal Gazi Destanı
b. Danişmend Gazi Destanı
c.Köroğlu Destanı

[Misafir]

Kanije destani ve tiryaki hasan pasa

Estergon gibi, Avrupa içlerindeki serhad kalelerimizden biri de Kanije Kalesi idi. 1600 yilinda ele geçirilen kale, 1601 yilinda 100 bin kisilik bir düsman
ordusu tarafindan kusatildi. Iste bu destan, kalede bulunan 9 bin Türk gazisinin, ihtiyar mücahid Tiryaki Hasan Pasa komutasinda bu 100 bin kisiye karsi
verdigi sanli mücadeleyi anlatir...
Yillardan beri Osmanli'nin karsisina hiç bir devlet yalniz çikamiyor, en az üç - bes devletin ordusu bir araya gelerek hareket ediyordu. Yine öyle oldu.
Avusturya, Italyan, Ispanyol, Malta ve Papalik askerleri ile Macar ve Fransiz gönüllüleri gelecegin imparatoru Arsidük Ferdinand komutasinda Kanije Kalesi'ni
kusattilar.
Kanije Kalesi'nin etrafi bataklikla ve kaleye ulasmak için köprüler kurmak gerekiyordu. Daha bir yil önce Türkler basarmisti ama, simdi onlarin yaptiklarini
taklide kalkisan düsman bunu beceremiyordu. Kurduklari köprülerin gece vakti kale içine çekildigini görüp neye ugradiklarini sasiriyor, çok sayida kayip
veriyorlardi.
Bu arada iki düsman askeri esir alinmisti. Tiryaki Hasan Pasa onlari sorguya çekince, düsman ordusu içinde bulunan Macarlara pek güvenilmedigini anladi.
Peygamber Efendimizin "Harp hiledir" Hadis-i Seriflerini hatirladi ve düsündüklerini Kara Ömer Aga'ya anlatti.
Kara Ömer Aga iki esiri alip ***ürdügü ve onlara :
- "Aslinda kendisinin de onlardan oldugunu, küçükken devsirilip orduya alindigini" anlatti. "Her gece bin kadar Macar fedaisinin kaleye geçip Türklere yardimci
oldugunu, bu durumda islerinin çok zor oldugunu" söyledi. Kalede bulunan asker ve mühimmat hakkinda da oldukça abartili rakamlar verip onlari saliverdi.
Esirlerin ***ürdügü haberler düsman ordusunun moralini bozmaya yetmisti. Ferdinand bunu önlemek için askerlerine büyük vaatlerde bulundu. Burçlara ilk çikacak
olanlara 10 köy, Tiryaki Hasan Pasa'yi yakalayacak olana ise 40 köy vaad ediyordu. Böyle doldurusa getirilen düsman ordusu ertesi sabah toplu bir hücuma
giristiyse de Tiryaki Hasan Pasa'nin ustaca manevralari karsisinda sonuç alamadilar ve üstelik 18 bin ölü verdiler.
Artik karsilikli toplar konusuyor ama Türk ordusunun stoklari gittikçe azaliyordu. Bu savas bir güç gösterisinden çok Tiryaki Hasan Pasa'nin kurnazliklari
ve harp hileleriyle ayri bir havaya bürünmüstü. Türk ordusundan kaçan iki devsirmenin, kaledeki gerçek durumu düsmana bildirmeleri üzerine yeni bir oyun
oynadi. Ellerinde bulunan esirlere, onlarin kendi adami oldugunu inandirip saliverdi. Böylece düsmanin yeni bir toplu hücuma kalkmasi önlenmis oldu. Sahte
mektuplarla Avusturyalilarla Macarlarin arasi iyice açildi. Avusturyalilarin Macar beylerini idam etmeyi kararlastirdiklari bir sirada Macar askerleri
durumu ögrenip kaçtilar.
Böylece zaman kazanilmis ve kis günleri gelip çatmisti. Düsman ne yapacagini düsünürken Kara Ömer Aga yanina 300 kisi alip disari çikti ve baskin hareketlerinde
bulundu. 900 kisiyi öldürüp 150 esir aldi ve ele geçirdigi 12 topla geri döndü. Düsman panik halindeydi. Bu durumu degerlendiren Tiryaki Hasan Pasa kalede
yalnizca 600 kisi birakarak disari çikti ve hücum emrini verdi. Artik düsman dagilmis, kaçiyordu. Aksama kadar 30 bin ölü verdiler ve kalenin çevresi tamamen
bosaldi. Geriye düsmandan 47 büyük kusatma topu, 24 bin tüfek, 60 bin çadir, 14 bin kazma - kürek, binlerce araba dolusu yiyecek - giyecek, barut ve ilaç
erzak ve mühimmat kaldi.
Bu, dünya tarihinde esi görülmemis bir gerçek destandi. 9 bin Türk askeri, kendisinden en az 10 kat fazla bir orduya karsi arslanlar gibi dövüsmüs ve düsmani
adeta topyekun imha etmisti. Iste, "Bir Türk on düsmana bedeldir" sözünün isbati ve iste bu destanin gerçek kahramani 70 yasindaki bir Türk büyügünün bizlere
verdigi ders...
Bu akil almaz derecedeki büyük basari üzerine Cihan Padisahi Üçüncü Mehmed Tiryaki Hasan Pasa'ya vezirlik rütbesi veriyor ve alisilmisin aksine bizzat kendi
eliyle hazirladigi "Hatt-i Hümayun"u gönderip söyle diyor:
"Yerin ve gögün sahibi olan Yüce Allah'a hamdolsun ki, Osmanli Devleti'ne senin gibi pasalar ve askerlerin sayesinde nice zaferler nasib eyledi.
Sevgili Peygamberimize salât ve selâm olsun ki, seni ve Devlet-i Aliyye askerlerini kendi yolunda cihad eylerken görürüz.
Ettigin hizmetler yüce dergâha arzedilip adin iyi adlilar defterine yazilir olmustur. Berhudar olasin; sana Vezirlik verdim. Seninle birlikte bulunan askerlerim
dahi manevi ogullarimdir, yüzleri ak ola... Bu mektubumu al kahraman askerlerime okuyup, 'Allah'a, Peygamber'e ve sizden olan devlet reisine itaat ediniz'
mealindeki ayet-i kerimenin yüce manasini onlara bildiresin. Seninle orada bulunanlara dilediklerini ver. Hepinizi Cenab-i Hakk'a emanet ederim."
Ve iste, iltifat karsisinda mahçup olan, gözyaslarini tutamayip aglayan ve sevinecek yerde üzülen o büyük insanin yine gözyaslari içinde söyledigi sözler:
"Kanije'de ettigimiz küçük bir hizmet karsiligi bize vezirlik vermisler ve 'Hatt-i Hümayun' göndermisler. Halbuki, Kanuni Sultan Süleyman Makbul Ibrahim
Pasa'yi tam bir selahiyetle kendi yerine vekil tayin ettigi zaman bile O'nun eline böyle bir yazi vermemisti. Rahmetli Piyale Pasa Yavuz Sultan Selim Hazretlerinin
damadi oldugu ve Sakiz Adasi'nin fethi gibi nice zaferler kazandigi halde kendisine vezirlik çok görülmüstü. Islam Halifesi'nin Hatt-i Hümayun'u Kanije
savunmasi gibi küçük bir hizmete mükafaat olmaya basladi. Devletin vezirligi benim gibi kocamis kimselere kaldi. Buna üzülmeyeyim de neye üzüleyim?"
Tiryaki Hasan Pasa'nin, o eli öpülesi pir ü fani'nin altin harflerle yazilip günümüzde her evin, her makamin bas kösesine çerçeveletilip asilmasi gereken
bu sözleri üzerine söz söyleyip yorum getirmeye bilmem lüzum var mi?
Ne dersiniz?
__________________