[kompetankedi]

İrlanda'nın ilk yerlileri M.Ö. 6000 yılında Avrupa'dan geldiler. Daha sonra Keltler M.Ö. 400 yılında Gaal'dan gelerek Gal uygarlığını kurdular. St. Patrick 432'de İrlanda'ya Hıristiyanlığı getirdi ve halk yeni dini kabul etti. M.S. 975'ten 1041'e kadar ada Vikinglerin saldırılarına maruz kaldı. 1170 yılında Norm'lar İrlanda'ya geldiler ve 14. yüzyılda ülkenin büyük bir bölümüne hakim olup, Dublin'i kendilerine başşehir yaptılar.

1534 yılında Sekizinci Henry, İngiltere'nin hakimiyetini yeniden kurmak için harekete geçti. Başlangıçta barışçı yollardan yaklaştı ise de, başarılı olamayınca adaya saldırdı. Ayaklanma ve direnmeler çoğalınca daha şiddetli tedbirlere başvurdu. İrlandalılar İngiliz yönetimi karşısında pek çok ayaklanma düzenlediler, fakat başarılı olamadılar. 1801'de İrlanda İngiltere'ye katıldı. İrlanda 1848-1849 yıllarında büyük kıtlığa sahne oldu. Bu sebepten büyük göçler başladı, nüfus 8 milyondan 6,5 milyona indi.

On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında ülkede hakim siyasi kuvvet olarak Katolik bir orta sınıf belirdi ve İrlanda'nın bağımsızlık mücadelesini devam ettirdi. Yirminci yüzyıl başlarında Sinn Fein (Yalnız Kendimiz) adıyla Cumhuriyet kurulmasını hedef tutan bir siyasi hareket gelişmeye başladı.

Union devrinin son safhası 1916 da Dublin'de meydana gelen siyasi ayaklanmalarla başladı. Sinn Feinciler Eamon de Valera'nın liderliğinde 1918 parlamento seçimlerini oy çoğunluğuyla kazandılar ama, milletvekilleri Londra'daki Parlamentoya gitmeyerek, toplantılara katılmayı reddettiler. Kendini İrlanda Meclis üyeleri sayarak ihtilalci bir cumhuriyet hükümeti kurdular.

1920'de İngiliz Parlamentosunun çıkardığı İrlanda Hükümeti Kanunu ile biri Belfast'ta diğeri Dublin'de olmak üzere iki İrlanda Parlamentosu meydana getirildi. 1921'de İrlanda-İngiltere Antlaşması ile sonradan İrlanda Cumhuriyeti diye anılacak olan Serbest İrlanda Devletini, İngiliz Milletler Topluluğu içinde yer alan bağımsız bir dominyon olarak tanıdı. Günümüzde karışıklıklar zaman zaman devam etmektedir.

*

[virtuecat]

Nüfus : Ülkenin nüfusu 1996 sayımlarına göre yaklaşık 3.620.000'dir. İrlanda'da km kare başına 56 kişi düşmektedir. Ülke, 19.yy'ın başından itibaren önemli bir dış göç olayıyla karşı karşıyadır. Geçen yüzyıl başında yaşanan kıtlık bu dış göç sürecini daha da hızlandırdı. Günümüzde İrlanda'nın yarısından fazlasının yaşadığı ABD'nin ve Büyük Britanya'nın batısına doğru göçler yaşandı. Hala sürmekte olan bu göçlerden en fazla İngiltere nasibini aldı. Limerick, Cork ve nüfusun dörtte birini barındıran Dublin dışında İrlanda şehirleri nüfus yoğunlugu oldukça küçük merkezlerdir. Şehirleşmişlik oranı %57,5 tir. Ortalama ölüm yaşı erkeklerde 73 kadınlarda 78 dir.

Etnik Dağılım: İrlandali %99.

Dini Dağılım: Roman Katolik %93; Anglikan %3; Diğer %4

Konuşulan Diller: Nüfusun ancak %5'i günlük yaşamda İrlanda' nın resmi dili olan Galce' yi birinci dil olarak kullanmaktadır, %95'i ise günlük yaşamda sürekli İngilizce kullanir. Toplam nüfus içerisinde % 10' luk bir oranın her iki dilide kullandığı söylenebilir. İrlanda dilindeki tonlama ve vurgulama özellikleri İrlandalıların konuştuğu ingilizcede dikkat çeken bir şive özelliği oluşturmaktadır.

Siyasi Sistemi : İrlanda 6 Aralık 1921' de İngiltere' den bağımsızlığını almıştır. 29 Aralık 1937' de yürürlüğe giren anayasasında çok partili parlamenter rejimle yönetilen bir Cumhuriyet olarak tanımlanmaktadır. İrlanda'da 4 eyalet vardır : Leinstet, Munster, Connact ve Ulster başkent Dublin' dir. İrlanda Cumhuriyeti bugün idari açıdan 27 bölge konseyine bölünmüştür. İrlanda adasının Katolik ve Protestan şeklinde ikiye bölünmesi İrlanda'nın siyasi yaşamını etkileyen en önemli faktördür.

Ekonomi : İrlanda' nın küçük ölçekli ekonomisinde tarım bir zamanlar en önemli sektör iken endüstrideki gelişmeler sonucunda ekonominin büyümesi ile ticarete yönelinmiş ve ihracattan elde edilen gelirin %80lik kısmı bu sayede elde edilmiştir. 1987 sonrasında alınan tedbirler ile hızla düşen ekonomi ve kapatılan dış borçlar ülkenin yillik gelirlerini önemli ölçüde arttırmıştır. İrlanda'nin yüksek öğrenim mezunları arasında önemli bir sorun olan işsizlik hala ciddi bir problem olarak varlığını hissettirmektedir.
1996 yılı rakamlarına göre ülkenin Gayri Safi Milli Hasılası 57,85 Milyar dolardır. Buradan kişi başına düşen pay 15,982 ABD Dolarıdır.
İrlanda ihracatının 70%' ini Avrupa Topluluğu ülkelerinden %6' sını Amerika ile, geri % 24' lük kısmı ise diğer ülkeler ile yapmaktadır. İthalatta ise Avrupa Toplulugunun payı 58%' e düşerken, Amerika ile % 17' lik bir oran oluşmaktadır. Ülke kimyasal maddeler, veri tabanı işlemcileri, endüstri makineleri, canlı hayvan, hayvansal ürünler ihraç ederken, yiyecek, hayvan yemi, petrol ve petrol ürünleri, makine, giyim malzemelerinide ithal etmektedir.

Türkiyeden İrlanda' ya ihraç edilen maddeler : Hububat ve Hububat Mamulleri, Sebze ve Meyveler, Tekstil ve Yan Ürünleri, Yari Islenmis Plastik vb. Maddeler, Metal Içermeyen Maddelerden Mamuller, Demir ve Çelik, Ofis Makineleri ve Bilgi Islem Makineleri, Haberlesme Ekipmanlari, Giyecek Esya ve Aksesuarlari, Muhtelif Insaat Malzemeleri

Türkiye' nin İrlanda' dan ithal ettiği maddeler : Organik ve Inorganik Kimyasallar, Tibbi ve Eczacilik Ürünleri, Metal Içermeyen Maddelerden Mamuller, Kimyasal Maddeler ve Bunlardan Mamul Esya, Nakil Vasitalari, Çesitli Mamul ve Yari mamul esya, Fotografçilik Alet, Cihaz ve Malzemeleri, Optik Esya ve Saatler

Para Birimi : İrlanda'nin para birimi EURO'dur.

İş gücü: Toplam 1,370,000 kişi. Meslekler göre: tarım15%, endüstri 29%, hizmet sektörü 51%, ve kamu kesimi 5%.

Çalişma Saatleri

Bürolar : Pazartesi-Cuma 9:00-17:30

Bankalar : Pazartesi-Cuma 10:00-16:00; Perşembe saat 17:'a kadar sadece Dublin'de

Kamu Kurumları : Pazartesi-Cuma 9:00-17:00

Alışveriş Merkezleri : Pazartesi -Cuma 9:00-20:00, hafta sonları daha az saatler boyunca açık olması mümkündür.

Resmi Tatiller :

1 Ocak Yılbaşı

17 Mart St. Patrick Günü

4 - 5 Nisan Paskalya Yortusu

May Bank Günü Mayıs' ın ilk Pazartesi günü

June Bank Günü Haziran' ın ilk Pazartesi günü

August Bank Günü Ağustos' un ilk Pazartesi günü

Halloween Bayramı Ekim' in son Pazartesi günü

25 Aralık Christmas Day

26 Aralık St. Stephans Day

Eğitim : Yetişkin nüfusun %95'inin okur-yazar oldugu İrlanda'da devletin finanse ettiği fakat değişik dini toplulukların yönettiği okullarda 6-15 yaş arasında parasız ve zorunlu ilköğretim hizmeti verilmektedir. Ortaöğretim ise devlet tarafindan finanse edilen özel okullarda ve genel egitim veya uzmanlık eğitimi veren kamuya ait okullarda yapılmaktadır. Yüksek öğretim hizmeti Limerick'teki Ulusal Enstitü ve iki üniversite tarafindan verilmektedir. Ünlü Trinity College 1592'de kurulan Dublin Üniversitesi'ne bağlıdır.

Sağlık : İrlanda mükemmel bir sağlık sistemine sahiptir. Yaklaşık 681 kişiye bir doktor düşmektedir. İrlanda'da Avrupa Birliğine üye ülke vatandaşları temel sağlık hizmetlerinden ücretsiz olarak yararlanabilir. İrlanda' ya eğitim için giden ve 1 akademik yil (en az 9 ay) eğitim alan Türk Vatandaşlarına sağlık hizmeti ücretsizdir. 1 akademik yıldan daha kısa süreli eğitim alacak olan Türk Vatandaşları, sağlık hizmetleri için özel sağlık sigortasi yaptırmak zorundadır.


İklim : İrlanda ılıman bir deniz iklimine sahiptir. Temmuz ayında elde edilen sıcaklıklar güneyde 16 derece ile kuzeyde 14 derece arasında değişir. Kışlar nispeten sıcak geçer ve sıcaklık Ocak ayında 4 ile 7 derece arasında değişir. Ülkeye hakim olan Atlantik Okyanusu'ndan gelen nemli rüzgarlar ülkenin yıl boyunca yağış almasına neden olur. Ülkenin yaklaşık yüzde sekseni yılda ortalama 762 ile 1270 mm arasında yağış alır.

Güvenlik : Her ne kadar son yıllarda Dublin ve Belfast'ta ise ise artan suç oranları ve politik çekişmelerin içinde bulunsa da İrlanda son derece güvenilir bir ülkedir. İrlanda' ya gidiş amacını ne olursa olsun suçu önleyici bir takım tedbirleri kendinizin alması uygun olacaktır. Bunları şöyle sıralayabiliriz.
Akşamları karanlık sokak ve caddelerden uzak durun ve nereye gideceğinizi mutlaka bilin.
Muhafazakar hareket edin ve gösterişli kıyafetlerden kaçının. Bayanlar gündüzleri rahatlıkla tek gezebilirler ancak akşamları gruplar halinde gezmeye dikkat edilmelidir.
Nakit paranızı bel çantanızda taşıyın ve alışverişlerinizin büyük çoğunluğunda kredi kartı veya seyahat çeki kullanın. Nakit paranızın ve seyahat çeklerinizin büyük bir kısmını, mücevher, video kamera gibi kıymetli eşyalarınızı emin bir yerde muhafaza edin.
Pasaportunuzun aslı yerine bir fotokopisini yanınızda taşıyın. Motorsiklet hırsızlarından korunmak için çantanızı kaldırımın dükkanlara bakan kısmında taşıyın.

Acil durum NumaralarıPolis, Yangın, Ambulans 999

[P.u.S.u]

İrlanda'nın kısa tarihi

1916 Nisan'ındaki Paskalya Başkaldırısı'nın ardından gelen baskı döneminde, İrlandalı gönüllüler IRA (Irish Republican Army, İrlanda Cumhuriyet Ordusu) çatısı altında örgütlenerek Britanyalılar'a karşı bir gerilla savaşına giriştiler. İngiliz başbakanı David Lloyd George biri Kuzey İrlanda, diğeri Güney İrlanda için olmak üzere iki parlamento kurarak kontrolü elinde tutmaya çalıştı. Gerçekten, protestan Kuzey İrlanda'da (Ulster) parlamento toplandı. Ancak katolik Güney İrlanda, İngilizlere ödün vermeyi reddetti. Bunun üzerine İngiliz başbakanı Lloyd George İrlandalı yurtseverlerle görüşme masasında barış yaptı. Anlaşma sonucunda Güney İrlanda uygulamada İrlanda Bağımsız Devleti adıyla bağımsızlığını kazandı (6 Aralık 1921, İngiltere-İrlanda Anlaşması). Kuzey İrlanda ise Birleşik Krallık'a bağlı kaldı.
Fakat IRA'nın aşırı kanadı, Eamon de Valera'nın öncülüğünde, İrlanda'nın bir bölümünü bağımsız, bir bölümünü de yeniden İngiltere'ye bağlı kılan anlaşmayı kabul etmedi. Bunu, bu anlaşmayı destekleyenlerin ve anlaşmaya karşı olanların savaştıkları bir iç savaş izledi. Sonunda IRA, İrlanda'nın bölünmesine razı oldu. 1925'te gerçekleşen Bağımsız İrlanda ile Kuzey İrlanda arasındaki sınır belirleme görüşmelerinden sonuç çıkmadı.
De Valera'nın Fianna Fáil partisi, 1927'de başbakan William Cosgrave'in hükümetine katıldı. 1932'de De Valera başbakan oldu ve Birleşik Krallık karşıtı bir takım ekonomik önlemler aldı. İkinci Dünya Savaşı'nda İrlanda tarafsız kaldı. 1948'de De Valera seçimleri kaybetti ve 1949'da İrlanda Cumhuriyeti ilan edildi. 1951'de De Valera yeniden başbakan, 1959'da ise cumhurbaşkanı oldu. 1972'de bir referandum ile Roma Katolik Kilisesi'nin devlet üzerindeki etkisi ortadan kaldırıldı. 1973'te protestan Erskine Childers cumhurbaşkanı oldu. Onu Cearbhall Ó Dálaigh (1974-1976), Patrick Hillary (1976-1990), Mary Robinson (1990-1997) izledi.

[YESiLBONCUK]

İRLANDA

DEVLETİN ADI: İrlanda Cumhûriyeti
BAŞŞEHRİ: Dublin
YÜZÖLÇÜMÜ: 70.283 km2
NÜFUSU: 3.734.000
RESMİ DİLİ: İngilizce
DİNİ: Hıristiyanlık
PARA BİRİMİ: Pound
Britanya Adalarını meydana getiren iki büyük adadan kendi adını taşıyan küçüğünün 5/6’sını kaplayan bir devlet. İrlanda, İrlanda Denizi ile Büyük Britanya Adasından ayrılır. Adanın altıda biri İngiltere’ye âittir.

Târihi

İrlanda’nın ilk yerlileri M.Ö. 6000 yılında Avrupa’dan geldiler. Daha sonra Keltler M.Ö. 400 yılında Gaal’dan gelerek Gal uygarlığını kurdular. St. Patrick 432’de İrlanda’ya Hıristiyanlığı getirdi ve halk yeni dîni kabul etti. M.S. 975’ten 1041’e kadar ada Vikinglerin saldırılarına mâruz kaldı. 1170 yılında Norm’lar İrlanda’ya geldiler ve 14. yüzyılda ülkenin büyük bir bölümüne hakim olup, Dublin’i kendilerine başşehir yaptılar.

1534 yılında Sekizinci Henry, İngiltere’nin hâkimiyetini yeniden kurmak için harekete geçti. Başlangıçta barışçı yollardan yaklaştı ise de, başarılı olamayınca adaya saldırdı. Ayaklanma ve direnmeler çoğalınca daha şiddetli tedbirlere başvurdu. İrlandalılar İngiliz yönetimi karşısında pekçok ayaklanma düzenlediler, fakat başarılı olamadılar. 1801’de İrlanda İngiltere’ye katıldı. İrlanda 1848-1849 yıllarında büyük kıtlığa sahne oldu. Bu sebepten büyük göçler başladı, nüfus 8 milyondan 6,5 milyona indi.

On dokuzuncu yüzyılın ikinci yarısında ülkede hâkim siyasî kuvvet olarak Katolik bir orta sınıf belirdi ve İrlanda’nın bağımsızlık mücâdelesini devam ettirdi.

Yirminci yüzyıl başlarında Sinn Fein (Yalnız Kendimiz) adıyla Cumhuriyet kurulmasını hedef tutan bir siyasî hareket gelişmeye başladı.

Union devrinin son safhası 1916 da Dublin’de meydana gelen siyâsî ayaklanmalarla başladı. Sinn Feinciler Eamon de Valera’nın liderliğinde 1918 parlamento seçimlerini oy çoğunluğuyla kazandılar ama, milletvekilleri Londra’daki Parlamentoya gitmeyerek, toplantılara katılmayı reddettiler. Kendini İrlanda Meclis üyeleri sayarak ihtilâlci bir cumhûriyet hükümeti kurdular.

1920’de İngiliz Parlamentosunun çıkardığı İrlanda Hükümeti Kanunu ile biri Belfast’ta diğeri Dublin’de olmak üzere iki İrlanda Parlamentosu meydana getirildi. 1921’de İrlanda-İngiltere Antlaşması ile sonradan İrlanda Cumhûriyeti diye anılacak olan Serbest İrlanda Devletini, İngiliz Milletler Topluluğu içinde yer alan bağımsız bir dominyon olarak tanıdı. Günümüzde karışıklıklar zaman zaman devam etmektedir.

Fizikî Yapı

İrlanda’nın orta bölümü, doğuda Dublin’den batıda Galway’e kadar uzanan bir düzlüktür. Bu düzlük otlaklardan ve ormanlardan meydana gelir ve Büyük Allen bataklığı da bu ovadadır. Ovanın çevresinde 900 m’yi geçmeyen dağlar vardır. Başlıca sıradağlar arasında Wicklow Dağları yer alır. 926 m yüksekliğindeki Lugnaquilla bu dağların en yüksek yeridir. Güneybatıda Kerry Dağlarında Macgillycudys Reeks Dağı(1040 ) Carrantuohill de zirveyi meydana getirir. Burasıİrlanda’nın en yüksek dağıdır. Connemare Dağları, Mayo Dağları ve kuzeybatıdaki Donegal Dağları başlıca sıradağlarıdır.

Bataklıklar ülkenin 1/6’ini kaplar. Bunlar genellikle Shannon Irmağının batısında yer alır. Britanya Adalarının en uzun ırmağı olan Shannon 385 km uzunluğundadır. Ülkenin diğer önemli ırmağı Liffey’dir. Önemli gölleri arasında yine İngiliz adalarının en büyük gölü olan Logh Neagh bulunur. Ayrıca göller bölgesinde Ree, Derg ve Killarney de önemli göller arasındadır.

İklimi

İrlanda’da serin ve ılık bir okyanus iklimi hüküm sürer. Kışlar yumuşak ve rutubetli, yazlar serin ve bulutludur. İlkbahar ve sonbahar mevsimleri uzun sürer. Okyanus rüzgârları yoğun olmayan bol yağmur getirir. Yazın ortalama sıcaklık 15°C, kışın 5°C’dir. Ülkenin beşte üçü, yılda 750 mm ile 1250 mm arasında yağış alır. Batı kıyılarında bu miktar 20.000 mm’yi bulur.

Tabiî Kaynaklar

Bitki örtüsü ve hayvanlar: İrlanda topraklarının yaklaşık üçte ikisi çayır ve mer’alardan meydana gelmektedir. Orman yok denecek kadar azdır. En çok rastlanan ağaçlar meşe, dişbudak ve akağaçtır. İrlanda tamamıyla bir kır ülkesidir.

Mâdenleri: İrlanda’nın mâden kaynakları sınırlıdır. Adanın muhtelif yerlerine dağılmış durumda küçük bakır, gümüş, kurşun, çinko, altın ve demir yatakları vardır. Az miktarda taş kömürü bulunur. Adanın geleneksel yakıtı peat denilen yarı karbonlaşmış nebati toprak örtüsüdür.

Nüfus ve Sosyal Hayat

İrlanda’nın nüfûsu 3.734.000 dir. Kilometre kareye 53 kişi düşer. Nüfus yoğunluğu doğu ve kuzeyde yüksek, batıda ise düşüktür. Nüfus artışı % 0.5’tir. Nüfus azlığına göçler sebep olmaktadır. Göçlere özellikle kadınlar katılmaktadır.

Nüfusun % 95’i Katolik, % 5’i Protestandır. İrlanda dili ve İngilizce olmak üzere iki resmî dili vardır. İngiltere’nin dominyonu olduğu için İngilizceyi konuşanlar daha çoktur. İrlanda dili bütün okullarda mecbûrîdir.

Eğitim: 6-14 yaş arasında öğrenim mecburî olup, ücretsizdir. Ülkede 3415 ilkokul vardır. Orta öğretim kurumları özel olup, çoğunlukla dînî kurumlar tarafından yönetilir. Devlet tarafından yardım görür. Yüksek öğrenim 1908 yılında kurulan Millî İrlanda Üniversitesi ile Dublin Üniversitesi tarafından sağlanır.

Siyâsî Hayat

İrlanda Cumhuriyeti, egemen, bağımsız ve demokratik bir devlettir. Parlamento, başkan ve iki meclisten meydana gelir. Bunlar Temsilciler Meclisi ve Senatodur. Cumhurbaşkanı 7 yıl süreyle 18 yaşından büyük seçmenler tarafından seçilir. Senato 60 üyeli olup, 11 üyesi başbakan tarafından tayin edilir. Meclis ise 166 üyelidir. Mahallî idâre için ülke 27 bölge konseyine ve 4 ilçe konseyine ayrılmıştır.

Ekonomi

İrlanda ekonomisi tarıma ve endüstriye aynı derecede bağlıdır. Refah seviyesi yüksek olup, dünya devletleri arasında ilk on arasındadır.

Tarım: Ovalardaki toprakları genellikle verimlidir. Tarımda yulaf ve patates yetiştiriciliği başta gelmektedir. Çalışan nüfusun üçte biri tarımla uğraşmaktadır. Diğer yetiştirdiği ürünler buğday, arpa ve şekerpancarıdır.

Hayvancılık: Topraklarının yaklaşık üçte ikisi çayırlık ve mer’alardan meydana geldiği için hayvancılık çok gelişmiştir. Yılın on ayında hayvanlar otlaklarda otlayabilir. Sığır yetiştiriciliği hayvancılıkta başta gelir. Dağlık bölgelerde ve cılız otlaklarda koyun yetiştiriciliği yapılır. Koşum hayvanı olarak at beslenir. Dört tarafı denizlerle çevrili olmasına rağmen İrlanda’da balıkçılık çok gelişmemiştir. 1977’de Balıkçılık Bakanlığının kurulmasıyla bir sanâyi hâlini almıştır.

Sanâyi: Çalışan nüfûsun % 30’u imalât, madencilik ve inşaat sektörlerinde çalışır. Ağır sanâyii gelişmemiştir. İmâlât sanâyinin büyük bölümü Dublin’de toplanmıştır. Başlıca sanâyiler, gıdâ, yapı malzemeleri, dokuma, giyim, kimya, aaaalurji, elektrik malzemeleri ve tütün sektörleridir. İrlanda, sanayideki kömür ve petrolden doğan enerji açığını hidrolik santrallerle kapatmaya çalışmaktadır. Yabancı sermâye sanâyinin gelişmesini de teşvik etmektedir. Denizde petrol ve tabiî gaz kaynakları araştırılmaktadır.

Ticâret: Besin ürünleri ihrâcâtın yarısındanfazlasını meydana getirir. Sığır eti ihrâcât toplamının dörtte birini teşkil eder. Canlı hayvan satışı da ihrâcatta önemli yer tutar. Diğer ihraç ürünleri kimyâsal maddeler, makineler, süt ürünleri, yumurta ve dokuma malzemeleridir. İhrâcatın onda dokuzunu İngiltere ile yapmaktadır. İrlanda dışardan ağır makina, nakliyat malzemeleri, petrol ve petrol ürünleri, tahıl ve hammaddeler satın alır. İthâlatın yarısınıİngiltere’den sağlar. İrlanda 1973 yılında AET’ye katılmıştır.

Ulaşım: İrlanda’nın toplam karayolu uzunluğu 9722 km’dir. Demiryollarının uzunluğu ise 1988 km’dir. Hava ulaşımı, İrlanda Hava Yolları ile sağlanır. Ada olduğu için birçok limanı vardır. İrlanda’nın 100 gross tonluk 60 büyük gemisi bulunmaktadır.

[olcn]

irlandanın başkenti dublin de bir akşam görüntüsü