BOŞ İNANÇLAR. Zaman zaman alışkanlıkla, nedenini bilmediğimiz davranışlarda bulunur ya da sözler söyleriz. Örneğin, yolculuğa çıkan birisinin arkasından yere su dökmek, merdiven altından geçmemek, aksıran birisine "Çok yaşa!" demek boş inançların sık rastlanan örnekleridir.
Boş inançlarla ilgili araştırmalara göre, bunların kökenini, tektanrılı dinlerin doğuşundan çok önce yaşamış insanların bağlı oldukları eski dinlerde aramak gerekir . Bu alışkanlıklar günümüze kadar gelmiş, oysa bir zamanlar bunları anlamlı kılan inançlar çoktan unutulup gitmiştir.
Boş inançların büyük bir bölümü efsanelere dayanır. Ayrıca, inançların birtakım töre, tören ve büyüsel işlemlerle de yakın ilişkisi vardır. Evrenin yaratılışı, Ay, Güneş, yıldızlar, saat, doğa olayları, doğaüstü güçler ve çeşitli sayıların uğurlu ya da uğursuz sayılması boş inançlarla ilgisi olan konulardır.
Bazıları çok eski tarihlere dayanan boş inançların kökenlerine ilişkin olarak yalnızca varsayımlarda bulunabiliriz. Eskiçağlarda, topraktan çıkarılan demir cevherinden demir eşya üretme sanatının büyücülük olduğuna inanılması ya da eski Avrupa topluluklarından olan Keltler'in atın kutsallığına inanmaları, at nalının uğurlu sayılmasının nedeni olabilir.
Günümüzde Ay'ın, gezegenimiz Dünya'nın uydusu olduğu bilinmektedir. Oysa bundan binlerce yıl önce yaşamış insanlar Ay'ın zenginlik ve uğur getiren bir tanrıça olduğuna inanıyorlardı. Bugün de geçerliğini koruyan, yeni ay çıktığı zaman altın tutmak ya da sevdiği kişinin yüzüne bakmak türünden davranışlar o dönemlerden kalmış olabilir. Aksı-ran bir kimseye "Çok yaşa!" denmesinin, aksırma sırasında ruhun geçici olarak bedenden ayrıldığına ilişkin eski inançlardan doğmuş olduğu düşünülebilir. Aksıran kimseyi bu sözlerle sevindirmek, belki de ruhun esenlikle geri dönmesine yardımcı olma amacını taşır. 13 rakamının uğursuz olduğu boş inancının ise, eski İskandinavlar'ın dinlerindeki bir öyküye dayandığı sanılmaktadır. Bu öyküye göre, düzenbaz tanrı Loki öbür 12 tanrının katıldığı bir şölene 13. olarak gidip eğlenceyi bozmuştur. Bu olay, İskandinavlar'ın en gözde tanrısı Balder'in ölümüyle sonuçlanan kavgaya yol açmıştır. Bu boş inanç hâlâ öylesine güçlüdür ki, bazı kimseler 13 kişiyi aynı masaya oturtmaktan kaçınır; hatta ünlü otellerin bazılarında 13 rakamı taşıyan oda ve kat yoktur.
Anadolu'da halk arasında yaygın olan boş inançların birçoğu günlük yaşama girmiştir. Örneğin sabahleyin evden çıkarken eşikten sağ ayağını önce atarak çıkmak, ilk rastlanılan kişinin toplumsal durumu ve halk arasındaki itibarına göre işlerin rast gidip gitmeyeceği konusunda yorumlar yapmak, esnafın siftah parasını yere atması ya da yüzüne sürmesi, birine kesici alet verirken üzerine tükürmek, akşam tırnak kesmemek, Ay ve Güneş tutulmalarında silah atıp, teneke çalarak önlerini kapatan cin-peri topluluğunu kaçırmak gibi boş inançlar ve davranışlar Anadolu halkının bir kesiminin davranışlarında belirleyici rol oynar.
Boş inançların çoğu çok eskilere dayanmakla birlikte, yenileri de vardır. Örneğin, aynı kibritle art arda üç sigara yakmanın uğursuzluk getireceği inancının, 1899-1902 yılları arasında İngilizler'in Güney Afrika'da yaşayan Afrikanerler ile yaptığı Güney Afrika Savaşı'ndan kaynaklandığı söylenmektedir. Söylenceye göre, usta Afrikaner nişancıları üç İngiliz askerinin tek bir kibritle sigaralarını yakmaları sırasında, onların yerini saptayıp yanık kibriti elinde tutan askeri öldürmüş. Böylece, yeni bir boş inancın daha doğduğu söylenir.
Kaynak: MsXLabs.org & Temel Britannica
