Bir kelimedeki ünlü harflerin düzlük-yuvarlaklık ve darlık genişlik yönünden uyumudur.
Düzlük - yuvarlaklık uyumu da denir.
İki Temel Kuralı Vardır:
1- Kelimenin ilk hecesi düz (a- e- ı - i) ise diğer hecelerdeki ünlülerde düz (a- e- ı - i) olmalıdır.
Düz Düz
(a- e- ı - i)=(a- e- ı - i)
2- Kelimenin ilk hecesi yuvarlak (o-ö-u-ü) ise ondan sonraki ünlüler düz-geniş (a-e); ya da
dar-yuvarlak (u-ü) olmalıdır.
Yuvarlak (o-ö-u-ü) = düz-geniş (a-e) ya da dar-yuvarlak (u-ü)
Uyarı:1
K.Ü.U. aranırken bir önceki hecedeki sesli harfe göre değerlendirme yapılır.
ÖR:
Kapılar (D-D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar
s ıcaklık (D-D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar
s onsuzluk (Y-Dy-Dy) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar
ö ykücüler (Y-Dy-Dy-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar
tükenmek (Y-Dg-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar
ş ahit (D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar
b arış (D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar
hayvan (D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar
s özünden (Y-Dy-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar
kurtulmayı (Y-Dy-Dg-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar
tadıyla (D-D-D) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar
köstebek (Y-Dg-Dg) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar
k orucu (Y-Dy-Dy) Küçük Ünlü Uyumuna Uyar
D= Düz
Y= Yuvarlak
Dy= dar-Yuvarlak
Dg=Düz-Geniş
Uyarı:2
Bazı Türkçe kelimelerin ilk hecesinde “a” varsa ikinci hece “b,m,v” ünsüzlerinin biriyle başlıyorsa; bu ünsüzlerden sonra gelen ünlü , dar yuvarlak “u” olabilir. Bu tür kelimeler Türkçe’dir; fakat kurala uymazlar.
ÖR:
yağmur (yağmır),
hamur (hamır),
çubuk (çubık),
savurmak (savırmak,
havuç,
karpuz,
avuç…
Uyarı:3
Tek heceli ve birleşik kelimelerde küçük ünlü uyumu aranmaz.
Ses,
kuş,
atasözü,
özveri…
Uyarı:4
Dilimizdeki –yor ve –ki eki küçük ünlü uyumunu bozar.
Gülüyor
seviyor
onunki
şununki
Uyarı:5
Küçük ünlü uyumuna uymayan kelimeler dilimize yabancı dillerden girmiştir.
Radyo,
koro,
polis,
potin,
torpil,
komik,
döviz,
balon,
havuz… Son düzenleyen Safi; 9 Kasım 2017 01:59
