Ulahça

Ulahça
Vikipedi, özgür ansiklopedi

Arumence (Ulahça)
Makedon-armânâ, Armãneashce, Armãneashti, Limba armãneascã.

Konuşulduğu ülkeler
- Yunanistan, Arnavutluk, Romanya, Sırbistan, Bulgaristan, Makedonya

Toplam konuşan kişi sayısı
- 300,000 - 700,000

Dil aileleri

Hint-Avrupa Dilleri
- İtalik
  - Roman Dilleri
    - Doğu Roman Dilleri

Kurumsal dil olduğu ülkeler
- Makedonya'nın Kruşevo ili.

Ulahça (veya Makedo-Rumence, Arumence, ve Ulahça'da limba armãneascã, armãneshce veya armãneashti; Yunanca: Βλάχικα Vlahika (Türkçe'deki "Ulahça" adı Yunanca'dan türetilmiştir) Balkanlar'da konuşulan Doğu Roman Dilidir.
Balkanlar'daki Roma fetihsinden sonra düzenlenmiş ve çağdaş Rumence'nin grameri ve morfolojisi gibi birçok özellik paylaşıyor. Rumence ve Ulahça'nın arasında en büyük farkı söz varlığıdır - Rumence komşu Slav dilleriden çok etkilendi, ama Ulahça, tarihsel olarak Yunanca ile çok yakın ilişkilere sahip olduğu için Yunanca'dan çok etkilendi. Bu dillerin arasında bir tane daha önemli fark kökenleridir. Ulahça formunda üç farklı katmanlara sahiptir: eski katmanı (Epirus, Tesalya, İllirya ve Makedonya'da konuşulan diliden kaynaklanıyor), Latince katmanı (Roma İmparatorluğu kökenli insanların konuştuğu dil olması sebebi ile), ve Yunan veya Hellenik katmanı (Roma ve Doğu Roma İmparatorluğun döneminde ki yunancadan gelen sözcükler). Slavca katmanı: özellikle güney slavcası ve Bulgarcadan gelen sözcüklerden oluşur. Osmalılar döneminde de bu dile eklenen bazı Türkçe ve Arapça sözcükler vardır.

Küresel dağıtım
Makedonya Cumhuriyeti'nde Ulahlar ve Ulah dili resmî tanınmaya sahiptir, ama en büyük Ulah topluluklar Arnavutluk, Yunanistan, Bulgaristan ve Sırbistan'da bulunmaktadır. Batı Makedonya'daki Moskopol ve Grammos kentlerin yıkılmalarından sonra Balkanlar'dan Romanya'ya birçok Ulah da taşındı.

Resmî durum
Ulahça Makedonya'da bir tür resmî duruma sahiptir. Üsküp, Kruşevo ve Manastır'ın ilkokullarında Ulahça seçimli bir derstir, ve Ulahça konuşanlar mahkemede bu dili kullanma hakkına sahipler. 2006 yılından itibaren Kruşevo'da Ulahça ikinci resmî dili (Makedonca'dan sonra) oldu.

Tarih
Ulahça Rumence'ye çok benzerdir, ve her iki dilin arasında en büyük farkı sözlerinde. Rumence'de daha çok Slavik kelime var, ayrıca Ulahça birçok Yunanca kelimeye sahiptir.
Genellikle, 800-1200 yıl önce Roma İmparatorluğun Balkan illerinde konuşulan Kaba Latince dört ayrı dillere bölündüğünü inanılıyor: Dako-Rumence (bügünkü Rumence dili, Ulahça, Megleno-Rumence ve İstro-Rumence. Bazı dilbilimciler Ulahça Proto-Rumence olduğunu inanmiyorlar.
Yunanca etkileri Ulahça'da diğer Doğu Roman dillerin arasında en çok görünendir. Bunu sebebi Ulahların Bizans ve Osmanlı döneminde ağırlıklı olarak Rumlar ile etkileşimde bulunmalarıdır. Ancak Rumenler İtalyanca ve Fransızca gibi diğer Latin dillerinin etkisinde daha fazla kalmışlardır.
Türkler Balkanlar'a geldiklerinde Ulahça Türkçe'den birkaç söz ekledi, ama Ulahça'nın sözcüksel kompozisyonu hala daha Romandir.

Lehçeler
Arnavutluk ve Yunanistan'da bulunmakta olan Ulahça lehçeler var: Moskopol lehçesi ve Grammos lehçesi. Diğer lehçeler de var: Malovista, Gopeş, Beala Supra ve Kruşevo lehçeleri.

Gramer
Ulahça'nın grameri ve morfolojisi Rumence'ye çok benzerdir. Belirli tanımlığı kelimenin sonuna ekleyen klitik cüzüdür; hem belirli hem de belirsiz tanımlıkları çekilebilirler; ve isimler üç ayrı cinste sınıflandırılmış.

Fiiler
Ulahça gramer Rumence'den kendisini ayıran bazı özelliklere sahiptir, en önemli özelliklerinden biri mastar kullanmadığıdır. Bu nedenle, Rumence'de mastar kullanan fiil zamanlar ve kipler (örneğin: basit gelecek zaman veya şart kipi), Ulahça'da diğer yöntemlerde yapılıyor. Ayrıca, sözlüklerde fiiller bildirme kipi, şimdiki zaman ve birinci insanda veriliyor.
Ulahça fiiler dört fiil çekime sınıflandırılıyorlar. Aşağıdaki tablo birkaç örnek veriyor, Rumencesi ile.

Fiilden türetilen isimler
Ulahça'nın fiilden türetilen isimleri sadece bazı fiilerle kullanıyor, her fiile değil. Bu fiiler:

1. sınıf: acatsã (acãtsãnda(lui)), portu, lucreashce, adiljeashce.
2. sınıf: armãnã, cade, poate, tatse, veade.
3. sınıf: arupã, dipune, dutse, dzãse, featse, tradze, scrie.
4. sınıf: apire, doarme, hivrie, aure, pate, avde.

Yunanistan'daki durum
Yunan devletine Ulahça konuşan bölgeler kapsadılmaktan önce bile Ulahça Yunanca'ya karşı madundu, ve geleneksel olarak Yunanca Ulahların eğitimsel ve dîni dilidi. Özellikle Moskopol'un istilasından sonra eğitim ve din kullanarak Yunancalaştırma işlemi iyice çalıştı.

MsXLabs Üye Girişi