CİNSEL YOLLA BULAŞAN HASTALIKLAR
Üreme sağlığını etkileyen tehlikelerden biriside cinsel yolla bulaşan hastalıklardır.Dünya sağlık örgütünün tahminlerine göre ,her yıl yaklaşık 350 milyon kişi tedavi edilebilen cinsel yolla bulaşan enfenksiyonlara yakalanmakta,bu sayı ise tedavi edilemiyen viruslerin neden olduğu hastalıklarla birlikte milyarı aşmaktadır cinsel sağlıklarını korumaya yönelik bilgilerden ve becerilerden yoksun olan gençlerin cinsel yolla bulaşan enfenksiyonlara yakalanma oranı daha yüksektir. Cinsel Sağlık Bilgiler Eğitiminin uygulandığı ülkelerde yapılan araştırmalar bu eğitimi almış gençlerin daha geç cinsel ilişkiye başladıklarını ve güvenli cinsel ilişki davranışı gösterdiğini saptamıştır.Cinsel Sağlık Bilgiler Eğitimi sevgi ve insan cinselliğini bütünleştirerek sorumluluk anlayışını geliştirir.CYBE'lerden korunma,saygıya dayalı ve karşısındakine özen gösteren bir davranış gerektirir.Cİnsel Bilgiler Eğitimininde amacı budur.
CYBE'lerin etkileri CYBE'lerin bazıları vücüda girdikleri cinsel organlarda akıntı,yara,yumru,ağrılı şişlik,kızarılık ve deri değişmeleri oluştururlar.Vücüda girdikten sonra kan dolaşımına karışan etkenler yaşamını burada çoğalarak sürdürürler ve karaciğer,bağışıklık sistemi ve tüm bedeni etkileyen hastalıklara neden olurlar. CYBE'nin sonuçları Her zaman belirti vermeyebilirler özellikte kadınlarda erkeklere nazaran daha az belirgin semptomlar gösterirler.Beliti olmasa bile hastalık taşıyan kişilerce başkalarına bulaşabilirler. Virusların neden olduğu Hepatit B,AİDS hariç çogunun tedavisi ucuz ve başarılıdır.Kısırlığın en önemli nedenlerinden birisi tedavi edilmemiş CYBE'lerdir. Bazı CYBE'ler kadınlarda rahim agzı kanserlerine neden olurlar.Bagışıklı sistemlerde yetersizliğe neden olan AİDS hastalığı ise milyonlarca insanın ölümüne neden olmaktadır.Aşagıda belli başlı CYBE'ler yazılmıştır.
AİDS-Kazanılmış Bağışılık Yetmezliği Sendromu-
Bel Soğukluğu-Gonorrhea-
Cinsel Organ Siğilleri
Frengi-Sifiliz-
Hepatit-B
Klamidya
Mantar-Candidiasis-
Tricomonas
Herpes-Uçuklar
CYBE ve HIV/AİDS'den Korunma Yolları
CYBE'den korunmanın tek yolu cinsel ilişkiden kaçınmaktır.İnsanlarda yaşam boyunca cinsel ilişkiden kaçınmalarını istemek pek gerçekçi değildir.Bunun yerine sağlıklı ve bir tek eşle,birbirlerine sadık kalarak yaşamlarını sürdürmelerini istemek daha akıllıca bir yöntem olmasına karşın dünyada CYBE'lerin artmakta olması sadakat kuralının pek işlemediğini ve bu yüzden insanlara uygulabilirliği olmayan öneriler yerine cinsel ilişkide bulunan insanlara cinsel ilişkinin hangi koşullarda daha güvenilir olduğunu öğretmek asıl yol gibi gözükmektedir.
Güvenli cinsel davranış
Cinsel yolla bulaşan enfenksiyonların ve istenmiyen gebeliklerin oluşturacağı ruhsal ,bedensel ve toplumsal zararlardan kaçınmanın en etkin yolu güvenli cinsel davranış kazanmaktır.Güvenli cinsel ilişkinin basamakları şunlardır;
Cinsel ilişkiyi erteleyin, eğer erteleyemiyorsanız
Eşinize sadık kalın, eğer sadık kalamıyorsanız
Korunmalı cinsel ilişkiye girin ve Kondom kullanınız
Mastürbasyon,masaj,sürtünme cinsel organlara dokunma gibi davranışlar eşler arasında kan,semen yada vaginal salgı teması olmayacağı için mikrop geçmesine neden olmaz
Az tehlikeli cinsel davranışlar
Cinsel ilişki sırasında doğru ve zamanında uygulanmış bir kondom kullanılırsa hastalık riski azalır.Penisin agıza alınması,ağızın vaginaya dayanması,ağızın anüse dayanması,derin ve ıslak öpüşmede çok az sayıda kişi bu yolla mikrobu alsa da riskli olabilir.
Tehlikeli cinsel davranışlar
Kondom kullanılmadan yapılan vaginal seks,kondom kullanılmadan yapılan anal seks,kanamaya neden olan her türlü cinsel birleşme,oral seks sırasında salgı yada kanın agıza alınması gibi cinsel ilişki biçimlerinin tümü tehlikelidir. Cinsel ilişki dışı bulaşmaların önlenmesi
Hastalık etkenlerini taşıyan kişilerden kan organ sperm bağışlamalarının önlenmesi
Tek kullanımlık enjektörlerin kullanılması
kulak deldirme,manikür,pedikür,sünnet olma,epilasyon gibi işlemlerde tek
kulanımlık aletlerin kullanılması yasa iyi koşullarda sterilize edilmiş aletlerin kullanılması
Berberlerde her müşteriye ayrı jilet kullanılması
Diş fırcası,tırnak makası gibi kişisel eşyaların paylaşılmaması önemlidir.
Anneden bebege bulaşmanın önlenmesi
Anneden bebeğe bulaşan HIV yada Hepatit B gibi hastalık etkeni taşıyan kadın gebe kalmak istemiyorsa mutlaka korunmalıdır. Anne adayları HIV testi yaptırmaları konusunda uyarılmalı,HIV pozitif olarak saptanan anne adayları düşük için zorlanmamalı,bebeklerşni dünyaya getirmek istiyorlarsa gerekli tıbbi tedavi yapılmalı ve anne adayı aydınlatılmalıdır.Bebeğini dünyaya getirmek isteyen anne adaylarına gebelik süresinde ilaç tedavisi yapılmalı, doğumu sezaryanla yapılmalı ve yapay sütlerle beslenmeye geçilmelidir.Yapay sütlerin olmadığı durumlarda anne sütü sağılıp kaynatılarak bebeğe verilmelidir.
rahmin varsa; adet agrilarin olacaktir,tedavi zor mu? 
DISMENORE (AGRILI ADET)
Agrili adet(DISMENORE)jinekolojik rahatsizliklarin en sik gözlenenlerdendir.Kaybedilen is ve okul saatlerinin en büyük nedenlerinden kabul edilmektedir.Sebebleri konusunda çok ciddi arastirmalara ragmen halen tam bir konsensuns yoktur.
Primer dysmenorrhea (ilk adetten itibaren agrili adet görmek)
Bir rahim ve komsu organlarda herhangi bir hastalik olmadan gözlenebilen ve rahmin içindeki bazi maddelerin açiga çikmasiyla olusan agrilardir.Cogunlukla ilk adetle birlikte baslar.Agriya bulanti kusma,bas dönmesi,istahsizlik,ishal,bas agrisi eşlik edebilir.Bu yüzden genç kizlar bir kaç günlerini yatakta geçirebilir.
Genelikle yasla birlikte azalma egilimi olmakla birlikte
dogum yaptiktan sonra kaybolma egilimi de vardir.Sebeb olarak bir
çok teori ortaya atilmis en ve en çok kabul gören adet sirasinda
prostaoglandin denilen bir maddenin açiga çikmasidir.Bu madde yumurtlama sonrasi bazi hormonlarin da(progesteron) etkisi ile özellikle rahim ve damar kaslarinda kasilmaya ve agriya yol açar.Yine de ilk adetten sonra agrili adet gören bir kadin tam bir jinekolojik muayene ile dogustan olma sekil bozukluklari ve adet kaninin akisina engel olan tikanikliklar,yumurtalik kistleri ve diger yer kaplayan tümörler açisindan arastirilmalıdir.
Sekonder dysmenorrhea (sonradan ortaya çikan agrili adet)
Genellikle rahim ve komsu organlarda ki
polipleri,myomlar endometriosis , tümörler iltihabi hastaliklar) hastaliklar sonucu gözlenmektedir.Bu nedenle bir kadin sonradan sürekli agrili adetler görmeye baslarsa yukarida sayilan hastaliklar yönünden arastirilmalidir.Arastirma tam bir jinekolojik muayene ve ultrasonografiyi içine alacak sekilde yapilmalidir.
Sonradan agrili adet görme nedenleri arasinda
Rahim agzi darligi veya rahmin arkaya ve öne asiri dönmesi(operasyonlar,endometriozis ve iltihabi hastaliklaradan sonra yapisikliklara bagli) rahim içindeki kanin disari atilmasinda güçlük ve rahmin asiri kasilmasi agriya neden olur.
Ayrica rahim içi alet ile dogum kontrolu uygulayan kadinlarda da benzer nedenlerle agrili adet görülebilir.Ikincil nedenler asiri prostoglandin yapimina da
neden olabilir.Myom, endometriosis ve endometrial
kanserli hastalarda prostoglandinlerin artmis oldugu ve buna bagli agrilar bildirilmektedir.
TEDAVI
Agrili adet tedavisi nedene yönelik olarak yapilir.Bu yüzden ilaçlar ve cerrahi tedavi yapilabilir.Son yillarda prostoglandinlerin olusumunu engelleyen ilaçlarlar(prostaglandin sentetaz inhibitörleri) agriyi kesmek için basariyla kullanilmaktadir.
Tedavi öncesi ciddi bir anemnez alinmali,ultrasonla pelvik jinekolojik muayene ile olasi bir organik neden gözden kaçirilmamalidir. Non-steroid antiinflamatuar
ilaçlar iyi bir tedavi yöntemi olmasina ragmen özel sartlarda hormonal veya cerrahi tedavi ayrica psikolojik tedaviden de sonuç alinmaya çalisilmalidir.
1-Semptomatik tedavi(Nedene yönelik)
-Agriyi önlemek basladiktan sonra durdurmaktan daha kolay oldugundan adet
-agrisi baslamadam önlem almak daha iyidir.
-Lokal isi uygulamak analjezik, sedatif antispazmodik ilaçlar
-Pelvik konjesiyonu azaltmak için diuretikler
-Basit eksersizler
-Prostaglandin inhibitörleri
-Hormonal tedavi östrogen,oral kontarasepsiyon, testosteron
2-Rahim ve komsu organlardaki hastaliklara yönelik operasyon
3-Tüm diger yöntemlerle geçmezse rahime giden sinirler kesilerek(presacral nörektomi, sakro-uterin sinir kesilmesi veya sempatektomi) tedavi denenebilir.
