Düzeltme İşareti ve Kullanıldığı Yerler

Düzeltme işareti
Vikipedi, özgür ansiklopedi

Düzeltme işareti (^), bir noktalama işareti ve bir tipografik işarettir. İnceltme işareti, şapka işareti ve uzatma işareti olarak da adlandırılır.
Alfabetik sıralamalarda kısa ünlüler önce gelir. Örneğin alem kelimesi âlem kelimesinden önce yazılır.

Türkçede kullanımı

Uzatma amaçlı

Yazılışları aynı, anlam ve okunuşları farklı olan kelimeleri birbirinden ayırt etmek için okunuşları uzun olan ünlülerin üzerine düzeltme işareti konur.

Örnek:
adem: yokluk âdem: insan adet: sayı âdet: gelenek, alışkanlık alem: bayrak, minare ve cami kubbelerinin üstündeki hilâl âlem: dünya, evren alim: her şeyi bilen âlim: bilgin aşık: eklem kemiği, aşık kemiği âşık: vurgun, tutkun hakim: hikmet sahibi hâkim: yargıç hal: sebze-meyve satılan yer; çözme, çözülme; tahttan indirme hâl: durum, vaziyet hala: babanın kız kardeşi hâlâ: henüz şura: şu yer şûra: danışma kurulu

Eğer bu tür bir karışıklık meydana gelmiyorsa düzeltme işareti kullanılmaz.

Örnek: tarih, cahil, takip, layık

Katil (öldürme) ve kadir (değer) kelimeleriyle karışma olasılığı olduğu hâlde katil (a uzun) (öldüren) ve kadir (a uzun) (güçlü) kelimelerinin düzeltme işareti konmadan yazılması yaygınlaşmıştır.

İnceltme amaçlı

Arapça ve Farsça kökenli sözcüklerde bulunan ince g, k ünsüzlerinden sonra gelen a, ua, u ünlülerinden önce gelen g, k ünsüzlerinin ince okunmasını sağlar. ünlülerinin üzerine düzeltme işareti konur. Bu düzeltme işareti

Örnek: dergâh, gâvur, ordugâh, tezgâh, yadigâr, Nigâr; dükkân, hikâye, kâfir, kâğıt, Hakkâri, Kâzım, mahkûm, mekân, mezkûr, sükûn, sükût, kâr, mezkûr, kâbus, rüzgâr, hikâye

Kişi ve yer adlarında ince l ünsüzünden sonra gelen a ve u ünlüleri de düzeltme işareti ile yazılır.

Örnek: Halûk, Lâle, Nalân; Balâ, Elâzığ, İslâhiye, Lâdik, Lâpseki

Cins isimlerde ince l'yi göstermek için düzeltme işareti kullanılmaz.

Örnek: ahlak, felaket, ilave, kelam, billur, ilaç, lale, lazım, üslup

NispetSİZ i'si

Nispet i'sinin ismin belirtme hâli ve iyelik eki ile ya da başka bir sözcükle karışabileceği durumlarda nispet i'si üzerine düzeltme işareti konur.

Örnek:
askerî: askerlikle ilgili (askerî okul) askeri: "asker"in belirtme hâli (Türk askeri) dinî: dinle ilgili, dinsel (dinî bilgiler) dini: "din"in belirtme hâli (İslam dini) ilmî: ilimle ilgili, bilimsel (ilmî tartışmalar) ilmi: "ilim"in belirtme hâli (fizik ilmi) millî: milletle ilgili, ulusal (millî meseleler) milli: mili olan resmî: devletin olan, devletle ilgili (resmî kuruluşlar) resmi: "resim"in belirtme hâli (Atatürk'ün resmi)

Eğer bu tür bir karışıklık meydana gelmiyorsa düzeltme işareti kullanılmaz.

Örnek: siyasi, hukuki, insani, iktisadi

Nispet i'si alan kelimelere Türkçe ekler getirildiğinde düzeltme işareti olduğu gibi kalır.

Örnek: millîleştirmek, millîlik, resmîleştirmek, resmîlik.

İngilizcede kullanımı

İngilizce'de "caret" adını alan inceltme işareti, bir metin gözden geçirilirken metnin herhangi bir yerinde düzeltme yapılmasını gerektiğini ortaya koyar. Daha çok bir noktalama işaretinin yokluğuna, kelime eksikliğine ya da yarım bırakılmış cümlelere işaret eder.

Bilgisayarda kullanımı

Bilgisayarcılıktaki programlama dillerinde kullanılan bir işarettir. "Üssü" anlamına gelir.

MsXLabs Üye Girişi