Muhtesip
MsXLabs.org & İslam Ansiklopedisi
Hz. Peygamberden itibaren bütün İslam devletlerinde emr-i ma'ruf neh-yi münker eden iyiliği hatırlatıp emretmek, kötülükten sakındırmak görevini resmen yürüten kimseye verilen ad. Aslında Müslüman ve mükellef olan herkes emr-i maruf ve nehy-i ani'l-münkerle görevlidir. Fakat bunu yapmayana dünyevi bir yaptırım uygulanmaz, bunun yaptırım uhrevî vicdanidir. Halbuki topluluk halinde yaşayanların iyiliğe davet edilmesi, kötülükten uzak tutulması bir zorunluluk arz edebilir. Kendi haline bırakılan her insan bu sorumluluğu taşımaz. İşte Müslüman yönetimlerde "hisbe" denen örgüt sırf bu maksatla oluşturulmuş ve onun başındaki kişiye de muhtesib denmiştir. Osmanlılarda ise bu görevi yerine getirene ihtisab ağası veya ihtisab emini denmiştir. Muhtesib, Müslüman bir toplumda her türlü dini emir ve prensiplerin yerine getirilmesine nezaret eder. Namazın kılınmasından orucun tutulmasına her türlü ibadetin ifasını denetledikleri gibi, içki içilmesi, kumar oynanması gibi yasaklara engel olmak da bu denetlemenin içine girer. Daha da önemlisi topluma ve toplumun haklarına yönelik tecavüzleri önlemek de muhtesibin görevi içindedir. Binasını yaparken kamu yerlerini işgale kalkanlardan, öğrencilerini ölçüsüz döven kocalara, ölçü ve tartıda hile yapan esnafa, komşu hakkına saygısızlık edenlere kadar herkesi denetleyip haddini bildirmek, gerekiyorsa cezalandırmak gibi geniş yetkiler de muhtesibin yetkilerine dâhildir. Osmanlılarda bu teşkilat 1854'de şehremaneti (Belediye Başkanlığı) kurulunca kaldırılmıştır.
Tanrı varsa eğer, ruhumu kutsasın... Ruhum varsa eğer!
